میدانم در لبخندت رگهای از تمسخر هست، برنال، اما در چشمانت مهر میبینم؛ مهری که همواره میان ما بوده است. منظورم از «همواره» همان روزهای جوانیمان است.
از آن زمان تاکنون، من و تو هرگز چیزی را از یکدیگر پنهان نکردهایم. از تاریخچهٔ شخصی و خانوادگی یکدیگر باخبریم، تاریخچهای که در نهایت هر دو یکی هستند. در واقع – و تو این را بهتر از هر کسی میدانی – مرموزترین و شاید هیجانانگیزترین نکته این است که از کودکی آموختهایم چگونه جهانی درونی خلق کنیم و نوعی تعهد دوگانه در خود پرورش دادهایم: تعهدی به محیط عینی و تعهدی به جهان ذهنیمان. جهان بیرون دگرگون میشود و جهان درون نیز چنین. از یک سو، چیزهایی هست که بیرون از ماست و ما را در بر گرفته است؛ و از سوی دیگر، چیزهایی در درون ماست که ما آنها را در بر گرفتهایم. تمام زندگی نبردی است میان این دو نیرو. گاه این نبرد هماهنگ و موزون است، آنگونه که برای تو بوده است، و گاه جنگی دشوار و طاقتفرسا، همچون شنا کردن در خلاف جهت جریان رودخانه؛ درست همانگونه که زندگی من بوده است.
چه خوشاقبال بودیم که در جوانی یکدیگر را یافتیم و در دم دریافتیم که هر یک از ما همان چیزی را دارد که دیگری فاقد آن است. ثبات و استقامت تو میراث والدینت است. تو فرزند فعالان اجتماعیِ متواضع و درستکار هستی، برنال و کاندلاریا هررا،
سازماندهندگان کارگری در کارخانهای در شمال. همبستگیات با مردمیرا که بیش از هر کس دیگری نیاز دارند بدانند که آنها نیز به شمار میآیند و پناهِ سقفی سیاسی بر سر دارند، مدیون آنها هستی. میگویی این رسالت ابدیِ چپ است: اینکه به مردم بگوییم «شما تنها نیستید. اینجا سقفی برایتان هست».
از والدینت این را نیز آموختی که پاکیِ آرمانها بهتنهایی کافی نیست؛ که برای به دست آوردن نیمیاز آنچه میخواهیم، گاه باید نیمهٔ دیگر را قربانی کنیم. والدین تو هرگز این سازش را نپذیرفتند. آنها قهرمانان جنبش کارگری بودند و فداکاریشان یقیناً بیهوده نبود. چه کسی فریبشان داد؟ چه کسی آنها را واداشت که شبهنگام از ریو گرانده بگذرند، با این باور که در حال نجات گروهی از مهاجران غیرقانونی هستند، تا در نهایت به دست ادارهٔ مهاجرت ایالات متحده بیفتند؟ در حالی که میگریختند، از پشت به آنها شلیک کردند و آنها را مشمول «قانون فراریان» کردند، برنال – همان دروغ ناعادلانه و سوزان – تو که والدینت، برنال و کاندلاریا، را چنین خوب میشناختی. آنها هرگز از کسی نگریختند. هرگز به هیچکس پشت نکردند.
«قانون فراریان». چگونه میتوان چنین عمل شنیعی را قانون نامید؟
آن زمان که در پاریس با یکدیگر دیدار کردیم، از همهٔ زندگیات برایم گفتی؛ از اینکه والدینت چگونه قربانی توطئهای شوم شدند که قاچاقچیان مواد مخدر در شمال، سیاستمداران فاسد در هر دو سوی مرز – کیوآوا و تگزاس – و نیروهای فاسد قانون و نظم در مکزیک و ایالات متحده آن را طراحی کرده بودند.
به من گفتی: «نمیخواهم چون والدینم آرمانگرایی مطلق باشم. میخواهم بتوانم میان شرّ کوچکتر و خیر بزرگتر تفاوت بگذارم. با پذیرفتن امتیازاتی در برابر شرّ کوچکتر، در خدمت خیر بزرگتر خواهم بود.»
برنال، به داشتن چنین والدینی حسادت میکنم. آن زمان گفتم و اکنون نیز، در حالی که به نمایش مضحک و تراژیک زندگی خانوادگیام مینگرم، باز میگویم. من چون تو در فقر زاده نشدم. مجبور نبودم چون تو از سختیها بگریزم؛ برعکس، من باید بر ثروت غلبه میکردم. سفره برایم گسترده بود و در امتیاز و برخورداری زاده شدم. پدرم مرا به سرکشی واداشت؛ ناچار بودم با او مخالفت کنم، با او متفاوت باشم و سخنرانیهای بدبینانه و تهکمآمیزش را نادیده بگیرم؛ همان فقدان تحسینبرانگیز ریاکاریاش را، وقتی آشکارا از کلاهبرداریهایش، نقشههای غیرقانونیاش و هوش تجاریاش سخن میگفت. در سیاست، آدمیباید تظاهر کند، اما در تجارت میتوان آشکارا بیرحم و بدبین بود.
پدرم چنان مرا میترساند که اگر میخواستم ذرهای او را ببینم، ناچار بودم جاسوسیاش را کنم. شروع کردم به شنود مکالمات تلفنیاش از طریق تلفنی که در راهرو بود.
«ناوگان کامیونهای قدیمیرا به بالاترین قیمت ممکن به شرکت صعود به آسمان بفروش…»
«اما قربان، شرکت صعود به آسمان متعلق به خود ماست.»
«دقیقاً. سود سرمایه را بهعنوان درآمد ثبت میکنیم و سپس سهام را به بالاترین قیمت ممکن میفروشیم.»
«قربان، خانوادههای هررا در شمال در حال ایجاد آشوباند و خواستار وضع قوانینی برای امنیت شغلی در کارخانههای شما هستند…»
«خب، همان کاری را بکنیم که وقتی میخواستند آن منطقهٔ کوهستانی اکولوژیک را – که پر از پرندگان و پلنگهای اوسلات بود – نجات دهند، کردیم. نه قانونی برای حفاظت از محیط زیست و نه قانونی برای امنیت شغلی، دومینگس. هر تعداد قانونگذار که لازم است، بخر.»
«بخریم؟»
«بسیار خب، متقاعدشان کن. بیرحمیام را ببخش.»
«یک قانونگذار هست، بسیار لجباز، که میخواهد قانونی را تصویب کند که اجازهٔ شکایت علیه سرمایهگذاریهای متقلبانه را میدهد…»
«ببین روئیز، تو فقط نگران باد کردن ارزش آن سهامهای مزخرف باش تا بتوانیم آنها را بفروشیم و سود ببریم. کار ما این است. مسئله را با هم خلط نکن.»
«قربان، شرکت مریدا گزارش ضرر داده است.»
«هیچیک از شرکتهای من زیان نمیدهند، مگر آنکه خودم بخواهم. در مورد مریدا، زیانها را با فروش شرکت تابعه به قیمتی گزاف پنهان کن.»
«چه کسی حاضر است آن را بخرد؟»
«ما میخریم، احمق؛ همان شرکت کینتانا رو…»
«اما این کار چگونه ممکن است؟»
«با وامیاز جانب خودمان. به این ترتیب همهچیز در خانواده میماند، شرکتهایمان یکدیگر را تأمین مالی میکنند، زیانها را میپوشانیم و سرمایهگذاران بیشتری را جذب میکنیم…»
«و وقتی دیگر نتوانیم این کار را بکنیم، چه خواهد شد؟»
«ببین، سیلوا، تنها هنگامیکه داراییهای شخصیمان ده برابر شده باشد، آنگاه است که اعلام ورشکستگی میکنیم و میگذاریم سهامداران ضربه را تحمل کنند. در این میان، از تو میخواهم کاری کنی که همه گمان کنند اوضاعمان فوقالعاده است؛ این ایده را بگیر و چون آدامس بکش، تا هرجا که میرود، تا سهامداران به سرمایهگذاری ادامه دهند و نفهمند که در آستانهٔ ورشکستگی هستیم. فهمیدی؟»
«شما نابغهاید، قربان…»
«نه. مادرم نابغه بود؛ او بود که ایدهٔ درخشانِ بهدنیا آوردنِ مرا به ذهنش رساند!»
«قربان، با پاداشهای مدیران در سال جاری چه کنیم؟»
«آنها را به حداکثر برسان، رودریگز. با اختیار سهام آنها را به اوج برسان و هزینهاش را چنان پنهان کن که سرمایهگذاران بویی از آن نبرند. هرگز اختیار سهام را بهعنوان هزینه ثبت نکن. میلیونهایت را برای خودت نگه دار.»
«و دربارهٔ کارکنان چطور؟»
«به درک.»
«باید به شما هشدار دهم که کیکه، نویسندهٔ سخنرانیهایتان، کمیاز حد خود فراتر رفته است؛ اینسو و آنسو میگوید که تمام ایدهها را او به شما میدهد، قربان.»
«همین حالا آن حرامزادهٔ چاپلوس را بیرون بینداز. وسایلش را از دفتر جمع کن و آنها را به خیابان بریز.»
«او دوازده سال کارمند وفاداری بوده است…»
«برای یک چاپلوسِ خوب، همیشه بیرون جایی برای کار هست…»
«و سرمایهگذاران؟»
«آنها هم میتوانند به جهنم بروند.»
«و دادستانها؟»
«تو نگران آنها نباش. یک کلمه هم نگو. هیچکس ما را به زندان نخواهد انداخت. آدمهای زیادی آن بیرون هستند که به ما وابستهاند.»
مادرم بهتر بود. درست مثل پدرم، او نیز همواره سیاه میپوشید.
پدرم میگفت: «من در سوگ مکزیک هستم. سوگی ابدی.» و مادرم نیز از او تقلید میکرد و با پوشیدن دامن بلند سیاه در همهٔ اوقات، آن وقار جنازهای را حتی شدیدتر به نمایش میگذاشت.
میتوانی مرا تصور کنی؟ دختری کوچک که سر میز شام، میان پدر و مادری نشسته است که هر دو از سر تا پا سیاه پوشیدهاند و غذایشان را میخورند، بیآنکه کلمهای با یکدیگر رد و بدل کنند.
مرد با آن چشمهای وحشی و گربهسانش به او خیره شد.
او هرگز سر از بشقابش برنداشت.
خدمتکاران آموخته بودند که هیچ صدایی از خود درنیاورند.
و با این حال، در چشمان افکنده به زیر مادرم نفرتی بیشتر بود تا در نگاه خیره و درندهٔ پدرم.
اگر محبتی در میان بود، در چشمان زرد پدرم بود، آنگاه که به من مینگریست؛ اما محبتی گناهآلود و محتاطانه. بارها و بارها صدای توبیخهایش را از پشت درهای بسته، خطاب به مادرم، میشنیدم.
«نتوانستی وارثی به من بدهی. تو کاملاً بیفایدهای.»
«شاید برای همه رئیس باشی، باروسو جونیور، اما نمیتوانی به خدا فرمان بدهی. ارادهٔ خدا بود که او دختر باشد.»
گویی مریم عذرا از روحالقدس پوزش میخواست که چرا دختری به دنیا آورده است.
با این همه، کینهٔ پدرم سرانجام به سود من تمام شد. او وارث پسر نداشت. پزشکان به مادرم، کاسیلدا گالوان، توصیه کرده بودند که خطر بارداری دوم را نپذیرد. این امر هر دو را تلخکام کرد. پدرم تصمیم گرفت مرا چنان تربیت کند که گویی پسرم؛ با این اندیشه که روزی ثروتش را به ارث خواهم برد و کسبوکارهایش را اداره خواهم کرد. برای همین بود که توانستم در پاریس تحصیل کنم، با تو آشنا شوم و عاشقت شوم، برنال. من همان دخترک ثروتمند مکزیکی بودم که با همهٔ هزینهها به دانشگاه پاریس رفتم تا بتوانم همهٔ آن میلیونها پسویی را که پدرم سرانجام برایم به جا میگذاشت، حفظ کنم. و تو دانشجوی جوان بورسیهٔ دولت بودی؛ تحتحمایتی که مکزیک تقریباً بهمثابهٔ غرامتی برای مرگ والدینت و بیعدالتیهایی که به سبب همنامیبا پدرت متحمل شده بودی، به فرانسه فرستاده بود.
«چون نام من نیز مانند پدرم برنال هررا بود، مرا بازداشت کردند و شکنجه دادند، به این گمان که من همان اویم. تا آنکه سرانجام رئیس پلیس خوآرس وارد شد و به آنها گفت: «احمق نباشید. پدر مرده است و ما حتی او را دفن کردهایم.» »
در چهرهات رنجی بود، اما با آرامشی درآمیخته؛ و من به آن حسادت میکردم؛ نگاهی که میراث درد و شجاعت و ایمان بود… نمیدانم.
تو، در مقابل، میتوانستی تلخی خانوادگی را در چشمانم ببینی و به سبب آن سرزنشم میکردی.
«عزیزم، کینه، حسادت و دلسوزی برای خود، زهر است. آنچه را که حس میکنی به ارادهای برای دوست داشتن تبدیل کن. به آزادی برای عمل کردن. خود را با نفرت از پدرت فرسوده نکن. بر آن غلبه کن. چیزی بیش از او باش. بهتر از او. اما متفاوت از او. این همان چیزی است که بیش از هر چیز در درون او را میخراشد.» و تو خندیدی، عشق من.
من و تو و عشقی که میانمان بود، برنال هررا. عشقی در نگاه نخست. عشقی زادهشده در تالارهای سخنرانی و میان صفحات کتابهایی که میخواندیم، در کافههای Boul’Mich، در پیادهرویهایمان در امتداد رود Seine، در سینماهای قدیمیِ Rue Champollion، و در میان وعدههای غذاییِ شتابزدهمان از
کروکمسیه (croque-monsieur)
و تو خندیدی، عشق من.
کافه او لِه (café au lait)
شیر،
خوانشهای شورانگیز ما از آثار جاودانگان
Nouvel Obs
و ژان دانیل، جلسات مطالعهمان، سفرهایمان برای شکار کتاب در امتداد Rue Soufflot (خیابان سوفلو)، شبهای شورمان در آپارتمان زیرشیروانیات در Rue Saint Jacques (خیابان سن ژاک)، منظرههای سپیدهدم از Panthéon (پانتئون)، و پناهگاهمان. عشق در نگاه اول بود.
«ما در پاریس هستیم. اینجا هیچچیز تغییر نمیکند. شهر همیشه همان است. برای همین است که عاشقان در پاریس، همواره عاشق خواهند ماند!»
ترا-لا-لا.
دو دلیل وجود داشت که مرا واداشت تا با شتاب به مکزیک بازگردم.
نخست از آن رو که دریافتم پدرم مادرم را در مورد پولهایش فریب داده است. آنها پس از ازدواج، داراییهایشان را با هم ادغام کردند؛ مادرم ارثیهٔ کلانِ یک کنسرسیوم آبجو را به دست آورده بود و طبق توافق، اموال مشترک والدینم شامل سهام مادرم در آن شرکت نمیشد و تنها داراییهای شخصیاش را در بر میگرفت.
روزی، هیئتمدیرهٔ شرکت مادرم را فراخواند و به او خبر داد که پدرم نهتنها با سلسلهای از عملیات مالیِ متقلبانه، تمام داراییهای شخصی او را به خاک سیاه نشانده است، بلکه با جعل امضای Casilda Galván de Barroso (کاسیلدا گالوان د باروسو)، کنترل سهام شرکت را به دست گرفته و همه را از مال و منالشان محروم کرده است.
در میانهٔ این ملودرام بود که به مکزیک بازگشتم؛ و تنها توانستم اوضاع را بدتر کنم. همان زمان بود که به پدرم خبر دادم عاشق تو هستم و قصد دارم با تو ازدواج کنم.
«یک کمونیست! آن هم تهیدست و گداصفت! پسرِ دشمنان خونیام، همان سرجنبانان اتحادیههای شمال! دیوانه شدهای!» پدرم فریاد میزد و همزمان کاسهٔ سوپِ جوشان را به سویم پرتاب کرد؛ از سر میز برخاست و شروع کرد به زدن من، در حالی که من میگریستم و فریاد میزدم: «بس کن! مرا بزن اما فرزندم را نزن!»
برنال، عشق من. ملودرام در زندگی خصوصی اجتنابناپذیر است. هیچ خانوادهای نیست که اپرای صابونیِ خویش را نداشته باشد. و ملودرام چیست، جز کمدیای که شوخی از آن رسته باشد؟
«من داماد نمیخواهم!»؛ پدرم این را با فریادی خشمآلود بر زبان آورد.
خشمهای دیرینهای که همواره او را شکنجه میدادند، اکنون بر سر این رسوایی انباشته رها شدند: «دختر گمگشته»، همسری که «او را به خاک سیاه نشانده بود». هرچند در حقیقت خود او بود که با غضبی فراتر از حد تحمل حتی خودش، همهچیز را برای ما ویران کرده بود. طوفانی بود، تندبادی در دشتهای باز، خشخش درختان خشک و دشتهای عقیم و آسمانهای خشمگین، برنال؛ خشمیعریان، همچون رستاخیز تمام فصلهای مردهٔ زندگیاش: بهارهای خاموش، تابستانهای طولانی و سوزان، پاییزهای سیاه و زمستانهای ناراضی. بله، برنال، خشم پدرم رها شد، گویی مسمومکردن خویشتن برایش کافی نبود و باید تمام جهان را نیز مسموم میکرد.
همچون حیوانی زوزه کشید: «دخترم! فاحشهٔ یک کمونیست! دختر من، معشوقهٔ مردی که خانوادهٔ باروسو را آزار داد و خواست همهٔ ما را نابود کند! نوهٔ من، کودکی با خون مسموم!»
فریاد زد: «فاحشه، خوک، جای تو در خوکدانی است»، و مرا زد و رومیزی را از روی میز کند و لیوانها و بشقابها را درهم شکست و فرشها را لکهدار کرد؛ و همهٔ اینها پیش چشم مادرم رخ داد، در حالی که او بیحرکت و سرد، سیاهپوش، با نگاهی مرگبار پدرم را سرزنش میکرد. سپس، ناگهان، برخاست و تفنگی از کیفش بیرون آورد و به شوک گذرایی که از چهرهٔ پدرم گذشت نگریست. در آن لحظه، پدرم نیز تفنگ خودش را بیرون کشید و روبهروی هم ایستادند، درست مانند حکاکیای از پوزادا یا فیلمیاز تارانتینو؛ تفنگها را به سوی یکدیگر نشانه رفته بودند و من در میان، کتکخورده و وحشتزده، میخواستم میانشان فاصله بیندازم، اما مغلوب رحمم شده بودم، مغلوب غریزهٔ نجات کودکم، کودکی که از آنِ هر دوی ما بود…
از پیکرهای تاریک و وقیح والدینم فاصله گرفتم. از اتاق غذاخوری عقب نشستم. دیدم که با نفرت به یکدیگر مینگرند، در حالی که در چشمانشان اسکناسهای دلار و صفرا موج میزد. روبهروی هم ایستاده بودند، هر دو مسلح، تفنگها نشانه رفته، در انتظار. چه کسی نخست شلیک میکرد؟ این دوئل مدتها بود که در راه بود.
بیرون از اتاق غذاخوری، شروع کردم به جیغزدن و گوشهایم را گرفتم تا صدای شلیکها را نشنوم؛ میلرزیدم و شکمم را میفشردم و جرئت نمیکردم دوباره به اتاق غذاخوری بازگردم.
هر دو مرده بودند.
پدرم روی میز افتاده بود و نیمیاز صورتش در بشقابی از توتفرنگی و خامه فرو رفته بود.
مادرم زیر میز بود و دامن سیاهش تا بالای اندام جنسیاش بالا رفته بود. برای نخستین بار، سپیدی شیریرنگ پاهایش را دیدم. با خود گفتم: جورابهای ساقکوتاه پوشیده بود.
هر دو مرده بودند.
هر دو ثروت به من رسید. همهٔ بدهیهای پدرم را تسویه کردم و سهام مادرم را حفظ کردم. شرکت آبجو بسیار بادرک و حتی با من سخاوتمند بود. اما بدشانسی چیره شد؛ یا بهتر بگویم، بدشانسی همراه با خوششانسی از راه رسید، چنانکه غالباً چنین میشود.
«آه، ثروتم چقدر اندک است؛ کی روزی شود که رشدش را ببینم؟»؛ این چیزی بود که ژنرال آروسا (General Arruza) در زمان حیاتش میگفت.
تو به مکزیک بازگشتی. از من خواستی با تو ازدواج کنم. حالا دیگر هیچچیز سد راه ما نبود. پدرم مرده بود. اما آن پسرک به دنیا آمد.
کروموزوم چیست؟ قاصد وراثت است. اطلاعات ژنتیکی را منتقل میکند. هر سلول پیکری انسان هستهای دارد که شامل بیستوسه جفت کروموزوم است. نیمیاز آنها پدری و نیم دیگر مادری است. هر کروموزوم میتواند تکثیر شود: گویی دوقلوی خویش است. اما هنگامیکه کروموزومیمزاحم – «مرد سومی» – ناگهان ظاهر شود، تعداد کل کروموزومها به چهلوهفت میرسد و این نابهنجاری موجودی غریب پدید میآورد: چهرهای تخت، چشمانی مغولی، گوشهایی دفرمه، عنبیههایی لکهدار، دستانی پهن و انگشتانی کوتاه، عضلاتی ضعیف و پیشآگهی از توقفی در رشد ذهنی. سندرم داون.
من و تو چه باید میکردیم؟
کودک را پیش خود نگه داریم و با او چون پسرمان رفتار کنیم، که در واقع بود – یا هست؟ تمام وجودمان را وقف او کنیم؟ من، در مقام مادری فداکار، از او مراقبت کنم تا تو آزاد باشی و به دنبال پیشرفت شغلیات بروی؟
او را بکشیم، برنال (Bernal)، و خود را از این بار ناخواسته رها کنیم؟
یا دوستش بداریم، برنال، در آن چشمهای کوچک و عجیب خیره شویم و جرقهای از الوهیت را ببینیم، میل آن موجود به دوست داشتن و دوست داشته شدن را؟
با هم تصمیم گرفتیم که جنگ برای قدرت، کمتر از جنگ برای یک کودک دردناک است.
چقدر سرد بودیم، چقدر زیرک، برنال. من و تو چه میخواستیم؟ همان چیز را. بازیگرانی فعال در عرصهٔ سیاست باشیم. آنچه را در دانشگاه فرانسه آموخته بودیم به عمل آوریم. کشوری بهتر بنا کنیم بر ویرانههای مکزیکی که در چرخهای ابدی، میان افراط و تفریط ویران شده بود: فقری و فسادی که به یک اندازه ریشه داشتند، آدمهای بدی که بیش از حد لایق بودند و آدمهای خوبی که بیش از حد بیکفایت؛ تظاهر و تکلف در بالا و تسلیمیتلخ در پایین؛ فرصتهای از دسترفته؛ دولتهایی که همهچیز را به گردن مردم و انفعال مدنیشان میانداختند و مردمیکه بیکفایتی دولت را مقصر میدانستند؛ و ایمانی عام به نشانهها، گویی به جای قانون فدرال، قانون اساسی ما
پوپول ووه (Popol Vuh)
باستانی مایاها بود…
من و تو قرار بود همهٔ اینها را دگرگون کنیم. در کشوری که سیاستمدارانش آماتور بودند، به استعداد و تحصیلات خود اعتمادی بیکران داشتیم. میخواستیم قانونی عمل کنیم، اما در عین حال، آماده بودیم که انعطافپذیر باشیم.
«سیاست، هنرِ ممکنهاست.»
«نه. سیاست، هنرِ ناممکنهاست.»
چه کسی چه گفت؟ اول تو گفتی و بعد من، یا برعکس بود، آنطور که وزیر کشاورزی فراموشنشدنیمان میگفت؟ حقیقت این است، برنال، که ما از پدر و مادر بودن برای یک پسر کوچک دست کشیدیم، چون گمان میکردیم قرار است پدرخوانده و مادرخواندهٔ یک کشور کامل شویم.
پسر را به مؤسسهای سپردیم. هر از گاهی به دیدنش میرفتیم. اما بعد از مدتی، کمتر و کمتر؛ چرا که فاصلهٔ فیزیکی و آن دیوار ذهنی، ما را دلسرد کرده بود.
به صداهایی که میگفتند «به او نزدیک شوید. این کودکان باهوشتر از آناند که به نظر میرسند. آنها نوع متفاوتی از هوش دارند»، گوش ندادیم.
«و آن چه نوع هوشی است، دکتر؟»
«هوشِ جهانی که برای خودش است.»
«نفوذناپذیر؟»
«بله، احتمالاً. هنوز نمیدانیم. اما واقعی است. تلاش برای فهمیدنش وظیفهٔ کیست؟»
«تلاش برای چه…؟»
«وظیفهٔ کیست؟ شما، به عنوان والدینش، یا خود او؟»
ما این معماها را واکاوی نکردیم. از این گزینهها فاصله گرفتیم. آنچه را که باید میکردیم، بدون بارِ وجود یک
ابله، انجام دادیم؛
بله، ابایی ندارم که به ریشهٔ واژه برگردم.
Idio،
آنچه متعلق به ماست،
idios،
آنچه محبوب است،
idiosyncratic،
آنچه به یک شخص تعلق دارد… سخنرانی خارقالعادهٔ امیلیو لدو در Collège de France را به یاد داری؟ همان که دربارهٔ
Phaedrus افلاطون بود،
دربارهٔ آن خطابه که بذر زبان است؟ زبانی که وقتی «به ناحق محکوم شود، به کمک پدری نیاز دارد، چرا که قادر نیست از خود دفاع کند.» لدو به ما آموخت که به همین دلیل، هر زبانی باید تفسیر شود تا بتواند در «زبانی که از آن ساخته شدهایم، در زبانی که
ما هستیم»، غوطهور شود.
من و تو، نزدیک به بیست سال است که به زبان متداول سیاست سخن گفتهایم. آیا قادر نبودیم به زبان خلاقانهٔ یک کودک سخن بگوییم؟ شاید زبانی شاعرانه؟
بهای آن چه بود، برنال؟ بپذیرش. ما نهتنها از پسری که از آنِ ما بود، از فرزندِ خودمان، فاصله گرفتیم، بلکه پس از مدتی، آنگاه که هر یک در کارِ سیاسیِ خویش غرق شده بودیم، از یکدیگر نیز دور شدیم. هرگز از دوستداشتنِ یکدیگر دست نکشیدیم، همواره یکدیگر را دیدیم، با یکدیگر سخن گفتیم و با هم توطئه کردیم… اما دیگر
ابله نبودیم،
دیگر از آنِ یکدیگر نبودیم و دیگر با هم زندگی نمیکردیم؛ گاهی به کافهای میرفتیم و گاه، حتی، در یک بستر میخوابیدیم. اما سودی نداشت. هیچ شور و اشتیاقی در میان نبود. ترجیح دادیم پرهیز کنیم تا دوستیِ بزرگمان تلخ نشود.
تو مردی پاکی هستی و درست به همین دلیل بود که نمیتوانستیم با هم زندگی کنیم. بدون تو، میتوانستم آزادانه بخشِ تاریکِ روحم را، همان بخشی که از پدرم به ارث بردهام، بیآنکه به تو آسیبی برسانم، به کار ببندم.
من همیشه پیش از آنکه شایعاتِ زهرآگین به گوشت برسد، از رابطههای عشقیام با تو سخن میگفتم. میدانم که در سیاست، این مهارت است که در بحثها پیروز میشود، نه حقیقت. پیشتر هم به تو گفتهام: «دروغگو زودتر از مردِ تکپا زمین میخورد.» دروغگوی ماهری بودن، شغلی تماموقت است؛ باید تمامِ وجودت را وقفِ آن کنی. و سیاست دقیقاً همین امکان را به تو میدهد.
سالیانِ دور، دروغگو را اغلب به دیرستانی میفرستادند تا گناهانش را پاک کند. اما مکزیک نه صومعه است و نه دیر؛ مکزیک فاحشهخانهای است. و تو، راهبِ زاهدِ فاحشهخانهٔ سیاستِ مکزیک بودهای. قدرتِ تو همیشه در همین بوده است: اخلاق. تضاد. تو اینها را به نامِ آنچه زمانی «نوسازیِ اخلاقی» مینامیدند، پرورش دادی. هر جا لازم بود سختگیر و پراگماتیست بودی و هر جا مناسب بود، عادل و قانونگرا.
تو هرگز چیزی از زندگیِ خصوصیات به من نگفتی و گاه گمان میکنم اصلاً زندگیِ خصوصیای نداشتی. یا شاید همانطور که پدرم، لئوناردو باروسو جونیور، روزی با بدبینیِ تمام گفت: «همهٔ ما حق داریم زندگیِ خصوصی داشته باشیم، تا زمانی که توانِ مالیِ پرداختِ بهای آن را داشته باشیم.»
من بیقید و شرط با تو همکاری کردم. در واقع، از همان روزی که لورنزو تران رئیسجمهور شد، میدانستم که بیماریاش لاعلاج است. او نخستین مرد بیماری نبود که به مسند قدرت مینشست. François Mitterrand (فرانسوا میتران) در حالی رئیسجمهور فرانسه شد که میدانست در کاخ الیزه خواهد مرد. روزولت نیز هنگامیکه اجازه داد برای چهارمین بار انتخاب شود، همین را میدانست. شاید همین آگاهی بود که به آنها ارادهای برای بقا بخشید، با همان انرژیای که ما به یاد میآوریم؛ و ارادهای برای حفظ رازهایشان، درست همانگونه که تران رازهایش را حفظ کرد. او اعتماد کاملش را به من داشت. بیماری او همان دلیلی بود که من آمادهسازی مردی جوان و بیتجربه را آغاز کردم؛ کسی که بهسختی تراشیدن ریش را آغاز کرده بود، کسی که میتوانستم او را پرورش دهم. اگر تران میمرد، او ریاستجمهوری را به دست میگرفت؛ اگر تران در دو سال نخست مقامش میمرد، او رئیسجمهور موقت میشد و اگر در چهار سال آخر میمرد، رئیسجمهور منصوب. اما او قرار بود تنها گذری باشد؛ نیکولاس والدیویا تنها گذری بود، تا زمانی که تو، برنال، به ریاست برسی، آنگاه که رقیبت، تاسیتو، حذف شود.
والدیویا با وجدانی سختگیر، هر آنچه را به او گفته بودم به جای آورد. اما او همواره گمان میکرد وقتی میگویم «تو رئیسجمهور خواهی شد»، منظورم یک دورهٔ کامل ششساله است. هرگز گمان نکرد که من او را تنها به دلیل بیماری رئیسجمهور تران، در مقام رئیسجمهور منصوب، امکانپذیر میدیدم. یک Emilio Portes Gil (امیلیو پورتس خیل) جدید. او مطیع و وفادار بود. چیزهای خاصی بود که او – و هیچکس دیگر – نمیتوانست کنترل کند. پیرمرد زیر طاقها. شور و شوق متملقانهٔ آن ملکهٔ اپرای صابونی، دولسه، هر چه نامش بود. راز نفوذناپذیر اولوا. ماجرای مورو که من و تو میخواستیم با حذف کردنش از گفتمان عمومی، نامرئیاش کنیم، گویی اصلاً وجود ندارد، رازی که برای همیشه در اعماق دریا مهر و موم شده باشد…
اما از سوی دیگر، والدیویا برای برهم زدن نقشههای کوچک رئیسجمهور پیشین مفید بود، بماند که توطئهٔ ژنرال رذل آروسا را هم نقش بر آب کرد؛ هرگز تصور نمیکردیم نیکولاس از ما پیشی بگیرد و با ژنرال فون برتراب همدست شود تا بفهمد آروسا در پی چیست، چه رسد به آنچه دربارهٔ ادعاهای ابلهانهٔ آلمازان، آن فاحشهٔ یوکاتانی، و آندینو دریافت؛ همان آندینو که گودالی بیانتها از علوم اقتصادی و میانمایگی سیاسی بود.
همهچیز تحت کنترل و همه به نفع تو بود، برنال. سرنوشت به تو لبخند زد. صحنه خالی بود. اونِسیمو کانابال، رئیس کنگره، خود را به حماقت میزند، اما از دزد دریایی مکارتر است و خوب میداند باد از کدام سو میوزد. همهٔ ما انتقامجوییهای پنهانی خود را داریم. و انتقام کانابال همان تلافی حقارتهایی بود که سزار لئونِ مهیب، آن رئیسجمهور پیشین، بر سرش آوار کرده بود (هرگز نباید هیچ رقیبی را دستکم گرفت). حذف سزار لئون به دغدغهٔ خاطر اونِسیمو کانابال تبدیل شده بود. آندینو مایهٔ خندهاش بود، اما «لا پپا» نه، چرا که او از روابط پنهانیِ آن امپراتورایِ مکسیکن با تاسیتو و آروسا باخبر بود. اونِسیمو، این حرامزادهٔ زیرک، حساب کار را کرده بود که این عشقوعاشقیهای دروغین سرانجام عاقبت دروغگو و لنگ را پیدا خواهند کرد و به خاک میافتند. اونِسیمو همچنین بهخوبی بلد بود چگونه از کنگرهٔ تکهپارهمان بهرهبرداری کند تا تفرقه بیندازد و حکومت کند.
چیزی که نه تو و نه من حسابش را نکرده بودیم، برنال هررا، این بود که اونِسیمو، بسیار زیرکتر از آنچه تصورش را میکردیم، مأمور مخفیای را به خدمت بگیرد؛ پیرزنی بیجلوه و فاقد زرقوبرق، تغییرپذیرتر از آفتابپرست، زنی که میتوانست از بیابان چیواوا تا جنگلهای تاباسکو در هر محیطی حل شود؛ پائولینا تاردگاردا، زنی که شمایل راهبه، باکره و شهید را داشت. او نهتنها مخزنالاسرار و معدن اطلاعات برای اونِسیمو بود، بلکه چیزی بهمراتب بدتر بود، چیزی که، راستش را بخواهی، برنال، مرا به ستوه میآورد و خونم را به جوش میآورد.
من به نیکولاس والدیویا قول داده بودم: «تو رئیسجمهور مکزیک خواهی شد.»
با این مفهوم زیرپوستی: «من تو را
رئیسجمهور
مکزیک خواهم کرد. »
اما قضیه اینطور پیش نرفت. کسی که والدیویا را به ریاستجمهوری رساند، همین پائولینا تاردگاردای فراری از صومعه بود. والدیویا بابت رسیدن به تختِ عقاب باید از پائولینا و اونِسیمو تشکر کند، نه از تو و من.
برنال، اعتراف میکنم که خونم به جوش آمده و ترسی بر تنم نشسته است.
نیکولاس والدیویا قرار بود «دون تانکردو» ی ما باشد، طعمهای بیدفاع در گاوبازیِ بزرگمان، دلقکی ثابتقدم و مأمور منحرفکردنِ مسیر گاو خشمگین به هنگام ورود به میدان، تا ماتادور بتواند خوش بدرخشد. عجب. حال معلوم شده که تو و من همان تانکردوهای این میدان بودهایم و نیکولاس والدیویا مقامش را مدیون اونِسیمو و پائولیناست، نه من و تو.
با این همه، تو همان که هستی هستی، معشوق دیرینهٔ من، و نامزدیِ تو بیش از هر کس دیگری نویدبخش است و بهترین بخت را برای پیروزی در انتخابات ۲۰۲۴ دارد. امّا «زندگی شگفتیها میآفریند»، چنانکه آن سخنسرای پانامایی، روبن بلادس، گفت. زندگی شگفتیها میآفریند. نامزدهای دیگر ممکن است پا به صحنه بگذارند. این امری است قابلانتظار. در واقع، گمان میکنم باید دیگر نامزدیها را تشویق کنیم. وقتی افق سیاسی را از نظر میگذرانم، نامزدی نیرومندتر از تو نمیبینم. در هر حال، خیالت آسوده باشد. مادهٔ ۸۲ قانون اساسی تصریح میکند که هیچ شهروندی که عهدهدار ریاستجمهوری جمهوری بوده است — خواه بهصورت انتخابی، موقت، سرپرست یا کفیل — دیگر بار نمیتواند به آن سمت برسد. قانون میگوید تحت هیچ شرایطی. از همین رو بود که سزار لئون اینقدر اصرار داشت اونسیمو کانابال را زیر فشار بگذارد تا آن روند پیچیدهٔ اصلاح قانون اساسی را کلید بزند؛ چون میخواست مادهٔ ۸۲ را دور بیندازد و دوباره رئیسجمهور شود. مبارک باشد این انتخاب مجدد، برنال. هیچکس حق ندارد دوبار سر ما کلاه بگذارد.
شایدم نیکولاس والدیویا؟
آفریدهٔ من.
مسحشدهٔ من،
به شیوهٔ دموکراتیک.
عروسکِ سربهراهی که قرار بود ما را بیهیچ دردسری به ریاستجمهوری برساند.
خب، تماشا کن چه شد. کلفتِ خانه انگار برای خودش سری داشت و عقلی.
نه، گمان نمیکنم در انتخاباتی آزاد و دموکراتیک مغلوب شوی. پیروزیات قطعی است. اما آنچه مرا میترساند، برنال، این است که والدیویا راهی پیدا کند تا بر تختِ عقاب بماند. فکر میکنی به همین سه سالِ اندک قناعت خواهد کرد؟ فکر نمیکنی همین حالا هم با آن پائولینا دارد توطئه میکند تا ببیند چطور میتواند چنگ به تاجوتخت بزند و رها نکند؟
شاید هم نه. اما کار از محکمکاری عیب نمیکند. همیشه به خاطر داشته باش که تحت هیچ شرایطی نباید فریبکاریِ نیکولاس والدیویا را بر او ببخشاییم. امّا این کار را به من بسپار. اگر از کسی که به تو بدی کرده درگذری، دشمنانت متوجه میشوند و دوچندان بدتر به تو ضربه میزنند.
این را به تو میگویم، برنالِ عزیزِ من، چون تو همان کسی هستی که مدام راه میافتی و میگویی: «نمیتوانم در حق دشمنم بیعدالتی کنم.»
اشتباه میکنی. بیعدالتی کن. چرا که دشمنت در حق تو بیعدالتی خواهد کرد.
۶۵