آقای رئیسجمهور، دیگر تاب تحمل این شادی و اندوه درهمتنیده را ندارم و از همین روست که به شما مینویسم. نمیدانم آیا جرئت میکردم در چشمانتان بنگرم؛ شما که رنجی چنین عظیم بر من افکندید و اکنون خوشبختیِ ناممکنی را به من بازمیگردانید که سالها پیش، رؤیای آن را از سر بیرون کرده بودم. مرا به آن کافهٔ کنار بندر فراخواندید. میدانستم توماس احترامیبیکران برای شما قائل بود. چه بسیار به من گفت که شما برای او چیزی بیش از یک راهنما بودید، که برایش همچون پدر بودید؛ و شما نیز چون پدری همواره به او اندرز میدادید که چندان نیکسرشت نباشد، که سختتر شود.
به توماس گفته بودید: «بدترین دشمن قدرت، انسان معصوم است»؛ و این واژگان، همچون هر آنچه محبوبم به من گفته بود، بر لوح دلم حک شده است. «تا به امروز، نامزدی مطیع بودی و باید هم چنین میبودی. اما حالا میخواهی اصلاحگر شوی. صبر کن. بیش از حد مشتاق نباش. روزت را در دل شب آغاز نکن. اصلاحاتت را آن زمان به اجرا درآور که بر تخت عقاب تکیه زدهای، همانگونه که من کردم. از تجربهٔ من بهره ببر.»
آری، میدانم توماس شجاع بود، که هرگز عقب ننشست و خود را در میدان نبرد افکند. آری، میدانم که تمام قدرتمندان مکزیک او را تهدیدی میدیدند. و درست به همین دلیل بود که او را کشتند.
هشت سال تاب آوردم؛ آن زمان بیستویک ساله بودم و اکنون بیستونه سال دارم، نزدیک به سی سال؛ «در بهار جوانی»، مگر این است چیزی که میگویند؟ هشت سال رنج، آقای رئیسجمهور. دستکم دردهایم استوار و واقعی بود. اما حالا، ناگهان شما ظاهر میشوید و مرا در گودالی از استیصال و تیرهبختی فرو میبرید که از پیش هم بدتر است.
آری، توماس زنده است. و شما این جسارت را دارید که همان حرفهایی را به من بزنید که به محبوبم زدید، آن زمان که شما – و هیچکس جز شما مقصر نیست – او را از من ربودید…
«توماسیتو، خودت را زندانیای ممتاز بپندار. زندگی را زشت و خطرناک و بیرحم ببین. ببین پسرم، برای مدتی در جهان را به روی خود ببند و سپس، بازسازیشده بازگرد. منتظر لحظهات باش: هنوز فرانرسیده است. اما خواهد آمد. سوگند میخورم.»
شما دیروز شجاعت آن را نداشتید که به آن سلول بروید. در عوض، پیامیمکتوب برای توماس از طریق من فرستادید. آن پیام را اینجا دارم:
میخواستم قدرت را به تو ببخشم. میخواستم فرصتی برایت فراهم کنم تا کارهایی را انجام دهی که من نتوانستم، چرا که در روزگار من نظام چیز دیگری بود. متأسفم، حقیقتاً متأسفم، توماسیتو. تو نفهمیدی. نمیدانستی چگونه لحظه را بسنجی. هرچه کردم، برای تو کردم. این نه نخستین بار بود و نه آخرین بار که اندرزهای نیکوم را به تو عرضه کنم و بکوشم تو را از تکانههای آرمانگرایانهات مصون بدارم. اکنون زمان تو فرا رسیده است. اکنون این سرزمین در جستوجوی مشروعیت است، در جستوجوی نمادها، درام و امید. از رستاخیز مسیح تاکنون، هیچ رستاخیزی چون رستاخیز تو نبوده است، پسرم. من که از شهرت گریزانم، هنگامیکه بیرون میآیی، ارتشی از عکاسان و خبرنگاران را در انتظارت خواهم داشت. از اولوآ؟ خدای من، من بهتر از اینها هستم. گوش کن، توماس: تو هرگز در اولوآ نبودی. در جنگل گم شدی، ربوده شدی، با شکنجه و Peyote دچار پریشانی گشتی – در آن جنگل لعنتی گم شدی. جادوگری از کاتماکو ناخنها و موهایت را زیر درختی از گونهٔ Ceiba به خاک سپرد. تو هشت سال است که زیر طلسم بودی، توماس؛ گمشده در جهان طبیعت، پارهای از خودِ جنگل، بیهیچ تفاوتی با پیچک وانیل، گیاه فلفل، کاکتوس خاردار، یا درخت زالزالک، یا…
یادداشت
درختان، نیشکرها، آن جهان طبیعیِ پهناور و سرشارِ Veracruz (وراکروس) که پیش از تولد ما آنجا بود، توماس، جهانی که تو را چون ردایی باشکوه در بر گرفته بود، تو را بلعیده بود و جزئی از خویش ساخته بود… فراموش نکن، توماسیتو، که تو تحت تأثیر یک افسون هستی. نشسته میخوابی، چرا که اگر دراز بکشی، نسیم دریا بر تو نخواهد وزید. پنجرهها را باز میگذاری و میخوابی تا بارانِ خلیج مکزیک پوستت را نمناک کند. و اگر بمیری، آنها بهسادگی خواهند گفت که «باد شمال» همدستِ این جنایت بوده است. گمان میکردی مردهای، توماس. و حالا دولسه، دخترت، آمده است تا نجاتت دهد، تا به تو بگوید: «سرانجام تو را یافتیم! در جنگل گم شده بودی.»
«آه، آقای رئیسجمهور. با خود چه میاندیشیدید؟ آیا واقعاً به آنچه به من گفتید باور دارید؟»
«در مکزیک، هر چیزی به نماد نیاز دارد. اگر توانستهاند سرخپوستی فراموشکار، تأثیرپذیر و نادان چون خوان دیگو را به قدیس بدل کنند، چرا نتوان مورو را در لحظهای مناسب به ریاستجمهوری رساند؟ و آن لحظه سال ۲۰۲۰ است، نه ۲۰۱۲! معجزه، معجزه! معجزات، ایمان، اعتماد؛ مگر چه چیزی بیش از اینها مکزیک را به حرکت درمیآورد؟ رئیسجمهوری منتخب که در جنگل گم شده، چون قدیسها دچار فراموشی گشته و اکنون بازمیگردد تا چیزی کمتر از تخت عقاب را بازپس گیرد! جنجالی تمامعیار، دوشیزه د لا گارسا! و چه جنجالی شود اگر تو، معشوقهٔ قدیسگونهاش، کسی باشی که او را نجات میدهد و به جایگاه برحقش بازمیگرداند. یک داستان عاشقانه! عشق و معجزات، عزیزم! کیست که بتواند با چنین چیزی مخالفت کند؟ این شاهکار من است. حالا دیگر میتوانم در آرامش بمیرم، میتوانم پاکتهای مهرومومشده، «مرد پنهان»، رانتهای انتخاباتی، چرخانههای رایگیری، حیلههای صندوقهای رای و تمام آن آراهای مردگان و هر آنچه در دوران ریاستجمهوریام میگذشت را پشت سر بگذارم. این نقطهٔ اوج دوران سیاسی من است: من رئیسجمهوری شایسته را در لحظهای شایسته به مکزیک بخشیدم؛ او را رستاخیز دادم، درست همانگونه که خدای پدر، پسرش عیسی مسیح را رستاخیز داد. او را، غوطهور در راز و رمز، به جهان بازگرداندم. تمام اجزا مهیاست: ماجراجوییهای جاسوسانه، عروجهای عرفانی، رنجهای گریزناپذیر، ملودرام و پیوند دوبارهٔ دو عاشق… دوشیزه دولسه، بانوی شیرینم، آیا لرزش صدایم، بازگشت توانم و تکمیلشدن شاهکارم را حس نمیکنی؟ »
بله، آقای رئیسجمهور، حس میکنم؛ و برایتان دلسوزی میکنم و در عین حال از شما متنفرم. شرم بر شما. گمان میکنم دیوانه شدهاید. شما پریشانذهن هستید، هیولایی سالخورده که بدون ذرهای انسانیت با زندگی و احساسات دیگران بازی میکند… حق با شما بود که مرا نزد توماس فرستادید و من هم با خوشحالی رفتم، اما تا سرحد مرگ ترسیده بودم؛ قلبم میتپید، چون نمیدانستم با چه چیزی روبهرو خواهم شد.
مرا از آن تونلهای تاریک گذراندند که بوی مردگان فراموششده میداد. موشی کثیف به من نگریست، گویی میخواست مرا اغوا کند. آب شور از سقف میچکید و تمام قلعه جیرجیر میکرد، گویی از صدای قدمهای من رنجیده بود. اینها را به شما میگویم تا ببینید چه فصاحتی بر سر و زبانم چیره شده بود و مرا برای شدیدترین احساس زندگیام آماده میکرد…
وقتی وارد سلول شدم، ماسک بر چهره داشت.
«توماس، عشق من، من هستم…»
هیچچیز، جز سکوتی مطلق. طولانیترین سکوت زندگیام؛ آنقدر طولانی که فرصت یافتم به یاد آورم نخستینبار چگونه با توماس در موزهٔ مونتِری دیدار کردم و سپس تکتک لحظات عشقمان را از پیش چشم بگذرانم.
«توماس، عشق من، من هستم…»
پشتش را به من کرد.
سپس با تکهای گچ چیزی روی دیوار خط زد؛ چیزی که پیشتر هزاران بار نوشته بود، چرا که دیوارههای سلول پوشیده از آن نشانهای سفید بود که در هوای نمناک رنگ میباختند:
نان. زمان. شکیبایی.
در آغوشش کشیدم. با تکانی خشونتبار در شانههایش خود را از من رهانید. ضربهای بود که مرا به عقب پرتاب کرد، گویی صاعقهای به من زده باشد. بر زانو افتادم و پاهایش را گرفتم.
«توماس، برگشتم، من هستم…»
به او نگریستم و التماسش کردم.
ساکت ماند.
همانطور که بر زانو بودم نوازشش کردم و سپس سر بلند کردم و باز التماسش کردم.
«نقابت را بردار. بگذار دوباره ببینمت.»
خندید، آقای رئیسجمهور. هرگز در زندگیام خندهای چون آن نشنیده بودم و امیدوارم دیگر هرگز نشنوم. گویی در گلویش زنجیر بود، گویی بهجای واژگان آهن میتراوید. صدای خودم آغاز به لرزیدن کرد، گویی مرگ معشوق من بود، گویی از همان گوری برخاسته بودم که هشت سال به زیارتش رفته بودم و برایش گل میبردم؛ گاهی میگریستم و گاهی نمیگذاشتم اشکم بر آن سنگ قبر جاری شود. صدایم میلرزید، چون معشوقی که تسلیم ناپدیدشدن شده بود و اکنون بازگشته بود تا با مرگ دل ببازد؛ چرا که آن مردی که شما بیرحمانه فریب دادید، به زندان افکندید و بهشیوهای منحرف، بله منحرف، دستکاریاش کردید، دیگر متعلق به من نیست.
او مردی دیگر است و نمیدانم او را چه بنامم یا چگونه با او سخن بگویم.
به حرفهایم پاسخی نداد. نقابش را کشیدم و کوشیدم آن را چون قوطیای باز کنم. او فقط خندید. سپس صدایی گریخت، خفه و نامفهوم، صدایی که نمیشناختم؛ از من پرسید کیستم، اینجا چه میکنم و چگونه جرئت کردهام به مکانی وارد شوم که تنها متعلق به اوست و هیچکس دیگر.
«صورتت… بگذار صورتت را ببینم، توماس…»
به من گفت احمق نباشم، که هرگز نخواهم خواست چهرهٔ زیر ماسک را ببینم؛ چرا باید ماسکی بر چهره میداشت، اگر نه برای پنهان کردن چیزی هولناک، چهرهٔ هیولا، سری چون عقاب، چشمانی چون مار و دهانی چون سگ؟ آیا من، در آن حماقتم، میخواستم چنین چیزی ببینم، مردی با سیمای مجنون که ریشش گلویش را میفشرد و توان سخن گفتن نداشت، چنانکه حتی نگهبانان نیز هنگام برداشتن ماسک برای غذا دادن به او، تاب دیدنش را نداشتند؟ ماسک را باز بر چهرهاش میگذاشتند و او نیز تسلیم بود، حتی مقاومتی نمیکرد. او به ماسک خو کرده بود – «نان، زمان، شکیبایی» – و در روشنایی روز کاملاً از عقل تهی میشد. حقیقت بیرون نبود، اینجا، در درون بود، و او تا دم مرگ به همین باور میماند. زندانی بود، آری، اما رهایییافته از تزویرها، دروغها، توهمها و رؤیاهای جهان بیرون.
«اینجا خانهٔ من است: حقیقت، آرامش، زمان، شکیبایی.»
آنچه گفت مرا به درد آورد. بیآنکه مرا بشناسد سخن میگفت، یا شاید تظاهر میکرد که نمیشناسد، نمیدانم، اما از نگریستن به چهرهام سر باز میزد و صدایش در میان تودهای عظیم از موها خفه میشد، موهایی چنان انبوه و متراکم چون آن جنگلی که تو با بیرحمیابداع کردی؛ صدایی محبوس در پس ماسک، و سپس آن واژگان غریب: «مردگان را بیدار کن، چرا که زندگان در خواباند…»
مرا نشناخت. اما به تو میگویم، و من توماس موکتزوما مورو را بهتر از هر کسی میشناختم: او خانهٔ خویش را در میان این چهاردیواری منجمد یافته است. در آن گودال اعماق خلیج مکزیک، نه آبی میبیند و نه پاشیدگی دریا را حس میکند. San Juan de Ulúa تنها حقیقتی است که میشناسد، یا میخواهد بشناسد. و این، پیرمرد، دستاورد بیرحمانه و شرورانهٔ توست.
از کجا دانستم که اوست؟
آن صدا، حتی در دگرگونیاش، بازشناختنی بود.
از کجا فهمیدم که زنده است؟
از ترس جاری در چشمانش، که از میان شکافهای ماسک پیدا بود.
از ترس چشمانش، آقای رئیسجمهور. ترسی که حتی در بدترین کابوسهایم هم نمیتوانم تصورش کنم، ترسی از همهچیز، میفهمی؟ ترس از به یاد آوردن، از دوست داشتن، از تمنا، از زیستن، از مردن… ترسی که تو در دلش کاشتی، آقای رئیسجمهور، و باشد که شیطان در روزی که میمیری تو را در عمیقترین گودال دوزخ به خاک بسپارد. و من برای فرا رسیدن آن روز دعا میکردم، اما میدانم که زندگی تو همین حالا هم دوزخی است زنده.
همهٔ اینها بیهوده بود. تو مردی را که دوست میدارم، برای هیچ فدا کردی. توماس موکتزومای مورو هرگز Ulúa (اولوا) را ترک نخواهد کرد؛ نه زنده و نه مرده. آن سلول نفوذناپذیر است، گویی رحم اوست و او هیچ خانهٔ دیگری را جز آن نخواهد شناخت.
خانهٔ تو، خانهٔ شرمساری است. یا شاید – و این از دیدگاه تو حتی بدتر باشد – خانهٔ فرصتهای ازدسترفته. گمان میکنم این نخستین بار است که امور آنگونه که امید داشتی پیش نمیروند. تو مرا به تهوع میاندازی، اما بیش از هر چیز، دلم برایت میسوزد.
تنها یک خواهش از تو دارم. رشوه دادن به نگهبانان گورستان را ادامه بده تا بتوانم بار دیگر، همانطور که پیشتر کردم، قبر دروغین توماس موکتزومای مورو را بگشایم.
۵۷