شاگرد محبوب و دوست عزیز من، با حسی از فوریت به تو روی میآورم، آری، اما در عین حال با همان تأمل و تدبیری که مرا به آن میشناسی. «آهسته و پیوسته، برندهٔ مسابقه است»؛ این شعار من بوده است، از همان زمانی که درخت انجیر شکوفه داد و فلیپیلو قدیس شد – یک قدیس واقعی مکزیکی، که در قرن شانزدهم به دست ژاپنیهای وحشی مصلوب شد، نه مانند آن خوآن دیگو د لوس نوپالِ درجهسه.
خب، حالا فقط فکرش را بکن؛ درخت انجیر دیگر از شدت میوههای رسیده در آستانهٔ سقوط است و آن نوپالِ تنها، سرانجام گل داده است. آه، نوپال، پائولینای عزیزم. نماد و قدرت ملت ما؛ چرا که اگر در نشان ما، این عقاب است که فرمان میراند و مار است که در منقارش رنج میکشد، عقاب باز هم به چیزی نیاز دارد تا بر آن بایستد و در آبهای تالاب سقوط نکند.
گمان میکنم ترجیح میدهم پیرمردی حیلهگر اما نادان به نظر برسم، زیرا سیاستمدارِ بیش از حد تحصیلکرده، اعتمادی در دل مردمان عادی برنمیانگیزد. در ایالات متحده، ادلای استیونسون پذیرفته نشد چون بیش از حد تحصیلکرده بود. به او میگفتند «کلهپوک». بیل کلینتون مجبور بود تحصیلاتش را از چشم مردم پنهان کند، در حالی که بوش کوچک، برعکس، نادانیاش را به رخ میکشید. میدانی که من اینجا در وراکروز دوست دارم از فرانسوفوبیایم نهایت بهره را ببرم، اما حقیقت این است که من هم مثل هر کس دیگری، با خواندن رمانهای فرانسوی بزرگ شدم. دوما، هوگو، ورن – بیش از همه دوما و دو رمان؛ یکی دربارهٔ مردی با ماسک آهنین، برادر دوقلوی پادشاهی که او را به زندان افکند تا هرگونه تردیدی دربارهٔ اینکه چه کسی فرمانرو است، از میان برود. تختها باید تنها برای یک نفر باشند (یا یک زن: ببخشید، پائولینیتا) زیرا قدرت برای اقتدارش به مشروعیت وابسته است.
«مردی با ماسک آهنین»،
البته، و
«کنت مونت
کریستو»،
بله، کسی که سالها و سالها در قلعهای بهشدت شبیه به اولوآی ما، اینجا در وراکروز، بهناحق زندانی شد…
خب، این هم از آن، پائولینای عزیزم. دوست قدیمیتو، پیرمردِ زیر طاقها، قرار است تو را با «مردی با ماسک نوپال» آشنا کند.
او یک زندانی است.
او در سیاهچالهای قلعهٔ سان خوان د اولوآ زندگی میکند.
او ماسکی آهنین بر چهره دارد تا اطمینان حاصل شود که برای همگان ناشناخته میماند – البته حتی برای خودش؛ و برای آنکه رنگ و بوی مکزیکی بگیرد، دستور دادم آن را به رنگ سبزِ نوپال رنگ کنند.
هیچکس نمیداند. و میتوانم بر سکوت مطلق نگهبانان حساب کنم، چراکه در Veracruz سخن من قانون است. یک زباندراز هم بود که سرانجام لقمهای برای کوسهها شد. از همین رو بود که به Dulce de la Garza اجازه دادند به سردابهٔ تدفین وارد شود؛ زیرا من دستور داده بودم راهش بدهند. همه، بخشی از نقشه بود.
هشت سال است که این راز را نگه داشتهام.
شکیبایی کردهام. من از آن پیرزنهایی که ورقهایشان را میتازند، شکیباترم. میگویند پیرزنی هنگام پخشکردن ورقها مرده است. اما خادم شما با پخشکردن ورقها به شیوهٔ خویش زنده مانده است. من در سکوت و دور از چشمها بر این بندر Veracruz فرمان میرانم. در کشوری «بالکانیزهشده»، آنگونه که Héctor Aguilar Camín میگوید، کشوری که بیش از آرژانتین به اقطاعهای کوچک تقسیم شده است، چه کسی میخواست تکهٔ کوچک زمین مرا از من بگیرد؟ مگر Vidales در Tabasco و Quintero در Tamaulipas و Cabezas در Sonora فرمان نمیرانند؟ آنان جمهوری کوچک مرا در Veracruz محترم شمردند؛ جمهوریای که از یک سو تا Boca del Río و از سوی دیگر تا خانهٔ فرسوده و کهن Hernán Cortés و کمیآنطرفتر تا جادهٔ Tononocapan امتداد دارد…
اینجا، منم که میسازم و ویران میکنم. و هر کس سد راه شود، او را به آکواریوم میاندازند تا کشتیگرفتن با کوسهها را بیاموزد… من هنوز اینجایم، دستناپذیر، با لبخندی بر لب. یا بهتر بگویم، دستناپذیر، لبخندزنان و
شکیبا.
میدانی که هرگز از آموختن بازنایستادم، اما هرگز به دانستههایم فخر نفروختم. تو، آن زمان که دخترکی بودی، کتاب
«شهریار»
ماکیاولی را با صدای بلند برایم میخواندی. پس از آنکه بیوه شدم، برای تسلای من میآمدی. فضیلت، ضرورت، بخت. هرگز فراموش نکردم. صفات یک فرمانروا. در مکزیک قرن نوزدهم، Juárez بر فضیلت تکیه داشت، Santa Anna بر ضرورت و Iturbide بر بخت. در قرن بیستم، Madero فضیلتمند بود، Calles ضرورت بود و Obregón بختیار. میبینی؟ تنها کسی که به قتل نرسید، همان «ضرورت» بود. فضیلت، ضرورت، بخت؟ گمان میکنم تنها ژنرال نیک من، Cárdenas، هر سه را در خود جمع داشت. من، پائولینای عزیزم، از هر سه بهره بردم، هر سه را به کار گرفتم، اما مالک هیچیک نبودم. چگونه میتوانستم فضیلتمند، ضروری یا بختیار باشم، وقتی تمام وقتم را در بدگمانی میگذراندم؟
سخنان سیاسی پرطنین من تا سرحد تهوع تکرار شدهاند. اما چیزهای دیگری هم هست که برای خودم نگه داشتهام.
«در نبردهای بزرگ، پس از قهرمانان، نوبت شروران است.»
«در سیاست، پروانهٔ نیمروزی، خونآشام نیمهشب است.»
«در مکزیک، دزد پیش از مرد شریف میآید و آن شریف نیز به نوبهٔ خود دزد بعدی خواهد بود.»
«عقبدارانِ سیاستِ مکزیک چاپلوساند، دزد، باجگیر، شرور و مشتی بلهقربانگویِ عطرآگین.»
«کبوترها را ببین که پرواز میکنند. کرکسها درست پشت سرشاناند.»
پائولینا، دورههایی هست که ملت در هراس است و دورههایی که در تب؛ امروز هراسی تبآلود تهدید میکند. مرگ رئیسجمهور لورنزو تران ممکن است سدها را بشکند و سیل را رها کند. آروسا بر کودتای نظامیشرط بسته است. سزار لئون بر انتخاب مجدد. هررا میخواهد پسرِ موردعلاقهٔ رئیسجمهورِ درگذشته شود. تا جایی که من میبینم، تاسیتو از دور خارج است؛ او بیش از حد فاسد است، نوکری است و احمقی.
یکبار همین را به او گفتم: «تو موشی هستی که بر کشتیِ در حال غرق شدن بالا میروی. بیش از حدِ نیازت باهوشی، اما باز هم چیزی نیستی جز یک احمق.»
جسارت کرد و به من گفت: «من در خدمت رئیسجمهور هستم، آقای رئیسجمهور.»
«آنچه تو واقعاً در آن مهارت داری، تاسیتو، این است که دستورهای رئیسجمهور را پیش از آنکه صادر کند، اطاعت کنی.»
آن خزنده گفت: «قربان، من همان چیزی هستم که به آن میگویند درباریِ مستقل.»
آهی کشیدم و گفتم: «هرگز بردهای بدتر برای اربابی بدتر وجود نداشته است.»
نکتهای خندهدار، پائولینا: چون میدانستم غرور تاسیتو بزرگترین نقطهضعف اوست و گمان میکند بسیار محبوب است، مراسمیبرای تجلیل از او ترتیب دادم که میزبانش بهاصطلاح گروههای ذینفع در وراکروس بودند. درست در همان مکان، وقتی زمانِ نوشیدنی و سلامتی رسید، او را به جاهطلبی متهم کردم. هیچکس برای دفاع از او برنخاست.
تاسیتو لبخند زد و، هرچند عجیب به نظر برسد، گفت: «چه میخواهی از من؟ من هیچکس نیستم. وقتت را با حمله به من تلف نکن.»
با صدای بلند گفتم: «من به تو حمله نمیکنم. من تو را تعریف میکنم. تو یک انگل هستی.»
با لبخندی عریض گفت: «از کی تا حالا اینجا هیچکاری نکردن جرم شده است؟»
از آنجا که تمام حاضران میدانستند او به خودشان اشاره میکند، آن جمع کوچک با خنده و آغوش به پایان رسید.
[مکثی کوتاه در نوار، صدای خندههای ریز پیرمرد و سپس یک آه.]
آندینو آلمازان چیزی نیست جز عروسک خیمهشببازی همسر جاهطلبش. آنکه از او بیم دارم، نیکولاس والدیویا است؛ جوان است، معصوم است، باهوش است، از او خوشم میآید و اگر قرار باشد روی کسی شرط ببندم، روی او شرط میبندم. پرسش این است، پائولینا: آیا او از ماست؟ گمان نمیکنم. جوان است، پاک است، مستقل است؛ یعنی به زبان ساده، جاهطلب است و تنها به فکر منافع خویش است و تنها منافع خویش. ماریا دل روساریو از او حمایت میکند، اما آیا او از ماریا دل روساریو حمایت میکند؟ این مسئلهای است که باید دید. میدانم با آن «بانوی اژدها در لاس لوماس»، آنطور که تو صدایش میزنی، نمیسازی. اما بیطرفانه به آن بیندیش، بسنج و میزان نفوذت را اندازه بگیر. و در نهایت، رئیس کنگرهات، اونِسیمو کانابال، درست مثل خمیربازی است؛ من و تو میتوانیم هر شکلی که بخواهیم به او بدهیم، به شرط آنکه سزار لئون، که نفوذ بیشتری بر او دارد، زودتر از ما دست به کار نشود.
[مکثی طولانی در نوار.]
پائولینا. یک حاکم میتواند خوب باشد یا بد، اما باید همواره مشروع باشد؛ یا دستکم، مشروع به نظر برسد. تا چند روز دیگر، شاید چند ساعت دیگر، کنگره به کسی که او را رئیسجمهور موقت میکند، مشروعیت میبخشد. میدانی که من چقدر صبور هستم. به این سن رسیدهام، چون همیشه نگاهی بلندمدت داشتهام. هرگز، برخلاف بسیاری از آدمهای امروز، به دنبال لذتهای آنی و زودگذر نبودهام. میدانم که زمانه تغییر میکند. زمانی است برای زیستن و زمانی برای مردن، زمانی برای جنگ و زمانی برای صلح… سالها پیش اینها را برایم خواندی، دختر عزیزم، و بیش از یک کاندوم در زیر باران، مرا تحت تأثیر قرار داد.
زمانی برای جنگ، زمانی برای صلح. اما چگونه آنها را از هم جدا کنیم، چگونه تمایزشان دهیم؟ بگذار برایت بگویم. هشت سال پیش، توماس موکتزوما مورو نامزدیاش را با برنامهای از ایدئالیسم ستیزهجویانه آغاز کرد که کینههای بسیاری را برانگیخت – و در این کشور، کینه به وفور یافت میشود. حکومت او ناممکن میبود. از هر سو به او حمله میکردند. فلجش میکردند و کشور را در تشت شیرهای غلیظ غوطهور میساختند. او را منجمد میکردند، همانگونه که یخ میبندد، بدون آنکه کمترین نسیمیبوزد. زیرا باد، پتک است، اما یخ، گور است. و ختم کلام همین است.
پائولینا، تو بودی که این ایده را به من دادی، آن زمان که با الهامیناگهانی گفتی سرما همان «وزارتخانهٔ مخفی» است. و پائولینا، آیا جایی سردتر، تاریکتر، نمورتر و مقاومتر در برابر باد، و در عین حال همزمان پتک و یخ، از سلول زندانی در قلعهٔ San Juan de Ulúa وجود دارد؟
مردی در ماسک نوپال. نمادی است، پائولینا، نمادی در جهانی که بیآنها نمیتواند تاب بیاورد. یک نماد. ماسکی آهنین، اما به سبز نوپال رنگشده، تا زندانی بیچاره احساس راحتی کند، گویی در خانه است و کمتر احساس غربت کند. هشت سال است که همه او را مرده میپندارند. پیکرهای مومیکه زیر سنگ قبرش آب میشود؛ سنگی که بر آن نوشته شده است:
توماس موکتزوما مورو
۱۹۷۳–۲۰۱۲
و مردی در ماسکی آهنین و سبز که در سیاهچالهای اولوا، برای خیر و صلاح خودش، در رنج است. پائولینا، باید بفهمیکه این برای خیر و صلاح او بود؛ تا او را از مرگی برهاند که آرمانگرایی تکانشیاش به آن محکومش میکرد، تا او را از گلولهٔ گریزناپذیر آدمکشی، رئیس محلی یا قاچاقچی مواد مخدر نجات دهد، تا او را از کرکسهایی که آماده بودند زندهزندهاش ببلعند برهاند. من او را کشتم، پائولینا؛ من، برای خیر و صلاح خودش، دستور ربودنش را دادم و خودم، با اقتدار پیرمردی پاتریارک از وراتس، خبر ترورش را به ملتی شوکزده اعلام کردم و دستور دادم قاتل را بیدرنگ دستگیر و اعدام کنند؛ مردی دیوانه و آرژانتینی به نام مارتین کاپاروس، از فعالان حزب زیرزمینی «گاوها به سوی کشتارگاه». همهاش تخیل محض بود، اما بهترین تخیل؛ یعنی چیزی که اثباتش ناممکن است…
مراسم تدفین را همینجا، در وراتس، ترتیب دادم، چون توماس اصالتاً اهل آلوارادو بود؛ جایی که هر ماه مه، چشمانداز شهر به جنگلی از صلیبها بدل میشود که برای آن زبان رکیک و وقیحانهای که به کار میبرند طلب بخشش میکنند. در آلوارادو، این یعنی صلیبهای بسیار. شاید گمان کنی که حاشیه میروم و در وصف زادگاهم غرق شدهام. نه، پائولینا، توماس موکتزوما مورو پسر محبوب این ایالت بود؛ او سزاوار همهٔ صلیبهای آلوارادو بود.
همهٔ کسانی را که در آن نمایش مضحک تدفین شرکت داشتند ناپدید کردم (از من نپرس چگونه یا کجا). مومیکنهای قلابی، سازندگان مدل مومی، شاهدان گریزناپذیر آن جرم ساختگی (که تعدادشان کم بود، تنها دو یا سه نفر) … و سپس، در شبی تاریک، توماس موکتزوما مورو وارد قلعهٔ اولوا شد، بیهیچ هویتی جز «مرد در ماسک نوپال». و هشت سال است که آنجاست؛ وجودش ناشناخته، و ماسکش بخشی از چهرهاش، چسبیده به پوستش…
چرا، برای چه، فرزند عزیزم؟ تا او را از خودش نجات دهم، از آرمانگرایی مرگبارش، از لشکری گریزناپذیر از دشمنانی که برانگیخته بود. هر کسی میتوانست او را به قتل برساند! او تهدیدی برای تعداد زیادی نبود، بلکه تهدیدی بود برای
همه.
تمام آنها که منافعشان در خطر است. شاگرد آرمانگرا، پاک، فداکار و پرشور من؛ او برایم همچون پسرم بود: توماس موکتزوما مورو، هشت سال محبوس در قلعهدژ، هشت سال با ماسک نوپال، هشت سال در انتظار رهایی و بازگشت به روشنایی؛ آن زمان که فضایلش دیگر تهدیدی نباشد، بلکه تضمینی برای مشروعیت باشد، پائولینای عزیزم، کرهای بهجای خردل برای ساندویچ ملی.
بگذار هر کس که میخواهد بگردد، اما نباید به دنبال پای پنجم گربه بگردند، وقتی گربه فقط چهار پا دارد. نباید خودمان را بفریبیم، چرا که مکزیک همین حالا هم رئیسجمهوری دارد که طبق قانون اساسی انتخاب شده است.
نام او توماس موکتزوما مورو است.
او گربهٔ ماست؛ اما فردا ببری خواهد بود که میتواند همهٔ آن مدعیان میانمایهای را که سودای جانشینی لورنزو تران را در سر دارند، یکباره از میان بردارد.
پائولینا. چرخها را به حرکت درآور تا کنگره توماس موکتزوما مورو را بازگرداند و او را بهعنوان رئیسجمهور منتخب و مشروع منصوب کند؛ ما نیازی به رئیسجمهور موقت، سرپرست یا انتخابات جدید نداریم. سزار لئون را در جای خود میخکوب کن. آن اونِسیمو کانابالِ بزدل را از سر راه کنار بزن. ما رئیسجمهورمان را داریم. اکنون ساعتِ مورو است. او هشت سال پیش کشته شد، و امروز آرمانگرایی ناآرام او بهترین دارویی است که میتوانیم پس از بیعرضگیِ اعصابخردکنِ لورنزو تران به این کشور تجویز کنیم.
در چشمانم نگاه کن، پائولینا. به من بنگر و هر آنچه را که رخ خواهد داد، ببین؛ یا بهتر، تصور کن که هر آنچه قرار است رخ دهد، پیشتر رخ داده است.
و وقتی دوباره به من نگاه کردی، نترس. خون من باید سرد شود تا خون دیگران منجمد شود.
۵۵