آقای رئیسجمهور، با دردی عظیم سیر رابطهمان را بازبینی میکنم؛ زیرا در این بازنگری درمییابم که در تمام این مدت، همان خرمگسی بودهام که بیتحرکی شما را به نقد میکشید. پادشاهی که بر تخت نشسته است، بیجنبش، و گمان میبرد که با این سکون، صلح پادشاهی را تضمین میکند. اگر سرتان را به چپ میچرخاندید، معنایش جنگ و مرگ بود؛ و اگر به راست میچرخاندید، آزادی و رفاهی را نوید میدادید که هرچند مطلوب بود، آرمانشهری بیش نبود.
و اکنون، همانطور که همین لحظه شما را دیدم – یا همانطور که اجازه دادید ببینمتان – در حالی که در بستر بیماری افتادهاید و رنجورید، دوست من، اکنون دیگر تنها دوست من، مردی نیک و شریف که عشقی صادقانه به میهن در سر داشت… اکنون که شما را در تلاطمهای مرگ میبینم، حقیقتاً درمییابم که رئیسجمهور نه زاده میشود و نه پرورش مییابد؛ او محصول یک توهم ملی است، یا شاید یک هذیان جمعی. زمانی به شما گفتم: «جناب رئیسجمهور، شکوه کمتر و آزادی بیشتر.»
سیاست چه هولناک و بیرحم است: همین که شما ناپدید شوید، تنها چند روز زمان میبرد تا شکوه شما و آزادی ما برای همیشه از کف برود. آقای رئیسجمهور، شما مسئلهٔ جانشینیتان را لاینحل رها کردهاید. چگونه میتوانیم اطمینان یابیم که رئیسجمهور بعدی کسی چون شما باشد، سیاستمداری که مردی شریف همچون برنال هررا باشد و نه ماری چون تاسیتو د لا کانال؟
رئیسجمهور و دوست محبوب من، نخستین اندرزهایم امروز چقدر تهی و غمانگیز به نظر میرسند: «از مهلت کوتاه و لطف ابتدای ریاستجمهوری بهره ببرید. ماهعسلها کوتاهاند و پیوندهای دموکراتیک یکشبه بیارزش میشوند.»
«نخستین قاعده برای اِعمال قدرت، آقای رئیسجمهور، این است که عظمت جایگاه خود را نادیده بگیرید.»
«ریاستجمهوری مانند منظومهٔ شمسی است. شما خورشیدید و وزیرانتان ماهوارهها؛ اما نه شما خدا هستید و نه آنها فرشته.»
آن زمان به شما گفتم: «هنر سیاست، هنرِ ممکنها نیست؛ بلکه گرافیتیِ پیشبینیناپذیرهاست. خطخطیهای تصادف است.»
رئیسجمهور بیچارهٔ من! سه سال تمام میان پراگماتیسم هررا، چاپلوسیهای تاسیتو و ایدئالیسم سنکا گرفتار بودید! اگر امروز نخستین روز نشستنتان بر تخت عقاب بود، به شما چه میگفتم؟ برترین جنبههای دیکتاتوریِ خیرخواهانه و سنتیمان را به شما یادآوری میکردم تا هر طور که صلاح میدانید آنها را تأیید کنید یا از آنها بگریزید: «نباید از رئیسجمهوری که منفعل است ترسید، بلکه باید از رئیسجمهوری هراسید که فعالیتی مهارناپذیر دارد.»
در مورد تو، همواره وارونهٔ این صادق بوده است. انفعال تو بیش از کنش تو تردید برانگیخته است. و اکنون، شاید، وسوسهٔ اعلای قدرت را حس میکنی؛ اینکه رهبری باشی که انرژی ملت را فراخواند و همهٔ ما را به انفعالی شهوتانگیز و اطاعتی مطلق تسلیم کند.
این آسانترین کار است.
آسودهترین کار.
اما در عین حال، خطرناکترین هم هست؛ و تو از این خطر پرهیز کردی، رئیسجمهور محبوب و عزیز من.
روزی به من گفتی: «گمان میکنند با دادن این گزارشهای بیپایان برای خواندن، مرا میفریبند. گمان میکنند سست و بیحال شدهام، گویی مگس تسهتسه مرا گزیده است. اشتباه میکنند. من شبها میخوانم و از همهچیز آگاهم. من آنها را فریفتهام. میتوانم شبها آسوده بخوابم.»
بله، اما آن تصویر منفعلانهای که از خود ساختی، شاید اکنون به غلط تعبیر شود. مردم ممکن است به طلب رئیسجمهوری بیشفعال برخیزند، چرا که اقتدار میتواند از یک روز به روز دیگر چهره عوض کند (به توالی ریاستجمهوریهای گذشته، از مادرو تا فوکس، بیندیش). تودهٔ مردم از پارادوکس تغذیه میکنند و عاشق تضاد و تناقضاند.
سپاسگزارم، دوست عزیز من، رئیسجمهور لورنزو تران، که اجازه دادی به اتاق خوابت بیایم؛ جایی که در بستر افتادهای و پرستاران، پزشکان، لولههای سرم و آرامبخشها دورت را گرفتهاند. سپاسگزارم که این فرصت را به من دادی تا زندگیات را کامل و تمامشده ببینم.
نمیدانم آیا هرگز دوباره یکدیگر را خواهیم دید یا نه. میدانم که به هیچکس جز پشهٔ وفادارت، سنکا، اجازه ندادهای وارد این اتاق شود؛ اتاقی که در آن قدرت به پایان خود نزدیک میشود.
بدرود، آقای رئیسجمهور…
۴۸