بانوی والامقام، آیا ممکن است کسی را که خود تحت فشار است، با تهدید و باجخواهی به زانو درآورد؟ نمیخواهم در پیشگاه شما خوارتر شوم، چرا که همین حالا چنان در اعماق سقوط کردهام که شما حتی زحمتِ نگاهی به من را هم بر خود نمیدهید. من اما به بالا مینگرم: بالا، بالاتر و دورتر. جسارت میکنم و میگویم، بسیار بالاتر و دورتر از شما دو نفر؛ و منظورم از «شما دو نفر» برنال هررا، وزیر کشور، و شما هستید، ماریا دل روساریو گالوان، معشوقهٔ او و مادر فرزندش. بله، دقیقاً شما.
اجازه دهید از متنی کلاسیک نقل کنم: «در میان پهنههای وسیعی که برچتسگادن را در بر گرفته است، در انزوایی تام از جهان روزمره، نبوغ خلاق من ایدههایی میزاید که جهان را میلرزاند. در این لحظات، دیگر فانی بودن خود را حس نمیکنم؛ ایدههایم از مرزهای ذهن فراتر میروند و به واقعیتهایی با ابعادی عظیم بدل میشوند.»
گمان نکنید جسارت کردهام که کلمات آدولف هیتلر را به میان آوردهام. هر چه دربارهٔ آن آلمانی
پیشوا (Führer)
فکر میکنید، او تا هر کجا که میخواست بالا رفت و تا هر کجا که میخواست پیش رفت. سقوطش هولناک بود، درست است، اما سقوط از چنین ارتفاعاتی، به خودیِ خود، یک پیروزی است.
به عبارت دیگر، اگر من مرزهای جاهطلبیام را نشناسم، دیگران چگونه باید آنها را بشناسند؟ مسئله تنها زمانبندیِ درست است، درست همانطور که خودتان در نامههایتان به برنال هررا میگویید؛ نامههایی که من پیش از خواب، با لذتی وصفناپذیر میخوانم، گویی که ستون مشاورهٔ عاطفیِ روزنامهای باشند. باور کنید، بانوی عزیز من، من میدانم چگونه زمان را بسنجم. فراموش نکنید که من قدرت دارم، چرا که بیش از هر کس دیگری،
دسترسی دارم.
آیا نیاز است بیشتر بگویم؟ دیگران هم دسترسی دارند، اما من پیش از هر کسی دسترسی دارم. و گمان نکنید که خودم را میفریبم. شما و هررا به یکدیگر میگویید: «تاسیتو دسترسی دارد، اما هیچ محبوبیتی ندارد.»
شما، شما دو شیطان کوچک، برای من دام میگسترانید. دامهایی که اتفاقاً بسیار سرگرمکننده هستند. میدانم که پشت تمام آن ادای احتراماتی که گروههای ذینفوذ به افتخار من به راه انداختند، شما دو نفر بودید؛ در اتحادیهها و انجمنهای تجاری، جایی که کسی که از طرف شما رشوه گرفته، مرا تا آسمان ستایش میکند و سپس رفیق دیگری از شما، مرا تکهتکه میکند. و هیچکس بلند نمیشود تا از من دفاع کند. فکر میکنید، مگر نه؟ فکر میکنید همزمان هم غرورم را با تملق سیر کردهاید و هم تکبرم را به ریشخند گرفتهاید. گمان میکنید مرا از پای درآوردهاید.
اشتباه میکنید. شما فقط مرا استوارتر کردهاید. هر عمل تحقیرآمیز، هر ضربهٔ پستی که نثارم میکنید، مرا نیرومندتر میسازد، شجاعتم را برافروخته میکند و روحم را چون پولاد سخت میکند. میخواهید بدانید در برابر توهین تا چه حد تاب میآورم؟ چند روز پیش، سزار لئون (César León) به دیدارم آمد؛ همان رئیسجمهور پیشینی که حدود ده سال پیش، در جوانی، دستیارش بودم. از شیوهٔ برخورد مردم با خود پس از ترک تخت عقاب گله میکرد و مرا متهم کرد که علیه او لشکرکشیِ بدنامیبه راه انداختهام.
پاسخ دادم: «من شما را تنها به این دلیل آزار میدهم که رئیسجمهور چنین میخواهد.»
رئیسجمهور پیشین با صدایی که نه نالهآمیز، که آمرانه بود، گفت: «آنها مرا آزار نمیدهند؛ آنها در تعقیب مناند.»
«من صرفاً برای رئیسجمهور کار میکنم.»
«آیا اینها دستورات او بود؟»
«نه، اما میتوانم پیشبینی کنم رئیسجمهور به چه میاندیشد.»
بانو، میخواهم شما و هررا ببینید که من حاضرم چه مخاطراتی را بپذیرم، تا بدانید که به این آسانیها رنجیده نمیشوم. من هرگز آن دختر پانزدهسالهٔ حساس و رمانتیک نیستم.
برای آنکه حدنهایتِ تحمل، آرامش و عزم مرا ببینید، قصهٔ کوتاهی برایتان تعریف میکنم.
رئیسجمهور تران (President Terán) بهصراحت روشن کرد که آنچه را رفتار بیملاحظهٔ من با رئیسجمهور پیشین، لئون، مینامید، مجاز نکرده است.
«اما آقای رئیسجمهور، من این کار را برای شما کردم.»
«تاسیتو، من هرگز از تو نخواستم چنین کنی.»
«خب، گمان کردم بدیهی باشد…»
«آه! پس فکر میکنی میتوانی ذهن مرا بخوانی، اینطور است؟ آیا وقتی با خود گفتم «اگر تاسیتو یک بار دیگر این کار را بکند، اخراج است»، ذهن مرا خواندی؟ »
دوست عزیز من، نیازی نبود ذهن کسی را بخوانم. میدانستم رئیسجمهور ناگزیر است طبق تشریفات مرا توبیخ کند، اما در ژرفای وجودش خرسند بود که من کاری را کردهام که او هرگز نمیتوانست خود انجام دهد، یا بههیچوجه بهصورت صریح و آشکار به من دستور دهد. میدانید، بیدلیل تاسیتو (Tácito) نامیده نمیشوم…
دوست گرانقدرم: من میدانم چگونه خطر بپذیرم. میدانم چگونه تحقیر را بدون آنکه پلک بزنم تحمل کنم. قدرت من در همین است. گمان میکنید نمیدانم به رئیسجمهور چه میگویید؟
«لورنزو، تاسیتو نشانهٔ ضعف توست. تو به او نیاز نداری. تنها ضعیفترین رهبراناند که به یک سوگلی نیاز دارند.»
آه، محبوبِ دربار! مشاوری که به نیابت از پادشاهی ناتوان یا ابله، قدرتِ واقعی را به دست میگیرد. نیکولاس پرنو دو گرانول برای شارل پنجم؛ آنتونیو پرز برای فیلیپ دوم؛ دوک لِرما برای فیلیپ سوم و فیلیپ چهارم، و کنت-دوک اولیوارس. برخی از دیگران خوشبختترند، برخی از فراموشی و انزوای پیشین بازمیگردند، برخی خیانت میکنند و در جامهٔ زنان به صفوف دشمن میگریزند – پرز، که تنها کافی بود چشمبندی بزند تا شبیه معشوقهٔ تکچشمش، پرنسس ابولی شود – و برخی دیگر در بیکفایتیِ خویش غرق میشوند، بیکفایتیای که حتی از پادشاهِ واقعی نیز بدتر است (لِرما)، و باز کسانی هستند که بهخاطر موفقیت در ادارهٔ امپراتوری چون شیر ستایش میشوند.
اینها الگوهای تاریخیاند، مادام. من در پایان شبیهٔ کدامیک خواهم بود؟ آه، محبوبِ دربار همانقدر ارزشمند است که حامیاش، و البته همانقدر که دشمنانش. و اگر راست بگویم، شما و برنال برای من کاملاً بیفایدهاید.
وزیر کشور محبوبمان روزی به من گفت: «تو چیزی نیستی جز نیای شکننده که جامهٔ شمشیر به تن کرده است.»
پاسخ دادم: «و تو ساردینی هستی که خیال میکند کوسهای است.»
و شما، با لجاجتی کودکانه، جرئت کردید بپرسید: «و من چه هستم؟»
«رشتهای نودل، چیزی جز رشتهای نودل نیستی.»
میگویید من مازوخیستم و از بازگویی تحقیراتی که در خدمت به رئیسجمهور متحمل میشوم لذت میبرم. حقیقت ساده این است که وقتی در راهروهای عمارت ریاستجمهوری قدم میزنم به این چیزها میاندیشم؛ خود را بهخاطر پستیِ اعمالم توبیخ میکنم، اما همزمان به خویش تبریک میگویم، چرا که همین ذاتِ پست و رذیل است که نهتنها مرا زنده نگه میدارد، بلکه بر صدرِ امور مینشاند. دوست شما، کسی که او را «سنکا» مینامند، دربارهٔ من چنین میگوید: «تاسیتو حتی میتواند شیطان را نیز فاسد کند.»
و هرگاه از کنارش میگذرم، زیر لب زمزمه میکند: «عالیجنابِ شرور میرود.»
(این تعبیر را از تالیران قرض گرفته است، که احتمالاً شما نیز میدانید، چون نزد قورباغهها تعلیم دیدهاید.)
اما من؟ من در کفشهایم سرب میریزم تا هیچ تندباد ناگهانیای نتواند مرا به هوا ببرد و با خود ببرد. من همهچیز را تحمل میکنم، مادام، زیرا مردی که بیشترین شکیبایی را دارد همان است که آخرین خنده را سر میدهد. و همانطور که شما در نامهتان با بیخیالی گفتهاید، من نیز هر لحظه ممکن است سقوط کنم. اما به هر دوی شما هشدار میدهم که اگر بیفتم، شما را نیز با خود به اعماقِ پرتگاه خواهم کشاند.
روزی به من گفتید: «تو خفاشی هستی، تاسیتو. روزها چهرهات را نشان نده.»
جرئت نکردم اعتراف کنم که شبها، مادام، وقتی در روشنایی چراغ لباسهایتان را از تن میدرید، ستایشگرتان هستم. من یک جنتلمن بودم.
«هرگز چنین نیست، من چیزی نیستم جز کبوتر کوچکی بیضرر.»
«در این صورت، تو نخستین بازِ تاریخ میشدی که به کبوتر بدل گشته است.»
«مهمل است. من و تو پرندگانی از یک دستهایم.»
تشبیههایت چندان دقیق نیستند، ماریا دل روساریو. بهتر آن است که مرا «مردی در میان مه» تصور کنی. خواهی دید که گرفتنم چندان آسان نیست و میتوانم از درهای بیدفاع به درون خزم؛ درهایی چون درِ خانهٔ تو و درِ خانهٔ معشوقت، برنال هررا. بماند درِ خانهٔ آن حرامزادهٔ بدبخت، همان که حاصل رابطهٔ عشقی شما بود و در تیمارستانی برای ابلهان رهایش کردند.
۴۲