دوباره به حالت تهاجمیبازگشتهام، دوست برجسته اما نامرئی من؛ آمدهام تا روزگاری را به یادت بیاورم که تو – البته به زبان استعاره – در دستشویی سیاست بودی، با حولهای بر بازو و دستی گشوده، به امید چند سکه انعام. چه کسی بود که تو را از آنجا بیرون کشید و نخست به دربان مجالس حزب بدل کرد و سپس در همایشها به «مرد میکروفون» بدل ساخت؛ همان کسی که فریاد میزد: «نظم را رعایت کنید، توجه فرمایید…»؟
«باعث افتخار من است که معرفی کنم، جناب
لیسنسیادوی
سزار لئون، نامزد ریاستجمهوری را… »
از آنجا بود که به کمیتهٔ اجرایی حزب راه یافتی و سپس به تبعید طلایی سفارت در لوکزامبورگ، جایی که ما منافع بسیار متنوع و مبرمیداریم (نخند – هیچکس به آن حسابهای بانکی در لوکزامبورگ نمیخندد) و تو نیز وظایفت را بهعنوان همان کوتولهنگهبان وفاداری که هستی به جای آوردی. و حالا، برای سومین بار پیاپی نمایندهٔ مجلس و رئیس کنگره. خدای من، دون اونِسیمو، چه راه درازی را از آن روزهای کاسهٔ توالت پیمودهایم. آدم باید سپاسگزار باشد، اینطور نیست؟ و تو ثابت کردی که بیش از اندازه شایستهٔ زادگاهت، کامپچه، هستی – چرا که تو همان هستی که به او میگویند یک
کامپچانو
واقعی؛ مهربان، و کسی که همه دوستش دارند، البته. اما هنوز باید با دشمن خونیات، اومبرتو ویدالس، دستوپنجه نرم کنی؛ همان کسی که او را «دست تاریک» ایالت تاباسکو مینامند. البته شاید دقیقتر باشد اگر او را «سر هیدرا» بنامیم – یکی را میبری و صدتای دیگر جایگزینش میرویند. اما در مورد او، آن صد سر، همانهایی هستند که با افتخار «نُه پسر شرورم» مینامدشان. به عبارت دیگر، یک سلسلهٔ شرور. تاباسکو در این کار از هر ایالت دیگری ماهرتر است و «دست تاریک» توطئهها و دسیسههایش را تا سال ۳۰۰۰ برنامهریزی کرده است.
تو همچنین، اونِسیمو، این بار را بر دوش میکشی که نام خانوادگیات با یکی دیگر از مردان قدرتمند تاباسکو مشترک است: فرماندار بیرحم و ضدکلیسایی، توماس گاریدو کانابال. شاید به یاد داشته باشی که گونزالو ان. سانتوس – نامیدیگر در فهرست بلندبالای مردان قدرتمند ما – دربارهٔ او چه میگفت: «او بیضههای یک گاو نر را دارد.»
و درست به همین بیضهها نیاز داشت، آن زمان که تکتک کشیشها را از تاباسکو بیرون راند، تمام کلیساها را تعطیل کرد و حتی به کار بردن صلیب در گورستانها را ممنوع کرد. دون توماس چنان از کشیشها متنفر بود که حتی مردم تاباسکو را از گفتن
Adiós
منع کرد و آنها را واداشت تا به جای آن بگویند:
Hasta luego
.
رازت پیش من در امان است، اونِسیمو. میدانم که برای گریز از «دست تاریک» و نُه پسر شرورش، از تاباسکو به کامپچه کوچ کردی تا پایگاه قدرتی برای خودت بسازی، چرا که هیچکس نمیتواند با «دست تاریک» رقابت کند. به کامپچه رفتی تا روزگار را برای رقیبت، ویدالِس، سیاه کنی و از شبح گاریدو کانابال بگریزی.
بله، اونِسیموی عزیزم، تو تمام تلاشت را کردی تا دور شوی. اما متأسفانه، آدمینمیتواند از سرنوشت خویش پنهان شود، چرا که سرنوشت در روح آدمیجای دارد و مسئلهٔ جغرافیا نیست. و سرنوشت تو، اونِسیمو، این است که در خدمت مردی باشی که از تو حمایت کرد و همچنان تو را از نفرت انتقامجویانهٔ «دست تاریک» ویدالِس حفظ میکند؛ کسی که در گذشته پناهت بود و در آینده نیز میتواند پناهت باشد، دوست تو، سزار لئون.
بگذار ببینم تو را تا چه حد میشناسم. تو از نظر سیاسی بیطرفی. اطاعت را به بحث و جدل ترجیح میدهی. همواره ترجیح میدهی خود را تسلیم قدرتی واقعی کنی تا با تودهها سر و کار داشته باشی. و تو فضیلتی عظیم داری، اونِسیمو. تو سیاستمداری پیشازتاریخی هستی و برای تو، حیات سیاسی به توالیِ شبحهایی بدل شده است که زمانی مهم بودند، اما اکنون تنها سایههاییاند در غار افلاطونیِ کاکاهوآمیلپا که همان حافظهٔ توست. همگی «سابق» شدهاند، اینطور نیست؟ و گویی گمان میکنی که آنها بخار شدهاند و تنها تو باقی ماندهای، زیرا هیچکس تو را نمیپاید، همانطور که تو میپایی و میبینی که تمامینامزدهای ریاستجمهوری به شبح بدل میشوند. بگو ببینم، مارتینز ماناتو، کورونا دل روسال، گارسیا پانیگوا، فلورز مونیوس، سانچز تاپیا و روخو گومز که بودند؟ شبح بودند، اونِسیموی عزیزم، ارواحی از جهان مهآلودِ سیاست مکزیک؛ روزی روشن و روزی تاریک، و سپس برای همیشه خاموش.
حالا چشم در چشم من نگاه کن، اونِسیمو. من میزنم زیر میز و اجازه نمیدهم شبحی شوم. اگر میخواهی اینگونه ببینی، بگو که من حسابم را با گذشته تسویه کردهام: تبعیدشده، درهمشکسته، مورد تمسخر و بدنام، اما نه شکستخورده.
نترس. شبح تو بازگشته است تا تو را به پرداخت بدهیهایت وادارد. من تو را زیر نظر داشتهام، اونِسیمو؛ تو احساس امنیتی مطلق میکنی، زیرا همچنان همان نقش قدیمیرا بازی میکنی و همان دیالوگهای کهنه را تکرار میکنی، بیآنکه بفهمیصحنه تغییر کرده و نمایشنامهنویس نیز دیگر کسی دیگر است. ما در تئاتری نو هستیم و من میخواهم دوباره ستارهٔ نمایش باشم. و تو، دوست محبوب من، مردی خواهی بود که نام مرا دوباره به زیر نورافکنها میآورد.
بازانتخاب؟ واژهای ناگفتنی در تئاتر سیاسی ما. هرچند شاید دیگر چندان هم ناگفتنی نباشد، آن هم با اصلاح مادهٔ ۵۹ قانون اساسی و احیای روح کنگرهٔ قانون اساسی ۱۹۱۷؛ همان امکان بازانتخاب سناتورها و نمایندگان که به تو، ای سولونِ سولونها، اجازه داد ده سال در کنگره دوام بیاوری. بسیار خب، اکنون باید گامیفراتر نهیم: راه را برای بازانتخاب رئیسجمهور بگشاییم. آن مادهٔ ۸۳ لعنتی را اصلاح کن و مسیر بازگشت مرا هموار ساز.
میگویی اصلاح قانون اساسی زمانبر است؟ میدانم. برای همین است که باید از همین حالا، یعنی تقریباً سه سال پیش از انتخابات بعدی، آغاز کنیم. موضوع را با احتیاط و در خفا میان تودهها، مردان قدرتمند، فرمانداران، قانونگذاران محلی، بازرگانان، رهبران کارگری و کشاورزی و روشنفکران پیش بکش. ما باید جانشینی ریاستجمهوری را مدرن کنیم، درست همانگونه که جایگاه قانونگذاران را مدرن کردیم. زنده باد بازانتخاب.
گمان مکن که وقتم را با حلکردن جدولهای کلمات تلف کردهام. پیشتر با دشمن خونیات، ویدالِ «دست تاریک» (هرچند نه با نُه پسر شرور او)، سخن گفتهام و به نظر میرسد ایدههای من برایش جذاب باشد. او نگاهی بلندمدت دارد، چرا که پدرسالارِ یک سلسله است. اما باید اعتراف کنم که ویدال مردِ خودش است. دوست ندارد مدیون کسی باشد و میترسم – افسوس! – که او بیش از آنکه من بدانم چگونه از او بهره ببرم، بداند چگونه از من استفاده کند.
تو اما، تو خمیربازیِ محبوب منی. تو میتوانی و خواهی توانست هر چه را که بخواهم به انجام رسانی، چرا که همهچیزت را مدیون منی. تو یک فضیلت سیاسی داری که به تو قدرت بقا میبخشد، اونِسیمو. زشت هستی، اما نه در حدی که زننده باشد. به معمولیترین شکل ممکن، زشت، چاق، سبزه و کوتاهی. حتی جای آبله یا زخم روی صورتت نیست. میتوانی به جای یک رانندهٔ کامیون یا متصدی سرویس بهداشتی جا بزنی، که البته وقتی با تو آشنا شدم، دقیقاً همان بودی. اما چون نامرئی هستی، خطرناک نیستی و چون خطرناک نیستی، میدانی چگونه تودههای بزرگی از مردان ناامن را آرام کنی و مدیریت کنی. و چه کسی میتواند ناامنتر از قانونگذاران پرهیاهوی ما باشد؟
آه، اونیسیمو. بیا با هم کار کنیم. به خاطر داشته باش که میتوانی همچنان تظاهر کنی که به رئیسجمهور فعلی خدمت میکنی، در حالی که کمکم قواعدی را بنیان میگذاری که راه را برای من – و البته برای تو – هموار سازد. مسئلهٔ واقعی در جانشینی ریاستجمهوری این نیست که «چه کسی»، بلکه این است که «چگونه». تو فقط باید به رئیس دولتِ در حال رفتن، لورنزو تران، اطمینان دهی که از اموالش، امتیازاتش و خانوادهاش پاسداری خواهی کرد. همین، بیش از اندازه کافی است. امنیت طلاست؛ در واقع، بیقیمت است. همهٔ ما رؤیای آن را میبینیم. بگذار رئیسجمهور فعلی و آدمهایش نیز در همین رؤیا بمانند.
آیا میفهمیدر سه سال آینده چه ضیافت عظیمیاز انتقام برپا خواهد شد؟ چه کسی از آن مستثناست؟ تاسیتوی بیشرم ما، با کمدی پر از اسکلت؟ آندینوی بیعیبونقص، با زنی که تمام روز با هر شلواری که سر راهش بیاید به او خیانت میکند؟ ماریا دل روساریوی دستنیافتنی، که چون کوه یخ سرد است، اما، چون هر کوه یخی که لایق نام خویش باشد، سهچهارم وجودش را زیر آب نگه داشته و تنها نوکِ حقیقت خویش را آشکار میکند و هیچیک از رازهایش را؟ برنالِ درستکار و پرانرژی، که رابطهٔ عاشقانهاش با زنِ پیشگفته تنها پردهای است که پشت آن رازی بزرگتر نهفته است که بهزودی آشکار خواهد شد؟ پیشکسوت قدیمیمن زیر طاقهای ورکروس، نگهبان رازی دیگر که چون بازیکن دومینو به مهرهٔ دوبلسفید چسبیده است، به آن چنگ زده؟ و آنگاه کارتِ جوکرِ مرموز این بازی بزرگ را داریم: نیکولاس والدیویای خام، که به یمن تلاشها و لطف ماریا دل روساریو به مقام معاون وزارت کشور رسیده و در نتیجه چشم به مقام وزارت دوخته است تا وقتی تران از قدرت رفت، نامزد ریاستجمهوری شود. اونیسیمو، به تو میگویم، حتی یکی از آنها نیست، حتی یکی، که قربانیپذیر نباشد. اما بگذار سه قانون رفتار سیاسیِ درست را به تو بیاموزم.
نخست، دشمن سیاسیات را بکش و یک ماه برایش سوگواری کن. دوم، اگر قرار است جلاد باشی، مطمئن شو که نامرئی هستی.
و سوم، از شبح دشمن سیاسیای که کشتهای بترس. به عبارت دیگر، اونیسیموی تقریباً بیسواد من، بهتر است نمایشنامهٔ کوتاهی به نام
مکبث
را بخوانی و منتظر روزی بمانی که جنگلهای جنایاتت بهسوی قلعهٔ قدرتت به حرکت درآیند.
و شانسِ محض را هم از قلم نینداز؛ همان شانسی که روزی به سراغم آمد، روزی که سه اعتصابِ مجزا، درست در دورانِ تصدیِ من، همزمان سر برآوردند و من آنها را در هم کوبیدم؛ اتفاقی که به مرگِ سیزده اعتصابکننده انجامید، اما هیچکس متوجه نشد، چرا که همان روز بود که اکسایاکاتل پرز – همان که او را سلطانِ چا-چا-چا مینامیدند و محبوبترین موسیقیدانِ آن زمان بود – درگذشت. همگان برای ادای احترام به آن بتِ بزرگ به سالنِ رقصِ گران لئون شتافتند و سپس تابوتش را تا گورستان همراهی کردند، و بدینسان همگی مردگانِ بینام را از یاد بردند؛ همانهایی که من مسئولِ مرگشان بودم.
صریح و بیپرده برایت مینویسم، اونِسیمو. میدانم که تو خودِ عینِ رازداری هستی، صرفاً به این دلیل که هیچکس افشاگریهایت را باور نمیکند و تو میتوانی بهراحتی پشتِ پردهای از سکوت پنهان شوی. به همین کار ادامه بده و مرا در جریانِ امور بگذار.
پینوشت: نگرانِ نگهداشتنِ این نامه نباش. بهمحض آنکه خواندنت تمام شود، با واکنشِ شیمیایی خودبهخود میسوزد. نمیتوانی از آن نسخهای برداری یا آن را به کسی نشان دهی، ای پستفطرت. مگر تا به حال
Mission Impossible
را ندیدهای؟ گذشته سرشار از درسهایی برای وضعیتِ کنونیِ ماست. فقط از خودت بپرس، در این روزهای تاریکِ جمهوریمان، چه تعداد نامه، چه تعداد نوار و چه تعداد کاست توسطِ گیرندگانِ وحشتزدهشان، بهمحض خواندن یا شنیدن، نابود میشوند؟ فقط تصور کن. و مراقب باش انگشتانِ کوچک و شیرینت را با پیامِ من نسوزانی.
۴۱