آقای رئیسجمهور، من و شما نمیتوانیم دربارهٔ مشکلاتی که کشورمان اکنون با آنها روبهروست، خودمان را بفریبیم. برخی از این مشکلات فنیاند: اینکه چگونه تورم را مهار کنیم، سرمایهگذاری خارجی را جذب کنیم و سطح اشتغال را بدون افزایش دستمزدها بالا ببریم. برخی دیگر بینالمللیاند و بهگونهای اجتنابناپذیر و تکذهنی، بهصورت گسستناپذیری با نزدیکی ما به ایالات متحده گره خوردهاند. برخی نیز داخلیاند: دانشجویان، دهقانان و کارگران کارخانهها. و سرانجام، مشکلات سیاسی باقی میمانند: جانشینی ریاستجمهوری در کمتر از سه سال آینده.
با همان صداقتی که از من میخواهید، همهٔ ورقهایم را روی میز میگذارم. شما به این شهرت دست یافتهاید که مشکلات را با نادیده گرفتنشان حل میکنید. تا آنجا که من میبینم، این امر به سبب اعتماد وافر شما به جامعهٔ مدنی، نظام قضایی و احکام آن و حاکمیت قانون رخ داده است. شما تکبر سنتیِ مقام اجرایی را کنار گذاشتهاید.
من، در مقابل، شهرتی دوچندان بد دارم. میگویند من «ایوبِ کابینه» هستم؛ که شکیباییام بیکران است، اما همین فضیلت بزرگترین نقطهٔ ضعفم نیز هست. به زعم بدخواهانم، انفعال من چنان است که تنها اقدامیکه باید انجام دهم، استعفاست. با این حال، شانه بالا میاندازم و به شما میگویم، آقای رئیسجمهور، که من تنها عضو کابینهٔ شما هستم که هر چهار گونهاش را به دشمنان شما پیش کشیده است. من برقگیرِ شما هستم. شاید در ابتدا راهبرد من متناقض به نظر برسد. خواهید دید که من همان کسی هستم که مشکلاتی را میسازم که قرار است شما آنها را حل کنید. و یکی از مشکلات شما این است که باید اپوزیسیون را به بزرگترین متحد خود تبدیل کنید. هرچه من مشکلات بیشتری خلق کنم، آنها بیشتر بر سر من فریاد میزنند. درست است. اما مشکلات بیشتر به معنای پول بیشتری است که میتوانیم برای مقاصد خودمان از بودجه بیرون بکشیم. این بازیای پارلمانی و خطاناپذیر است، بهویژه در مواردی چون مورد شما که رئیسجمهور از حمایت اکثریت در کنگره برخوردار نیست.
همگان با لوایح مالیاتی شما مخالفت میکنند؛ لوایحی که من با ایمان کامل به کنگره میفرستم، در حالی که میدانم رد خواهند شد، اما در آستین اصلاحاتی را نگه داشتهام که میدانم کنگره آنها را خواهد پذیرفت، صرفاً از آن رو که نمیخواهند به چشم آدمهای بیعرضه، ابله یا دشمنان انضباط مالی ظاهر شوند. بفرمایید، این است بازی ما. هنوز موافقت با مالیات بر ارزش افزوده برای دارو و مواد غذایی را دریافت نکردهایم – چیزی که خودمان پیشنهاد داده بودیم – اما کنگره در حال حمایت از مالیاتهای تصاعدی و بازتوزیعی است؛ چیزی که ما پیشنهادش ندادیم تا ثروتمندان را از خود نرانیم، هرچند بدیهی است که میخواهیم تصویب شود تا بنیانهای مالی کشور تقویت گردد.
آقای رئیسجمهور، اینها را به شما میگویم تا آنچه را که پیشتر میدانستیم یادآوری کنم. من و شما تیم خوبی هستیم. اپوزیسیون بهترین دوست ماست. هرچه بیشتر به خاطر دلیل «الف» بر سر ما فریاد بزنند، بودجه بیشتری به خاطر دلیل «ب» به ما میبخشند. در مورد ما، همیشه عکس این حقیقت صادق است: ما چیزهایی را که پیشنهاد میدهیم نمیخواهیم، و مشتاقانه در پی چیزهایی هستیم که ظاهراً اهمیتی به آنها نمیدهیم.
ما در ویرانشدهترین و از نظر مالی، ابلهانهترین نقطهٔ جهان زندگی میکنیم: آمریکای لاتین. آمریکای لاتین مهم است، چون فاقد مالیهای سالم است. ما مهم هستیم، چون برای دیگران مشکل میتراشیم. این را بارها و بارها به شما گفتهام. ما، برخلاف باورهای عامیانه و رایج پوپولیستی، نه قربانیان صندوق بینالمللی پول هستیم و نه بردگان جهان اول. دقیقاً برعکس است. آنها قربانیان ما هستند. آمریکای لاتین به لطف تمام اشتباهات و کاستیهای حسابشدهاش، تنها منبع قدرت خود را از همینجا میگیرد: تعویق.
تعویقی پس از تعویق دیگر. بدهی. کاهش ارزش پول. شناور کردن ارز. خدمات عمومی. آموزش. بهداشت. توانمندسازی سرمایهٔ انسانی. ما همهچیز را به تعویق میاندازیم، زیرا تا زمانی که به تولید «بحرانهایی» ادامه دهیم که دیگران بتوانند بارها و بارها ما را از آنها نجات دهند، میتوانیم مشکلات و راهکارهایمان را تا ابد به تأخیر بکشیم.
چه بگویم، آقای رئیسجمهور؟ این استراتژی برای ما جواب میدهد. ما را روی آب نگه میدارد، باعث میشود سرمان درست بالای سطح آب بماند. و دقیقاً همین است که مرا نگران میکند. تمام مشکلاتمان را جمع بزنید و با آرامش فکر کنید: آیا به نفع ماست که نظم موجود را به هم بزنیم؟ نه واقعاً، درست است؟ همین است که مرا میترساند، و همین است که مرا واداشت تا این کلمات را بنویسم.
آقای رئیسجمهور: رئیس پلیس فدرال، ژنرال سیسرو آروسا، بهطرزی خطرناک در حال از دست دادن صبر است. خوشبختانه، با وجود پافشاریها و استدلالهای مکررش، هنوز نتوانسته است اضطراب خود را به وزیر دفاع سرایت دهد؛ کسی که با او رابطهٔ کاری خوبی دارم و مرا در جریان همهٔ این امور گذاشته است. خودتان حساب کنید: تظاهرات دانشجویان، کارگران کارخانهها و دهقانان؛ تجاوز خارجی؛ فقر بومیو ریشهدار؛ اینها چیزهایی است که همهٔ ما میدانیم. اما اکنون عامل تازهای وارد بازی شده است.
خلأهای قدرت.
بر خلأهای قدرت تأکید میکنم، آقای رئیسجمهور: غیبت مطلق اقتدار، اینجا، آنجا و همهجا. کارگران مکزیکی که نمیتوانند وارد ایالات متحده شوند و در ایالتهای شمالی اردو زدهاند، یا ناامید و بیقرار به گواناخواتو، پوئبلا و اوآخاکا بازمیگردند. کارگران گواتمالایی که از مرزهای بیدفاع جنوبی ما میخزند و شغلهایی میطلبند که وجود ندارند، یا در غیر این صورت شغلهای موجود را از مکزیکیها میربایند. و سپس قاچاقچیان مواد مخدر که از جنوب به شمال و از شرق به غرب، از مرزها و خطوط ساحلی، بدون هیچ مانعی در سراسر کشور رفتوآمد میکنند و افزون بر این از پایگاهی عظیم از قدرت حمایت میشوند: پایگاه رؤسای محلی رستاخیزیافته؛ برخی که با کارتلهای مواد مخدر متحدند (نارسیسو «چیکو» دلگادو در باخاکالیفورنیا و خوزه د لا پاز کینترو در تامائولیپاس)، برخی دیگر که مستقلتر و به همین سبب خطرناکترند (فلیکس الیاس کابزاس در سونورا)، و باز برخی دیگر که پیوندی نزدیکتر با جنبشهای برآمده از بیکاری، فقر و ناآرامیعمومیدارند (رودولفو روکه مالدونادو در سان لوئیس پوتوسی و ویدالس «دست تاریک» در تاباسکو که با تکبر میگوید اگر کشته شود، «نه پسر شرورش» جانشین او خواهند شد). و سرانجام، بر مرزهای زمینی و دریایی فرمان میراند، پادشاه کارتلها، سیلوستره پاردو.
جنبشهای برآمده از بیکاری، فقر و ناآرامی… و جاهطلبی نسلی. میانگین سنی کابینهٔ شما چقدر است، رئیسجمهور تران؟ پنجاه، شصت؟ ما بقایای یک دورانیم، مومیاییهاییم، ماموتهای پیشتاریخی در کشوری با هفتاد میلیون مرد و زن زیر بیست سال. اینها همان ارتشهایی هستند که رؤسای محلی میخواهند بسیجشان کنند و سیسرو آروسا این را میداند. میداند و میخواهد بر آنها مسلط شود تا هرجومرجی به پا کند و پیش از آغاز مبارزات انتخاباتی قدرت را به چنگ آورد؛ و برای این کار یک سال فرصت دارد.
پس تو و من چه میخواهیم؟ ما وضع موجود را میخواهیم، با همهٔ نقایصش، اما بیهرجومرج و بیخونریزی. سران محلی چه میخواهند؟ میخواهند در آبهای گلآلود ماهی بگیرند. کشوری میخواهند که در آن قانونی جز قانون خودشان نباشد؛ کشوری تکهتکهشده، همچون آرژانتین؛ آن جمهوریِ زمانی متحد که اکنون به مجموعهای هولناک از جمهوریهای «مستقل» و خرد بدل گشته است: کوردوبا، سان لوئیس، لا ریوخا، کاتامارکا، خوخوی، سانتیاگو دل استرو؛ و هر یک فاکوندوی محلیِ خویش، مستبدِ بومیِ خویش و اسکناسهای بیارزشِ خویش را دارد. آرژانتین: کوکانیای نکبتبار، بهشتِ ویرانشده و بار دیگر پامپای وحشی… سنکا میگوید فرهنگ است که همواره آن کشور را نجات میدهد. هرچه باشد، سزار آیرا نخستین آرژانتینی است که جایزهٔ نوبل را دریافت کرده است.
آیا میخواهیم چنین سرنوشتی بر سر مکزیک بیاید؟ چشمهایتان را بر راهبرد سیسرو نبندید. نخست، نابودی نظم مستقر. دوم، تکهتکهکردن کشور. سوم، بازگرداندن اتحاد با نیروی نظامی. و آنگاه که چنین شود، ژنرال موندراگون فون برتراب، آن ژنرالِ بسیار حرفهای و وفادار، به نام میهنپرستی به رژیم نظامیخواهد پیوست.
این همه را از کجا میدانم؟ آیا این صرفاً حدس و گمان من است، یا تلهپاتی؟ خیر، آقای رئیسجمهور. مرا ببخشید که چنین رک سخن میگویم، اما وفاداری من، پیش و بیش از هر چیز، از آنِ شماست. این همه را میدانم، چون مستقیماً از زبان وزیر دفاع، خودِ موندراگون فون برتراب شنیدهام. چرا به من گفت؟ برای آنکه من به شما بگویم. آیا صراحتاً از من خواست که به شما خبر دهم؟ خیر، اما لابد گمان میکرد که چنین خواهم کرد. پس چرا خودش مستقیماً به شما نگفت؟
«در برابر رئیسجمهور گمان نمیکنم. واقعیتها را بیان میکنم.»
پس چرا به من گفت؟ تا شما را از آنچه در جریان است آگاه کند. با این راهبرد، فون برتراب هم نزد شما اعتبارش را حفظ میکند و هم نزد سرکشان، اگر پیروز شوند. این همان بازی کلاسیکِ دورویی است که در سیاستِ همهجا مییابید. اما آقای رئیسجمهور، این امر از خطرناکی یا واقعیبودن وضعیت چیزی نمیکاهد. ما همچون نابینایی دستوپاچلفتی در میان خیابانی شلوغ قدم میزنیم، در حالی که همهٔ کسانی که بر پیادهرو ایستادهاند فریاد میزنند تا از سر راه خودروهایی که از هر سو به سوی او میتازند کنار برود. آیا ممکن است این نابینا کر هم باشد؟
۲۶