چه تنگنای آشفته و دشواری، دوست قدیمیو والامقام من! «یک سیاستمدار مکزیکی هرگز چیزی را مکتوب نمیکند.» این، دگما و اصل پیشین بود. خب، حالا به ما نگاه کن، ای احمق، فقط نگاه کن که این تکبر بدنام و حاکمانهٔ ما – یا شاید باید بگویم حاکمیت متکبرانه – ما را به کجا کشانده است. بیایید اهل تعارف نباشیم، موافقی؟ گمان میکنم هر دو، یکدیگر را چنان خوب میشناسیم که نیازی به این کار نیست. تو مرا آگوستوس صدا کن و من هم تو را کالیگولا میخوانم؛ هرچند کالیگولا آن امپراتوری بود که تصمیم گرفت اسبش جانشین او شود، و در مورد تو، اگر واقعاً به جایی که میخواهی برسی، آن اسب خودِ تو خواهی بود.
بگذار بخندم، ای تفالهٔ کالیگولایی، ای خائن تهوعآور. خندهدار است، نه؟ من تنها کسی هستم که میتوانم تو را بر تخت عقاب بنشانم، اما در هر قدم تحقیرت خواهم کرد، چرا که تو نهتنها مدیون لطفی از من خواهی بود، بلکه زندگیات را به من بدهکاری. یادت هست روزی وقتی برای من کار میکردی، چه به تو گفتم، ای پستفطرت چاپلوس؟ وسواس توطئه را نداشته باش، زیرا حتی اگر توطئهای در کار نباشد، تو در نهایت خودت یکی خلق خواهی کرد.
باور کن، در این سالهای تبعید، بارها و بارها به تو اندیشیدهام، کالیگولا. سزار آگوستوس تو هرگز تو را فراموش نکرده است – چنانکه حتی اکنون خطر نامهنگاری با تو را میپذیرم. پس چه، تلفن نداریم، فکس نداریم، ایمیل نداریم، کامپیوتر نداریم، اینترنت نداریم و ماهواره هم نداریم؟ خب، میتوانم چیزی را به تو بگویم که هنوز داریم: غیرمنتظرهها را. ناشناختهها را. ظرافتها را. ژنرال موندراگون فون برتراب و ژنرال سیسرو آروسا، که از هر حیث در تضاد مطلق با یکدیگرند، در واقع توانستهاند بر سر روشی برای زیر نظر داشتن همهٔ ما به توافق برسند. از من نپرس که چگونه آن را ابداع کردند یا چطور از پسش برآمدند. میگویند موندراگون یک اندیشکدهٔ میلیوندلاری را در استخدام دولت نگه داشته است – تصورش را بکن، ابله، برترین مغزهای MIT، سیلیکون ولی و CNRS در پاریس.
خب، حالا میتوانی حدس بزنی برای جایگزینی همهٔ آن چیزهایی که از دست رفته است، چه چیزی ابداع کردهاند؟
یک سنجاق، ای چاپلوسِ آبدهانافتاده، سنجاقی کوچک و ناچیز که صدای ما را ضبط میکند و بیواسطه به مرکز فرماندهی اطلاعات در دفتر موندراگون میفرستد. فون برتراب، آن شیطان زیرک، با مهارتی خاص هر آنچه را که نمیخواهد آروسا بشنود، پالایش میکند. حقیقت این است که همهٔ گفتوگوهای ما بهوسیلهٔ میکروفونی به اندازهٔ یک سنجاق ضبط میشود که جایی در بدنمان کار گذاشته شده است، هرچند هیچکس نمیداند کجاست. در لباسهایمان نیست، چون میدانم وقتی به حمام میروم، صدای دوش صدای آواز خواندنم را نمیپوشاند.
امیدوارم گمان نکنند بولروهایی که هنگام صابون زدن به تنم میخوانم، پیامهای سیاسیِ رمزگذاریشدهاند: «دیگر از من سؤال مپرس، بگذار خیال ببافم…» یا «وراکروس، گوشهٔ کوچکی که موجها در آن آشیانه میسازند…»
هر بولرویی را میتوان بهصورت سیاسی تعبیر کرد. اما این بحث ما نیست. حقیقت این است که هیچیک از ما نمیداند کجا، چه هنگام و در کدام بخش از بدنمان – یا بدتر از آن، درون کدام عضو – یک ابرو، یک زانو، یک گوش، یک دندان آسیاب، یا شاید هم در مقعدمان، موندراگون فون برتراب، به یاریِ علمِ دقیقِ آلمانی، آن سنجاقهای تقریباً نامرئی را که گفتوگوهایمان را مخابره میکنند، کار گذاشته است.
این بدان معناست که اکنون به نامهنگاری تن دادهایم. چارهٔ دیگری نداریم. چه امیدی میتوان داشت؟ اینکه گیرندگان، پس از خواندن نامهها، آنها را نابود کنند. در این صورت، زیرکانهترین کار چه خواهد بود؟ اینکه درست برعکسِ آنچه میاندیشیم و میکنیم بنویسیم. اما باز هم، هرچند ممکن است بیش از حد سادهلوح باشی، کالیگولا، حتی تو هم میتوانی درک کنی که دستوراتِ دروغین را هم میتوان خواند و لفظاً پذیرفت. وزیر دفاعِ نابغه و بهشدت توتونیِ ما، اوضاع را چنان چیده است که چارهای جز نوشتن نامه و گفتن حقیقت نداریم.
دستکم میتوانیم نامهایمان را مستعار کنیم، همانطور که خاویر ساراگوسا، که همگان او را به نام «سنکا» میشناسند، همواره کرده است. بسیار خب، چه این کفش پایمان باشد و چه نباشد، من آگوستوس خواهم بود و تو، کالیگولا. اما هشدار میدهم، ای پستفطرتِ رذل، هرگز خود را سزار نپندار، زیرا تو چیزی نیستی جز یک اسب. مقصودم این است: تو در کنار من، در سایهٔ من به قدرت رسیدی و سپس خنجری در پشتم زدی و آن فرمانِ هولناک را صادر کردی: «حتی این رضایت را به او ندهید که به او توهین کند. فقط دیگر هرگز نامش را به زبان نیاورید.»
«سکوت در شب است و عضله در خواب»، چنانکه آن تانگوی قدیمیمیگوید. اما جاهطلبی هرگز نمیخوابد، مگر نه، ابله؟ میدانی «مول» چیست؟ در انگلیسی واژهای است با تعریفهایی گوناگون. مول میتواند لکهای پشمالو بر پوست باشد، یا پستانداری حشرهخوار با چشمها و گوشهایی ریز و پنجههایی چون بیل برای کندن خانهای در زیر زمین، یا موجشکنی برای دفع نیروی جزر و مد دریا، یا لنگری در بندری امن، یا تودهای خونی از بافت در رحم. و سرانجام، اصطلاحی است برای توصیف آن دسته از جاسوسهایی که در سازمان دشمن نفوذ میکنند و برای مدتی بسیار طولانی تظاهر به وفاداری و شکیبایی میکنند تا سرانجام، ناگزیر و به فرمان کارفرمای واقعیشان، کسانی را که نادانسته استخدامشان کرده بودند، به خیانت بکشانند. (آه، و البته که غذای لذیذ مکزیکی هم هست،
mole،
و تعبیری برای توصیف این عمل که حریفی را چنان بزنند تا گوشت و پوستش از هم جدا شود:
Sacarle el mole.
بسیار خب، پس چنین باشد. تو را جاسوس خود میکنم، مولِ من در آن جایی که میدانی. لعنت بر من اگر با تو سخاوتمند نباشم، ای سوسک. اگر من ببرم، تو هم با من میبری؛ اگر ببازم، با دشمنانم میبری. به نظرم نمیرسد کسی تاکنون معاملهای سیاسیتر و بهتر از این دریافت کرده باشد، نه از زمانی که رودولف هس را به جای اعدام با طناب دار، به حبس ابد محکوم کردند. سپاسگزار باش. میدانستی انسان هر هفت سال یک بار پوستی کاملاً نو میرواند؟ ما مار هستیم و خودمان این را میدانیم. البته وقتی پای سیاست مکزیک در میان باشد، ما هر شش سال یک بار پوست میاندازیم.
به آن فکر کن، کالیگولا، پوستت را بینداز پیش از آنکه پوستت را بکنند. اگر پوستکنی و لایهلایه کردن گوشت تو را تحریک میکند، فقط به آن خدای آزتک، شیپه توتک، فکر کن که در موزهٔ انسانشناسی ما نشسته است. هر شش سال یک بار، مردی نیاز دارد وفاداریهایش، همسرانش – در مورد تو، معشوقههایت – و باورهایش را تغییر دهد. خودت را آماده کن، دوست وفادارم. آماده باش. و به امیدوار بودن ادامه بده: امشب در بستر شکستخوردگان خواهم خوابید.
بخش بدش این است که اگر به آن بستر برسی، باید زیر تشک بخوابی، چون من خواهم بود که روی تو باشم. حتی برای لحظهای در این باره تردید نکن.
آگوستوس.
پینوشت: آه، چقدر از این چرخهٔ ششساله بیزارم. مرا به یاد کیکی میاندازد که به برشهای کوچک تقسیم شده است؛ درست همان دم که واقعاً از خوردنش لذت میبری، اجازه نمیدهند آن را تمام کنی. و همین اکنون به تو هشدار میدهم: حتی به این فکر هم نکن که مرا تسلیم رئیسات کنی. من نهتنها خندقهایم را در کنار او کندهام، بلکه در آنها با او شریکم. مرد خوبی است؛ البته سادهلوح است. پس هرگز نزد او قصههای زشت دربارهٔ من تعریف نکن. تو را آدمیغیبتکن و فضول میپندارد؛ و آنگاه تو و تمام آرزوهایت یکراست به جهنم میروید. هر چه بادا باد.
۲۲