ژنرال، دوست من و مافوق من (هرچند هرگز مافوقِ خودِ رئیسجمهور نیست، که منصبش او را فرماندهٔ کل قوا میسازد)، به من گوش فرا دهید، زیرا بوی توطئهای به مشامم میرسد. چیزی مشکوک در جریان است.
من و تو هر دو میدانیم که زمانهایی هست که استقرار نیروهای مسلح تنها گزینهٔ پیشِ روی ماست. مداخلهٔ ارتش در سانلوئیس پوتوسی علیه اعتصابکنندگانی که برای ژاپنیها دردسر میساختند و گویی ساموراییهای واقعی شده بودند، بهوضوح نشان داد که در این دیار به سرمایهگذاری خارجی احترام گذاشته میشود؛ هر چه باشد، اگر نیروی کار ارزان نبود، آنها اصلاً به اینجا نمیآمدند و آنوقت ما چه میشدیم؟ مینشستیم و با انگشتانمان بازی میکردیم. ژنرال، شما را برای اجرای چنین عملیات پاک و سریعی تحسین میکنم. بههر روی، خوشحالم که مسئولیت این نمایشهای قدرت بر عهدهٔ شماست. همانطور که میگویند، ما مکزیکیها دوست داریم معاملاتمان شفاف و شکلات داغمان غلیظ باشد، اما افسوس که اغلب نصیبمان شکلات رقیق و معاملات مشکوک میشود. منظورم این است که، اگر تاریخی بنگریم، همیشه گوشت بز را پنهانی در تامالههای ما میپایاند، اگر متوجهٔ منظورم شده باشید. شما بهخوبی میدانید، ژنرال، که همواره تفاوتی فاحش میان افسرانی که در آکادمیهای نظامیآموزش دیدهاند، چون شما، و کسانی چون ما که پلهپله بالا آمدهایم، وجود داشته است. نمیگویم یکی بر دیگری برتری دارد. خودتان میدانید که ژنرال بزرگ ما، فلیپه آنجلس، فارغالتحصیل آکادمیسنسیر در فرانسه بود و بعدها در سال ۱۹۱۴ نبرد را در برابر همرزمان سابقش در ارتش فدرال برد. اما ژنرال ما، پانچو ویلا، گاوچرانی فراری بود؛ مردی که متجاوز به خواهرش را کشته بود، یک راهزن تمامعیار، دزدی از زمینها، سارق گاو و چیزهایی از این دست؛ تا آنکه روزی رسالتش را یافت و ارتشی روستایی از هشتاد هزار مرد گرد آورد که تقریباً همگی دهقان بودند و بعدها گاوچرانهای شمال، بازرگانان و حتی نویسندگان و متخصصان نیز به آنها پیوستند. و ویلا هر آنچه را آنجلس به دست آورد، به دست آورد، در حالی که هرگز در هیچ آکادمیپرزرقوبرق خارجی درس نخوانده بود؛ او حتی خواندن و نوشتن هم بلد نبود! با این همه، ارتش فدرال را شکست داد. آنچه سعی دارم بگویم، ژنرال، این است که من قصد نظارت بر شما را ندارم و شما نیز نباید مرا دستکم بگیرید. توافق کردیم؟ ما – اوه، واژهاش چه بود – مکمل یکدیگر هستیم، درست مثل نمک و لیمو برای یک تکیلای خوب، اینطور نیست؟ شما نبردهای بزرگ ملی را میبرید و من به درگیریهای کوچک محلی رسیدگی میکنم. شما کارگران خودروی معترض در سانلوئیس پوتوسی را قلعوقمع میکنید، اما من اجازه ندارم آن تولهسگهای تازهبهدورانرسیدهٔ دانشگاه را کتک بزنم. ادعا میکنند که استقلال دانشگاه نباید نقض شود.
اما مگر آن وحشیهای کوچک خودشان، با ویران کردن آزمایشگاههای علوم و ادرار کردن بر صندلی رئیس دانشکده، استقلال آن را نقض نکردهاند؟ خواهید گفت، ژنرال، که همین حالا هم در شهری گرفتار وحشت، درگیر آدمرباییهای سریع، اخاذی، سرقت و قتل هستم… خودتان بهخوبی از مشکل باخبرید. فرض کنید تصمیم بگیرم نیروی پلیس را پاکسازی کنم؛ مثلاً یک یا دو هزار پلیس فاسد را اخراج کنم. چه دستاوردی خواهم داشت؟ در نهایت، فقط شمار اعضای باندهای جنایی را هزار یا دو هزار نفر فزونی بخشیدهام. پلیسهای سابق مستقیم به سراغ آدمربایی، قاچاق مواد یا سرقت میروند. چه عالی! پس میروم و دو هزار پسر دیگر پیدا میکنم، جوانانی پاک و آرمانگرا. کسی نمیتواند بگوید که تلاش نکردهام، و شما هم این را میدانید. اما من بدشانسم؛ چه هنگام فراغتی نصیبم خواهد شد؟ در عرض یک سال، همهٔ مردانم فاسد میشوند، زیرا حقوق پنجهزار پسوی من چگونه میتواند با رشوهٔ پنجمیلیون پسویی رقابت کند که یک پلیس فاسد برای انجام تنها یک مأموریت برای یک قاچاقچی معروف دریافت میکند؟ ژنرال، در حسن نیت کم نمیگذارم. من از آن مردانی هستم که با کمال میل هزار بیگناه را میکشم تا یک گناهکار از چنگ قانون نرهد. و حالا که سخن از پلیس به میان آمد، فراموش نکنید که من، برخلاف کانتینفلاس عزیز در آن فیلم، با گشتزنی در محلهها و اغوای کنیزها برای یک بشقاب لوبیای مجانی آموزش ندیدهام (اما اجازه دهید لطیفهٔ کوچکی با شما در میان بگذارم: وقتی نوبت به کنیزها میرسد، اول آنها را میشویید، بعد میگایی و در نهایت، بهعنوان پاداش، آنها را به روسپیخانه میفرستید). آنچه واقعاً میخواهم بگویم این است که تحصیلاتم را در جنگ با چریکها، شورشیها و گروههای شورشگر گذراندم که تا جایی که به یاد دارم در مکزیک بودهاند؛ روزی در مورلوس، روزی در چیاپاس و روزی دیگر در گوئررو… و از همهٔ اینها چه آموختم، ژنرال؟ یک حقیقت عریان: شب به اندازهٔ یک میلیون سرباز ارزش دارد. برای همین است که از رازها متنفرم؛ آنها درست مثل شباند. در تاریکی است که همهٔ آن ارتشهای نامرئی زاده میشوند و یک روز، بیآنکه حتی لازم باشد چهرهشان را نشان دهند، ما را به فنا میدهند. اما در جنگ با چریکها، ژنرال، ما این مزیت را داریم که میتوانیم همهٔ قوانین را زیر پا بگذاریم، زیرا دشمن دقیقاً همین کار را میکند. ژنرال، بهترین راه برای اینکه سربازانتان عاشق شما شوند این است که بگذارید هر چه میخواهند غارت کنند و سپس گناهش را به گردن دشمن بیندازید.
بیرون رفتن برای کشتن بهخاطر تکه نانی؛ بگویید ببینم، آیا چیزی جذابتر از این برای سرباز تهیدست مکزیکی وجود دارد؟ از همان سربازان تازهکار با موهای تراشیده که همواره گوشت دم توپاند، چون ما سیاهپوستانی مثل ایالات متحده نداریم که بهجای آنها بمیرند. شما بگویید، شما که در آکادمیآلمان درس خواندهاید. آه، چه خوش است دستور دادن به شیوهٔ شما، ژنرال من، از دور، گویی در یک بازی کامپیوتری؛ با این باور که دشمنان شما دژی هستند که باید با قدرت نظامیمورد هجوم قرار گیرند، با یافتن نقاط ضعفشان، شکستن خطوط دفاعیشان و ترساندن غیرنظامیان، چرا که هر شورش موفقی از حمایت گستردهٔ مردم بهره میبرد، اینطور نیست؟ گمان میکنید من هیچ دلتنگی یا حتی حس حسرتی برای روزگاری ندارم که فرماندهٔ خط مقدم بودم و با دشمنانی سختگیر، سرسخت و چالشبرانگیز رودررو میشدم؟ خب، حالا نگاهی به من بیندازید؛ برای حفظ نظم از ترفندهای کودکانه استفاده میکنم. به من میگویند: «اعتراضات را متوقف کنید، ژنرال آروسا»؛ پس موشها را در سالن رها میکنم یا کیسههای پلاستیکی پر از ادرار را از بالکنهای طبقات بالا پایین میاندازم… هر شب هنوز خواب دشتهای زیبایمان را میبینم، صدای سگهایی که ستارهها را میپارسند و اجسادی که از تیرهای چوبی آویزاناند و باد در دهانهای بازشان سوت میزند. و حالا، ژنرال، ناگهان فرصتی پیش روی من ظاهر شده و من با تمام وفاداری آن را به شما ابلاغ میکنم، چرا که اجرای آن بر عهدهٔ شما خواهد بود، هرچند ممکن است اطلاعات ابتدا به دست من رسیده باشد. و اگر چنین باشد، چارهای نداریم جز آنکه نیروهایمان را متحد کنیم، ژنرال نیکسرم. برخی چیزها را با پوست حس میکنیم، برخی را با چشم میبینیم و برخی دیگر تنها در قلبمان میکوبند. خلاصه کنم، ژنرال، رازی در میان است. رازی که در دژ San Juan de Ulúa (سان خوان د اولوا) بسیار خوب پنهان شده است. بله، درست در ورودی بندر Veracruz (وراکروس). از کجا میدانم؟ چون جاسوسی به من گفته است. یا اگر بخواهید، گنجشکی خبر آورده است. گنجشکی مهربان و زنانه که تنها از آنِ من نیست… یا به عبارت دیگر، او همان قفس دلانگیزی است که گنجشک کوچک من در آن آواز میخواند. اولوا؛ قفس، قلعه و زندان. شاید از خود بپرسید این موضوع چگونه میتواند با تمام دشواریهایی که اکنون با آنها روبروییم مرتبط باشد؛ اینکه آیا رئیسجمهور از پس این موقعیت برمیآید یا خیر، مسئلهٔ گرینگوهایی که ما را تهدید و منزوی کردهاند، این پرسش که رئیسجمهور بعدی چه کسی خواهد بود، و موضوع دانشجویان، دهقانان و کارگران کارخانهها…
هزاران تار و پود در این بافت هست، ژنرال، و با این حال شهودِ سربازِ کهنهکارم پیوسته از من میپرسد: «اولوآ، اولوآ، در اولوآ چه میگذرد؟»
۱۸