آقای رئیسجمهور، مایلم از شما سپاسگزاری کنم؛ برای دوستی و حتی اعتمادی که با لغو آن ممنوعیت نانوشتهای که در سالهای «ریاستسابق» مرا از کشور دور نگه داشته بود، در حق من روا داشتید. سخاوتمندی شما در حق من، نشانهٔ اعتمادبهنفس شماست. من نیامدهام چیزی از شما بربایم، آقای رئیسجمهور؛ کاش پیشینیان شما نیز چنین گفته بودند. تبعید، هرچند طلایی باشد، همواره تلخ است. آدمیکشورش را در قلب و خون و سرش حمل میکند، اما در پاهایش نیز. اینکه بتوانم بار دیگر پا بر خاک مکزیک بگذارم، آقای رئیسجمهور، هدیهای شگفتانگیز است که به من بخشیدهاید و قصد دارم آن را با سپاس و وفاداری جبران کنم.
در این باره، پیشتر بر این باور بودم که گواه وفاداریام به شما سکوت من است. اما اکنون شما، با بزرگواریای که شایستهٔ شما است و در فضای وفاداری متقابل، از من مشورت خواستهاید.
تصور کنید این برای مردی چون من چه معنایی دارد؛ مردی که روزی در سیل تملقها غوطهور بود و روز بعد، در صبحی ملالانگیز، بیدار شد و خود را بیرون از مقام یافت و این پرسش دردناک را از خود پرسید: «همهٔ دوستانم کجا رفتند؟»
گویی من همان گراکوس بودم، آن رومینجیب که به سوی ساحل شتافت با این پندار که سربازان در حال نزدیک شدناند تا او را آزاد کنند، اما در نهایت دریافت که آمدهاند تا او را بکشند. وفاداریها را میتوان به سرعت عوض کردن یک کت تغییر داد. مردی که زمانی دوست من بود، در فاصلهٔ نیم ساعت، ناگهان به دشمنم بدل شد…
بسیار خب، آقای رئیسجمهور، چون از من خواستهاید صریح سخن بگویم، این پیام من به شماست.
هرچند در انتخابات پیروز شدهاید، هرگز فراموش نکنید که سرانجام قدرتتان را از دست خواهید داد.
میدانم از چه سخن میگویم.
آماده باشید.
پیروزی رئیسجمهور شدن، سرانجام و بهطور اجتنابناپذیری جای خود را به شکست رئیسجمهور سابق شدن میدهد.
آماده باشید.
رئیسجمهور سابق بودن، تخیل بسیار بیشتری میطلبد تا رئیسجمهور بودن؛ چرا که شما ناگزیر مشکلی از خود به جای خواهید گذاشت و آن مشکل نامیدارد: نام شما.
مشکلات مکزیک به قرنها پیش بازمیگردد. هیچکس هرگز نتوانسته است آنها را حل کند. اما مردم همواره دردهای کشور را به گردن هر کسی میاندازند که قدرت را در دست دارد – و بیش از همه، به گردن کسی که همین حالا قدرت را واگذار کرده است.
همین بود که مرا به سقوط کشاند. شاید گناه از شخص نیست، بلکه از این جایگاه است. چه آسان مینمود اگر میشد از همان روز نخست کارها را واگذاشت. اما جهان اینگونه نمیچرخد؛ نمیتواند بچرخد. رئیسجمهور از همان لحظهای که بر تخت عقاب تکیه میزند، باید ثابت کند که در مکزیک تنها یک صداست و آن هم صدای اوست. معنای نام امپراتور آزتک، تلاتوانی، همین بود: خدای صدای بزرگ. این همان چیزی است که جایگاه ما، در مقام اشغالکنندگان تخت عقاب، از ما مطالبه میکند: تصاحب صدای بزرگ.
تنها صدا.
طبعاً ما این قدرت را داریم که وزیری بیکفایت (یا بیوفا) را برکنار کنیم، اما در نهایت، همهٔ مسئولیتها بر شانههای رئیسجمهور میافتد. گاهی به ما شامپاین تعارف میکنند، اما بیشتر اوقات مجبوریم چیزی تلخ بنوشیم. همگی امید داریم که نه بر اساس خطاهای چند روز آخرِ دوران قدرت، بلکه بر اساس فضایل شش سال پیش از آن مورد داوری قرار گیریم؛ و همیشه چند فضیلت هم هست. اما با همهٔ احترامیکه برایتان قائلم، هشدار میدهم که بهندرت چنین میشود.
افزون بر این، نیتها هیچ ارزشی ندارند؛ تنها نتایج اهمیت دارند. و از آنجا که به من اجازه دادید موضوع جانشینی ریاستجمهوری را به میان بکشم – موضوعی که به دلیل ماهیت شتابزدهٔ نظام دموکراتیک جدیدمان، از همین حالا سایهاش سنگین شده است (ما که از حزب PRI قدیمیبودیم، همیشه میتوانستیم اسبهایمان را تا آخرین لحظه پیش از مسابقه در اصطبلها نگه داریم، اما آن میدان مسابقهٔ دیگری بود و سوارکارانش بیش از حد چاق بودند) – تنها نکتهای که خواهم گفت این است که در روزگار قدیم، هنگامیکه نامزد انتخاب میشد – و تأکید میکنم، تا جای ممکن دیرتر – رئیسجمهورِ مستقر، عملاً به یک رئیسجمهور پیشین بدل میشد.
با این حال، یک چیز است که تغییر نکرده است: فرایند جانشینی هنوز هم پیش از هر چیز در ذهن مردی رخ میدهد که تخت عقاب را اشغال کرده است. آنجا، در اعماق سرش، تأمل میکند که در میان تمام وارثان احتمالیِ جمهوریِ موروثیِ PRI، چه کسی بیشترین حمایت تودهها را دارد، در میان تشکلهای کارگری و دهقانی بیشترین وفاداری را داراست و در نظرسنجیها جایگاه مطلوبتری دارد.
آه، آقای رئیسجمهور، بگذارید حقیقت را، اصل مطلب را، به شما بگویم. افکار عمومیپشیزی نمیارزد. این تصور که فلانی جانشین مناسبی است، چون محبوبیتی چشمگیر دارد، تنها به زیان رئیسجمهور مستقر تمام میشود. محتمل است رئیسجمهور محبوب، وقتی به قدرت برسد، چون به هیچکس جز رأیدهندگان بدهکار نیست، همه تعهداتش را نسبت به رئیسجمهور پیشین قطع کند. آنچه شما میخواهید و به آن امید دارید، فلانی است؛ چون تنها حمایت شما را دارد و حمایت هیچکس دیگر را، چون در همه نظرسنجیها عقب است، و چون وقتی جانشین شما شود، مدیون شما خواهد بود. و در نتیجه، او وفادارترینِ همگان خواهد بود.
آه، آقای رئیسجمهور. اشتباهی بزرگ. اگر مردی را برگزینید که بیشترین بدهی را به شما دارد، یقین داشته باشید که برای اثبات اینکه به شما وابسته نیست، به شما خیانت خواهد کرد. به عبارت دیگر: کسی که بیشترین بدهی را به شما دارد، شدیدترین احساس تکلیف را برای اعمال استقلال خویش، یا اگر بخواهم رک بگویم، برای بیوفایی، حس خواهد کرد. آدمخواری سیاسی همهجا رخ میدهد، اما تنها در مکزیک است که جسد عمومیرا با دویست نوع فلفل گوناگون میچاشنی میکنند؛ از کوچکترین
piquín
گرفته تا poblano
بزرگ و لذیذ پرشده،
چه رسد به
jalapeño
و
chipotle
و
morrón.
عمل آیینی و بزرگ هر رئیسجمهور جدید، کشتن پیشین خویش است. خود را آماده کنید، آقای رئیسجمهور. مراقب پشت سرتان باشید. اندکی در شکست در کنار شما خواهند ماند، آنگونه که در پیروزی در کنار شما ایستاده بودند. آنجا، و تنها آنجا، وفاداریها آزموده و اثبات میشوند. تنها فرصت یا فضیلتی که برای ما باقی میماند، همان امر دشوار است: اینکه بکوشیم بهترین رئیسجمهور پیشینی باشیم که میتوانیم؛ میل به شکایت را سرکوب کنیم، از همه آسیبهایی که به متحدانمان رسیده چشم بپوشیم، توهینها را فراموش کنیم، و بیش از هر چیز، وفاداریمان را به رئیس جدید دولت نشان دهیم. پیشاپیش به شما هشدار میدهم: این سختترین بخش ماجراست. ما مستعدیم خشم، نفرت و کینه حس کنیم و توطئهها و انتقامهایی در سر بپرورانیم. وسوسه گریزناپذیر ایفای نقش کنت مونت کریستو را تجربه میکنیم. اشتباهی بزرگ. اگر درد تبعید – که در تئوری داوطلبانه اما در عمل اجباری است – با میل به انتقام درآمیزد، سرانجام همه حس واقعیت را از دست خواهیم داد و به اختراع کشوری خیالی آغاز میکنیم، جایی که همهچیز دقیقاً همانگونه ادامه دارد که وقتی از تخت عقاب پایین آمدیم، آن را رها کردیم.
آقای رئیسجمهور، جدیترین توصیهای که میتوانم به شما بکنم این است که حتی اگر احساس کردید تحت تعقیب و آزارید، صرفاً وانمود کنید که هیچ مشکلی در میان نیست. بگذارید وفاداریِ بهشدت آشکارِ شما، ظریفترین و باشکوهترین انتقامِ ممکن باشد. به شما اطمینان میدهم که هر آنچه در توان داشتم به کار بستم تا همهٔ آن گذشته را پشت سر بگذارم، و تقریباً نیز موفق شدم. دوران تبعیدم را در سوئیس گذراندم و جلد پس از جلد از تاریخ باستان خواندم، چرا که ماندگارترین درسها دربارهٔ اعمال قدرت، همانهایی است که پلوتارک، سوتونیوس و تاسیتوس به ما آموختهاند. آقای رئیسجمهور، در میان قصههایی که آنها روایت میکنند، داستان نجیبزادهای به نام سابینوس از همه برجستهتر است؛ مردی که به جرم خیانتِ ادعایی به سزار به قتل رسید. میگویند سگِ سابینوس هرگز حاضر نشد از پیکر اربابش دور شود و حتی میکوشید غذا در دهان او بگذارد. سرانجام جسد سابینوس را به رود تیبر افکندند، اما سگ به دنبال آن به آب پرید و جسد را روی آب نگه داشت.
نگهبان فرمان داد: «سگ را بکشید!»
آقای رئیسجمهور، وفاداری سرانجام به چنین افراطهایی میرسد. بر وفاداری من حساب کنید.
۱۶