راویِ پرده‌نشینبازگشت به فهرست نامه‌ها ←
نوع قلم
حالت
اندازهٔ قلم
هایلایتبرای هایلایت رنگی، تکه‌ای از متن را انتخاب کنید؛ رنگ‌ها همان‌جا می‌آیند و هایلایت‌هایتان در همین مرورگر می‌ماند.
رمان — مسند عقاب
مسند عقاب — کارلوس فوئنتس

نامهٔ ۱۳

نیکولاس والدیویا به ماریا دل روساریو گالوان
۳,۲۵۸ واژه — حدود ۱۶ دقیقه مطالعه

پس، بانوی محبوب و ستودنی من، باز هم از دستورهای شما پیروی کردم – دستورهایی که شما از روی خوش‌زبانی «پیشنهاد» می‌نامید – و چنان‌که خودتان تعبیر کردید، برای «امتیاز کسب کردن» و «صیقل دادن تحصیلات سیاسی‌ام» راهی بندر Veracruz شدم. با همان توصیه‌نامه‌ای که برای پیرمرد به من داده بودید، از راه رسیدم.

او همان‌جا بود، درست همان‌طور که گفته بودید؛ پشت میزی در زیر ستون‌های عظیم Café de la Parroquia نشسته بود، عصایش در دست و فنجانی قهوهٔ بخارآلود پیش رو. هنوز دقیقاً همان‌گونه است که شما و من و باقی مردم کشور به یاد داریم. سری نجیب بر بدنی شکننده. پیشانی پهن، خط مویی عقب‌نشسته به وسعت یک بلوار، و موهایی نمکی‌فلفلی که به‌طرزی بی‌نقص کوتاه شده و شانه شده بود. (نمی‌دانم چرا، اما این حس را به من داد که گویی از سر تا پا شانه شده است.) و البته، خیره‌کننده‌ترین ویژگی‌اش نگاهش بود: به حواس‌پرتیِ یک گنجشک و به تیزبینیِ یک باز! او حقیقتاً، به هر معنای کلمه، یک عقاب است، فارغ از اینکه نگاهِ به‌دقت محاسبه‌شده‌اش چقدر شدید یا پریشان باشد. هیچ رئیس‌جمهور دیگری در این جمهوری چنین همزیستی کاملی میان شخص و نماد را تجسم نبخشیده است. آن زمان که بر تخت عقاب تکیه زده بود، پیرمرد خودِ عقابِ اصیل بود.

اکنون همه او را به نام «پیرمردِ زیر طاق‌ها» می‌شناسند. هرچند شاید نامش را تغییر دهد و دربارهٔ سنش دروغ بگوید، حلقه‌های تیره و عمیقی که پلک‌هایش را شبیه به دو پردهٔ سیاه و بزرگ کرده است همچنان باقی‌اند و تنها ابروهای پهنش کمی‌از شدت آن‌ها کاسته‌اند. می‌گویند برخی کوه‌ها با «برف‌های ابدی» پوشانده شده‌اند؛ پیرمردِ زیر طاق‌ها در آن ابروها «تاریکی ابدی» دارد، تاریکی‌ای که اگر با لبخندِ سنگ‌شدهٔ روی لب‌های ضخیمش تضاد شدیدی نداشت، تقریباً شیطانی به نظر می‌رسید؛ لب‌هایی که برای کسی در این سن بیش از حد گلگون‌اند و شیارهای عمیقِ دو سوی دهان آن‌ها را قاب کرده و برجسته‌تر ساخته است. و میان دهان و چشم‌ها، بینی‌اش است؛ راست اما پهن، نامحسوس، مگر در پره‌های عریض و گشادش که شبیه به سگ شکاری است.

کسی را توصیف می‌کنم که شما بیش از هر کسی با او آشنا هستید، تنها برای آنکه برداشت خودم از پیرمرد را تأیید کنم. زیرا در این اطراف او را چنین می‌شناسند: پیرمردِ زیر طاق‌ها، که تمام روز را پشت یکی از میزهای فضای باز Café de la Parroquia می‌گذراند، قهوهٔ معطر Coatepec را می‌نوشد و میان هر جرعه، جرعه‌ای آب معدنی می‌نوشد و نسخه‌ای از

La

Opinión را می‌خواند.

روزنامهٔ La Opinión را بر روی پاهایش گشوده بود. طبق معمول، از سر تا پا آراسته و شیک‌پوش بود؛ کت‌وشلوار خاکستری تیرهٔ راه‌راه، پیراهن سفید، پاپیون خال‌داری که گویی جدانشدنی‌ترین جزء پوشش او بود، دکمه‌سردست‌هایی با نقش عقاب و مار، جوراب‌های خال‌دار و کفش‌های سیاهِ واکس‌زده‌ای که برق می‌زدند.

خودم را معرفی کردم، نامه‌ات را به او دادم و، درست همان‌طور که هشدار داده بودی، پیرمردِ زیر طاق‌ها، همچون کشیشی که اعتقادنامه را از بر می‌خواند، زنجیره‌ای از تعاریف و توصیه‌های سیاسی را آغاز کرد. پیرمرد حس شوخ‌طبعی‌اش را از دست نداده است. به‌خوبی می‌داند که پیر است، بسیار پیر، و نسل جوان مدت‌هاست که او را به مرگِ فراموشی محکوم کرده است.

بی‌صدا خندید – گویی این عادتش شده است – و گفت: «بعضی‌ها فکر می‌کنند انسانی‌تر است اگر سفرم به سوی گور را تسریع کنند. اما من این لذت را به آن‌ها نمی‌دهم. همچنان همان چیزی خواهم بود که بعضی‌ها به آن می‌گویند «مزاحم سیاسی». »

سپس، بی‌آنکه لحظه‌ای درنگ کند – درست همان‌طور که گفتی خواهد کرد و همان‌طور که می‌دانست تو به من خواهی گفت که چنین می‌کند – شروع کرد به بیرون‌ریختن آن گفته‌های مشهوری که اکنون چنان کهنه و همگانی شده‌اند که گویی بخشی از فولکلور سیاسی ما هستند. اما همان‌طور که پیش‌تر گفتم، پیرمرد نه حس شوخ‌طبعی‌اش را از دست داده است و نه از نقدِ بی‌رحمانهٔ خویشتن ناتوان است.

«بیا تمام آن گفته‌هایی را که به من نسبت می‌دهند سریع رد کنیم، تا دیگر مجبور نشویم دوباره به آن‌ها بپردازیم…»

«من یکی از آن جوان‌هایی هستم که با این کار مشکلی ندارند، آقای رئیس‌جمهور. هر چه دربارهٔ شما بدانم، برایم تازگی دارد.»

«منظورت از «دربارهٔ من» چیست؟ و دیگر به من نگو «آقای رئیس‌جمهور». یادت باشد، من دیگر رئیس‌جمهور نیستم. »

«تقصیر تحصیلات فرانسوی من است، آقای رئیس‌جمهور. در فرانسه، هیچ‌کس «سابقِ» چیزی نیست. این کار بی‌ادبی تلقی می‌شود. »

بدون آنکه لبخندی بزند، فریاد زد: «یک فرانسوی دیگر در Veracruz! باز هم همان قورباغه‌های لعنتی!»

«می‌خواستم بگویم که در l’École Nationale d’Administration در پاریس تحصیل کرده‌ام…»

«می‌دانی، در جریان جنگ شیرینی‌ها، کشتی‌های جنگی فرانسه اینجا لنگر انداختند.»

پرسیدم: «جنگِ چه…؟» و بدین ترتیب، دانش اندک‌ام از تاریخ مکزیک برملا شد.

جرعه‌ای از قهوه‌اش نوشید و گفت: «بله. قناد فرانسوی‌ای به نام Remortel در مکزیکوسیتی شکایت کرد که در جریان یک شورش، اوباش اکلرها و کروسان‌هایش را نابود کرده‌اند؛ و این‌طور شد که در سال ۱۸۳۸، فرانسوی‌ها ناوگانی را برای بمباران Veracruz اعزام کردند تا خسارت شیرینی‌های ویران‌شده را بگیرند. خب، نظرت چیست؟ هیچ‌وقت فیلم Mapy Cortés را ندیده‌ای؟»

«Mapy…»

«زیبایی پورتوریکویی، آه، بله. خیره‌کننده بود. ران‌هایی چنان بی‌نقص که آدم دلش می‌خواست گریه کند. کونگایی می‌رقصید به نامِ

پیم-پام-پوم،

»؛ این را گفت و جرعه‌ای دیگر نوشید.

پاسخ دادم: «البته»، و کوشیدم ذره‌ای از اعتبار خدشه‌دارشده‌ام را بازپس گیرم؛ حالا می‌فهمیدم که Mapy Cortés و آن

پیم-پام-پوم

او، بسیار مهم‌تر از l’École Nationale d’Administration بوده‌اند. «البته، از همان سال ۱۵۱۹ که Hernán Cortés به این سواحل رسید، تمام دنیا از طریق Veracruz به مکزیک آمده‌اند…»

«و فرانسوی‌ها در سال ۱۸۶۲ بازگشتند تا در دفاع از امپراتوری Maximilian و Carlota کمک کنند.» نوستالژی برای لحظه‌ای در چشمان نیمه‌بسته‌اش برقی انداخت. «فقط تصور کن، لشکری از بلژیکی‌ها، اتریشی‌ها، مجارها، آلمانی‌ها، مردانی از پراگ، تریست، مارسی، زوآها، بوهیمی‌ها و فلمنک‌ها که با پرچم‌های برافراشته اینجا پیاده شدند، دوست کوچک من؛ و تک‌تک آن پرچم‌ها عقابی داشتند، عقاب‌های دوسر، عقاب‌های تاج‌دار، عقاب‌های نشان‌شناسی، و ما اینجا بودیم با یک عقاب کوچک و بیچاره برای خودمان، اما چه عقابی، والدیویا، دوست کوچک من، عقابی خونین و باشکوه، بی‌همتا، که چنگال‌هایش بر فراز کاکتوس نوپال نشسته بود و ماری را می‌بلعید. آن اروپایی‌ها انتظار چنین چیزی را نداشتند، داشتند؟»

«گمان نمی‌کنم، قربان.»

«اوه، و ردپای آن کودکان تیره‌پوست چشم‌آبی که آن نیروهای امپراتوری در Veracruz به جای گذاشتند. فیلم

سواره‌نظام امپراتوری

را دیده‌ای؟ »

«نه، اما رمان شگفت‌انگیزی خوانده‌ام،

اخبار امپراتوری،

اثر Fernando del Paso. »

با لحنی که رگه‌هایی از ترحم در آن بود، گفت: «خدا را شکر. دست‌کم یک چیزی می‌دانی.»

نگاهش را به دوردست‌ها، به سوی دریا و قلعهٔ San Juan de Ulúa دوخت؛ توده‌ای خاکستری، باهبت و نامهربان بر جزیره‌ای دلهره‌آور. پیرمرد متوجه تماشای من شد و گویی می‌دانست به چه می‌اندیشم.

چنان سخن گفتم که انگار سؤالی از من پرسیده است.

«مرا ببخشید، آقای رئیس‌جمهور… فقط اینکه وقتی کودک بودم، موج‌شکنی بود که قلعه را به خشکی متصل می‌کرد.»

در حالی که پیشخدمت، با بازویی برافراشته، قهوهٔ بخارآلود را با دقتی بی‌نقص درست در فنجان‌های شیشه‌ای ما می‌ریخت، گفت: «من دستور دادم موج‌شکن را بردارند. لکه‌ای بود بر چهرهٔ این منظره.»

پیرمرد به سخن ادامه داد.

«برای همین است که اینجا می‌نشینم و به بندر Veracruz چشم می‌دوزم؛ تا اگر دشمن خارجی جسارت کرد و، به قول سرود ملی‌مان، خاک ما را با کف کفش‌هایش هتک حرمت کرد، هشدار دهم.»

کم‌کم به این فکر می‌افتادم که پیرمرد زیر طاق‌ها چیزی جز مجنونی تک‌بافته نیست که بی‌وقفه ذکر غم‌انگیز رنج‌های قرن‌های متمادی مکزیک را تکرار می‌کند.

«و گرینگوها، پسرم، همان گرینگوهایی که مغز جوانان مکزیک را مکیده‌اند. مثل گرینگوها لباس می‌پوشند، مثل گرینگوها می‌رقصند، مثل گرینگوها فکر می‌کنند؛ آرزو دارند که

بتوانند

گرینگو باشند. »

سپس، در حالی که عصایش را با دست راست بالا می‌برد، با دست چپ اشاره‌ای رکیک کرد.

«به پای ازدست‌رفتهٔ سانتا آنا قسم، این گرینگوها می‌توانند بیایند و باسن مرا ببوسند! در ۱۸۴۷ اینجا لنگر انداختند، بعد دوباره در ۱۹۱۴… چه زمانی بازمی‌گردند؟»

دندان‌های مصنوعی‌اش را که از شدت هیجان جابه‌جا شده بود، در جای خود نشاند و به موضوع اصلی بازگشت.

«گوش کن، پسرم، برای اینکه ناامید از اینجا نروی، بگذار چندتا از آن کلمات قصار افسانه‌ای‌ام را به تو بگویم…»

و آن‌ها را دکلمه کرد. جدی، گویی در حال مراقبه است، و تمام این مدت قند را در فنجان قهوه‌اش می‌چرخاند.

«سیاست، هنر بلعیدن قورباغه‌هاست، آن هم بدون آنکه پلک بزنی.»

نخندید. تنها کاری که کرد این بود که دندان‌های مصنوعی‌اش را محکم بر لثه‌هایش فشار داد تا سر جایشان ثابت شوند.

«در سیاست مکزیک، حتی لنگ‌ها هم می‌توانند روی بند تریاک بندبازی کنند.» از خنده‌های تصنعی من استفاده کرد تا از پیشخدمت یک

مولته (mollete) سفارش دهد.

گفت: «لوبیا سرخ‌شده و پنیر ذوب‌شده در نانی گرم. برای گوارش خوب است. ببین، حقیقت ساده این است که ریاست‌جمهوری مثل یک ترن هوایی است. همان حالتی که هنگام بدرقه روی صورتت است، همان حالتی است که تا ابد با تو می‌ماند.»

گاز بزرگی از

مولته‌اش گرفت.

«به همین خاطر است که همیشه مرا با همان چهره می‌بینی، دقیقاً همان چهره‌ای که در اولین روز تصدی منصبم داشتم.»

ماریا دل روساریو، او با لبخندی اندک مکابره‌آمیز ادامه داد:

«آنچه هیچ‌کس نمی‌داند این است که زرادخانهٔ گفته‌های منتشرنشدهٔ من پایانی ندارد.»

نگاهی مودبانه و پرسش‌گر به او انداختم.

و آنگاه، با صدایی که چون ناقوس مرگ از ته گلویش برمی‌خواست، گفت: «اشتباه نکن. من در برابر گلوله‌ها و سرماخوردگی‌ها مصون هستم.»

پس از این کلام قصار طنین‌انداز، سکوت کردم و منتظر ماندم تا چیز دیگری بگوید؛ در حالی که با خود می‌اندیشیدم واقعاً اینجا چه می‌کنم، بانوی زیبای من، جز اینکه صرفاً از دستورات تو پیروی کنم: «با پیرمرد زیر طاق‌ها حرف بزن. شکیبایی پیشه کن و از او بیاموز.»

«می‌دانی چیست، پسرم؟ مرد پیش از آنکه رئیس‌جمهور شود، باید رنج بکشد و بیاموزد. وگرنه، در دوران ریاست‌جمهوری‌اش رنج می‌کشد و می‌آموزد، اما این بار به بهای خسارت به کشور.»

آیا ممکن بود این بدان معنا باشد که ماریا دل روساریو گالوان – بله، تو، بانوی عزیزم – رئیس‌جمهور پیشین و پیر را از وعدهٔ جسورانه‌اش برای رساندن من به تخت عقاب آگاه کرده و توضیح داده باشد که من برای آموختن از او به وراتسروکس آمده‌ام؟ اگر چنین گمانی از ذهنم گذشت، البته هرگز آن را بر زبان نیاوردم.

تنها جسارت کردم و اشاره کردم: «کاردناس در سی‌وشش‌سالگی رئیس‌جمهور شد، آلمان در سی‌ونه‌سالگی، اوبریگون در چهل‌وچهارسالگی، سالیناس در چهل‌سالگی…»

«من از سن سخن نمی‌گویم، آقای والدیویا. کلمه‌ای از سن بر زبان نیاوردم، موضوعی که برای این پیرمرد تابو است. منظورم رنج‌کشیدن و آموختن بود. منظورم تجربه بود. همهٔ مردانی که نام بردی جوان بودند، اما باتجربه بودند. تو هستی؟»

سرم را به نشانهٔ نفی تکان دادم. «آقای رئیس‌جمهور، اعتراف می‌کنم که تازه‌کارم. اما یک صبح در کنار شما کافی است تا هر آنچه را که در ENA در پاریس نیاموختم، بیاموزم.»

سرش را بسیار آرام تکان داد، گویی می‌ترسید همهٔ قطعات درون سرش از جای خود بجنبند و پیچ‌ها شل شوند.

جرعه‌ای از قهوه‌اش نوشید و گفت: «درست است. تو می‌دانی که هر رئیس‌جمهوری همان‌جایی را به پایان می‌برد که نفر بعدی باید از آنجا آغاز کند. یعنی همان‌جایی که خودش باید از آنجا شروع می‌کرد. روشن می‌گویم؟ رئیس‌جمهورِ در حال خروج، بدون آنکه حتی یک کلمه به کار برد، با جانشینش سخن می‌گوید. این همان تجربه‌ای است که از آن حرف می‌زنم.»

«مگر آنکه جانشین معمولاً در برابر سلف خود کر باشد.»

گمان کردم از این بذلهٔ ظریف من خوشش بیاید. اما در عوض، نگاهش که دور چشمانش حلقه‌های تیره داشت، تیره‌تر شد.

«سپاس‌گزاری، آقای والدیویا، سپاس‌گزاری و ناسپاسی. اولی نوعی ارز سیاسی بسیار نایاب است و دومی، زباله‌های روزمره.»

با ظرافتی تمام، ذره‌ای گرد و غبار را از گوشهٔ چشمش زدود.

«لحظه‌ای فکر کن که چند تن از رؤسای‌جمهور PRI به سلف خود وفادار بودند. هر چه باشد، در دوران حکومت PRI قدیم، کسی که می‌آمد تا تخت عقاب را اشغال کند، توسط متصرف پیشینِ آن تخت در آن جایگاه قرار داده شده بود. «پنهان‌شده» تبدیل می‌شد به «مسح‌شده». پیامد منحرفِ این سیستم چنین بود: رهبر قدرتمندِ جدید باید هر چه سریع‌تر ثابت می‌کرد که وابسته به مردی نیست که او را منصوب کرده است. چه متناقض، آقای والدیویا، یا شاید بهتر باشد بگویم چه متناقضِ لعنتی. سیستمی‌تک‌حزبی که در آن همیشه اپوزیسیون پیروز می‌شود، چون رئیس‌جمهور جدید باید سلف خود را به فنا دهد. »

با روحیه‌ای دکارتی گفتم: «اما استثناهایی هم وجود داشت.»

پیرمرد سه نان از سبد برداشت و هشت نان دیگر را همان‌جا رها کرد. نیازی نبود چیزی بگوید، هرچند با انگشت خدا، به‌صورت نامرئی، اعداد «۱۹۴۰–۱۹۹۴» را بر رومیزی ترسیم کرد.

با خوش‌بینی‌ای ساختگی گفتم: «البته، اکنون دیگر در یک دموکراسی زندگی می‌کنیم.»

«و رئیس‌جمهور فعلی هنوز سوگلی‌های خود را دارد که جانشین او شوند؛ هم‌اکنون دارد سبک‌سنگین می‌کند که چه کسی بهتر به کشور خدمت خواهد کرد، چه کسی به او وفادارتر خواهد بود، چه کسی به آدم‌های او احترام خواهد گذاشت و چه کسی نه…»

«اما این روزها نامزد برگزیدهٔ خودِ رئیس‌جمهور لزوماً جانشین او نخواهد بود، چنان‌که در روزگار شما بود…»

«نه، اما صرف‌نظر از این‌که چه کسی در انتخابات پیروز شود، رئیس‌جمهور پیشین همواره، و به‌گونه‌ای مرگبار، رئیس‌جمهور پیشین باقی خواهد ماند. و چنان‌که معلوم شده است، هر رئیس‌جمهور پیشینی اسکلت‌هایی در کمد خود دارد. برادران فاسد، معشوقه‌های سیری‌ناپذیر، خواهران اصلاح‌ناپذیر، فرزندان منحرف، واسطه‌های دروغین برای منافع تجاری او، دوستان دیرینه‌ای که نمی‌توان آن‌ها را به مرگ محکوم کرد، و خدا می‌داند چه چیزهای دیگر… مگر چاره‌ای جز این دارد که با ریاضتی صومعه‌وار، افراط‌کاری‌های نزدیکانش را جبران کند؟ می‌بینی دربارهٔ من چه می‌گویند؟ می‌گویند زود می‌خوابم تا شمع‌ها را هدر ندهم.»

«شما همه‌چیز را می‌دانید.»

بهترین لبخندم را نثارش کردم. او لبخندم را پس نداد.

آهی کشید و گفت: «رنج بکش و بیاموز»، و بار دیگر رویاگونه به تودهٔ مه‌آلود قلعهٔ San Juan de Ulúa نگریست؛ همان دژی که از ورودی بندر نگهبانی می‌داد.

دریافتم که، چون تمام توجهم به سخنان و ایما و اشاره‌های پیرمرد بود، به تودهٔ خاکستری‌رنگ Ulúa چندان دقیق نگاه نکرده بودم؛ معماری‌ای که گویی جدا از جهان بود، در گذشته فرو رفته و زیر بار تاریخی که دیگر نمی‌شد آن را واپس گرفت، کمر خم کرده بود.

«آن قلعه را می‌بینی که زمانی زندان بود؟ می‌توانی تصور کنی چه شمار سیاست‌مدار باید همین حالا آنجا باشند و گناهان خود را پاک کنند؟»

«اگر شما چنین می‌گویید، قربان…»

شانه‌هایش را بالا انداخت و مفصلی در بدنش با صدای خفیفی جیرجیر کرد.

«ما در سیاست مکزیک دو قانون طلایی داریم. یکی مهربان است: عدم انتخاب مجدد. دیگری بی‌رحم‌تر است: تبعید. اما دلیل هر دو یکی است: دوست جوان من، تمام مجرمان، تکرارکنندهٔ جرم‌اند.»

از اعماق چین‌وچروک‌های زیر چشم‌هایش به من خیره شد.

«می‌دانی، اشتباه است اگر گمان کنیم رئیس‌جمهور تنها ضعیفان را مهار می‌کند. فوری‌ترین و در عین حال دشوارترین وظیفه، مهار قدرتمندان است. قاعده‌ای به تو می‌گویم تا آن را با هر کسی که می‌شناسی و سودای مناصب دولتی در سر دارد، در میان بگذاری. هر کس می‌خواهد عضو کابینه شود، باید نخست یک لیتر سرکه را از راه بینی بالا بکشد. به تو قول می‌دهم که این بهترین تمرین برای نزدیک شدن به ریاست‌جمهوری است…»

پیشخدمت با قوری عظیم و بخارآلود قهوه به ما نزدیک شد. پیرمرد نخواست. سومین قهوه را به من تعارف نکرد، اما لیوان قهوه‌ام را به سویم هل داد.

همان وقت بود که من، تا حدی بی‌موقع، از رئیس سابق دولت پرسیدم: «و شما، آقای رئیس‌جمهور، آیا کسی هست که ترجیح دهید جانشین لورنزو تران (Lorenzo Terán) شود؟»

پیرمرد لحظه‌ای سکوت کرد و به کلاغ‌هایی چشم دوخت که برای شب در میان درختان غار هندی حاشیهٔ میدان جا خوش می‌کردند؛ دسته‌هایی از پرندگان که چنان غوغایی به راه انداخته بودند تا پناهگاهی برای شب بیابند که خوشبختانه صدای مرا در خود غرق کردند، هرچند می‌دانم که پیرمرد صدایم را شنید. بانوی عزیز من، هرگز مردی را نشناختم که گوشی به تیزبینی رئیس‌جمهور پیشین داشته باشد، با این حال تمام کسانی که از او تقاضای لطف می‌کردند، با حماقتی تمام او را به دورترین گوشهٔ دفترش می‌بردند و می‌گفتند: «چون همه می‌گویند شما در اعماق قلبتان مرد خوبی هستید…»

نمی‌دانم پیرمرد زیر طاق‌ها مرد خوبی است یا بد. تنها چیزی که می‌دانم این است که سگی پیر و حیله‌گر است؛ همه‌چیز را می‌داند و هیچ‌چیز را فاش نمی‌کند. آیا صدایم را شنید؟ یا نشنید؟ یا شاید نمی‌خواست پیشخدمت بشنود؟ در هر صورت، دوست ستودنی اما سنگدل من، پیرمرد از آن دقایق سکوت – که تنها با قارقار خشن (یا شاید غم‌بار) آن پرندگان در گرگ‌ومیش شب می‌شکست – بهره برد تا درسی سیاسی به من بدهد: در این باره که چگونه همه‌چیز را بگویی، بی‌آنکه چیزی گفته باشی.

از تو می‌خواهم که تک‌تک حرکاتی را که رئیس‌جمهور سابق پیش روی من به نمایش گذاشت، در برابر آینه تکرار کنی.

نخست، انگشتی را بالا آورد، روی لالهٔ گوشش گذاشت و مالید. آدمی‌باید بداند چگونه گوش کند.

سپس هر دو دست را روی چشمانش گذاشت. اگر تو را دیده‌ام، به یاد نمی‌آورم.

بعد از آن، انگشت اشاره‌اش را گرفت و یکی از پلک‌هایش را کشید. چشم‌هایت را باز نگه دار. برحذر باش. همواره گوش‌به‌زنگ باش.

و در نهایت، یکی از ابروهایش را بالا انداخت، گویی می‌خواست تردیدی را القا کند. نگذار این مرد چشمت را ببندد.

و هم‌زمان دستش را به چپ و راست تکان داد، گویی می‌خواست بگوید: «مراقب این یکی باش. از مار هم لغزنده‌تر است. خوب می‌داند چگونه حیله‌اش را پیش ببرد.»

برای پایان، انگشت اشاره‌اش را بر یکی از پره‌های بینی‌اش گذاشت. «نگذار فریبت دهند. بوی توطئه را از آن‌ها بکش.»

دوست عزیزم، آن توالی سریع علامت‌هایی را که پس از آن نمادین‌سازی بینی آمد، برایت فهرست می‌کنم. دست روی قلب. تکان دادن هر دو دست برای نشان دادن جدایی مسائل ناسازگار. دست روی میان‌تنه برای اشاره به جربزه و جسارت. شست رو به بالا، همچون سزار در سیرک ماکسیموس که فرمان زندگی می‌داد، و سپس رو به پایین، گویی کسی را به مرگ محکوم می‌کند. انگشت اشاره که چون تیغی بر گلو می‌کشد. انگشت اشاره و شست که در هم تنیده شده‌اند تا دایره‌ای بی‌نقص بسازند و نشان از پیروزی دهند. لب‌هایی که در چهره‌ای درهم جمع شده بودند، تا اندکی تردید در لحظهٔ فتح بدمد. چشمانی نیم‌بسته برای القای شک و این پرسش که «گمان می‌کنی کیستی؟». شانه‌هایی بالا رفته از سر تسلیم، گویی بگوید: «چه می‌توان کرد؟». دستانی گشوده، به معنای «زندگی همین است». و سپس انگشت اشارهٔ مشهورش که به‌عنوان هشداری شوم بالا رفت. و در نهایت، همان انگشت که بر لب‌ها می‌لغزید، چون زیپ نامرئی. «یک کلمه هم نگو. هیس! سکوت طلاست.»

پس از این نمایش استادانهٔ زبان بدن، بانوی ستودنی و مطلوبم، دیگر برای من کاری نمانده بود جز آنکه از «پیرمردِ زیر طاق‌ها» برای توصیه‌هایش، زمانش و توجهش سپاسگزاری کنم. او از پشت ماسک بی‌طرفی‌اش به من نگریست. می‌خواست او را چون شخصیتی ببینم که نقشی را بازی می‌کند. پدرسالارِ خیرخواهِ کشور. سینسیناتوسِ خردمندِ مکزیکی. او داشت مرا تعلیم می‌داد: «پسرم، خودت را نادان نشان بده. مرد باید بداند چگونه نقش احمق را بازی کند. ابلهِ دهکده باش.» صرفاً ایما و اشاره. نه یک کلمه. استادِ تکلف در سخن. شعبدانی در تمام ناگفته‌ها، چرا که همگان آن‌ها را می‌فهمند. پادشاهِ بهین‌گویی.

در حالی که از پیرمرد سپاس می‌گزاردم، آنجا را ترک کردم؛ او سرش را به نشانهٔ تکریم برایم خم کرد، در همان حال که طوطی‌ای بر شانه‌اش نشست و پیشخدمت جعبه‌ای دومینو پیش رویش گذاشت.

خورشید با شکوهی خیره‌کننده غروب می‌کرد، کلاغ‌های پنهان غارغار می‌کردند و قلعه‌زندان San Juan de Ulúa (سان خوان د اولوا)، که در روز چنین شوم می‌نمود، با فرارسیدن شب رنگ و بویی افسانه‌ای به خود گرفت.

پی‌نوشت: حق خطاب کردن تو را با لحنی صمیمی‌از من ستانده‌ای، تا آن زمان که بتوانم شایستگی‌ام را برای چنین احوالی به اثبات برسانم. مرا همچون کودکی مدرسه‌ای فرستاده‌ای تا نزد پیرمرد زیر طاق‌ها آموزش ببینم؛ گویی آخرین نسخهٔ آکادمی‌افلاطون اکنون در میدان اصلی این بندر متروک و فرسوده برپا شده است. اما گمان مبر که رنجیده‌ام، چرا که این امر تنها مرا وسوسه‌تر می‌کند. نیکولاس والدیویا.

۱۴

❦
دانلود ایپاب کامل رمان
→ نامهٔ قبلیفهرست نامه‌هانامهٔ بعدی ←