اکنون به شما مینویسم، رئیسجمهور تران، تا در سخنرانی سالانهتان در کنگره، که به سبب وضعیت اضطراری کنونی کشور به اوایل ژانویه موکول شده است، برایتان آرزوی توفیق کنم؛ تا شما، با شجاعتی که آن را میستایم، پیش از آنکه رئیسجمهور ایالات متحده سخنرانی «وضعیت کشور» خود را ایراد کند، سخن بگویید. واکنشی که کاخ سفید به تصمیمات شما در ایام کریسمس و تعطیلات سان سیلورست نشان داد – تصمیم برای بالا نگه داشتن قیمت نفت و دعوت به پایان دادن به اشغال کلمبیا به دست ایالات متحده – را جز «تنبیه» نمیتوان نامید. با این حال، توصیه نمیکنم که هنگام سخنرانی از این تعابیر استفاده کنید؛ در عوض، به بهانهٔ فروپاشی ارتباطات بینالمللی بچسبید. خب، پیش از هر چیز، نگویید «سیستم فروپاشید»، زیرا چنین تعبیری خاطرات ناخوشایندی از تقلبهای قدیمیدر دوران «دیکتاتوری کامل» حزب PRI را زنده میکند، دورانی که سرانجام پشت سر گذاشتهایم. و دوم آنکه «فروپاشی» از آن دست فعلهایی است که، به تعبیر پسرعموهای شمالیمان، عادت ناخوشایندی دارد که به پیشگوییهای خودبهخود تحققیافته بدل شود. در عوض، پیشنهاد میکنم از هرگونه انتقاد از دولت ایالات متحده بپرهیزید و این رویداد را نقصی فنی و موقت در شبکهٔ جهانی ارتباطات ماهوارهای جلوه دهید؛ نقصی که بر اثر واکنشی پیشبینیناپذیر به تکرار ارقام در آغاز سال جاری، ۲۰۲۰، پدید آمده است. چیزی شبیه به پیامدی دیرهنگام اما محتمل از همان پدیدهٔ Y2K که پیش از سال ۲۰۰۰ همه را به وحشت انداخته بود؛ زمانی که گمان میرفت همهٔ رایانههای جهان – شخصی، دولتی، بانکی و فرودگاهی، عمومیو خصوصی – وقتی نظامهایشان از «۱۹» به «۲۰» میرسد، از کار بیفتند و به آشوب کشیده شوند. اهمیتی ندارد که فردا سخن شما را باور نکنند، تا وقتی که امروز این داستان را بپذیرند. از آن استفاده کنید. چیزی برای از دست دادن ندارید. فقط از دولت ایالات متحده نام نبرید، آقای رئیسجمهور. از نقصی فنی و ساده سخن بگویید. بابت این تکرارها مرا ببخشید. این مطالبی که مینویسم، بیش از آنکه یادآوریای برای شما باشد، گویی یادداشتهای کوچکی برای خودم است – خودتان میدانید که من چگونهام. با حکمت و اعتمادی که دارید، از شما میخواهم دوست قدیمیتان را درک کنید و ببخشید. نکتهٔ بعدی: دقت کنید که به موضوعات کلمبیا و قیمت نفت تنها بهگونهای بسیار گذرا اشاره کنید و در عوض بر مشکلات داخلیمان تمرکز نمایید. میدانم که برخی از اعضای کابینه – عمدتاً همان بهاصطلاح تکنوکراتها – همهچیز را به گردن من، بهعنوان وزیر کشور، خواهند انداخت.
خواهند گفت که قصد دارم از این وضعیت سود ببرم، که دارم جایگاه خود را تثبیت میکنم – مرا ببخشید که چنین صریح سخن میگویم، اما شما و من چیزی بیش از یک مافوق و زیردست، یا یک رئیسجمهور و کارمندی مورد اعتماد هستیم؛ ما دوستان قدیمیایم و من همواره ما را چنین میبینم – برای جانشینی ریاستجمهوری که کمتر از سه سال دیگر رخ خواهد داد، و از این دست حرفها. شما مرا میشناسید و میدانید که همواره با دو اصل به شما مشاوره دادهام: نخست آنکه من همکار وفادار شما هستم، و دوم آنکه منافع مکزیک را بر هر چیز دیگری مقدم میدارم. اگر نمیتوانستم این دو را با هم یکی کنم، هرگز وزیر کشور نمیشدم؛ وفاداری به مکزیک و وفاداری به رئیسجمهور. با تکیه بر این اصل، اجازه دهید با قاطعترین لحن تکرار کنم که مسائل حیاتیای که باید سریع و خردمندانه به آنها رسیدگی کنیم، سه اعتصابی است که در همین لحظه در جریان است.
نخست، دانشجویانی که از پرداخت شهریه یا شرکت در آزمونهای ورودی سر باز زدهاند و در حال حاضر ساختمانهای مختلف پردیس دانشگاه را اشغال کردهاند.
دوم، کارگران اعتصابکننده در کارخانهٔ San Luis Potosí که اکثریت سهامش در اختیار یک شرکت ژاپنی است.
و سوم، راهپیمایی اعتراضی دهقانان در La Laguna که خواستار بازپسگیری زمینهایی هستند که در اصلاحات ارضی رئیسجمهور Cárdenas به آنها وعده داده شده بود؛ زمینهایی که اندکاندک توسط اربابان فاسد محلی در شمال از چنگشان درآمده است.
توصیههای من، آقای رئیسجمهور، به شرح زیر است:
دانشجویان را نادیده بگیرید. بگذارند دفتر رئیس دانشکده و هر ساختمان دیگری از دانشگاه را اشغال کنند، تا هر زمان که میخواهند، برای ما تفاوتی نمیکند. در مواجهه با دانشجویان، هر چیزی پذیرفتنی است جز سرکوب. هرگز قتلعام سال ۱۹۶۸ در Plaza de las Tres Culturas را فراموش نکنید؛ و اینکه چگونه نظام، در حالی که گمان میکرد به نوعی پیروزی دست یافته است، در واقع در آن روز با برانگیختن خشم عمومیو اندوهی جمعی دست به خودکشی زد و در نهایت باعث زوال اقتدارگرایی و نظام تکحزبی شد؛ علاوه بر این، رئیسجمهور وقت را برای همیشه بیآبرو کرد و جانشینانش را مجبور ساخت تا از او، یعنی همان «قصاب تلاتلولکو»، فاصله بگیرند، حتی اگر این کار به قیمت نادیده گرفتن منطق اقتصادی تمام شود. نتیجه چه بود؟ از بحرانی به بحران دیگر غلتیدیم، تنها به این دلیل که چند دانشجو را کشتیم. بگذارید وضعیت به حال خود بماند و بپوسد. تمام این دانشجویانی که امروز از همبستگی لبریز شدهاند، فردا به خود خواهند آمد و به فکر آیندهٔ شغلیشان خواهند افتاد.
بیایید آرام بمانیم، آقای رئیسجمهور. آرامتر و متینتر از Benito Juárez.
اکنون، در باب کارگران اعتصابکنندهٔ کارخانهٔ اتومبیلسازی که خواستههایی گزاف برای افزایش دستمزد دارند و جسارت آن را یافتهاند که حقوق خود را با همتایان ژاپنیشان بسنجند، پیشنهاد میکنم اعتصاب را با زور درهم بشکنید و به جهان اعلام کنید که مکزیک با آغوش باز از سرمایهگذاری خارجی استقبال میکند. ما ذخیرهای عظیم از نیروی کار ارزان داریم و در پایان، همگی برنده خواهیم بود. اما دربارهٔ آن کارگران ناراضی، اگر سینمایی رایگان و بیمارستانی شایسته به آنها ببخشید، خشنود خواهند شد.
شاید استدلال کنید که مداخلهٔ پلیس در San Luis Potosí به سود رودولفو روکه مالدونادو، آن رئیس محلیِ دیرپای قدرت، تمام میشود، اما من بر این باورم که صرفِ اعزام نیرو از سوی ما، مالدونادو را مرعوب میکند و آن ژاپنیهای زیرک را به جانب ما میکشاند. بیتردید ریسکی در کار است؛ اما به آن بیندیشید، آقای رئیسجمهور. هرچه باشد، وقتی پای نان و معاش در میان است، جای بازی نیست. آن ترانهٔ قدیمیپدرو اینفانته را به یاد دارید؟ همان که زن، دو پسو برای اجارهبها و تلفن و برق داده است. آه، چه دلتنگیانگیز است یاد آن روزهای پیش از تورم. به هر روی، اندک پول بهتر از هیچ است و خانوادههای کارگران San Luis تحمل نخواهند کرد که مردانشان دستخالی به خانه بازگردند. شرکتهای خارجی خواهند دید که مقامات اینجا مایل و قادرند از سرمایهگذاری خارجی دفاع کنند. بگویید ببرهای آسیایی چگونه این همه ثروت به چنگ آوردند؟ کافی است از شبح لی کوان یو بپرسید. سنگاپور جای امنی است، چون اگر هنگام دزدی مچت را بگیرند، دستهایت را میبرند. افزون بر این، رئیسجمهور عزیزم، نمایش قدرت در منطقهٔ San Luis Potosí به رامکردن آن رؤسای محلی نیز یاری میرساند؛ همانهایی که از خلأهای ساختار قدرت منطقهای، برآمده از گذار طولانی ما به دموکراسی، سوءاستفاده میکنند. میدانم چیزی را تکرار میکنم که همین لحظه گفتم؛ بهخاطر این پافشاری بر یک نکته مرا ببخشید. اما ما بارها دموکراسی را بخشیدیم و در عوض اقتدارمان را از دست دادیم و جزیرههایی از آنارشی آفریدیم که با زنجیرهای بیپایان از رؤسای محلی و نیروهای تحت فرمانشان پر شد: مالدونادو در San Luis، فلیکس الیاس کابزاس در Sonora، «چیچو» دلگادو در Baja California و خوزه د لا پاز کینترو در Tamaulipas.
و سرانجام، آقای رئیسجمهور، به دهقانان لا لاگونا (La Laguna) توجه کنید. از این وضعیت بهره بگیرید تا برخی از آن آرمانهای ارضی را که عملگرایی ما ناگزیرمان کرد رهایشان کنیم، از نو زنده کنید. حمایت تودههای روستایی را برای دولت خود به دست آورید؛ همان تودههایی که دشمنان ما – و در صدرشان همان رؤسای محلی که پیشتر از آنها یاد کردم – همواره با تکیه بر انزوا و جهل آنها را دستکاری کردهاند، با این حساب که نزدیکی ما به ایالات متحده دستهایمان را بسته است، گویی دموکراسی و اقتدار ناسازگارند. شعار من را میدانید: اقتدار، آری؛ استبداد، نه. از این موقعیت استفاده کنید تا ضربهای سخت به رؤسای محلی بزنید. بخش بازرگانی داخلی در شمال بهخاطر این کار از شما سپاسگزار خواهد بود، چرا که آنها بیش از هر کس میدانند فقر بدترین سرمایهگذاری است و دهقان گرسنه نمیتواند در سوپرمارکت غذا بخرد یا در بنتون (Benetton) محلی لباس تهیه کند.
اما دربارهٔ آن موضوعی که در خفا بیش از هر چیز ما را نگران میکند، یعنی قتل توماس موکتزوما مورو (Tomás Moctezuma Moro)، توصیهٔ من این است که بگذارید همانطور که هست بماند، بهمثابهٔ رازی که برای همهٔ ما سودمند است.
آقای رئیسجمهور، صمیمانه امیدوارم توصیهٔ مرا با همان روحیهٔ میهنپرستی و حمایتی که آن را با آن عرضه میکنم، مدنظر قرار دهید. «این»، چنانکه فیلسوفی آلمانی گفته است، «این»، همین واژهٔ «این»، سختترین واژه برای گفتن است. بسیار خوب، آقای رئیسجمهور، آنچه شما را به آن ترغیب میکنم همین است: «این» را انجام دهید. بگویید، جرئت کنید که بگویید: «این».
پینوشت: یادداشتی را که از خاویر ساراگوسا (Xavier Zaragoza) خواسته بودم بنویسد و در آن گسست ارتباطات را توضیح دهد، پیوست میکنم.
یادداشت
نظام ارتباطات مدرن ما دچار تناقضی مهلک شده است؛ از یک سو کوشیدهایم بخشی از گستردهترین شبکهٔ ارتباطات جهانی باشیم و از سوی دیگر خواستهایم دسترسی به اطلاعات را به سود دولتمان در انحصار خود درآوریم. برای رسیدن به هدف نخست، مدیریت تلویزیون، رادیو، تلفن و نیز ارتباطات بیسیم، اینترنت و مانند آن را به مرکز ماهوارهای فلوریدا و به آنچه پایتخت آمریکای لاتین مینامند، یعنی میامی، سپردیم، به این امید که این تصمیم دسترسی جهانی ما به ارتباطات را تضمین کند، و در جستوجوی حداکثر بهرهوری و بیشترین بُرد، عملیات جهانیمان را به شرکتهای خصوصی چون B4M و X9N واگذار کردیم. اما آنچه نمیدانستیم این بود که این شرکتهای خصوصی، که به آنها متکی بودیم، خود به زیرساختی وابسته بودند که تحت کنترل وزارت دفاع ایالات متحده قرار داشت، و نیز نمیدانستیم که مرکز ماهوارهای فلوریدا تحت نظارت پنتاگون است؛ نهادی که از راه دسترسی انحصاری به مدارهای همگام تعدادی ماهوارهٔ ثابت در ارتفاع ۴۰٬۰۰۰ کیلومتری از سطح دریا، کارآمدی یا ناکارآمدی نظام و بحرانهای واقعی، بالقوه و برنامهریزیشدهٔ آن را کنترل میکرد. پیشدرآمد این وضعیت بحران Y2K در سال نو ۱۹۹۹-۲۰۰۰ بود، همان بهاصطلاح «حشرهٔ هزاره» که گمان میرفت با جهش ارقام برنامهریزیشدهٔ رایانهها از «۱۹» به «۲۰» بتواند موجب فروپاشی نظام ارتباطات جهانی شود. آن هراس، چنانکه اکنون میدانیم، چیزی نبود جز شیوهٔ پنتاگون برای یادآوری این نکته به همگان که در صورت حمله به زیرساختها توانایی تمرکززدایی از اطلاعات را دارد، یا میتواند در حالی که مدعی است مورد حمله قرار گرفته است – حملهای موهوم – نظام را بهطور داوطلبانه بیثبات کند. خطای ملی مکزیک در این بود که با چشمانی بسته و به امید جهانیسازی سریع ارتباطات، خود را به عملیاتی گره زد که کنترلی بر آن نداشت و همزمان ارتباطات داخلی را سیاسی کرد تا مانع بهرهبرداری دموکراتیک و تکثرگرایانه از این رسانهها شود. دولت بازگشتهٔ PRI در سال ۲۰۰۶ مدرنیتهٔ بیرونی را از طریق فلوریدا و واپسگرایی داخلی را از طریق انحصار رسمیشبکه برگزید. دولتها بهصورت عمودی سازمان مییابند، اما شبکه بهصورت افقی عمل میکند.
رئیسجمهور سزار لئون تصمیم گرفت همهٔ ارتباطات داخلی را عمودی سازد؛ بدین معنا که اتحادیهها، سران محلی، دانشگاهها، دولتهای استانی و، بهطور کلی، جامعهٔ مدنی همگی از دسترسی محروم شدند، در حالی که به کسبوکارهای محبوب دولت و، بهطرزی تأسفبار، به صنعت سرگرمیاجازهٔ دسترسی به ارتباطات افقی داده شد. برادر بزرگِ بسیار؛ اما بدون هیچ اعتصاب بزرگی (در واقع، ما از اعتصابها اجتناب نکردهایم، بلکه صرفاً آنها را باطل و بیاثر اعلام میکنیم؛ نکتهٔ اصلی این است که اطمینان یابیم هیچ اعتصابی هیچگونه حس تقلید یا حمایتی از اعتصابی دیگر دریافت نکند). مسئله این است که در حالی که نظامهای جهان کوچک آغاز کردند، بهسرعت رشد کردند و ارزش آفریدند، دولت مکزیک بزرگ آغاز کرد، بهکندی رشد کرد و آشغال تحویل داد. در داخل، خود را به درگاهی تنگ محدود کردیم و در عرصهٔ بینالمللی، خود را در معرض درگاهی عظیم قرار دادیم. بدین ترتیب، دوچندان آسیبپذیر شدیم. ایالات متحده اکنون درگاه بزرگ ما را بسته است و این امر بر همهٔ ابعاد ارتباطات ما اثر گذاشته است؛ نهتنها بر ارتباطات خارجی، بلکه بر ارتباطات داخلی نیز، چرا که آن دومی، هرچند ناچیز بود، باز هم به مرکز ماهوارهای فلوریدا وابسته بود. باگ فرضی سال ۲۰۰۰ بهسادگی جای خود را به باگ بهاصطلاح ۲۰۲۰ داد که منحصراً مکزیک را هدف قرار داد؛ راهی برای مجازات این کشور بهدلیل مخالفت با اشغال نظامیکلمبیا بهدست ایالات متحده و حمایت از افزایش قیمت نفت تعیینشده از سوی اوپک. این عملیات «عملیات کوکاراچا» نام دارد. و همانطور که میدانید، آقای رئیسجمهور، طبق آن ترانهٔ عامیانه، سوسک تنها زمانی میتواند راه برود که چیزی برای کشیدن داشته باشد؛ ماریجوانا، علف، یا شکلات فو منچو… «۲۰/۲۰» اصطلاحی است که گرینگوها برای توصیف دید طبیعی در فاصلهٔ بیست فوتی به کار میبرند. اما آنچه واقعاً دو کشور ما را از یکدیگر جدا میکند، مرزی به طول ۱۲۰۰ مایل است. نتیجهگیری را به خودتان میسپارم، آقای رئیسجمهور. و بیندیشید تا چه زمانی میتوانیم سرمایهگذاران ژاپنی در کوآیلا را آرام نگه داریم؛ هرچند، البته، گفتهاند که آنان روشهای سریِ خودشان را برای فهماندن منظورشان دارند.