بِن بروکس دهانش را با پورهٔ سیبزمینی انباشت، بشقابِ خالی را میانِ میز راند و صندلیاش را با لگد به عقب پرتاب کرد. شنبهشب بود و مهیای رفتن به «آلمونت» میشد. انگشتانش را که چون انگشتانِ کارگری کشاورز، لای خطوطِ پوستیاش لکههای چرک نشسته بود، در میانِ موهای ژولیده و درهمتنیدهاش کشید و به سراغِ کت و کلاهی رفت که بر میخی پشتِ در آویخته بود. دیگر نه جفتاسبی برای بستن به کالسکه داشت و نه حتی مادیانی خسته و درشکهای رنگورفته، از همانهایی که «اجارهنشینها» با آن به شهر میرفتند. همهٔ آن اسباب و اثاثیه، همزمان با از دست رفتنِ زمینها، دیری است که از کف رفته بودند. دیگر حتی کارگرِ ثابتی هم برای مزرعه در کار نبود. تنها چیزی که برایش مانده بود، خانهٔ قدیمی با تکه باغچهای محقر و انباری بود که اکنون چند مرغ در آن میلولیدند.
دخترانش، اگی و جوزی، همانطور که ظرفهای شام را جمع میکردند، نگاهی به هم انداختند.
«بابا، بیآنکه مادر را ببینی، نمیتوانی بروی!»
بِن خرناسی کشید و از پلهها بالا رفت. زنش به تخت تکیه داده بود و با خود زیر لب غرولند میکرد. بر میزِ کوچکی کنارِ تخت، سینیِ کیکی را دید که مادر در آن برگهای گلگاوزبان میسوزاند و قیفِ فلزیِ کهنهای که هرگاه دچار حملهٔ آسم میشد، بخار را از آن استنشاق میکرد. بِن دمِ در لنگلنگان ایستاد و پشتِ دستش را بر صورتِ نتراشیدهاش کشید. اگر مادر با آن حالِ نزارِ پهلویش شروع به خسخس میکرد، بیم آن میرفت که کار سخت شود.
«بِنی، تویی؟ آن پارچِ کوچک را بده به من. همان که بالای در است. مواظب باش، تَرَک دارد.»
پارچ را بر لحافِ تکهدوزیشده کج کرد؛ پارچِ قهوهایرنگی که نقشِ لالهٔ مردابی بر آن کشیده بودند. وقتی هنوز سِیدی چمبرز بود و با بِن بروکس «رابطه» داشت، این پارچ را در مسابقهای در نمایشگاه بُرده بود. دستانِ استخوانیاش لرزید؛ انگشتانش را گشت و یک سکهٔ بیستوپنج سنتی و سه سکهٔ پنج سنتی بیرون آورد. همین تکاپو نیز او را از پای درآورد.
«پارچ را سرِ جایش بگذار. حالا مواظب باش، این چهل سنت را بگیر و برو آن گوشوارهها را بیاور. حتماً تا حالا درست شدهاند. مادرم با همانها مُرد. من هم میخواهم با همانها بمیرم.»
«احمق نشو مادر! تو قرار نیست بمیری. مگر دکتر جان نگفت که تو بیشتر از من عمر میکنی؟»
«نفس کشیدن برایم بسیار دشوار است.»
«اینگونه حرف نزن مادر. ما به تو نیاز داریم.» بِن دستش را بر شانهٔ لاغرِ زنش نهاد. «به هر تقدیر، شکیبا باش تا من آن گوشوارههایت را بازگردانم.»
«مبادا بگذاری آن سَم با حرفهایش خرت کند و حتی یک سنت از آن چهل سنت را خرج کنی، شنیدی؟»
«تا من بروم و بازگردم، شروع نکن به خسخس کردن.»
دخترانش تا ایوان همراهیاش کردند.
«خب بابا، زود به خانه برگرد. میدانی که حالِ مادر خوب نیست.»
بِن با شتاب از مسیر پایین رفت. این عادتی بود که در آن همه شنبهشبهایی شکل گرفته بود که چون تنها یک لیوان، یا نهایتاً دو لیوان آبجو مینوشید، صدای جیغمانندِ زنش که میگفت «مبادا مست کنی!» تا انتهای جاده دنبالش میآمد. اما هنگامی که از نظر دور میشد، برنمیگشت تا مشت به سوی خانه گره کند و فریاد بزند «زنِ احمق!»؛ و در حالی که میرفت، زیر لب نمیگفت: «پیرزنِ خسیس. مگر من نمیدانم؟ مگر ندیدم آن لباسهای کهنهاش را بر بندِ رخت میانداخت تا زنانِ کشاورزان بپندارند رختوپوشاکِ فراوان دارد؟ برای چیزهایِ زینتی، عقل از سرش پریده است!» حتی برای خویش سوت هم نمیزد.
سامِ پیر را دید که در تقاطعِ «پردمور» به آبشخور تکیه داده و چشمانتظارِ اوست. گویی دو اسبِ پیر که در چراگاهی غریب با هم روبرو شده باشند، خود را به هم میمالیدند. این شیوهٔ سلام و احوالپرسیِ هر شنبهشبشان بود. در آن یکونیم مایل راه تا شهر، کلمهای با هم ردوبدل نکردند.
دمِ گوشهٔ هتل، بِن رو به سام کرد و گفت: «ده سنت داری؟»
«نه. تو داری؟»
«نه.»
سام گفت: «یک دهسنتی یا دو تا، یکجوری جور میکنیم.»
بِن پیشنهاد داد: «شاید سردبیرِ "تینزمن" کاری داشته باشد که بخواهد انجام دهیم.»
سام افزود: «یا اِد اسنوور، یا دکتر گرینشیلدز. "مارب بِرب" هم شاید کاری داشته باشد.»
بِن با اعتمادبهنفس گفت: «چهل سنت دارم که مادر داد تا برایش گوشواره بخرم.»
«داری؟ خب، یکجوری یک دهسنتی یا دو تا جور میکنیم.»
دو پیرمرد در تقاطعِ «نیوبری» به انتظار ایستادند. مارب بِرب از آنجا گذشت.
«عصر بخیر پسرها.»
«سلام آقای بِرب.»
مارب بِرب بیآنکه کاری به آنان بسپارد، راهش را گرفت و رفت. سردبیرِ «تینزمن» هنگامی که برای رفتن به دفترش از خیابان میگذشت، به آنان گفت: «سلام!» ال جرسی نیز از آنجا رد شد. آنان به میانِ پیادهرو رفتند، اندکی با هم کلکل کردند و بلند خندیدند؛ اما او نیز کاری برایشان نداشت.
«بهتر است بروم گوشوارههای مادر را بخرم، پیش از آنکه دیر شود.»
«بهتر است کمی صبر کنی.»
«نه، بهتر است بروم.»
«اگر درست با او حرف بزنی، شاید "تیبیتس" سی سنت هم قبول کند.»
«کجای رویِ تیبیتس میگویند که چنین کاری کند!»
سام در نهایت گفت: «شاید تا تو بروی، من چیزی جور کردم.»
بِن راه افتاد و به بالای خیابان رفت.
چارلی ویدِ عکاس، و وکیل مورلند و اِد اسنوور از تقاطعِ نیوبری گذشتند.
هنگامی که بِن بازگشت، پرسید: «چیزی گیر آوردی؟»
سام پیشنهاد داد: «بیا برویم نگاهی به ویترینِ داروخانه بیندازیم. شاید هپلتویت بخواهد دستهٔ فریزرِ بستنی را برایش بچرخانیم.»
جلوی ویترینِ شیشهای بالا و پایین رفتند. هپلتویت به آنان اشارهای نکرد. صدای زنگِ ساعتِ شهر را شنیدند که ده را نواخت؛ دیگر احتمالِ اینکه چیزی نصیبشان شود بسیار اندک بود.
سام جیبهایش را گشت. «چیزی نداریم که بتوانیم با آن یک ده یا بیست سنت قرض بگیریم، نه؟»
«مادر بیمار است. او بسیار به آن گوشوارهها دلبسته است. اگر هفتهٔ بعد بود، وقتی حالِ مادر بهتر شد—»
سام میانِ حرفش پرید: «میتوانی بگویی فقط یادت رفته بود. شنبهشبِ بعدی حتماً پولی درمیآوریم و پسشان میدهیم.»
«مادر بیمار است. آن گوشوارهها از داشتههایِ زیبای اوست.»
سام با غرولند گفت: «پس بیا به خانه برگردیم. دیگر از این ولگشتن حالم به هم میخورد.»
راهِ خانه را در پیش گرفتند. کشاورزان از کنارشان میگذشتند. گاریای که سه نسل از خانوادهٔ جِدو را سوار کرده بود، با سر و صدا و گشادهرویی از پشتِ سرشان آمد؛ صدای جیغوارِ خندهٔ زنان و دخترانِ جوان بر صدای خشنِ مردان میپیچید. «سلام بِن! سلام سام! میخواهید برسانیمتان؟ بپرید بالا پسرها! بپرید بالا! کلی جا هست!»
دو پیرمرد سر تکان دادند و به پیادهروی ادامه دادند. بِن دیگر از قهرمانیهایش که با ازدواج با سِیدی چمبرز به پایان رسیده بود، لاف نزد؛ و سامِ پیر هم از شنبهشبهایی سخن نگفت که خودش، نه پسرِ موقرمزش، کارگرِ مزدورِ مزرعهٔ پردمور بود. به چهارراهِ پردمور رسیدند. «شب بخیر، سام!»
«شب بخیر!»
بِن همانطور که در امتدادِ جاده میرفت، با غرور به خویش گفت: «به هر تقدیر آن گوشوارهها را گرفتم. یک قطره هم الکل ننوشیدم. مادر چقدر شگفتزده خواهد شد!»
اگی و جوزی هنگامی که صدای گامهای بِن را شنیدند، دمِ در آمدند. فریاد زدند: «بابا! اوه، بابا! مادر مُرد!»
«حالا، حالا، جوزی! این حرف را نزن! اگی نمرده است! جوزی، نمرده است! بگویید که نمرده!»
خانم لوول نخستین همسایهای بود که روز بعد آمد. برای بن چای غلیظی دم کرد و به دخترها رسید:
«حالا بدوید بروید بالا، جوزی، تو نیز همینطور اگی، و خودتان را مرتب کنید. مردم بهزودی سر میرسند. تو نیز بن، برو آن کت سیاهت را بپوش.»
بن از اتاقی به اتاق دیگر میرفت. دخترانش او را مینگریستند. با آستینش شیشهٔ ساعت سوئیسی را پاک کرد. قاشق یادگاری نمایشگاه جهانی را در گنجهٔ ظروف یافت، آن را برداشت و باز سر جایش نهاد. عصای دستهنقرهای را که عمو جورج از شهر آورده بود برداشت و با خود این سو و آن سو برد.
اگی رو به جوزی کرد: «ببین، از همین حالا آغاز کرده است به برداشتن چیزهای زیبای مادر.»
«حالا که مادر رفته است، همه را برای خرید عرق خواهد فروخت.»
«مادر گوشوارههای مادربزرگ چمبرز را دوست داشت، مگر نه اگی؟»
«آری جوزی. و آن مهرههای سیاه با آن گردنبند آویخته. و ساعت سوئیسی.»
«و قاب نقرهای پارچ.»
«و عصای عمو جورج با آن سر نقرهای.»
«مادر عاشق چیزهای زیبایش بود.»
«حالا که مادر رفته است، پدر همه را برای خرید عرق خواهد فروخت.»
به گریه افتادند.
اگی با التماس رو به خانم لوول گفت: «ما به فکر خویش نیستیم. شما باید چیزی زیبا بردارید. شما همواره با مادر بسیار مهربان بودید.»
جوزی گفت: «آری، از مهربانترینها. مادر اگر بداند شما بهترینش را برداشتهاید، در ته دل آرام میگیرد. حالا که مادر رفته است، پدر همه را برای خرید عرق خواهد فروخت.»
بن گوشوارههای مادربزرگ چمبرز را به تالار برد، همانجا که مادر در تابوتش خفته بود. «او نمیدانست، نمیدانست من اینها را به خانه آوردهام. اینهایند، مادر! اینها. ببین، روی تابوت است!»
بن از دیدن فضای تالار، از سکوت، و از آن بوی تند و سنگین — همان بوی خفقانآور آیین خاکسپاری، در اتاقهایی که پنجرهها و کرکرههایشان بهندرت گشوده میشود — متأثر شد. خانم لوول برای واپسین روزی که مادر در خانه بود، همهچیز را زیبا کرده بود. بهترین گلهای باغچهاش را چیده و در سراسر اتاق پراکنده بود. بن ستارههای سپیدی را دید که خانم لوول بر صندلی گهوارهای مادر تپهوار چیده بود و دستهای نیز بالای سر تابوت نهاده بود؛ «گلهای مغازهای» را که گورکن هاپکینز آورده بود و خانم لوول بر در تابوت نشانده بود؛ پارچ گلهای کیکوس را کنار کتاب مقدس خانواده بر میز کوچک کنار پنجره؛ گلهای زینیا را بر میز مرمرین گوشهٔ اتاق؛ گلهای دالیا را بر لبهٔ پنجرهها؛ ستارهها و گلهای گندمی پراکندهای که به پردهها سنجاق شده بود؛ و آلیسومهای شیرینی را که گرد سیم عکس داگروتیپ مادر پیچیده شده بود — خانم لوول همواره با مادر مهربان بود.
هرگاه مادر بیمار میشد، خانم لوول برایش سوپ مرغ میآورد و اتاقش را مرتب میکرد. آن زمان که عمو جورج برای مردن به خانه بازگشت، خانم لوول یاری بزرگی برای مادر بود. اکنون مادر در تابوتش خفته بود، رنگپریده، با دستهایی بر سینه گرد آمده. مادر آیین خاکسپاری باشکوهی داشت. خانم لوول به همهچیز رسیده بود.
دختران بن چون خانم لوول نبودند. نمیدانستند چگونه اتاقی را زیبا کنند. بن امیدوار بود آنگاه که اگی و جوزی به سن ازدواج برسند، به گونهای دیگر از آب درآیند؛ آن روزها که هنوز بسیار خرد بودند و مادر آوازخوانان در خانه میگشت. اکنون مادر رفته بود و همهٔ چیزهای زیبایش را بر جای نهاده بود.
بن دخترانش را صدا زد: «اگی! جوزی! مادر عاشق چیزهای زیبایش بود. همه از آن شماست. میان خودتان بخش کنید، من توانش را ندارم.»
اگی و جوزی به یکدیگر نگریستند. چیزهای زیبا از آن آنان بود! پدر را چه شده بود؟
بن افزود: «خانم لوول نیز باید یکی بردارد. او همواره با مادر بسیار مهربان بود. آن مهرهها و گردنبند آویخته را، شاید او بپسندد؟»
«پدر، بهتر است به اتاق غذاخوری بروی و دراز بکشی. بسیار خستهای.»
بن تکرار کرد: «خانم لوول همواره با مادر مهربان بود.»
«بسیار خستهای پدر. برو بر کاناپه دراز بکش.»
نگریستند که او لنگلنگان از اتاق بیرون رفت و در انتظار ماندند تا صدای جیرجیر فنرهای کاناپه را زیر سنگینیاش بشنوند. میدانستند در دراور مادر چیزهای زیبایی هست که پدر از یاد برده است. با احتیاط و چسبیده به یکدیگر، از پلهها بالا رفتند. به در اتاق مادر رسیدند. اگی دستگیرهٔ در را با هر دو دست چرخاند و آرام به درون رفت و جوزی نیز درست در پی او بود. در را گشوده نهادند تا صدای پدر را بهتر بشنوند. در گنجه را گشودند، درنگ کردند و به درون نگریستند. دراور مادر همانجا بود. دو کشوی بالایی را آزمودند. قفل بودند.
«کلیدها، جوزی! کلیدها کجاست؟»
«مادر آنها را لولهکرده در جورابی نگه میداشت.»
«پیدایشان میکنیم.»
کشوی بعدی را گشودند که پر بود از جامههای «بهترین» مادر؛ شال پیزلی، «بهترین» جامهٔ ابریشمی مادر، جامهٔ پارچهٔ هنریتا، جامهٔ کشمیر، «بهترین» جامهٔ ململ مادر و دامن فلانل سرخی که لبهاش با کاموای سرخ توربافی شده بود.
هر دو کشوی سوم را کشیدند. کشو باشتاب گشوده شد. گلولههای کاموا — صورتی، سبز، سرخ، زرد، آبی، در اندازههای گوناگون که از دوختن چندین لحاف بر جای مانده بود — بر زمین ریختند. میان لایههای پنبه، زیر تودههای پیشبند و در میان تاهای جامههای بچگانه، در پی جورابهای لولهشده گشتند.
«اینها از آن ماست، اگی.»
«پس آن جورابها کجاست؟»
کشوی چهارم را گشودند. دستهایشان در هم پیچید و محتویات کشو را زیرورو کردند. برخاستند و به قفسهها نگریستند.
«در آن جعبهها نیستند، هستند، جوزی؟»
«سبد! بیا آن را بیازماییم.»
سبد بزرگ و تمیز بازار را که از چوب بسوود بود پایین آوردند. جوزی در لولاییاش را بلند کرد. کلاه پشمی سپید «فسینیتور» مادر، یک جفت ساق پاشنهدار پشمی، «بهترین» دمپاییهای بافتهٔ مادر، یک تور قهوهای ستبر و یک جفت دستکش پشمی سیاه یافتند.
«جورابها اینجاست.»
سبد را واژگون کردند. جوزی کلیدها را در یک جفت جوراب پشمی خاکستری لولهشده یافت.
«آنها را به من بده. برو نگاه کن، جوزی. شاید پدر دارد میآید.»
«نه، اگر بیاید میشنویم. کشو را باز کن اگی، همان سمت راستی را.»
جعبهٔ لاکزده و کیف چرمی سرخی را دیدند که عمو جورج از شهر برای مادر آورده بود. اگی کیف را برداشت. مادر پولهایش را در آن مینهاد. اما خالی بود. در جعبهٔ لاکزده وسایل مادربزرگ چمبرز بود. با احتیاط شال تور اسپانیایی، انجیلی کوچک با قفل زرین، شش قاشق نقرهٔ کهنه، سنجاقسینهای با نگین مرجان، پارهای زنجیر زرین نازک و دانههای تسبیح جت مادربزرگ چمبرز را با گردنبند آویخته بیرون آوردند.
اگی گفت: «فکرش را بکن، پدر میخواست دانههای تسبیح و گردنبند مادربزرگ چمبرز را به دیگری ببخشد. چه رویی دارد!»
«دقیقاً سرشت پدر است. نمیشود به او اعتماد کرد.»
«ببین جوزی، آن گردنبند آویخته بر گردن تو بسیار برازنده میشود. میدانم مادر خرسند میشد اگر تو آن را داشته باشی. مادر هم یقیناً دوست میداشت گوشوارههای مادربزرگ چمبرز از آن من شود.»
«سه قاشق از آن تو میشود اگی، سه تای دیگر از آن من. شاید شال تور بیشتر به من بیاید، نه؟»
«انجیل از آن من میشود، تو هم سنجاقسینه را بردار. چیزی نیز برای خانم لول مییابیم.»
کشوی بالایی سمت چپ پر بود از جعبههای مقوایی کوچکی که یکی بر دیگری چیده شده بودند. در یکی از آنها، «بهترین» کلاهگیس مادر بود؛ خاکستری، درست همرنگ موهای خویش، که شانهٔ کناری و سنجاقهای استخوانیاش هنوز بر جای خود بودند. شانه و سنجاقها را بیرون آوردند. در جعبهای کوچک که درون جعبهای دیگر بود، دفترچهٔ سوزندوزی کهنهای یافتند که از آن مادربزرگ مادر بود. از جعبهای دیگر، کلاهگیسی سیاه برداشتند که مادر پیش از آنکه موهایش سپید شود به کار میبرد. جوزی اندیشید شاید به کارشان آید. در جعبههای دیگر، چند جفت «عینک» مادر بود که هربار عینکی نیرومندتر میخواست، پیشینها را کنار مینهاد؛ دندان مصنوعی پایینی مادر که هرگز به کارش نبرده بود؛ پارهای از موی کسی؛ چندین سنجاقسینهٔ آبکاریشده با زر به شکل گل؛ و گردنبندی آویخته و گرد که چون ساعتی بود و عکسهای پدر و مادر در روز عروسیشان درونش جای داشت.
«سنجاقسینهها از آن تو، گردنبند گرد هم از آن من. چیزی نیز برای خانم لول مییابیم.»
نگاهی به اتاق مادر انداختند. میز توالت پدر برایشان کششی نداشت. پارچ را از طاقچهٔ بالای در پایین آوردند. محتویاتش صدا داد. پارچ را بر لحاف تکهدوزی خالی کردند و پنجاه سنت را میان خود بخش کردند. سپس پایین رفتند.
«آن عصا را تو بردار جوزی، من هم قاشق نمایشگاه جهانی را برمیدارم. مادر به عمو جورج افتخار میکرد، مگر نه جوزی؟ یقیناً میخواست عصا، کلاه ابریشمی در آن جعبهٔ چرمی برازنده، دستکشهای سپید و جعبهٔ سیگارها را نگه داریم.»
به تالار پذیرایی درآمدند، همانجا که مادر در تابوتش خفته بود.
«آن گوشوارهها دیگر از آن من است، مگر نه جوزی؟ تو مهرهها و گردنبند را برداشتی. برای خانم لول چیزی مییابیم.»
بن صدایشان را شنید. «بهتر نیست آن چیز زیبا را برای خانم لول ببرم؟ او همواره با مادر مهربان بود.»
اگی و جوزی نگاهی به پدرشان و سپس به یکدیگر انداختند.
«باشد پدر. ما میبریمش.»
دوباره به اتاق مادر بازگشتند. پیرامون را گشتند، بالای دراور را دیدند و قفسهٔ بالای در را. در گنجهٔ مادر را گشودند و باز بستند. پارچ را دیدند که همانجا بر لحاف تکهدوزی مانده بود.
«مادر دلش نمیخواست لحاف تکهدوزیاش را ببخشیم، مگر نه جوزی؟»
«نه اگی. برای شبهای سرد بر تخت خودمان خوب است. آن قهوهای را به پدر میدهیم. گرمتر است.»
اگی کلاف نخی برداشت که مرتب و استوار پیچیده شده بود — نخهای صورتی و سبز از داروخانه — دو سرش را به یکدیگر گره زد و چاقوی جیبی مادر را از جیبی که بر در گنجه آویخته بود برداشت.
«جوزی، تو پارهای کاغذ بردار، از ته یکی از آن کشوها.»
پارچ را بهدقت پیچیدند و پایین رفتند.
«بیا پدر، این هم از این. زیبا بستهایمش. حالا مواظب باش و بازش نکن.»
بن خرسند شد. چون هدیهٔ کریسمس شده بود. خانم لول همواره با مادر خوب بود. جادهٔ جنوبی را به سوی مزرعهٔ لول در پیش گرفت. زنی را نزدیک انبار سرخ دید. بسته را لمس کرد و آن را گرداند. انگشتانش خطوط بیرونی بسته را دنبال کردند. دلش میخواست بازش کند، اما میترسید نتواند دیگر بار بدان زیبایی ببنددش. زنی که در حیاط انبار بود خانم لول بود که به مرغهایش دانه میداد.
بن گوشهٔ کاغذ را با احتیاط گشود و بیآنکه به نخها آسیبی برساند، انگشتش را به درون برد.
«خانم لول باید چیز بهتری میگرفت. این آنچنان خوب نیست که از سوی مادر به او بدهیم.»
راه بازگشت به خانه را در پیش گرفت. «نمیخواهم آن پارچ را برایش ببرم.»
چند گام برداشت، سپس کمر راست کرد و چرخید. قلبش تند میزد؛ برقی در چشمانش بود. دوباره جوان شده بود، یکی از آن انبوه جمعیتی که مسابقهٔ دوی دختران را در نمایشگاه تماشا میکردند. سیدی او از همه پیش بود. همه برایش هورا میکشیدند. سیدی درست در آغوشش پرید و جایزهٔ نخست را به او دادند — همان پارچی که اکنون در دستانش بود.
پارچ را از پیچیدگیهایش بیرون آورد و شتابان از میان حیاط مزرعه به سوی خانم لول رفت.
«یکی از چیزهای زیبای مادر را برایتان آوردهام —— این پارچ کوچک با نقاشی لالهٔ مرداب —— در نمایشگاه برنده شده بود. آن زمان نامش سیدی چمبرز بود و همهٔ دختران را شکست داد و — اوه، باید میدیدید چگونه میدوید!»