برای ساکنان کینگزمیل، درختان هرگز سبزتر و علفها پرپشتتر از آن صبح سپتامبری ننمودند که میز نانسی، شال سبکی بر شانهها انداخته و لبخندی صبور و نیمهدردناک بر چهره، روی صندلی گهوارهای در ایوان نشسته بود و از هزینهای که دیدارِ بهتازگی بحثبرانگیزشدهٔ همکلاسی و دوست قدیمیاش میطلبید، گلایه میکرد.
آبهای رودخانه، که در گسترهای پهناور تا چندین مایل دیده میشد، زیر خورشید درخشان اوایل پاییز به رنگ آبیِ مایل به بنفش میدرخشید؛ و ساحل پست کرانهٔ دورتر، با ساختمانهایی که بهسختی دیده میشدند و در نور آفتاب سفید مینمودند، چشماندازی از زیبایی آرام و صلحآمیز را در بر گرفته بود.
اومیراندی با غرش به تایب گفت: «اون کلافه رو صاف نگه دار، پسر.»
او بر صندلی کوتاهی در فاصلهای دورتر از میز نانسی نشسته بود و با آن سیاهپوست نوجوان، پسر جینی و نوهٔ عمو جوناس، که نزد مارس جیمزِ جوان به «تیبریوس کبیر» معروف بود، حرف میزد.
تایب، که برای یافتن تخمهای غینه در حیاط کینگزمیل پرسه میزد، به دست پیرزن گرفتار شده بود و بیدرنگ به روی ایوان کشیده شده بود تا کلافهٔ اومیراندی را نگه دارد، در حالی که پیرزن با انگشتان سالخورده اما هنوز چابکش نخ پنبه را تندتند به شکل توپی میپیچید.
تایب، در حالی که یک سر کلاف را حدود سی سانتیمتر بالاتر از سر دیگر گرفته بود، جواب داد: «دارم همین کارو میکنم، خانم.»
پیرزن به صاحب کینگزمیل، که کنار زنش نشسته بود و نسخهای پیش از جنگ از «عروس لمرمور» را وارونه بر زانو گذاشته بود، گفت: «شما باید یه جوری کنید که بره، مارس جیمز جوان.»
مارس جیمز جوان با موافقت گفت: «فکر میکنم به نفعش باشه، میراندی. اینجا میمونه و همهاش به فکر کارهای مزرعهست و هیچوقت از حیاط بیرون نمیره. مطمئنم اگه بره به مناطق کوهستانی، حالش بهتر میشه.»
تایب پرید وسط حرفشان و گفت: «توی اون لونه، اونجا لای شبدرها، گوشهٔ دور حیاط، هفتاد و دو تا تخم غینه بود. تازه شمرده بودمشون که شما اومدین اونجا و منو گرفتین.»
اومیراندی دست از پیچیدن نخ کشید.
گفت: «هر چه میشه، اون دستای لعنتیت رو همسطح نگه دار. تو هیچ سررشتهای از نگه داشتن کلاف نداری. نمیدونم چه بلایی قراره سر شما کاکاسیاههای تازهآزادشدهٔ مدرسهروی بیاد. به تخمها دست زدی؟»
تبرایوس جواب داد: «آره خانم، دست زدم. مجبور شدم بعضیهاشون رو بچرخونم تا بشمرمشون. توی یه لونه هفتاد و دو تا بود.»
پیرزن، در حالی که توپ نخ نپیچیده را بر زمین انداخت و با انزجاری شدید بر صندلی کوتاهش تکیه داد، فریاد زد: «عجب گندی زدی! کل بازی رو خراب کردی!»
به نظر میرسید تبرایوس کبیر بیشتر از آنکه از توبیخ اومیراندی بترسد، کنجکاو شده است. مارس جیمز جوان بلند خندید و لبخند دردآلود بر صورت میس نانسی پررنگتر شد.
پیرزن پرسید: «تو عقل نداری، کاکاسیاه؟ میدونم پدربزرگت عقل چندانی نداشت؛ اما شاید یه ذره شعور از جینی به ارث برده باشی. او از وقتی بابات مرد، از تو و جوناس و بقیه مراقبت کرده ـ بگذریم از کارهایی که مارس جیمز جوان و میس نانسی براتون کردن. به نام خدا، برای چی دستت رو کردی توی اون لونهٔ غینه؟»
تایب، با منطقی گریزناپذیر که حاصل آموزشهای مدرسهٔ عمومیاش بود، جواب داد: «برای اینکه تخمها رو بشمرم، خانم.»
اومیراندی پرسید: «تبرایوس، تو خل شدی؟ نمیدونی اون غینهها دیگه هیچوقت توی اون جای لعنتی تخم نمیذارن؟ کسی بهت نگفته اگه دستت رو ببری توی لونهٔ غینه، دیگه برنمیگردن؟ وقتی میخوای تخمها رو از جایی که غینهها تخم گذاشتن برداری، باید با قاشق نقرهای برداری و سه تا تخم بذاری بمونه. اون پرندهها نه تنها بو میکشن، بلکه میتونن بشمرن هم!»
تبرایوس با نگاهی تهی به او نیشخندی زد و ساکت شد.
«اینا همون چیزاییه که توی اون مدرسهٔ رایگان بهتون یاد میدن؟ به خدا قسم، من میتونم با یه تکه ترکهٔ درخت گردو، توی ده دقیقه چنان درس و نصیحتی به شما سیاهپوستهای رایگانِ کوچولو بدم که اون معلم رنگیِ پاداشخور، با اون پاهای ازهمگشوده و عینکهای شاخیش، اون پایین کنار کلیسا توی ده سال نتونه توی کلهتون فرو کنه. ارباب جیمز جوان، شما برای خانم نانسی کاری بهتر از این نمیکردین که بفرستینش کوهستان. لازمش داره. یادتونه ارباب قدیمی همیشه اواخر تابستون خانم رو میبرد به «سفرهٔ سفید»؟ چه بارها منم باهاشون اونجا بودم.»
گفتوگو پراکنده بود و سرانجام به این اعتراف اومیرندی انجامید که او لانهٔ جامع غینهها را ـ همان لانهای که تایب به آن دستاندازی کرده بود ـ زیر نظر داشته تا با فروش تخمهایش مبلغ قابل توجهی برای هزینههای سفر خانم نانسی به کوهستان فراهم کند.
«من رفتم پیش اون مرد توی مغازهٔ یلولی و اون قول داد همهشون رو به قیمت بازار بخره. اون دسته رو صاف بگیر، تبرایوس! اگه نگیری، با همین جارو میزنمت! انگار باید یه چیزی دستت باشه که همهاش تکون بخوره تا از دردسر دور بمونی. اون سر دسته رو بیار پایین، دارم بهت میگم.»
پسرک پاسخ داد: «بله خانم»، و با آن دروغبافیهای تخیلی دوران کودکیِ تربیتناشده، شروع کرد به پرحرفی. «مامانم هم همهاش همین رو میگه. یادمه وقتی یه فسقلی کوچولو توی گهواره بودم، مامانم عادت داشت یه ذره شیره روی انگشتام میمالید و بعد چندتا پرِ بالش رو میچسبوند به اون شیره. این باعث میشد همهاش مشغول باشم و پرها رو اول از یه دستم و بعد از اون یکی دستم میکندم. تا پرها روی یه دستم مینشستن، یادمه که سریع میبردمشون اون یکی دستم. اینجوری تمام روز ساکت میموندم.»
او این تجربه را با چنان اطمینانی تعریف کرد که هرگونه انتقادی را خنثی میکرد.
اومیرندی با تحقیر پرسید: «واقعاً یادت میآد؟ یادت میآد وقتی بچه بودی و توی گهواره بودی چی میشد! ارباب جیمز جوان، شنیدین؟ من خیلی وقته میگم این پسر آخرش به جای بدی میرسه. عینبهعین جوناسه. جوری رفتار میکنه انگار هیچ نسبتی با جینی نداره.»
نیشخند تهی تایب پهنتر شد و یک سر دسته را بلندتر از هر زمان دیگری گرفت.
ادامه داد: «بیشتر از یه هفتهست دارم اون لونهٔ غینه رو میپام، بعد یهو این کاکاسیاه تحصیلکردهٔ مدرسهٔ رایگان میرسه و دستای زنگزدهشو میکنه توی لونه.» و سرانجام با بدجنسی گفت: «دست راستت رو بیار پایین، پسر!» و تکانی به نخ پنبه داد که نخ پاره شد. تایب با فروتنی ظاهری، در حالی که به جاروی دستهکوتاهی که کنار صندلی پیرزن افتاده بود چشم دوخته بود، دو سر نخ را برداشت و گره زد.
وقتی سرانجام به تایبریوس اجازه دادند برود و اومیراندی و مارس جیمز جوان کمک کردند تا بانویشان وارد خانه شود، تصمیم گرفته شد که خانم نانسی دعوت دوست قدیمیاش را بپذیرد و به دیدنش در شهر آن سوی کوهها برود و اومیراندی هم او را همراهی کند.
اومیراندی گفت: «اون مجبوره یکی داشته باشه که براش آب بکشه و راحتش کنه و بهش برسه.»
مارس جیمز جوان گفت: «اون حق داره یه خدمتکار همراهش باشه، میراندی. همهٔ زنهای کینگزمیل همیشه داشتن.»
پیرزن با لحنی سرشار از وفاداری پاسخ داد: «سدههاست که چنین بوده و سدهها نیز چنین خواهد ماند؛ تا روزی که چشم از جهان فروبندند. خاطر مبارک را مکدر نکنید، عزیزِ من. باریتعالی خود روزیرسانِ آنهاست، حتی حالا که این یانکیها و این بساطِ آزادیشان پیدا شده است. مگر نه این است که بانو نانسی بارها در بافندهخانه از روی کتاب برایمان میخواند: «برگزیدگان من و خادمانم در آنجا ساکن خواهند شد»؟ این یعنی همۀ شما و همۀ ما تا ابد در کینگزمیل ماندنی هستیم. این کلامِ کتابِ اشعیای نبی است. من این را بسیار بهتر از آن پَرهایی که تایب به خاطر داشت، به یاد میآورم.»
اومیراندی بیهیچ پرسشی و با تسلیمی تمام، اشارتهای تلویحیِ بانو نانسی را دربارهٔ جایگاه اجتماعی خانوادهٔ میزبانشان در آن شهر کوچکِ فرای بلوریج پذیرفت؛ اما سوءظن پیرزن به رنگینپوستانِ آن دیار درست از همان لحظهای برانگیخته شد که ایموجن، آن کلفتِ جوان و پُرسروزبان، در عصر روزِ ورودشان به اتاق بانو نانسی آمد تا خدمتش را به میهمانِ بانو عرضه کند. پیرزن این پیشنهاد را با سردی اما رعایت ادب رد کرد.
اومیراندی به ایموجن گفت: «تا وقتی بانو نانسی اینجاست، من خود نگاهبان او خواهم بود. من برایش آب میکشم، بسترش را مهیا میکنم و به احوالش میرسم. ایشان عادت ندارند کسی جز من به کارهایشان رسیدگی کند.»
ایموجن با تندی پاسخ داد: «نیازی به کشیدنِ آب نیست. آب در لولهها روان است. اینجا را نگاه کن!»
او به سوی لگن ثابت رفت و شیر آب را چرخاند.
پیرزن که با نگاهی آمیخته به تردید به جریان آب مینگریست، پاسخ داد: «بسیار خب، هر چه باشد، باز هم من این کار را برایشان انجام میدهم.»
بعد از آنکه بانو نانسی از او تشکر کرد، ایموجن از اتاق خارج شد.
پیرزن گفت: «شنیده بودم که در این نواحی، سیاهان چونان تایدواتر پُرشمار نیستند. گمانم از همین روست که اینجا برخلاف کینگزمیل، آب را با دست و بازو نمیکشند.»
او به سمت لگن رفت و با کنجکاوی شیر آب را باز و بسته کرد.
زیر لب غُرغُرکنان گفت: «به خدا قسم، تو گویی خود را از خدای قادر داناتر میپندارند و میخواهند بدانند آب باید به کجا برود. دارند آب را سربالا میکشند.»
بازدید او از آشپزخانه پس از صرف شام، نگاهِ سرشار از انتقادش را نسبت به خدمهٔ آنجا بیش از پیش نمایان ساخت.
او به بانو نانسی گفت: «این رنگینپوستانِ اینجا قرابتی با اهالی تایدواتر ندارند. آن زنِ آشپز که آن پایین در زیرزمین است، به من گفت نامش میز نلینز است—بله، درست شنیدید، میز نلینز—و از من پرسید نام و نشانم چیست. من هم در پاسخش گفتم که نام و نشانی ندارم، با معذرت، من فقط اومیراندیام. به او حالی کردم که سیاهانِ بااصلونسبِ آن سوی کوهستان، همچون سفیدپوستان عناوین «میز» یا «میستر» را برای خود به کار نمیبرند. او هم تفرعنی به خرج داد و گفت: "اوه! مگر ممکن است؟" من هم گفتم: "نه تنها ممکن است، که عین واقعیت است." گفتم: "اگر به ارباب جیمز جوان بگویی اسمت میز نلینز است، گمان میکند داری برایش تعزیه در میآوری." آنوقت گفت: "پوزش مرا بپذیر!" من هم از سرِ تقصیرش گذشتم. از او پرسیدم نامِ حقیقیاش چیست و او هم گفت: "پتسی." من هم گفتم: "پتسی، میتوانی شام مرا بدهی." به نظرم از فیلادلفی جوانتر میآمد، از این رو به او گفتم: "میتوانی مرا اومیراندی صدا کنی، همین کفایت میکند." او مادرِ همان دخترک، ایموجن، است.»
یکی دو روز پس از ورودشان، اومیراندی به بانو نانسی خبر داد که میهمانانِ رنگینپوستِ بسیاری به آشپزخانه رفتوآمد میکنند و در میان آنها مرد جوانی است که ظاهراً خاطرخواه ایموجن است.
«من هرگز به این آشپزخانهٔ میانِ زیرزمین عادت نخواهم کرد، همانگونه که به این آبِ توی لگن عادت نمیکنم. بانو نانسی، من قصد ندارم سفیدپوستان را بابت چیزی سرزنش کنم؛ اما در آنجایی که من عمری را سپری کردهام، آشپزخانه را در میانِ حیاط بنا میکردند. این خانه برای پیرزنِ سیاهپوستِ پادردی چون من، پلههای بسیاری دارد. اما ناچارم برای قوتِ لایموت به آن پایین بروم وگرنه از گرسنگی تلف میشوم؛ و وقتی میروم، آن آقایان و خانمها و دوشیزگانِ سیاه را میبینم که در کمالِ حشمت و جلال نشستهاند؛ و دیدنشان به آن همه راه رفتن میارزد. چنان رفتار میکنند که گویی همگی با درشکه سفر میکنند. مدام میگویند «میستر پاول» و «میس ایموجن» و... و «میس نلینز». آن پسرکِ سیاه، با کنجکاوی به من نظر میاندازد، اما هنوز کلامی بر زبان نیاورده است. چنان دست و پایش را گم میکند که گویی میترسد ناگهان بر سرش آوار شوم. به خدا قسم، میس نانسی، من هیچ کینهای از او یا هیچیک از این مردم شهر ندارم، هرچند که ذرهای به مردمِ خودمان شباهت ندارند.»
در هوای جانبخش و مصفای کوهستان، دیری نپایید که رنگ به گونههای میس نانسی بازگشت و حالش رو به بهبود نهاد. او با سرگرمیِ آشکاری به روایتهای اومیرندی دربارهٔ آشنایان جدیدِ همنژادش گوش میسپرد و در دل آرزو میکرد کاش ارباب جیمز جوان نیز آنجا بود تا این سخنان را بشنود.
هر روز که از راه میرسید، پیرزن حکایتی تازه از واقعهای نقل میکرد که به زعم او، نشان از حقارت و فرومایگیِ سیاهانِ محلی در قیاس با کسانش در کینگزمیل داشت.
همانطور که در اتاق میس نانسی به کارهای روزمره مشغول بود، مدام با شگفتی میگفت: «سیاههای شهری! سیاههای شهری!»
در آخرین شبِ اقامت میس نانسی، اومیرندی گفت: «کشیش برای شام آمده بود. کاش او را میدیدید. فراکی سیاه و بلند به تن داشت، درست شبیه همان که میستر سینجن به جوناس بخشید، با کلاهی نمدی، پیراهنی سپید و تشریفاتی که از روی کفشهای براقش آویخته بود، چنان که گویی هر آن ممکن است لباس زیرش فرو افتد. کشیشِ خودمان در ولایت، با یک چوبِ چهلفوتی هم به گردِ پای او نمیرسد. شامی مفصل تناول کرد و دو تن از شماسها نیز همسفرهاش بودند. وقتی رفتند، به پتسی گفتم: "ببین پتسی، به نظرم میرسد که تو از این آشپزخانه داری به چندین و چند خانواده طعام میدهی." او هم میگوید: "نه خانم، کشیش فرمودهاند ما مکلف نیستیم بیش از دو خانوادهٔ غریبه را از یک آشپزخانه سیر کنیم." شما هرگز چنین سخنی شنیده بودید، میس نانسی؟»
میس نانسی لبخندی زد و پیرزن ادامه داد:
«در این خانه خبرهایی هست که این سفیدپوستها هیچ از آن بویی نبردهاند. به من ارتباطی ندارد و من هم اهلِ لو دادن نیستم. آیینِ من این است که هیچ رنگینپوستی را رسوا نکنم، البته به جز پیشِ شما و ارباب جیمز جوان. اما بسیار عجیب رفتار میکنند؛ هم پتسی، هم ایموجن و هم آن پاولِ جوان.»
او در روایتش درنگ کرد و میس نانسی گوش فرا داد.
«گمان برم شما هرگز متوجه آن کوچهای که از خیابانِ کنار خانه به پایین میرود نشدهاید، مگر نه میس نانسی؟»
میس نانسی متوجه آن کوچهٔ خاص نشده بود، اما به اومیرندی گفت که بسیاری از خانههای شهری چنین کوچهها یا راهروهایی دارند تا فضای پشتی خانه را به خیابان متصل سازند.
پیرزن گفت: «من از اون چیزا خبر ندارم. اما به خدا قسم، اون کوچه تمام روز پر از کاکاسیاهها بود. وقتی شما داشتین رانندگی میکردین، من از پنجره میپاییدم؛ هر جور آدمیای میاومد و میرفت، مرد و زن و بچه. بدتر از این مورچههای کوچولو بودن وقتی که میپری روی لونهشون. بیشترشون یه سری بسته با خودشون میآوردن، پیچیده توی کاغذ یا قایمشده توی چیزای دیگه که نشه دید چی دارن. اون کشیش و اون شورای کلیسا هم همینطور، هی عقب و جلو میرفتن و پز میدادن و میپلکیدن؛ و زنهای رنگیای که پچپچ میکردن و میخندیدن، بیشتر از هر چی تا حالا توی یه کوچهٔ تنگ دیده بودم. بهزودی یه اتفاقی اینجا میافته؛ اما سفیدپوستهای طبقهٔ پایین انگار متوجه نیستن، که خب به منم ربطی نداره.»
وقتی اومیرندی بعد از شام به اتاق میس نانسی آمد، نفسنفس میزد.
گفت: «این پلههای زیرزمین دارن منو میکشن. خدا رو شکر میکنم که فردا داریم میریم خونه.»
بعد ادامه داد:
«امشب اون پایین توی آشپزخونه انگار قبرستونه. برای شام هیچکدوم از غریبهها نبودن. حتی اون پل جوان هم جوری کرد که خودش غیبش زد. پتسی توی تمام مدت شام دو کلمه هم حرف نزد، و ایموجن هم مثل یه مرغ خیس با پرهای دم آویخته، اخمو و گرفته بود. تا حالا ندیده بودم سیاهها اینجوری غیبشون بزنه؛ اون همه رنگیای که امروز اینجا بودن، امشب یهو غیب شدن. خدا میدونه چه بلایی سرشون اومده.»
میس نانسی، که با حالوهوای پیرزن همراه شده بود، گفت: «شاید آرامش پیش از طوفان باشه. احتمالاً میخوان برای کشیششون یه مهمونی مفصل بگیرن.»
شب بهسرعت فرا رسید؛ و اومیرندی، پس از آنکه در آماده شدن بانوی خانه برای خواب کمک کرد، با همان لباسهایش روی کاناپهٔ کوتاهی در انتهای اتاق دراز کشید. همهمهٔ پرهیاهوی خیابانها فروکش کرد و صدای جیرجیرک بیرون پنجره لحظهای پیرزن را به این خیال انداخت که دوباره در خانهاش در کینگزمیل است. به خواب رفت و خواب چیزهای دلپذیر در جای قدیمیشان در تایدواتر را دید.
خواب آرام او، پس از مدتی استراحت نامعلوم و بیدغدغه، سرانجام با اتفاقی بسیار غیرعادی و تکاندهنده گسست.
بر آرنجش بلند شد و از پنجرهٔ باز به آسمانی بیابر و پرستاره نگریست.
زیر لب زمزمه کرد: «به نام خدا! اون دیگه چیه؟»
لرزش خانه را حس میکرد؛ تکانی خفیف و نوسانی که برای ساکنان مناطق زلزلهخیز، بیشک آشنا و شناختهشده بود. لرزش چند دقیقهای طول کشید و سپس متوقف شد. دوباره آغاز شد و باز هم همانقدر محسوس و واضح بود. سکوتی مرگبار بر همهچیز سایه افکنده بود و این نوسان، به اندازهٔ استروف و آنتیاستروفِ گروه کر یونانی، منظم و ریتمیک بود.
از روی کاناپهاش برخاست و با هیجان گفت: «زلزلهست، شک نکن!»
لحظهای بر لبهٔ تخت کوتاهش نشست و با دقت گوش داد.
بعد، آرام خندید.
با صدای بلند گفت: «آی ـ ی!»
جیرجیرک بیرون، خیلی وقت بود که جیرجیر شادمانهاش را قطع کرده بود و سکوت چنان غلیظ بود که اومیراندی حس میکرد چون کیک سیاه بزرگی است و میتواند آن را با چاقوی آشپزخانه برش بزند.
سپس، ضعیف و دور و گریزان، چون صدای چنگ پریان، طنین تقریباً نامحسوس یک ویولن را شنید.
گفت: «اوم ـ هوم! اصلاً جای شک نیست. همین است!»
در تاریکی به دنبال دمپاییهای فرشپوشش گشت و پاهایش را در آنها فرو کرد و با احتیاط و دقت به سوی شومینه رفت؛ جایی که بر طاقچهاش شمع و جعبهکبریتی را که خانم نانسی از کینگزمیل با خود آورده بود، نگه میداشت. آنها را برداشت، در را باز کرد و وقتی به راهرو رسید، کبریت را کشید.
لرزش و موسیقی پریان همزمان قطع شدند. همانجا ایستاد و با خود اندیشید نکند دارد خواب میبیند. کمی بعد، نتهای ویولن دوباره از طبقات پایین به گوشش رسید؛ ضعیف، دور و خفه. پاورچینپاورچین از پلهها به طبقهٔ همکف پایین رفت و از ساعت پدربزرگ در سالن دید که ده دقیقه به سه است.
در حالی که شمع روشن را در دست داشت و شروع میکرد به پایین رفتن از پلههایی که به زیرزمین آشپزخانه میرسید، با خود گفت: «هیچوقت نمیفهمم چرا مردم این شهر بر درهای داخل خونه پنجره میذارن. توی کینگزمیل هیچوقت از اینا نداشتن. ولی به خدا قسم، توی جاهایی که آدمایی هستن که مثل این سیاههای شهری رفتار میکنن، میفهمم چه فایدهای داره.»
شمع را فوت کرد و روی یکی از پلههای بالایی راهپلهٔ زیرزمین مکث کرد. حالا لرزش خانه بیش از هر زمان دیگری برایش محسوس بود؛ و موسیقی، هرچند در خفیفترین گام مینور و گویی خفه و دگرگونشده، واضحتر از زمانی بود که او در طبقهٔ بالا بود.
بر نردهها خم شد و از میان پنجرهٔ بالای در آشپزخانه به داخل نگریست؛ نوری با چنان شدتی از آنجا میتابید که ترسید مبادا کسی او را، کزکرده بر پلهها، ببیند.
با خود زمزمه کرد: «ها!ها! روباه رو گرفتم، در حالی که جیبش پر از سنگ بود. مچت رو گرفتم!»
آشپزخانه اتاق بزرگی بود که تمام طول خانه را میگرفت و اومیراندی از جایگاهش دید خوبی به بخش بزرگی از آن داشت.
صحنهای که پیش چشمش بود عجیب بود؛ و پیرزن همچنان که به آن مینگریست، با خندهای خفه، از شادی سرکوبشده، تکخندههایی زد.
با خود گفت: «خانم نانسی راست میگفت وقتی از آرامش و طوفان حرف میزد. طوفان اینجا با تمام قدرت کوبیده؛ اما به خدا قسم، این ساکتترین طوفانیه که تا حالا دیدم! هیچ شک و شبههای توش نیست!»
پس از آنکه چند دقیقهای ساکنان بیخبر آشپزخانه را زیر نظر گرفت، شمع خاموش و جعبهکبریت را محکم در دست، راهش را بازگشت و با همان احتیاطی که آمده بود، لمسکنان مسیر را رفت. نوای ویولن حالا داشت کمکم محو میشد؛ و وقتی در سکوت سیاه از کنار ساعت بزرگ سالن رد میشد و ساعت با صدای بلندی زنگ ساعت سه را در گوشش کوبید، پیرزن با قلبی که در دهانش میزد، از جا پرید.
همانطور که از پلهها به سوی اتاق خانم نانسی بالا میرفت، زیر لب غرید: «این خونهٔ شیطانی دیگه از دستم در رفته! خدا میدونه اتفاق بعدی چیه. واقعاً خوشحالم که فردا صبح همهمون داریم میریم خونه.»
بیصدا به اتاق خانم نانسی خزید و در تاریکی لباسهایش را درآورد و بهزودی به خواب رفت؛ در حالی که آخرین چیزی که حس میکرد همان موسیقی ضعیف و گریزان پایین و لرزش تقریباً نامحسوس ساختمان بود. خواب دید که دوباره کودک شده و در گهوارهٔ دوران کودکیاش، با نغمههای آرامبخش صدای مادرش، که سالها پیش از دست داده بود، بهآرامی به خواب میرود.
صبح، به دنبال خانم نانسی به اتاق صبحانه رفت؛ جایی که دیدند خانم عمارت، با ظاهری بهشدت متعجب، در حال بازجویی از دختر سیاهپوست جوان و ناشناسی است که لباسهای مرتبی به تن داشت و تازه صبحانه را از آشپزخانه آورده بود.
آماندا، تازهوارد، گفت: «بله خانم، ایموجن دیشب در کلیسای ابنیزر با آقای پل ازدواج کرد؛ و خانم نلینز مرا فرستاد اینجا تا جای ایموجن را بگیرم و تا هفتهٔ دیگر، که او از ماه عسلش برگردد، میز را سرو کنم.»
میزبان خانم نانسی، در حالی که به آماندا نگاه میکرد، پرسید: «ایموجن ازدواج کرده؟ چرا مادرش به من چیزی نگفت؟»
آماندا جواب داد: «نمیدانم خانم. خانم نلینز فقط گفت که من بیایم و جایش را بگیرم.»
وقتی دور میز نشستند، صاحبخانه با کنجکاوی از خانم نانسی پرسید که آیا شب گذشته صدای عجیب یا تکان خاصی او را بیدار کرده است یا نه.
پاسخ داد: «هوای کوهستان باعث میشود خیلی عمیق بخوابم.» او متوجه چیز غیرعادیای نشده بود.
توجه مرد به خندهٔ خفهای جلب شد که از سوی اومیراندی به گوش میرسید؛ او در اتاق مانده بود، هم برای اینکه ببیند آیا میتواند خدمتی به بانوی خود برساند و هم برای اینکه بفهمد بهجز خودش چه کس دیگری از آن اتفاقات شبانه، که او را از خواب پرانده بود، خبر دارد.
مرد پرسید: «تو چیزی شنیدی، میراندی؟ من خواب دیدم زلزله آمده.»
«یا خدا، مستر هنری، شما از من دربارهٔ هیچ زلزلهای نپرسید. من تا حالا هیچ زلزلهای ندیدهام و نشنیدهام. هیچ از این چیزها نمیدانم. اینها برای من غریبهاند.»
مرد پافشاری کرد: «حس نکردی خانه تکان بخورد؟»
لبخند مهارناشدنیای که بر چهرهٔ معمولاً عبوس پیرزن نقش بسته بود و تکانهای عصبی گوشوارههای حلقهاش، توجه خانم نانسی را جلب کرد و این شک را در دلش انداخت که اومیراندی بیشتر از آنچه اعتراف میکند میداند. این شک با جواب پیرزن به یقین بدل شد.
«به خدا قسم ارباب، برای من کار درستی نیست که در خانهٔ یک جنتلمن، که بانوی من در آن مهمان است، متوجه چیزهای غیرعادی بشوم. اگر این خانه بر پاهای عقبش بلند میشد و در آن خیابان بیرون میرقصید و غوغا میکرد، باز هم برای میراندی درست نبود که متوجهش بشود. ابداً، آقا.»
او زبان به سخن نگشود تا زمانی که خودش و خانم نانسی به کینگزمیل بازگشتند. سپس، وقتی بانوی او و مارس جیمز جوان دوباره در کتابخانهٔ خانه گرد هم آمدند، او با رهایی و خنده و شوخی داستان ماجرای نیمهشبش را تعریف کرد.
«داشتم میترکیدم که به خانم نانسی بگویم، ولی دندان روی جگر گذاشتم تا برگردیم اینجا، تا شما هم بشنوید، ارباب جوان. این از هر چیزی که در این سالهای سفر و تجربه دیدهام، عجیبتر بود.»
«آقا جیمزِ جوان، خودتان میدانید که من چندان با آدمهای بیرون حشر و نشر ندارم؛ یعنی از همان زمانِ تسلیمشدن به این سو، جز همین اهالیِ مزرعه کسی را نمیشناسم. وقتی با خانم نانسی به آنجا رفتیم، درست نمیدانستم این سیاهپوستانِ نوکیسهٔ شهر چطور با من تا خواهند کرد. هنوز روزی نگذشته بود که فهمیدم مرا در زمرهٔ همانهایی گذاشتهاند که خودشان «سیاهیانِ اربابپرور» مینامند. بسیار هم مبادیِ آداب بودند و مرا به کلیسا دعوت کردند، اما نرفتم؛ با این حال، یکجورهایی مرا از خود میراندند. هیچگاه طوری با من رفتار نکردند که انگار یکی از خودشان هستم. اما آنچه از همه غریبتر مینمود این بود که گویی اصلاً با سفیدپوستان دمخور نمیشدند؛ هیچکدامشان. با خود گفتم وقتی سیاهان دیگر با خانمها و آقایانِ سفیدپوست نگردند، کارمان زار است و فاتحهٔ سیاهان خوانده است. با آنها غذا خوردم و همکلام شدم؛ و چنین به نظرم رسید که انگار نیمی از سیاهانِ آن شهر، در همان مدتِ کوتاهی که ما آنجا بودیم، در آن آشپزخانه تپیده بودند. باری، به انتهای سفر رسیدیم؛ روزی که داشتیم بازمیگشتیم، دیدم که از کوچهٔ بغلی و از پشتِ خانه، یعنی همانجایی که آشپزخانه بود، سینه سپر کردهاند و با بستهها و سبدها و سطلها به درون سرازیر میشوند؛ اما نفهمیدم در آنها چه آوردهاند. پاسی از شب گذشته، خانه چنان به لرزه و تکان افتاد که انگار میخواست هر که را در خواب است بیدار کند؛ و نوای ویولنی به گوشم میرسید که گویی از فرسنگها آن پایین، از اعماقِ زمین برمیخاست. پاورچین از پلهها پایین خزیدم و از پنجرهای که رو به درِ آشپزخانه بود نگاهی به درون انداختم و آنوقت بود که فهمیدم چه خبر است. آن دخترِ سالنِ غذاخوری، ایمیجن، که دخترِ آشپز بود، اولِ شب ازدواج کرده بود و کلِ آن جماعت — از کشیش و پیرانِ کلیسا گرفته تا شماسها و دیگران — برای جشن و سرور آمده بودند. از پنجره میتوانستم میزی را در گوشهٔ دورِ اتاق ببینم که بر آن ژامبون و بوقلمون و کیک و پای چنان روی هم تلنبار شده بود که یک قدم ارتفاع داشت؛ و پیشِ روی میز، سیاهپوستِ ریزجثهای روی چهارپایهای نشسته بود و ویولن میزد. سیاهکِ فُقلی و بسیار ریزی بود با ویولنِ فُقلی و بسیار ریزی، که آهنگی خُرد و ظریف را مینواخت...
آهنگی مینواخت؛ اما شکرِ خدا، آقا جیمزِ جوان، همان نغمهای بود که میشناختیم. آهنگِ «یارانتان را برگزینید، نخستین کوادریله» بود؛ هرچند اگر موقعِ نواختن، شمارهای را هم فریاد میزد، من صدایش را نشنیدم. آن رنگینپوستان چنان غرقِ موسیقیِ آن ویولنِ کوچک بودند که گویی اصلاً حاجتی نبود کسی برایشان عدد بشمارد. انگار خودشان همه را از بر بودند. همگی، از تهِ سالن تا آستانهٔ در، میانِ میدان بودند؛ به عقب و جلو میلغزیدند و میچرخیدند و یارانشان را در میان میگرفتند و میگرداندند، و تکتکِ آن مردان و زنانِ سیاه با پای جورابپوش میرقصیدند. به خدا سوگند، آقا جیمزِ جوان، حقیقتش را بخواهید، نظیرش را در این سوی کوهستان هرگز کسی ندیده بود. من در عمرم در «اولد تاون» و حوالیِ این روستا، در بساطِ رقص و نمایشِ بسیاری بودهام؛ و شنیدهام که چطور قاهقاه میخندیدند و چنان قشقرقی به پا میکردند که همسایهها را تا فرسنگها آنطرفتر از خواب بیدار میکردند. اما به خدا قسم، قربان، این نخستین باری بود که چنین محفلی میدیدم، آن هم در انتهای یک آشپزخانهزیرزمین، که هر سیاهی در آن چنان با جوراب پایکوبی میکرد که انگار میخواست جان به کف بگذارد، و با این حال احدی از آنها کوچکترین صدایی از خود درنمیآورد. اما با تمامِ اینها، معلوم بود که حسابی حظ میبرند. کشیش جورابهای پشمیِ سفید به پا داشت و کتی فراکمانند بر تن، و دامنِ کت و جورابهایش با آن نغمهٔ خُرد و ریزِ ویولنِ فُقلی همنوا میشدند. یکی از دستهای زمختش را، که انگشتری برنجی در آن بود، بر دهان گذاشته بود تا بلند نخندد و با آن دستِ دیگرش دخترها را میچرخاند. عروس جورابهای سرخ پوشیده بود و دامنی سفید و کوتاه؛ و وقتی کشیش با او به گوشههای سالن میخرامید، دامن و دامنِ کت چنان بالا میپرید که ساقهای سرخرنگ بیش از آنچه در این ولایت مجاز است، عیان میشد. و تمامِ مدتی که رقص برپا بود، در حالی که مردان و دختران دستمالهای جیبشان را در دهان تپاندد بودند و دستها را جلوی صورت گرفته بودند تا ساکت بمانند، آن خانه چنان میلرزید و میجنبید که گویی میخواست مردگان را از قبر برانگیزد. سپس کوادریله را قطع کردند و آن سیاهکِ فُقلی، نغمهٔ «ریلِ ویرجینیای کهن» را با ویولنِ ریزهمیزهاش نواخت. رفیق، آن مردک با آن ویولن حرف میزد، حتی اگر سخنش پچپچی بیش نبود. و من هم ناخودآگاه به یادِ آن زمانهایی افتادم که قدیما به این رقصها میرفتم، قریبِ صد سال پیش، وقتی خانم برای نخستین بار مرا از «اولد تاون» آورد؛ آنقدر که حس کردم دلم میخواهد من هم به آن اتاق بروم، میانِ آن سیاهها، و خودم با آن کشیشِ سیاه و جورابهای پشمیِ سفیدش به میانهٔ میدان بزنم. تا به حال در هیچ «اینفره»ای اینهمه جورابِ رنگارنگ ندیده بودم. خدا میداند با کفشهایشان چه کرده بودند؛ چرا که در آن جمع یک گناهکارِ زنده هم یافت نمیشد که حتی دمپایی به پا داشته باشد، مگر یکی از آن شماسهای جوان که چند شب پیش از آن، اینجا شام خورده بود. گمانم میترسید سفیدپوستان از طبقهٔ بالا پایین بیایند و بر سرشان بریزند؛ از همین رو بود که جفتِ کفشهای چرمیِ نمره یازدهاش را به هم بسته بود و مثل رشتهٔ تسبیحی به گردن آویخته بود. و به نظرِ من چنین میرسید که آن شماس با آن کفشهای گرانبار، داشت کلِ آن جماعت را به لرزه میانداخت. یا عیسی، چه رقصی میکرد!
مدتی آنجا به تماشایشان ایستادم و بعد خزیدم و به تختخوابم رفتم. منتظر نماندم تا ببینم چطور به جانِ آن میزِ پیشغذاها میافتند؛ اما یقین دارم همانقدر بیصدا به حسابِ غذاها رسیدند که رقصیده بودند. وقتی صبحِ فردا برای صبحانه پایین رفتم، هیچ اثری از بشقاب یا ظرفِ کثیفی در اتاق نبود. همهچیز درست مثل صبحِ پیشین برق میزد و تمیز بود، و پتسی، همان که خانم نلینز میخوانندش، آنجا نشسته بود و قهوهام را میریخت، با چنان خونسردی و وقاری که انگار تا به حال نه نامِ اینفره را شنیده و نه خوابش را دیده است.
به پتسی گفتم: «دیشب اتفاقِ مهمی افتاد؟»
او بشقابِ بزرگی از نانِ بَدی و نیمی از یک ماهیِ هرینگِ سرخشده را برداشت و با چنان خونسردی و طمأنینهای در چشمانم نگریست که گویی از هفت دولت آزاد است.
گفت: «نه، هیچ؛ جز دخترم ایمیجن که ساعتِ نُهِ دیشب، در کلیسای باپتیستِ ابنزر با آقای پل وصلت کرد.»
گفتم: «اوه، واقعاً؟ گمانم شمّهای از آن را در طبقهٔ بالا از این دخترِ جوان که غریبه است و پیشِ من میماند شنیدم.» و به مندی که در اتاقِ غذاخوری صبحانه میآورد نگریستم. «فکر کنم اشارانی به آن کرد.»
خانم نلینز در حالی که نانِ بَدی و ماهیِ هرینگ را میجوید، گفت: «بله، همه میگویند عروسیِ بسیار مجلل و شیکی بود.»
با ادب پرسیدم: «و عروس و داماد با قطارِ شب عزیمت کردند؟»
خانم نلینزِ پیرِ ریاکار گفت: «با قطارِ اولِ صبح رفتند.»
آقا جیمزِ جوان، من دیگر از این سیاهانِ شهری سیر شدهام. اینها از جنسِ ما نیستند.
جیمزِ جوان در حالی که دست بر سبیلهای نازک و مدل
اومیراندی، خندان، با نگاهی محبتآمیز از چهرهٔ زمختش به بانوی خویش نگریست و پاسخ داد: «آره، به خانم نانسی خیلی کمک کرد. بله قربان. هوای کوهستان حقیقتاً به او کمک کرد.»
بعد گفت:
«جیمز جوان، دقّت کردید ببینید آن مرغهای گینیهن از وقتی آن تایب احمق دستش را توی لانهشان کرد، به لانه برگشتند و تخم گذاشتند یا نه؟»