دختر، در حالی که میکوشید آرام و مسلط به نظر آید، به سوی ما آمد. تاری از موی مفرغین و نمزدهاش بر گونهاش چسبیده بود و چشمانش در سایهسارِ آن، غمناک میدرخشید. دمی بعد، پایش به حلقهای فلزی گیر کرد و ناگهان بر آن درافتاد. تامِ پیر، شانه گرفت و او را آرام از خود دور کرد.
انگار که از خطری نهفته آگاه باشد، چشمان دودیاش لحظهای با تندی بر چهرهٔ مستأصل آن دختر خیره ماند. آب دهانش را فرو برد، دندههایش را خاراند و سرش را با خشکی تکان داد، گویی از ماهیتِ این هجوم، سرگشته مانده باشد.
ناگاه دخترِ مبلّغ، اشارهای سریع کرد و دست بر سینه نهاد، چنان که گویی بیهیچ کلامی، قلبِ خویش را پیشکشِ آن پیرمرد کرده باشد. دستِ دیگرش بازوی مرا لمس کرد. از سر تا پا میلرزید.
تامِ پیر با لحنی خشن گفت: «بیایید.»
خیره بر او ماندیم. مگر ممکن بود؟ گویی حقیقتاً راهیِ دالانی بود که درِ آهنیِ کمدِ حبس به آن گشوده میشد. ما نیز شناوروار در پیاش روان شدیم، در حالی که بارانیهای روغنیمان خشخش میکرد.
هنگامی که کلید در قفل چرخید، صدای نفسهای لرزانِ دختر را شنیدیم. درِ آهنی گشوده شد و اسپایک را دیدیم که از دیواری که به آن زنجیر شده بود، بیرون زده است.
ناگهان به یاد آوردم که او زنجیرش را سوهان زده بود. آیا در اندیشهٔ گریز بود؟ نه؛ هیچ حرکتی نکرد، جز آنکه اندکی پس نشست و پشتِ تودهای از برزنتهای نمور پناه گرفت.
دختر نالهای ضعیف سرداد، گویی قلبش شکسته باشد. تلوتلوخوران از کنار ما گذشت و در پیشِ پایش افتاد و بازوانش را دورِ او حلقه کرد؛ با همان ژستِ حمایتگرانه که گویی میخواست تأکید کند او میتواند آسوده باشد، چرا که دختر هرگز رهایش نخواهد کرد. آیا او را چنان قدرتی بود که احکام شوم آدمیان را صرفاً با شورشی سهمگین در قلبش باطل کند؟
اسپایک با لحنی خشن گفت: «از من نمیترسی؟ از من نمیترسی؟»
با تندی و غریبانه به او نگریست، گویی به چیزی مینگرد که از دست داده است و سایهٔ نرم و مهآلودش هنوز به او چسبیده و فریبش میدهد.
دختر، در حالی که در آغوشش میلرزید، سر به نفی تکان داد. مرد بازوانش را دور او افکند، گذاشت زنجیرها فرو لغزند و بیغل و زنجیر برخاست و او را همانجا نگاه داشت که نورِ جاری از دریچه، بر چهرهٔ دختر میافتاد.
گفت: «دیر آمدی.»
دختر فریاد زد: «نه—نه! دیر نیست. اگر دستِ خودت نبوده، تنبیه نمیشوی.»
اسپایک با همان مهربانیِ دیرین، غمگین به او خیره شد.
با صراحت گفت: «من باید بمیرم. خودت را با این حقیقت کنار بیا.»
دمی گونه بر گونهاش سوده داشت. آنگاه چشمش به قامت تام افتاد که بر در ایستاده بود و هر خط از پیکرِ فرسودهٔ پیرش، بیزاری فریاد میزد.
گفت: «حرفِ ناخدا را میپذیرند. سخنِ یک ملوانِ ماهر هیچ ارزشی ندارد.»
دختر، در حالی که در آغوشش بود، دستها برآورد و صورتش را در میان گرفت و ناگاه زمزمه کرد:
«اگر بتوانی همین اکنون بیایی—با قایقِ اعزامی—تا وقتی او در حالِ سخن گفتن است. کشتیِ باریای هست که هر لحظه ممکن است لنگر برکشد و برود. میتوانی بگریزی و دوباره به نزدِ من بازگردی.»
چشمان اسپایک برقی زد؛ اما با حالتی آمیخته به تمسخر به تامِ پیر نگریست.
گفت: «امکان ندارد. نمیتوانی زندانبان را خریداری.»
دختر با همان اصرارِ عجیب زمزمه کرد: «چرا، بیا.» و او را که هیچ مقاومتی نمیکرد، بر تودهٔ برزنت کشید؛ آنگاه رو به تامِ پیر کرد و در لحظهای از شور و هیجانی متمرکز، فریاد زد:
«تو کیستی که ما را از هم جدا کنی؟ من عاشقِ اویم. میفهمی پیرمرد؟ بگذار با من بیاید.»
آن پیرمردِ غرق در رازها گفت: «هه، آنوقت تکلیفِ من چه میشود؟»
دختر دوباره با نیرویی هیپنوتیزمکننده گفت: «بگذار برود. او نباید بمیرد!»
تامِ پیر گفت: «هه.»
دهان گشود، گویی میخواست یکی از آن جملاتِ تحقیرآمیزِ ملوانانِ دیرین را نثارش کند؛ همانهایی که همچون مرگِ سهمگین به وظیفهشان چسبیدهاند. شاید در آن لحظه، تصویرِ خیابان کریستین استریت با قدرت در ذهنش جان گرفته بود. فقط کافی بود کلید را محکم نگاه دارد و دوباره در قفل بچرخاند تا سرانجام به لیورپول برسد. رضایتِ حاصل از جستوجوی دوازده سالهاش نزدیک بود.
اما طنزِ دریا ابدی است. میگویند دریا از اشکِ زنانی که بر مصیبتهایش گریستند، شور شده است. با این همه، هیچکس جز ملوانانِ ماهر نمیتواند جنایاتی را که دریا در ناآرامیهای شیطانیاش مرتکب میشود، درست دریابد.
تامِ پیر ناگهان کلماتی حیرتانگیز بر زبان آورد:
«ببریمش.»
او با همین دو کلمه، خویشتن را لو داد.
بیهیچ کلامی دیگر، در سایهٔ دریچهها به سوی عقب خزیدیم. آیا پس از این پشیمان میشد و فریاد میکشید؟ آیا وسوسهٔ خیابان کریستین استریت در میانهٔ راهِ این فداکاری، او را از پای میانداخت؟
در حالی که میدیدیم آن ستارههای سرخ دوباره در آسمان جاری میشوند، میلرزیدیم و از ترس قلبمان در دهان میزد. نگاهی به خدمه انداختیم که هنوز گردِ ارگ جمع بودند و چشم دوختیم به آن کلاهِ قرمزِ کوچکی که به پینِ مهاربند آویزان بود و این همه بلبشو به پا کرده بود.
اسپایک موران زمزمه کرد: «خداحافظ، فورنسیک.»
یکییکی، در آن قایقِ اعزامی پریدیم.
هنگامی که تامِ پیر، به عنوانِ آخرین نفر، با کنسرتینایش آمد، بر آن نشست و صدایی کوتاه برآورد، چیزی شبیه به هقهقی ریز. وحشتزده به بدنهٔ خاکستریِ کشتی تکیه دادیم و منتظر ماندیم. آبِ سیاه، بیهیچ موجی، تا لبهٔ آن ورقهای آهنیِ خراشیده و توخالی بالا آمد.
چه عظمت، چه عذابی و چه نفوذناپذیریای در بدنهٔ یک کشتی نهفته است! و چه تردیدی. بالای سرمان هیچ جنبشی نبود و ما آرام دور شدیم.
اسپایک پارو میزد. دختر، در حالی که طنابهای سکان را گرفته بود، به جلو خم شد و پرتویی از امید در چهرهاش دمید؛ نوری که در تاریکی میدیدیمش، چون صدفی که در آبی زلال غرق شود.
کلمهای گفته نشد. نفسها در سینه حبس کردیم و به بدنهٔ قرمز رنگ یک کشتیِ باری نزدیک شدیم.
دختر گفت: «پاروها را بکشید تو.»
همانطور که به بدنهٔ آن کشتی میچسبیدیم، صدای دویدنِ پاها بر عرشههای آهنی و طنینِ عبورِ زنجیر از لولهٔ لنگر را شنیدیم. داشت لنگر میکشید.
در همین لحظه، دستِ تامِ پیر بر ورقهای آهنی کشیده شد و تکهای از طنابی که آویزان بود گرفت. کشید: طناب سفت شد.
با پیشانیای گرهخورده به بالا خیره شد و زیر لب گفت: «درست بالای سرمان یک دریچهٔ زغالسنگ هست.»
اسپایک قبلاً آن را دیده بود. از روی پاروها برخاست، دختر را در آغوش گرفت و در گوشش زمزمه کرد: «دوباره برمیگردم.»
اما با این کلمات، به نظرم آمد که تامِ پیر سر به نفی تکان داد، آرام و غمگین. وعدهٔ بازگشتِ یک ملوانِ ماهر چه ارزشی داشت؟ باد هر جا که بخواهد میوزد.
آن دو که جوان بودند، ساکت و مستأصل، با هم برخاستند؛ و هنگامی که دختر دستهایش را پشتِ گردنِ او حلقه کرد، با التماس فریاد زد:
«دوباره برمیگردی؟ جیک، برمیگردی؟»
او را بوسید. این تمام دستمزدی بود که برای شش ماه غوطهور شدن در بدبختیِ پنج اقیانوس میگرفت. میتوان گفت که تقریباً لخت و عریان رفت و وقتی از طناب بالا میرفت، انگار شبحی از یک وعده، در امتداد بدنهٔ سیاه کشتی نجوا میکرد. دختر هنوز ایستاده بود و دستهایش را بالا نگه داشته بود، حتی بعد از آنکه او دستهایش را رها کرد. جیک از دریچه لغزید و رفت تو.
و تامِ پیر آنجا بود و دنبال جایی میگشت تا بنشیند. میبینید که پیری چطور به او خیانت کرده بود؛ دیگر نمیتوانست از طناب بالا برود.
بله، او فرصتش را از دست داده بود. آیا این تلخی نبود که به دستِ خاطرهای، یا یادآوریِ ملایمی از عدالتِ وحشیِ عشقهای جوانی، فریب بخوری؟ به شما میگویم که این یعنی قهرمانی. بعید است که اصلاً به لیورپول رسیده باشد. خیلی پیر بود و نمیتوانست برگردد به فورنسیک. آخرین خاطرهٔ زندگیاش، خاطرهای از رهاشدگی بود.
با چهرهای شرمسار، زیر لب منمنکنان گفت: «یه دلار دیگه برای گرتی»، و همانطور که گیج و منگ در ته قایق لم داده بود، با همان حرکات کندِ همیشگیاش، از روی رکابیِ زردی که دکمههای سینهاش کنده شده بود، دندههایش را میخاراند.
درست در همان لحظه، کشتیِ ترامپِ عظیم شروع به حرکت کرد. صدای تکانِ شدید موتورها را شنیدیم و صدای جینگجینگِ یک اهرم آهنی که گمان میکنم از وینچ رها شده بود.
زن هنوز به آن دهانهٔ سیاه در دل کشتیِ ناشناسی که معشوقش را بلعیده بود، خیره مانده بود؛ اما تامِ پیر، که هالهای از رمز و راز او را احاطه کرده بود، بلند شد و تکیهاش را به نیمکتهای قایقِ مأموریت داد. صورتِ پیرش را که لبریز از ناامیدیِ عمیق و سرگشتگی بود بالا آورد و با صدایی خشدار فریاد زد:
«کجا میریم؟»
و صدایی خشن، که گویی از دلِ آسمانها میآمد و روی عرشههای آهنی میپیچید، پاسخ داد:
«لیورپول.»
وقتی هر دو روی یک داستان روایت شود، شاید هنری هشتم بتواند یکی دو بهانه برای تبرئهٔ خودش پیدا کند، شاید شایلاک و سیستم مدارس خصوصی با هم به توافق برسند و آن پوند گوشتِ بیش از حد سفت را ذوب کنند، و شاید زانتیپه، که خودش مردی استوارتر از سقراط است، هر آنچه را که «زنِ بددهن» مینامند، تکذیب کند. صاحبخانهها، نسلهای کامل از زنانِ پوشیده در لباسهای سیاه «بمبازین» — آه، کسانی که مدتهاست صدایشان شنیده نشده — ممکن است همگی در یک کیفرخواست علیه مستأجرها قیام کنند: رویههای خطخطینشدهٔ میزها و کاغذدیواریهای خراشیده با کبریت؛ صندوقهای خالی که برای تضمینِ قبضهای پرداختنشده به کفِ زمین میخ شدهاند؛ ملافههای سوخته با سیگار و وحشت از آتشسوزیهای ناگهانی؛ تازهواردِ ساکتِ طبقهٔ سوم که یک شب با دستبند بیرون انداخته شد؛ هقهقهای تمامروزِ دخترِ موبلوندی که ناگهان از زندگیِ پیشرو ترسیده بود و در سالنِ طبقهٔ چهارم، دستهای بدون انگشترش را به هم میفشرد؛ بوی گازِ نشتکرده و سوراخِ کلیدی که با پارچه پر شده بود؛ فلوتهای پنهانی که در صندوقهای مستأجران کمین کردهاند؛ حولهها، آن سرودِ همیشگی و نقنقویِ مستأجر؛ هزینهٔ بالای جگر و هلوِ خشک، ذرتِ کنسرو شده و استیکِ گردن!
خانوادهٔ خستهٔ «بمبازین»، پیچیده در بوهای چربِ سالها جارو کردنِ فرش و خالی کردنِ تشتهای فاضلاب، که بعد از بازدید پزشکی قانونی، اتاقهای گازگرفته را تهویه میکنند و طبقه به طبقه میروند تا مأموریتِ آوردنِ حوله و حوله و حوله را به سرانجام برسانند!
گاهی در حالی که از طبقهای به طبقهٔ دیگر میرفت و دستهای از حولههای هنوز گرم را روی یک بازو انداخته بود، خانم کافمن، کسی که لباسهای «بمبازین» میپوشید، اما بدون لکه و با چیندوزیهای توریِ اتوکشیده دورِ گلو، و سالها روی صورتِ نرمنماش، نوشتههایشان را با جوهرِ نامرئی ثبت کرده بودند، گاهی ناگهان، همانجا در تاریکیِ تنگِ راهروها، سرش را به نردههای حفاظتی تکیه میداد. بیشترِ اوقات، پسرِ خانوادهٔ کاتز از طبقهٔ سومِ جلویی، با صدای تپتپِ سریع از پلهها پایین میآمد و از کنارش رد میشد و چهار پلهٔ آخرِ هر طبقه را میپرید.
«ایروینگ، این سر و صدا رو توی راهرو بس کن.»
«اووو!»
«خجالت نمیکشی؟ یه پسرِ گنده مثل تو، اونم وقتی خانم ساس با اون دردهای عصبیش هست؟»
«اووو!» — و کوبیدهٔ در، این گستاخی را قطع کرد.
بعد از مدتی، او دوباره به بالا رفتن ادامه میداد.
با این حال، در پانسیونِ خصوصیِ خانم کافمن در خیابان هشتاد و نهم غربی، که یکی از آن ردیف خانههای سنگقهوهای بود که پلههای ورودیشان، طبقههایشان و سطلهای خاکسترشان دقیقاً روبروی هم ردیف شده بود، بوی چربیِ زیادی به مشام نمیرسید، مگر در مناسبتهای هفتگیِ شامهای آبپزِ دوشنبه؛ و فارغ از وضعیتِ جگر و هلوِ خشک و ذرتِ کنسرو شده و استیکِ گردن، منوی غذاهایش ثابت مانده بود—آنقدر ثابت که در سالنِ غذاخوریِ زیرزمین با چراغهای گازی، و در انتهای دورِ میزِ بلند و شلوغ، خانم کاتز، در حالی که دستمالسفرهاش را محکم زیر چانهٔ سومش تپانده بود، زیر لب از شوهرِ برجستهاش در سمت راست، رو به همسایهٔ سمت چپش چرخید و با دستش جلوی حرفش را گرفت: «حق با منه، نه خانم فینشرایبر؟ همین الان به شوهرم گفتم تو این پنج سالی که اینجا هستیم، کاش فقط یه بار، یه تغییری به این بره و نودلهای شب جمعه بده.»
«بگو ببینم، تو هنوز داری شکایت میکنی! من از پسفردا، روز عید پاک، میشه شش سال و نیم که اولین بار این سوال رو از خودم پرسیدم.»
«حتی ایروینگِ منم امشب توی اتاق بهم گفت، در حالی که روی شومینه بالا و پایین میپرید انگار که چهار تا پا داره—»
«من صداشو شنیدم خانم کاتز، روی سقفِ من، انگار هشت تا پا داشت.»
«میگه مامان، حدس بزن چرا دلم میخواد بگم بااا.»
«بگم چی؟»
«زبانِ گوسفند، خانم فینشرایبر. باا، همونطوری که گوسفندها میگن.»
«اوه!»
«میگه مامان، چون اینقدر بره و گوشتِ شب جمعه خوردم که دیگه تو جونم جا گرفته. اون بچه مثل برق و باد میگه.»
خانم فینشرایبر سرش را تکان داد و نگاهش را پایین انداخت و تمام اجزای افتادهٔ صورتش بیشتر از گوشهها پایین کشیده شد: «من کسی نیستم که شکایت کنه خانم کاتز، و همیشه میگم وقتی آدم درست بهش فکر کنه، شاید خونهٔ خانم کافمن به اندازهٔ هر خونهٔ دیگهای خوب باشه، اما—»
«ولی خانم فینشرایبر، کاش میشنیدید خانم اسپریتز دربارهٔ پانسیون خودشون چی میگه، برای صبحانه میگیرن: سرخکردهی—»
«میتونید تصور کنید خانم کاتز، از وقتی شوهر بیچارهم مُرد، چقدر اشتهام باقی مونده؛ اما میگم خانم کاتز، فقط محضِ اصلِ مطلب، ضرر نمیکرد اگه خانم کافمن یه بار، به جای دخترِ خودش و وتزبورگ، گوشتِ سفیدِ هر چیزی رو بده به یکی دیگه، نه؟»
«جلوی پانسیونرها واقعاً خجالتآوره! خانم فینشرایبر، اون میدونه شوهر من چقدر سینهٔ مرغ دوست داره. فکر میکنید یه بار هم که شده بهش میرسه؟ نه. همیشه بهش میگم تا وقتی مرغها مثل پالتوها دو سینه نشن، تو این خونه خبری از سینه نیست، چون وتزبورگ یه پانسیونرِ ستارهست.»
«مرغ دیشب را بگویم، به سگ هم نمیدهم! چه تکه گوشت سفت و بیخاصیتی نصیبم شد که ناچار شدم قورتش بدهم.»
خانم کاتز با آسودگیِ تمام، دستمال سفید و پهنی را که بر سینهٔ فراخ و پرطمطراقش گسترده بود، جابهجا کرد. انگشترهای طلا و حلقهٔ ازدواج ششمیلیمتریاش در میان انبوه ظرفهای کوچکِ وانمانندی که گرداگردش را فراگرفته بودند، میدرخشید و چنگالش با ضربهای کوتاه و قاطع، تکهای غذا را ربود. «شوهرم هم هر بار که این حرف را میزنم، بیدرنگ از کوره در میرود. میگوید: «اگر خوشمان نمیآید، باید اثاثکشی کنیم.»»
«انگار جابهجایی به همین سادگی است؛ آن هم وقتی فقط دو صندلی و یک تشک پشمی داری که با خودت ببری. با این همه، همیشه میگویم خانم کاتز، خانم کافمن را شخصاً بابتِ پیشامدها سرزنش نمیکنم؛ او زنِ شایستهای است، اگر اصلاً در این دنیا زنِ شایستهای یافت شود!»
«شوهرم همیشه میگوید آدمها یا بهترند یا خوشتیپتر. به او میگویم: «ببین، او میتواند به همان خوشتیپیاش بنازد.»»
«تقصیرِ آن دختر است که فکرش زیادی به اینجور چیزهاست. امشب گتهای سفیدِ تازهاش را دیدید؟ تا یکی از اینها به بازار میآید، باید فوراً صاحبش شود. فقط تعجب میکنم چرا یکی از آن کلاههای قرمزِ گیمپ که تازه مد شده، نگرفته است. وانگهی، اگر این خیالپردازیها نبود، مادرش میتوانست برای شامِ ما چیزی بهتر از این سوکوتاش فراهم کند.»
«بگذارید بگویم، واقعاً حیف است زنی چون خانم کافمن نتواند این چیزها را ببیند. خدا نکند من روزی در برابرِ ایروینگم اینچنین کور باشم. به شما میگویم روبی بیشتر به یک ملکه شبیه است تا دخترِ یک صاحبپانسیون. گت، آن هم چه گتی!»
«دخترانِ ثروتمند هم اگر همیشه اینقدر شیکپوش باشند، دلشاد میشوند.»
«من دربارهٔ اینکه مادرش با وتزبورگ، قدیمیترین پانسیونرش، چطور تا میکند حرفی نمیزنم؛ با آن پولی که برای اتاقِ طبقهٔ دومِ رو به خیابان میدهد و ناهار هم نمیخورد، میتواند قدری به او برسد؛ اما اینکه دختری چون او را وادار نمیکنند قدری تایپ یاد بگیرد یا در کارهای خانه کمک کند، جای پرسش است!»
«ببین، تا آن دختر دست به سیاه و سفید میزند، مادرش رنگِ رخسارش به زردیِ گچ میگراید.»
«ببین دخترهای این دوره و زمانه را چطور بار میآورند، حتی آنها که دستشان به دهانشان نمیرسد!»
«من اهل گلایه نیستم خانم کاتز، اما آن پایین را ببین، آن چیزهای قرمز را.»
«کجا؟»
«میانِ روبی و وتزبورگ، مگر مربای کرنبری نیست؟»
«آری، آری، ببین چه ظرفِ پر و پیمانی است!»
«آیا رواست اجازه بدهند چیزهای اضافی سرِ میزی بیاورند که چهارده پانسیونرِ دیگر باید دهانشان آب بیفتد و تماشایش کنند؟»
«فکر میکنی مثل چاقو نمیبُرد! برای خودم اهمیتی ندارد، اما ایروینگِ من! این بچه چقدر عاشقِ اینهاست و حالا باید سرِ میزی بنشیند که در آن خبری از کرنبری نیست.»
خانم کافمن، در حالی که در صدرِ میز نشسته بود و ابزارهای براقِ بریدن را آمادهٔ کار نگه داشته و لبهایش را به لبخندی ساختگی و تظاهری از دلسوزی برای ارضای اشتهای گوشتخواران گشوده بود، سرش را برای یکایکِ مهمانان تکان میداد.
«دوشیزه آرنت، قدری دیگر میل دارید؟ نه؟ آقای کراکوور؟ سس؟ خانم ساس؟ آقای ساس؟ خب! سایمون؟ آقای شلوس؟ دوشیزه هوروویتز؟ آقای وتزبورگ، بگذارید این تکهٔ ترد را به شما بدهم؛ نه؟ پس روبی، بیا بگذار مامان فقط ذرهای دیگر به تو بدهد؛ نه، نه، مامان، خواهش میکنم!» روبی مچِ دستِ آویختهٔ مادر را گرفت تا مانعِ فرودِ چاقو شود.
به حکمِ یکی از آن بازگشتهای نادر به نیاکان که به واسطهاش ممکن است شاعری از تبارِ دهقانی یا دهقانی از نسلِ شاعری زاده شود، دوشیزه روبی کافمن، که در نیوآرک و پس از مرگِ پدر، از مادری وحشتزده با روبانی سیاه بر گردن به دنیا آمده بود، چشمانی گرم و پوستی آفتابخورده داشت، گویی بوسهٔ بادهای استوایی و ادویهای را از سرزمینی دور با خود آورده بود. شاید گلبولهای خونِ شاهی در رگهایش جاری بود، اما سایمون کافمن و پدرِ سایمون کافمن پیش از او، با دلالی، تکهپارچههای پشمی را به کارخانههای کلاهدوزی میفروختند.
«روبی، تو آنقدر نمیخوری که جانِ یک پرنده هم به آن بند باشد. مگر خجالتآور نیست آقای وتزبورگ، که دختری اینقدر کمخوراک باشد؟»
آقای مایر وتزبورگ نگاهی تند و اخمآلود به دوشیزه کافمن انداخت که در کنارش بسیار کوچک مینمود و با چنگالش سه بار با صدای تیکتیک بر بشقابِ او زد. «بخور خانمِ جوان، همانطور که مادرت میخواهد، وگرنه به خدا قسم تو را مثل زنجیرِ ساعتِ جیبیام میآویزم، مگر نه خانم کافمن؟»
لبخندی زیر سبیلِ خاکستریسیاهِ آقای وتزبورگ پنهان بود. چشمهایش نیز خاکستری بود و کتوشلوارش، دستهای گشاد و راحت که فرمِ بدنِ صاحبش در آن نقش بسته بود؛ لبهٔ کت از پشت بالا آمده بود، گوشههای جیبها نیمهکاره بیرون زده و زانوهای شلوار از بس اتو شده بود، شل و وارفته بود.
«درست میگویید آقای وتزبورگ، وقتی لب به غذا نمیزند باید توبیخش کنید.»
بر فرازِ آن یقهٔ سیاه از پارچهٔ بومبازین، که در قسمتِ گلو با توریِ سفید و تازهای به شکل V جلوهٔ زیبایی یافته بود، موجی از رنگ در صورتِ خانم کافمن بالا میرفت و به مدلِ موهای معماریگونهاش میرسید؛ تودهای از موهای بسیار سیاه و زبر که به شکل تپهای بزرگ و شل بر فراز سرش پیچیده و با شانهای عتیقه از دههٔ پیشین در آنجا محکم شده بود.
«من همیشه میگویم آقای وتزبورگ، این دختر پیش از هر کسی در این دنیا، به حرفِ شما گوش میدهد.»
دوشیزه کافمن بیدرنگ پس از این حرف گفت: «مامان، لطفاً قدری از آن سوکوتاش بده.»
خانم کاتز از جایگاهش در انتهای میز، کمی از خطِ پیشِ رویش فراتر خم شد.
«ببین خانم فینشرایبر، ببین زنی در سن و سالِ او چطور با آن چشمهای سیاهش برایش چشمغره میرود. حدس زدنش سخت نیست، وقتی زنی دخترِ دمِ بخت دارد، نه؟»
«از من بشنو که عاقبت او را برای روبیاش تور میکند! باز هم از من بشنو، تقریباً هر دختری که میشناسم، چه برسد به روبی کافمن، اگر مایر وتزبورگ را بگیرد، باز هم میتواند بدتر از اینها گیرش بیاید.»
«ببین، من دلم میخواهد او را بگیرد. آخر چرا دخترِ بیپناهی نباید هر از گاهی مردِ ثروتمندی گیرش بیاید، مگر اینکه اینها فقط در کتابها و نمایشها باشد؟»
«باور کن دختری چون روبی میتواند هر چه بخواهد به دست آورد. از من بشنو، او بسیار زرنگ است و ته و تویِ همهچیز را در میآورد.»
«من هم همین را میگویم.»
«وانگهی نمیتوانست با آن گله دخترِ ثروتمند دمخور شود. از خانم آبراهام در آپارتمانهای آرلاین شنیدم که هر هفته با دخترِ ناتان شاپیرو پانصد تا شرطبندی میکند.»
«نه! شاپیرو و استاین؟»
«و دیروز در نوبتِ بعدازظهر، با یک جعبه شکلات آمد و داشت با آن دخترِ ریفکین میخندید! نمیدانم چطور با این دخترهای باکلاس میپرد، ولی هیچ شنبهبعدازظهری نیست که نبینم آن دختر را با گلهای از دخترانِ شیکپوش در خیابانِ پنجم راه میرود؛ دخترانی که همهشان بینیهایشان را حسابی پودر زدهاند و کلاههای کوچک و مدِ روز سرشان است.»
«شگفتزده نمیشوم اگر مادرش دوباره در تعطیلات عید پاک، همچون سالی که به وتسبورگ رفت، او را روانهی آتلانتیکسیتی کند. هر چه باشد، گویی این اواخر برایش حقی مسلم شده که از هر فرصتی برای سفر بهره بگیرد.»
«ببین، میان خودمان بماند، گمان نمیکنم بیدلیل در پی آن پسرِ مارکوویچ باشد که آنجاست. «ری کلین» یک بار آنها را با هم روی تختهراه دیده و میگوید الحق که برای مردم شرمآور بود که آنقدر تنگِ هم بر یک صندلی چرخدار نشسته بودند.»
«تعجب نمیکنم اگر با پسرها لاس بزند، اما باور کنید، اگر عمو را به چنگ آورد، برادرزاده را رها میکند!»
«ببین، اینکه کسی در هتل پدرش منشی باشد، مثل آن مارکوویچها در آتلانتیکسیتی، که گناه نیست.»
«مادرش نقشههای بزرگتری برای او دارد. از همین رو گمان میکنم خیال میکند دخترش باید برادرزاده را تور کند، وقتی شاید خودش بتواند عمو را مالِ خود کند. این روزها دیگر عیب نیست که دخترها با مردی ازدواج کنند که سنش دو برابرِ خودشان باشد.»
«من همیشه میگویم از روی قیافهشان میشود فهمید لئو مارکوویچ کِی پیدایش میشود؛ چرا که ناگهان صورت مادرش کش میآید و صورت دخترش جمع میشود.»
«مگر میشود سرزنشش کرد؟ لئو مارکوویچ، با آنهمه گلدوزیِ سرِ آستینهای پیراهنش و آن قابِ عینکِ مشکیِ ضخیم، اصلاً و ابداً با شرکت جوراببافیِ روزنتالِ وتزبورگ قابلِ مقایسه نیست! در این شهر هیچ مغازهای نیست که بروی و جوراب «تضمینیِ بدون سوراخ» بخواهی و بیدرنگ به تو نشان ندهند. من فقط برای خنده همیشه میپرسم.»
«پودینگِ نشاسته! ایروینگ، آن صدایِ روی اعصاب را برای خانم کافمن قطع کن! پسربچهها را باید دید، نه شنید، حتی هنگامِ خوردنِ پودینگِ نشاسته.»
«خدای من! خانم کاتز، فکر نمیکنید خانم کافمن وقتی میداند من چقدر از دسرهای لرزان متنفرم، میتوانست چیزی کوچک و اضافی به من بدهد؟»
«اوِرزکه چطور پارتیبازی میکند، واقعاً شرمآور است. کاششما را هم نگاه کنید خانم فینشرایبر، ببینید فلورا پروسکاور چطور لیوانِ شیرش را با تکهای نان روی آن، از سرِ میز میبرد. به شما میگویم این اصلاً رسم یک خانه نیست که پانسیونرها غذا را اینگونه از سرِ میز ببرند. ایروینگ، بیا این تکه کیکِ اضافی را هم با خودت ببر. ما هم همانقدر پانسیون میدهیم که فلورا پروسکاور میدهد.»
صفِ میز یکباره از هم پاشید و صدای کشیده شدن صندلیها و غوغا و پچپچهای پس از شام، همراه با بیرون آمدن خلالدندانها، بلند شد. خدمتکاری شلخته بیدرنگ از روی میزِ بههمریخته و دیسِ گوشتِ برهی سرد و دلزننده گذشت و دو شعله از سه شعلهی گاز را خاموش کرد.
در تاریکیِ زردرنگی که بوی غذا در آن پیچیده بود، یکییکی بیرون رفتند و از پلههای کمنور بهسوی راهروهای کمنور بالا رفتند و رشتهی گفتگوها و خندههای کوتاهشان به دنبالشان میآمد.
دری کوبیده شد. و دری دیگر. ایروینگ کاتز از آستانهی طبقهی سوم تا جلوی شومینه پرید و باعث شد لوسترها بلرزند. از طبقهی چهارم، از واحدِ مورس کراکوور، صدای فلوتی شروع کرد به پیچیدن از پلهها به پایین. خانم فینشرایبر سرِ خاکستری و مجعدش را از لای دری که تازه بسته بود، بیرون آورد.
«آب یخ، لطفاً، خانم کافمن.»
خانم کافمن دمِ درِ واحدِ طبقهی اول، دستش را روی دستگیره گذاشت و مکث کرد.
«مامان، بگذار من بروم برایش ببرم.»
«تکان نخور روبی. وقتی آنی برود بخوابد وقتش میشود. آقای وتزبورگ، نمیخواهید دمی بیایید تو؟»
«برام فرقی نمیکند، میآیم.»
در را باز کرد و با احتیاط وارد شد. «بگذارید روشنایی کنم، خانم کافمن.» کبریتی بر کفِ کفشش کشید و سه شعلهی کوچکِ آتش برافروخت.
«آقای وتزبورگ، ببخشید که اتاق اینطور است؛ تمام روز داشتیم برای روبی لباسِ جدیدش را میدوختیم.»
مشتی چینچینهای ظریفِ صورتیرنگ را که در حال دوختن بود جمع کرد و صندلیای برای او خالی کرد.
«بنشینید، آقای وتزبورگ.»
دورِ فوارهی نورِ گاز جایشان را گرفتند؛ دوشیزه کافمن در کیفِ گلدارِ خیاطیاش ور رفت و سرانجام پایش را زیرش جمع کرد، در حالی که سوزنش میدرخشید و میان چینهای صورتی میدوید.
«روبی، در این نور نباید چشمهایت را خسته کنی.»
«باشد مامان،» و با آرامش به دوختن ادامه داد.
«روبی، اگر به تو بگویم رنگِ محبوبِ چه کسی صورتی است، چه به من میدهی؟»
روبی با صورتی گلانداخته فریاد زد: «وای، وتسی!» «رنگِ تو صورتی است!»
خانم کافمن از تهِ میزِ چرخخیاطی، تکهی دیگری از پارچهی صورتی را بیرون کشید و با سوزنی ماهرانه به آن چین داد.
فلوت صدای غمانگیزش را بلند کرد و بهدنبالِ نتِ دوی بالا گشت.
آقای وتزبورگ سیگاری را که شل پیچیده شده بود روشن کرد و روی صندلی ولو شد.
با تأمل گفت: «اگر همین لحظه کسی بپرسد کجایم، خانم کافمن، از طرفِ من به آنها بگویید در راحتترین صندلیِ این خانهام.»
«پس باید همان بالا در اتاقتان نگهش دارید، آقای وتزبورگ، نه اینکه هر بار وقتی میگویم آنی ببردش بالا، دوباره بیاوریدش پایین.»
«ببینید، من به این آسانی بهانههایم برای سر زدنهای شبانه را رها نمیکنم.»
«راستش را بخواهید، شما... شما دوتا بچه، باید دورتان حصار بکشند، از بس که دوست دارید همیشه پیشِ هم باشید.»
همانطور که سیگارِ روشن را میمکید و میجوید، به او خیره شد. ناگهان به جلو پرید و دستش را محکم دور دست او حلقه کرد.
«خانم کافمن!»
«چیست؟»
«سریع، یک سوراخ روی چانهتان است!»
«خدای من، یک... یک... چه؟»
مرد از شوخیِ خودش کیف کرد، خندید و شانههایش را بالا انداخت. دوشیزه کافمن با دندانهای کوچک و سفیدش، سرِ نخ را کند.
«بگذار اذیتت کند مامان؛ باز دنبال چالِ گونهات میگردد.»
«آخ، تو... اذیت، تو! شرمآور است! با یک سوراخ روی چانهام مرا میترساند!»
او با لبخندی و لرزشی در لبهایش که نمیتوانست کنترل کند، به کارش ادامه داد. جریانِ گرمی از هوا به داخل آمد و پردههای توری را باد کرد. بوی کمرنگی از شکوهِ ازدسترفته در اتاق پیچیده بود؛ سقفِ بلندِ گچی با گلسرِ وسطی، آینهی قدیِ کدر که کج شده بود تا جفتدرهای بزرگِ گردویی را منعکس کند؛ درهایی که حالا اتاق را از فضای وسیعِ سالن پذیرایی که زمانی به آن متصل بود، جدا میکرد. یک تختِ تاشو با تزئیناتِ آینهای و یک میزِ تحریرِ تاشو به همان درهای گردویی تکیه داده شده بودند. دیوانی با پشتیِ منحنی و روکشِ صیقلی از موی اسب در گوشهای قرار داشت و در کنارش بوفهای با رویهی مرمر بود. ساعتِ برنزی روی طاقچهی شومینه با صدای ریتمیکی تیکتیک میکرد و در دو طرفش، دو شاخِ نعمت از شیشهی آبی با برجستگیهای دمیدهشده قرار داشتند.
خانم کافمن دستهایش را بیحال روی پاهایش انداخت و سرش را به پشتی صندلی تکیه داد. در حالتِ استراحت، گوشههای لبش رو به بالا میرفت و گلویش، جایی که معمولاً سالها زودتر از همه اثرِ گذرِ عمر را نشان میدهد، صاف و حتی باریک بود و بالای برجستگیِ نسبتاً گردِ سینههایش قرار داشت.
«خستهای مامانی؟»
«همیشه نزدیکِ عید پاک، تبِ بهاری فوراً میگیردَم!»
آقای وتزبورگ سیگارش را گاز گرفت، بیشتر در صندلی فرو رفت و شستش را در لبهی جلیقهاش فرو کرد.
«خب، خانم کافمن، چرا شما و روبی فردا برای عید پاک با من نمیآیید آتلانتیکسیتی؟ هان؟ خواهر من جوری برای جمعیتها آماده میشود که چند نفر بیشتر یا کمتر اصلاً فرقی ندارد.»
دوشیزه کافمن با چهرهای برافروخته به جلو پرید.
فریاد زد: «اوه، وتسی!» و سرخیِ تندی سراسر چهرهاش را فرا گرفت. چهرهٔ مرد نیز همراه او روشن شد و شبکهای از خطوط ریز، چون پرتوهای خورشید، گرد چشمهایش پخش شد.
«ها؟»
«چرا — چرا، ما — ما خیلی دوست داریم بیاییم، مگر نه مامان؟ آتلانتیکسیتی، روز عید پاک! مامان!»
خانم کافمن راست نشست و رشتهای از احساسات شتابان در چهرهاش نقش بست؛ احساساتی که با لبخندی پایان یافت، لبخندی که چون به آن دو مینگریست، میلرزید.
«گمانم همینطور است! من — شما و روبی بروید، آقای وتزبرگ. آتلانتیکسیتی، روز عید پاک؛ شرط میبندم ارزش این سفر را دارد. من — شما دو نفر بروید، گمانم اینطور بهتر است؛ شما که نمیخواهید پیرزنی را هم دنبال خودتان بکشانید.»
«مامان! بشنو وتسی چه میگوید؛ مگر — مگر محشر نیست! نیمی از وقتهایی که با هم به فروشگاه میرویم، ما را خواهر میپندارند، آنوقت او — او اینطور سخن میگوید تا از زیر رفتن در برود!»
«روبی نمیفهمد؛ اما آقای وتزبرگ، این درست نیست؛ من باید شنبه و یکشنبه آنجا باشم. عید پاک همیشه انتظاراتشان کمی بیشتر است، تازه مچ پای آنی هم درد میکند. من — من —»
«اوه مامان، نمیتوانی این خرابشده را فقط دو روز رها کنی؟ فقط برای یک یکشنبهٔ عید پاک در آتلانتیکسیتی، جایی که — که همه میروند؟»
«خودت میدانی روبی، که یکشنبهها همیشه نوبت تفریح آنی است —»
«خب، که چه؟ آن پیرزنهای بالاخانه که تمام سال میگذارند تو چون کنیزشان باشی و هرچه بخواهند برایشان بیاوری، اگر یک بار برای شام عید پاکشان ذرهای از تجمل کم شود، بلایی سرشان نمیآید.»
«روبی!»
«جدی میگویم. یک مشت پیرزن خالهزنک! همین الان سر شام نشسته بودم و نگاهشان میکردم و با خود میگفتم، راستی شگفت است که پیشیها را میکشند، ولی میگذارند این تکهگوشتهای بدبخت زنده بمانند!»
«روبی، خجالت نمیکشی اینطور حرف میزنی؟»
«نشسته بودم و به آن پیرمرد بدبخت، آقای کاتز، نگاه میکردم که گوشش چنان ریشریش شده بود که انگار کسی گازش گرفته، و با خود فکر میکردم چرا یک شیرجهٔ بلند از روی پل بروکلین نمیزند.»
«روبی، من —»
«اگر آن زنهای گنده و تنومند، ساس و فاینشرایبر و همهٔ آن دارودسته، چیزی جز مشتی سبزیِ بیمصرف بودند، برمیخاستند و تکانی به خود میدادند و خانه را میچرخاندند، تا کمی از آن چربیهایشان آب شود و ما هم فرصت کنیم کس دیگری را به جایشان بیاوریم؛ به جای این گلهٔ زنهای بیعرضهای که فقط شکلات میخورند و رمان میخوانند و گمان میکنند مامان، تو همهکارهای: هم بالابر غذا، هم کنیز، هم ندیمه و هم سرآشپز فرانسوی! راست میگویم مامان؛ اگر امشب دزدکی آن آب یخ را برای کاتز ببری، در حالی که پسر گنده و کلهشقش میتواند خودش پایین بیاید و بگیردش، من — من میروم بالا و اگر فردا نرود، هرچه دربارهاش فکر میکنم به رویش میگویم.» «روبی!»
«آقای وتزبرگ، شما — شما نباید به حرفهای او گوش بدهید.»
«فقط چون ممکن است شام عید پاک پیرزنها از گلویشان پایین نرود، نمیتواند یک روز مرخصی بگیرد و برود آتلانتیکسیتی استراحت کند. راستی مامان، فکر کن چطور میگذاری مشتی پیرزن شلوول، که حتی لایق پاککردن کفشهایت نیستند، از تو خدمتکاری واقعی بسازند! مامانی!»
صدای خانم کافمن میلرزید و اشکهای واقعی، درشت و درخشان، در چشمهایش حلقه زده بود و دو لکهٔ سرخ بر گونههایش پدیدار شده بود.
«روبی، وقتی — وقتی زنی چون من نانش را از این مستأجران درمیآورد، نمیتواند اینقدر سختگیر باشد. گمان میکنی برای من لذتبخش است که وقتی خانم کاتز روزی شش بار حوله و آب یخ سفارش میدهد، در توانم نیست در را به صورتش بکوبم؟ گمان میکنی لذتبخش است که باید گستاخیهای پسر بدی چون اروینگ را تحمل کنم؟ به تو میگویم روبی، حرفزدن برای دختری که هیچ نمیفهمد آسان است. آه، خدای آسمانها! تو — تو مرا پیش آقای وتزبرگ شرمنده میکنی. نباید آنانی را که نانمان میدهند اینگونه تحقیر کنی.»
خانم کافمن چهرهٔ گلانداختهاش را سوی آقای وتزبرگ گرداند که هنوز پایین، در صندلیاش فرو رفته بود. میلرزید. «وتسی میداند! او تنها کسی در این خانه است که میداند! ده سال است با ماست، از وقتی در این خانهٔ بزرگ جاگیر شدیم؛ نه — نه، برای آنکه بداند او تنها کسی است که گمان میکند تو اینجا نیامدهای مگر برای گستاخی و دویدن از پلهها بالا و پایین و تابآوردن پرگوییهای پسرهای بدی که مادرانشان تنبلاند. میدانی، مگر نه وتسی؟»
«روبی! آقای وتزبرگ، شما — شما باید ببخشید —»
صدای آقای وتزبرگ از ژرفای صندلیاش برخاست، آرام و سنجیده. «تنها گلهٔ من، خانم کافمن، از حرفهای روبی این است که به اندازهٔ کافی محکم نیستند. شاید به من مربوط نباشد، اما همیشه به شما گفتهام که برای خیر و صلاح خودتان، شما بیش از اندازه آرام و مداراکارید. شگفت نیست که هر مستأجری که میگیرید، سال به سال میماند، تا حتی بدقلقترینشان هم ترجیح میدهند اجارهٔ بیشتری بپردازند تا آنکه بروند. در کار من، خانم کافمن، اگر با کسی بیش از اندازه مدارا کنم، دقیقاً همین پیش میآید —»
«اما آقای وتزبرگ، زنی بیچاره نمیتواند اینقدر مستقل باشد. هزینههای بسیار و اجارهای سنگین دارم؛ دختری دارم که باید بزرگش کنم —»
«مامان، مگر صد بار از تو نخواستهام بگذاری ماشیننویسی یاد بگیرم و بیرون بروم و بجنگم تا تو آسوده باشی، نخواستهام؟»
پردهای ضخیم از اشک در چشمهای خانم کافمن حلقه زد و چون نگاهش را سوی آقای وتزبرگ گرداند، آن را تار کرد. «طبیعی نیست، آقای وتزبرگ، که مادری بخواهد یگانه فرزندش همیشه بهترینها را داشته باشد و کارهایی بکند که خودش هرگز از پس هزینهاش برنمیآمد؟ تمام عمرم، آقای وتزبرگ، ناچار بودم کار کنم. حتی وقتی تنها پنج ماه از ازدواجم با مردی میگذشت که مینمود روزی در تجارت پشم کارهای بزرگ خواهد کرد، ناگهان خود را دستخالی یافتم، تنها با مشتی بدهی و بچهام.»
«اما مامان —»
«طبیعی نیست، آقای وتزبرگ، که بخواهم دخترم از این جانکندن رها شود؟ هیچچیز، آقای وتزبرگ، به اندازهٔ این مرا خشنود نمیکند که او با آن دختران ثروتمند بگردد که چندان دوستش دارند که فقرش در دوستی با او اهمیتی ندارد. همیشه وقتی در تعطیلات او را به آتلانتیکسیتی میبری، جایی که بتواند با آنان آشنا شود، او — او —»
«اما مامانی، مگر برای دختری لذتبخش است که پیوسته به چنین سفرهایی برود، در حالی که — که مادرش همیشه چون خدمتکاری در کنار اوست؟ مردم چه خواهند اندیشید؟ هر تعطیلاتی که وتسی از من میپرسد، تو — تو جا میزنی. من — من بی تو نمیروم مامانی، و — و من میخواهم بروم مامان، من — من میخواهم بروم!»
«شام عید پاک من و —»
«شما، خانم کافمن، با آن شام عید پاکتان! روبی راست میگوید. اگر مادرتان این بار نیاید، ما هم یک قدم تنها برنمیداریم، مگر نه؟»
«یک قدم هم نمیروم.»
«اما —»
«فردا، خانم کافمن، قطار ساعت یک و ده دقیقه را میگیریم. ساعت دوازده میآیم دنبالتان. روبی، کمی به مادرت روحیه بده؛ آنجا، روی گردشگاه ساحلی، چشمهایش باز میشود، نه؟»
«اوه، وتسی!»
مرد لبخند زد و به او نگریست.
اشک بر گونههای خانم کافمن ریخته و خشک شده بود؛ او میان گریه و خندهای بیقرار در نوسان بود.
«من... بچهها...» و تن به سیل اشک سپرد و با شرمندگی، چشمانش را سترد.
مرد با مهربانی برخاست: «ببین، وقتی چیزی به این ناچیزی تو را اینگونه از پا درمیآورد، وقت آن است که دمی بیاسایی. اگر جا بزنی، ناچار میشویم از شستهای دستت آویزانت کنیم، مگر نه روبی؟»
«داریم میرویم، مامان. داریم میرویم! عاشق هتل مارکوویچها خواهی شد، مامانِ عزیزم؛ درست کنار بوردواک، با آن ایوان شیشهای باشکوه و... و صندلیها و... و گوشههای دنج و از این دست چیزها. مگر نه وتزی؟»
مرد در حالی که با چشمانی گرم و اغواگر به او مینگریست و حتی پلکی زد، گفت: «آری، روبیِ کوچکِ من، تو همانگونه خواهی شد.»
روبی نگاهش را پاسخ نداد، بلکه گونههایش را میان دستانش فشرد تا جلوی التهابِ سرخیِ صورتش را بگیرد. با آشفتگی و شرمی گلگون، پشت به او کرد و بانگ زد: «دیگر... دیگر بس کن!»
مرد در حالی که شانههایش از خندهای بیصدا میلرزید، گفت: «هنوز هم عصبانی میشود.»
«نکن!»
مرد در حالی که در را به آرامی پشت سرش میبست، گفت: «بسیار خب، شببهخیر و خوابهای خوش ببینی.»
«شببهخیر، وتزی.»
با صدای تیکِ در، خانم کافمن آرام روی صندلیاش به جلو خم شد و با صدایی گرفته گفت: «روبی!»
دوشیزه کافمن در حالی که هنوز گونههایش افروخته بود، بهسوی مادرش جست و جویید، اما ناگهان گویی روحیهاش فروکش کرد و رنگ از رخسارش پرید: «چه شده مامانی؟ برای چه... برای چه گریه میکنی عزیزم؟ آخر گریه برای چه، وقتی فردا داریم میرویم به یک تفریح حسابی؟ راست میگویم عزیزم، همانطور که وتزی میگوید، تو بسیار عصبی هستی. شرط میبندم هنوز بهخاطر آن داد و بیدادهای امروزِ ساس سرِ آن شیرِ اضافهاش ناراحتی. ولی اگر من بودم، یک دل سیر به او میگفتم! بیا، صندلیات را کنار بکش مامانی، بگذار تخت را پایین بیاورم.»
«من... من خوبم عزیزم. فقط میخواهم به تو بگویم، اینکه دوستی چون او در وتزبورگ داریم، خود اسبابِ گریستنِ هر کسی است. من... من به تو میگویم عزیزم، بهتر از او پیدا نمیشود. نه عزیزم؟ خجالت نکش و با مادر بگو.»
«نیستم مامان! بهراستی میگویم، کل خانوادهاش همینگونهاند. مهربان و دستودلباز. صبر کن ببینی فردا در هتل، خواهر و شوهرخواهرش چطور با ما رفتار میکنند. و... و لئو هم همینطور.»
«من همیشه میگویم روزی که مایر وتزبورگ، آنگاه که فقط کارمندی ساده در شرکت بود، جواب آگهیِ اتاقِ مبلهام را داد، خوشبختترین روزِ زندگیام بود.»
«باید میشنیدی مامان؛ آن روز داشتم سربه سرش میگذاشتم، به او میگفتم حالا که دوسومِ شرکت مالِ خودِ اوست، باید برود در هتل ساوی زندگی کند.»
«روبی!»
«فقط داشتم شوخی میکردم مامان. باید قیافهاش را میدیدی. هر روز ممکن است ما را رها کند و برود!»
خانم کافمن بازوی گرم و نفوذناپذیرش را دورِ کمرِ باریکِ دخترش حلقه کرد و او را از کنار صندلی به سمت خویش کشید: «تنها یک راه هست عزیزم که مایر وتزبورگ بتواند من را ترک کند و با این حال، من خوشحال باشم.»
«مامان، منظورت چیست؟»
«خودت میدانی عزیزم، بی آنکه مادر بخواهد رک و پوستکنده بگوید.»
«مامان، به خدا نمیدانم. چه راهی؟»
«همانطوری که من میبینم، تو هم میبینی. مادر را بازی نده عزیزم.»
خطوط ظریفِ کمرِ دوشیزه کافمن خشک شد و نیمهجان از آغوشِ مادرش لغزید.
«حالا، حالا عزیزم، مگر اشتباه است که مادری با فرزندِ خویش دربارهی چیزی سخن بگوید که در قلبِ هر دویشان جا خوش کرده است؟»
«من... من، مامان، من... من نمیدانم!»
«اینکه این اواخر هر شب اینجاست، در این اتاق، روبی، از وقتی که تو... تو دیگر خانمی جوان شدهای. اینکه چطور بلافاصله در پیِ ما میآید بالا. اینکه این اواخر هر ماه دعوتت میکند برویم اتلانتیک سیتی. عزیزم، تو که کور نیستی، هستی؟»
«آخه مامان... آخه مامان، مایر وتزبورگ چه ربطی به... به من دارد؟ آخر او... او موهای خاکستری دارد مامان؛ دارد... دارد کچل میشود. آخر او... او اصلاً نمیداند من روی این زمین هستم. او... او...»
«منظورت این است عزیزم که او نمیداند کسِ دیگری روی زمین هست. آخر این روزها، عزیزم، مگر چهلسالگی چیزی است؟ خب... مگر مادر چهل و یک سالش نیست عزیزم، و خودت همین الان نگفتی که ما را خواهر میپندارند؟»
«میدانم مامان، ولی او... او... آخر او لهجه دارد مامان، درست مثل پیرمرد کاتز و... و همهٔ آنها. به هزار میگوید «توساند». او...»
«عزیزم، خجالت نمیکشی که برایت مهم است یک مردِ خوب چطور حرف میزند؟» دستش را دراز کرد و مچهای دخترش را گرفت و او را بر دامانش کشید: «تو دلبرکِ کوچکِ بدجنسی هستی عزیزم که تظاهر میکنی نمیدانی چیزی را که حتی آدمِ کور هم میبیند، نمیبینی.»
چشمانِ دوشیزه کافمن گشاد و تیره شد و کوشید مچهایش را آزاد کند: «مامان، بس کن، مرا نترسان!»
«نترساندنت! اینکه مردی چون وتزبورگ که در حالِ پیشرفت است، کسی که با دستهای خودش از یک کارمند ساده به ریاستِ کسبوکاری رسید، هر روز بیش از پیش به نظر میرسد که دارد عاشقت میشود، باید تو را بترساند!»
«مامان، نه... نه او!»
در پاسخ، شروع کرد به نوازش گیسوانِ سیاهِ صافی که چون تاجی دورِ سرِ کوچکِ دوشیزه کافمن پیچیده بود. اشکهایی درشت و گرم در چشمانش حلقه زد: «عزیزم، وقتی اینگونه سخن میگویی، این تویی که مادر را میترسانی!»
«او... او...»
«خب، روبی، گمان کردی من این همه سال خودم را به یک کلفت بدل کردم—همانطور که تو میگویی—جز برای آیندهی تو؟ گمان کردی برای خودم خانهای کوچکتر، بدون این همه نمایش، و شاید پنج شش اتاق برای اجاره بدونِ پذیرایی، راحتتر از این انبارِ بزرگ نیست؟ برای چه، عزیزم؟ گمان کردی همیشه میخواهم تو چیزهای تجملاتی داشته باشی که شاید من از پسِ هزینهاش برنیایم و بخواهی با دخترانِ باکلاسی که آن پایین در اتلانتیک سیتی میبینی رقابت کنی، اگر قرار نباشد مردی چون مایر وتزبورگ بتواند با افتخار تو را از میانِ بهترینها برگزیند؟»
«مامان، مامان!»
«روبی، فکر مکن وقتی روزی برسد که بتوانم این خانهی سفیدِ فیلنشان را رها کنم، برایم روزِ شادی نخواهد بود. هر شب وقتی از طبقه بالا میشنوم که خانم کاتز و بقیه سر میکشند و فریاد میزنند «حوله» و «آب یخ» برایم بیاور، انگار من... من بردهی آنها هستم؛ فکر کردی عزیزم، روزی که بتوانم در را بکوبم، بنگ، درست بر سرِ حرفهایشان، خوشبختترین زنِ دنیا نخواهم شد؟»
«مامان، مامان، و تو تمامِ این سالها تظاهر میکردی که برایت مهم نیست!»
«نیست، عزیزم. حتی یک لحظه هم نبود، تا وقتی که آیندهای را با تو پیش رو داشتم. برای خودم، عزیزم، گمان کردی چیزی جز خوشبختیِ دخترِ کوچکم میخواهم؟ بههرحال، وقتی خوشبختی با مردی چون مایر وتزبورگ سراغت میآید، مگر... مگر برای من هم نمیآید، عزیزم؟»
«خواهش میکنم، من...»
«این همان کاری است که دخترِ کوچکِ من میتواند برای مادرش انجام دهد، بسیار بهتر از ماشیننویسی. اینکه جایگاهش را تثبیت کند. از همین روست که حالا که سخنش به میان آمد، عزیزم، من... من هر روز که شولیف اینقدر اصرار میکند، امضای اجارهنامهی جدید را عقب میاندازم. شاید، عزیزم، من... خب، فقط شاید، هان، عزیزم؟»
در پاسخ، سیلِ اشکهایی چنان ناگهانی که گویی بهمن فروریخته باشد، از چشمانِ دوشیزه کافمن جاری شد و او در حالی که صورتش را میان دستانش گرفته بود، مچاله شد و سرخی از پشت گردنش تا روی گوشهایش دوید.
«روبی!»
«نه، نه، مامان! نه، نه!»
«عزیزم، رؤیایی که من پنج سال برای تو دیدم!»
«نه، نه، نه!»
مادرش عقب کشید و به او نگریست.
«آخه چرا، روبی؟ چرا، روبی، دختر!»
«این عادلانه نیست. نباید این کار را بکنی!»
«نباید؟»
«نباید! نباید!» حالا صدایش بالا رفته بود و از اختیارش بیرون شده بود.
«آخه عزیزم، طبیعی است که شاید دختری در آغاز اینقدر بترسد. شاید نباید به این زودی سخن میگفتم، ولی هر روز روشنتر میشود؛ این سفرها به آتلانتیکسیتی و —»
«مامان، مامان، داری مرا میکشی.» روبی خود را بر شانهٔ مادرش افکند، در حالی که چهرهاش آشکارا درهم کشیده شده بود.
خانم کافمن لحظهای همانگونه خیره به فضای تهی نشست، در حالی که بازویش هنوز پیکر لاغر و سست دختر را در بر گرفته بود. «روبی، چیزی هست که — که به مامان نگفته باشی؟»
«اوه، مامانی، مامانی!»
«چیزی هست؟»
«من — من نمیدانم.»
«روبی، باید بترسی با مامانی حرف بزنی، کسی که هیچچیز جز خوشبختی بچهاش نمیخواهد؟»
«خودت میدانی، مامانی. خودت میدانی!»
«چه را بدانم، عزیزم؟»
«من — ام —»
«کس دیگری در فکرت هست، عزیزم؟»
«خودت میدانی، مامانی.»
«به مامان بگو، عزیزم. اگر شاید دیگری در فکرت باشد، این که — که گناه نیست.»
«زبانم نمیچرخد که بگویم، مامانی. این — این درست — درست نمیشود.»
«درست؟»
«او — او — ما هنوز حتی مطمئن نیستیم.»
«او؟»
«هنوز — نه.»
«کی؟»
«خودت میدانی.»
«به خدا سوگند، نمیدانم.»
«مامانی، مجبورم مکن بگویم. شاید اگر — وقتی عمویش مایر او را وارد کار و کسب کند، ما —»
«عزیزم، لئو نیست؟»
«اوه، مامانی، مامانی.» و چهرهٔ داغ و پریشانش را در تور تازهٔ لباس او فرو برد.
«آخه — آخه عزیزم، یک — یک پسری چون او!»
«بیستوسه سال دارد مامان، دیگر پسربچه نیست!»
«ولی روبی، او فقط کارمندی ساده در هتل پدرش است، و دو برادر بزرگتر هم دارد که همین حالا در کارند. یک — یک پسر که هنوز پا در کفش نکرده است.»
«قضیه دقیقاً همین است مامان. ما — ما داریم صبر میکنیم! صبر میکنیم تا حتی — حتی هنوز چندان با هم سخن نگوییم. شاید — شاید عمویش مایر بخواهد او را وارد کار و کسب کند، ولی هنوز معلوم نیست. ما —»
«پسرک موطلایی چون او که — که نمیتواند هزینهات را بدهد عزیزم، مگر آنکه درست همانجا در هتل مامان و بابایش زندگی کنی، دور — دور از من!»
«مامان!»
«روبی، تو دختر باهوشی هستی. یک الفبچه که هنوز پشیزی در جیبش نیست، آن هم وقتی میتوانی خود عمویش را داشته باشی!»
«دست خودم نیست مامان! اگر — اگر — نخستین بار که وتسی مرا برد — برد به ساحل، اگر — اگر لئو پادشاه بود یا — یا همین که هست، هیچ فرقی نمیکرد. من — من از گرفتنِ جلوی — جلوی احساساتم عاجزم مامان. عاجزم!»
شیار عمیقی میان چشمهای خانم کافمن افتاد و پیشانیاش درهم رفت.
او را سخت در آغوش گرفته، گفت: «نمیتوانی، روبی.»
«اوه مامانی، مامانی، وقتی یک — یک دختر دست خودش نیست!»
«او درخور تو نیست عزیزم.»
«او ده برابر بهتر است؛ این — این تنها چیزی است که تو دربارهاش میدانی. مامانی، خواهش میکنم! من — من بهراستی دست خودم نیست عزیزم. درست چون آن دم که — که دیدمش، یک — یک ساعت در دلم آغاز به تیکتاک کرد. من —»
خانم کافمن دستش را بر پیشانیاش کشید و گفت: «اوه خدای من.»
«عمویش مایر، مامان، تمام مدت اشاره میکرد که — که میخواهد لئو را راه بیندازد و وارد کار و کسب کند. از همین روست که ما — ما بیآنکه چندان سخن بگوییم منتظریم، تا وقتی که بیشتر به نظر رسد — رسد که میتوانیم همه با هم باشیم، مامان.»
«همهٔ رؤیاهایم! رؤیاهایی که حتی حاضر بودم از این خانه بگذرم! بچهام با شوهری ثروتمند، شاید در ریورساید درایو. خدمتکاری برای خودش، تا من بتوانم با افتخار از کنار خانم ساس و خانم کاتز در خیابان بگذرم. روبی، تو — تو این کار را نمیکنی، روبی. پس از همهٔ آن چیزها که برای تو ساختم!»
«اوه مامان، مامان، مامان!»
«اگر برای خودت بلندپروازی نداری روبی، یک بار به فکر من باش و این رؤیای درازی را که برای — برای ما میدیدم.»
«چشم مامان. چشم.»
«گاتایم هیمل، روبی، من همیشه گمان میکردم، و او نیز حتماً همین گمان را داشت، وقتی تو اینقدر برای آتلانتیکسیتی ذوق داشتی، گمان میکردم — گمان میکردم چون خانوادهاش را دوست داری بود که دوست داشتی به وتزبرگ بروی. من از کجا باید میدانستم که —»
«من هیچوقت چنین فکری نکردم مامانی. آخه — آخه وتسی، او دیگر چون یکی از خویشان یا چیزی از این دست است.»
«به تو میگویم عزیزم، این فقط فکری است که در سرت نشسته.»
«نه، نه مامان. نه. نه.»
ناگهان خانم کافمن دستهایش را بالا افکند و آنها را سخت بر چشمهایش فشرد. فریاد زد: «وای خدای من، همهاش بیهوده بود!» و از لای انگشتان گرهخوردهاش به نالیدن آغاز کرد. «همهاش بیهوده بود! سالها. سالها. سالها.»
«مامانی، عزیزم!»
«اوه — مکن، مکن! فقط بگذار به حال خود باشم. بگذار آسوده باشم. وای خدای من! خدای من!»
«مامانی، خواهش میکنم، مامانی! منظورم این نبود. منظورم این نبود، مامانی، عزیزم.»
«تاب آوردنِ سالهای سال دیگر در توانم نیست، روبی. خستهام. خستهام دختر.»
«معلوم است که نمیتوانی، عزیزم. ما — من نمیخواهم تو تاب بیاوری. هیس!»
«فقط تو بودی و امیدهایی که به تو بسته بودم که این همه سال مرا سرپا نگه داشت؛ این امید که روزی مردی شایسته پیدا شود که تأمینات کند و من نیز شاید بتوانم نفسی بکشم.»
«آری، آری.»
«هر وقت به آن پاکت بلند میاندیشم که آنجا روی میز افتاده و اجارهنامهاش منتظر است تا فردا امضا شود، من — من چشمهایم را چنان سخت میبندم که آرزو میکنم کاش دیگر هرگز چشم نگشایم و این — این خانه و این بدبختی و بیگاری را نبینم. اگر خطا کنی و با مرد نادرستی ازدواج کنی عزیزم، من گیر میافتم؛ چون موشی در تله، در این خانه گیر میافتم.»
«نه، نه مامانی. لئو، او — عمویش —»
«مجبورم مکن آن اجارهنامهٔ تازه را امضا کنم، روبی. شولیف هر روز به من فشار میآورد. هر روز منتظرم بگوید که دیگر وقتش رسیده است. مجبورم مکن پنج سال دیگر با این خانه کمرم را خم کنم. او فقط پسربچهای است عزیزم؛ سالها طول میکشد تا مرد شود، و — من خستهام عزیزم. خستهام! خستهام!» و به پشت دراز کشید، در حالی که چهرهاش ناگهان خشک و منقبض شده بود و رگهای گردنش برجسته بود.
روبی کافمن، چون او را آنگونه از پا افتاده دید، چهرهٔ سردش را در دستان جوان و گرم خود گرفت و لبهایش را بر چشمهای اشکبارش فشرد.
«مامانی، منظورم این نبود. نبود! من — ما فقط بچهایم؛ کمی با هم لاس میزدیم، من و لئو. منظورم این نبود، مامانی!»
«منظورت این نبود، روبی، درست است؟ به مامان بگو که نبود.»
«نبود مامان. به جان خودم. فقط — فقط جورهایی در سرم بود. همین، عزیزم. همین!»
«او نمیتواند تأمینات کند، عزیزم.»
«اوه، مامان. بکوش آرام باشی، و شاید آنوقت — آنوقت همهچیز همان شود که تو میخواهی. هیس، عزیزم.» «منظورم این نبود. معلوم است که لئو فقط بچهای است. من — ما — مامان عزیزم، مکن. داری مرا میکشی. منظورم این نبود. نبود.»
«مطمئنی عزیزم؟ مطمئنی؟»
«مطمئنم.»
خانم کافمن، هقهقکنان، پیکر کوچک دختر را در آغوش کشید و آرام گرفت: «دختر مامان. دختر خود مامان که حرفشنو است.»
گونهبهگونه، در سکوتی که نور گاز روشنش کرده بود، خاموش شدند و به پیش رو خیره گشتند، در حالی که آوای تیکتاک ساعت در سکوت میپیچید.
اشکهای خانم کافمن خشک شده بود، اما گلویش هنوز میلرزید و دستش گاهگاه بر شانهٔ جوانی که به او چسبیده بود، میزد. انگار قلبش ناگهان در سینهاش آرام گرفته بود.
«دختر خود مامان که حرفشنو است.»
«د — دیگر دیر است، مامان. بگذار تخت را پایین بکشم.»
«از دست مامان ناراحت نیستی، عزیزم؟ این هم به همان اندازه به سود خودت است که به سود من. غیرطبیعی است که مادری بخواهد دخترش را با —»
«نه، نه، مامان. کنار برو عزیزم؛ بگذار تخت را پایین بکشم. بیا، شد. حالا دیگر!»
خانم کافمن با تکانی، میل پیاپی به گریه را از خود راند و با خونسردی مراحل آمادهشدن برای خواب را پیش برد.
«فردا، عزیزم، دکمههای آن گترهای تازه را سفت میکنم. چه زیبایند.»
«باشد عزیزم.»
«امروز بیپرده به خانم کاتز گفتم که اروین او دیگر نباید دوچرخهاش را به راهروی ورودی من بیاورد. مگر درست نمیگفتم؟»
«البته که درست میگفتی، مامان.»
«دوشیزه فلورا امشب در آن بلوز صورتی بسیار شیک شده بود، نه؟ فقط چهار دلار و هشتادونه سنت، در حراجی گیمپ.»
«او برای صورتی زیادی چاق است.»
«تو نخست به تخت برو، عزیزم، بگذار مامان چراغها را خاموش کند.»
«نه، نه، مامان؛ شما برو.»
با آن پیراهنخواب سفید و نازک، و بافتههای مویش که گشوده شده و بر هر شانهاش ریخته بود، حتی آن ظرافتش نیز رنگ باخته بود. چون ژولیت مینمود که در چهاردهسالگی چشمهایی چون دوشیزگان و شهیدان عشق داشت.
به تخت خزیدند، و از تاریکی سپاسگزار بودند.
آوای فلوت برید و سکوتی اندوهبار به جا گذاشت.
«حالت خوب است، عزیزم؟»
«آری، مامان.» و خود را در گودی بازوی مادرش مچاله کرد.
«خوبی، مامانی؟»
«آری، عزیزم.»
«پس دیگر بخواب.»
«شب بخیر، عزیزم.»
«شب بخیر، مامانی.»
سکوت.
در حالی که به پشت دراز کشیده بود، چهرهاش را بالا گرفته و چشمهایش را بسته بود، جویباری از اشکهای بیصدا از زیر پلکهای بستهٔ دوشیزه کافمن بیرون زد و چون دستهٔ عینک، از کنارههای چهرهاش سوی گوشهایش سرازیر شد.
یک ساعت گذشت و دو لکهٔ نمناک بر بالش او شکل گرفت.
«خوابیدی، عزیزم؟»
«تقریباً، مامان.»
«حالت خوب است؟»
«خوبم.»
«تو — تو از مامان ناراحتی؟»
«معلوم است که نه، عزیز دلم.»
«من — گمان کردم انگار داشتی گریه میکردی.»
«چه میگویی مامانی، معلوم است که نه! حالا به آن سو برگرد و بخواب.»
یک ساعت دیگر گذشت و ناگهان خانم کافمن بازویش را از زیر لحاف بیرون آورد، ملافه را کنار زد و دستش را بر چهرهٔ نمناک و رو به بالای دخترش گذاشت، آنجا که اشکها بر آن خط انداخته بودند.
«عزیزم!»
«مامانی، تو — نباید این کار را بکنی!»
«آه، عزیز دلم، انگار من شک نکرده بودم!»
«فقط —»
«تو، روبی، بدترین مامان دنیا را داری.» «ولی گمان میکنی، عزیزم، من در این وضع یک لحظه هم خشنودم؟»
«من خوبم مامانی، فقط —»
«نیمی از شب را اینجا دراز کشیدم، روبی، و میاندیشیدم که من چه مادر بدی هستم که فقط به فکر خویش است —»
«نه، نه مامانی. به آن سو برگرد و بخ —»
«دخترم عاشق مرد جوانی شریف و درستکار چون لئو مارکوویچ میشود و من هنوز راضی نیستم! فرض کن شاید دو سه سال نخست نتواند بر پای خود بایستد. فرض کن حتی عمویش مایر هم او را نپذیرد. مگر هر مرد جوانی در آغاز نباید سختی بکشد تا راه بیفتد؟»
«مامانی!»
«فقط چون من برای او اندیشههای خودم را دارم، دخترم نباید در زندگی مردی را داشته باشد که دلش میخواهد!»
«اما مامانی، اگر —»
«روبی، گمان میکنی پس از این همه سال که این خانه بر دوشم بوده و با این مستأجران بالای سرم که هر روز لگدی میزنند، زنی چون من به این آسانی راضی میشود؟ آخه عزیزم، هرچه بیشتر به این چیزها میاندیشم، بیشتر میفهمم خودم چه میخواهم. روبی، گمان کردی من تمام روز چه میکنم؟ هجده سال است با این کارهای خانه و خرید و این فکر و خیالهای لعنتی میجنگم. روبی، در آغاز طبیعی نبود که شوکه شوم وقتی دیدم تو و آن لئوی رند ناگهان اینقدر — اینقدر با هم جور شدهاید؟ من — دیگر نه عزیزم، من — من اکنون با آن مشکلی ندارم.»
«اوه مامانی، اگر — اگر بهراستی گمان میکنی مشکلی نداری!»
«ندارم. چرا باید داشته باشم؟ مردی جوان و درستوحسابی که دخترم عاشقش است. هر مادری باید همینگونه باشد.»
«مامانی، جدی میگویی؟»
«به تو میگویم که حالم خوب است. لازم نیست دیگر احساس بدی داشته باشی یا دقیقهای دیگر گریه کنی. میتوانم به تو بگویم که خشنودم. فردا در آتلانتیکسیتی، آن رند نباید خودش بیاید به من بگوید. من — من خودم مستقیم از او میپرسم!»
«مامان.»
«آخه چرا باید صبر کند تا وضعش بهتر شود تا پس از آن مادرزنش بتواند به او بچسبد؟ گمان نکنم!»
«مامانی عزیزم. اگر بهراستی چنین حسی داری، پس مامان، میتوانی اجارهنامه را عقب بیندازی،» «حتی اگر فقط برای شش ماه باشد و پس از آن ما — ما همگی برویم به —»
«البته عزیزم. مامان میداند. معلوم است که میداند!»
«او — اصلاً از عهدهام برنمیآید که به تو بگویم مامان، لئو چهجور آدمی است تا وقتی خودت بیشتر بشناسیاش، مامان عزیزم.»
«همیشه در وتزبرگ میگویند که او آدم زرنگی است!»
«دقیقاً همین است مامان. او شاهزادهای است، اگر — اگر اصلاً شاهزادهای در دنیا باشد. یک مردِ شاهزادهٔ کوچک.» و روبی آغاز به گریه کرد؛ گریههایی آرام که بهآسانی جاری میشدند.
«من — من نیز میتوانم به تو بگویم عزیزم، که به اندازهٔ تو خشنودم.»
«مامانی عزیزم، مرا ببوس.»
بازو در بازوی هم گرهزده، سخن گفتند تا سپیدهدم از پنجره جاری شد و بامهای کثیف در برابر آسمانی پاک نمایان شدند. آوای تقتق قدمها در حیاط آسفالتشده پیچید و صدای جیرجیر قوطیهای شیر برخاست.
«یعنی آنی یادداشت شیر اضافه برای خانم ساس را گذاشته؟»
«برنخیز عزیزم؛ هنوز ساعت پنج است.»
«همین الان میروم عزیزم، باید با چند حولهٔ اضافه بدوم بروم اتاق دوشیزه فلورا. ساعت شش قطار ترنتون او میرسد.»
«مامان عزیزم، بگذار من بروم.»
«همانجا که هستی بمان! گمان کنم دلت میخواهد وقتی آن مرد جوانی که میشناسم امروز بعدازظهر در آتلانتیکسیتی به دنبال قطارمان میآید، تو کاملاً خسته و ازپاافتاده به نظر برسی، آری؟»
«اوه مامانی، مامانی.» و روبی دوباره بر تجمل بالشها رها شد.
ساعت یازده، بامداد به اوج خود رسید؛ قصاب و نانوا و هرگونه پیشهکاری که فکرش را بکنید، از راه ورودی زیرزمین میرفتند و میآمدند؛ راهروهای طبقهٔ بالا را جارو میکردند؛ پنجرهها چارطاق باز شده بود و پردههای توری را بالا زده بودند؛ بوی بهار حتی از دل آسفالت نیز بیرون میزد؛ آوای ساییدن پلهها از هر سو میآمد؛ فریاد رانندهها از خیابان باریکی که شنبهبامداد با ترافیک واگنهای توزیع و ردیفی از خودروهای شهری، که سقفهایشان باز بود و میکوشیدند راهی به بزرگراه برادویِ بالا بیابند، قفل شده بود. دستهای از بوهای خانگی از آشپزخانهٔ زیرزمین برمیخاست و در راهروها میپیچید؛ بوی گوشت گوسفندی که در دیگ قلقل میکرد و میپخت.
پس از یک صبحِ بالا و پایین رفتن و دوندگی میان اتاقها، خانم کافمن، در حالی که پیشبند آستینبلندی به تن داشت که هنوز از شدت نشاسته خشک و آهارزده بود، گوشی تلفن را در راهرو، درست زیر پلهها، جابهجا کرد؛ سپس به اتاقخوابش رفت و با سنگینی کنار میز تحریرش که کشوهایش نیمهباز بود، نشست. پاکتنامهای بلند روی میز بود؛ آن را به آرامی برداشت، چشمهایش را بست و سخت در مشت فشرد، گویی میخواست از دیدن تصویری بگریزد، اما همان دم اشکی بر گونهاش غلتید. پلکهایش را تندتند زد تا اشک را پس براند، اما طعم تلخ آن در دهانش نشسته بود.
خدمتکاری شلخته سرش را از درِ باز داخل آورد: «خانم کاتز صورتش رو داغون کرد!»
«تیلی، اون یکی رو از روی میز دستشویی آقای کراکوف بردار و بده بهش.»
حالا دیگر آشکارا میگریست و وقتی در بسته شد، هرچند لولای ناقصش باعث شد دوباره باز شود، سرش را بر بازوانش که همچون بالشی نرم شده بود نهاد و شانههایش با هر هقهق بالا و پایین میرفت.
اما پس از چندی، سبزیفروش با پیشبند سفید و آستینهای بالازده برای رسیدگی به حساب ماهانه آمد و او رسیدهای روی میز را با وی چک کرد و با نگاهی ریزبین و چشمی تیز که در پیِ هر ریال اضافهبهای تکههای بیکن صبحانه بود، حسابش را تصفیه کرد.
درست پشت سرِ او، چنان که هنگام رد شدن از در با هم برخورد کردند و گویی رقصکنان جای یکدیگر را باز کردند، آقای وتزبورگ وارد شد؛ پالتویی بر بازوی راست انداخته بود و بازوی چپش به یک کیف مسافرتی کوچک و سیاه تکیه داشت.
همانطور که در چهارچوب درِ باز ایستاده بود، کلاه دِربیاش را عقبتر روی سرش کشید و به او که کنار میز کوچک نشسته بود، نگریست و گفت: «خب، به این میگی ساعت دوازده آمادهای؟»
خانم کافمن برخاست و با پیشبند نشاستهزدهاش که هنگام حرکت صدا میکرد، جلو آمد: «من... خواهش میکنم آقای وتزبورگ، میدونم درست نیست...»
با شگفتی فریاد زد: «نکنه میخوای بگی نمیآی!» و فوراً لحنِ متکبرانهاش فرونشست.
«باید... باید دوباره منو ببخشید آقای وتزبورگ. فایده نداره بخوام شنبهها بزنم بیرون، چه برسه به شنبهٔ پیش از عید.»
«عجب وضعیه، آخه مگه میشه!»
«همهاش میافته برای لحظهٔ آخر آقای وتزبورگ، درست یکی پس از دیگری!»
کیفش را رها کرد تا بر زمین بیفتد.
گفت: «شاید خانم کافمن، به من ربطی نداشته باشه، ولی حیف نیست یه زنِ کاسب و کاربلدِ لایقی مثل شما، بذاره همیشه توی یه خونهای اینطور زنجیر بشه که انگار باهاش ازدواج کرده؟ نیست؟»
«آخه...»
«شنبهها نمیتونه بیاد بیرون، انگار بقیهٔ روزهای هفته فرق میکنه، من ازتون میپرسم! باز هم شنبه رو مقصر میدونید!»
لبهٔ پیشبندش را از روی دامن بالا آورد و با شتاب گفت: «خودتون میبینید آقای وتزبورگ، که با این ابریشم قهوهایام چقدر آماده بودم. حتی... حتی روبی هم هنوز نمیدونه که من نمیآم. فرستادمش پیش گیمپ تا یکی از اون کلاههای حصیری قرمز که الان مدِ دختراست برای خودش بخره. اون پایین دم ایستگاه با ما قرار داره.»
«عجب تهِ خطیه، نه؟ که آدم رو ناامید—»
«لحظهٔ آخر آقای وتزبورگ، میبینید اتفاقات چطور پیش میآد. یهو از آسمون افتاد که خانم فینشرایبر برای شام عید فردا، اون دکتر پوست، آبرامز و زنش رو که خیلی هم سختگیره، دعوت کرده. آنی هم که مچ پاش درد میکنه و...»
«یه دکترِ کلاهبردارِ کوچولو مثل آبرامز با اون همه تبلیغاتی که توی روزنامهها میکنه، باید بیاد روی خون و عرق شما و تعطیلاتتون مفتخوری کنه. به خدا خانم کافمن، درست همونطور که روبی میگه، حیف است که میذارید یه گله مرغِ پیر توی این خونه ریاست کنن!»
«وقتی رفتید ایستگاه آقای وتزبورگ، سریع بهش بگید که زیاد ناراحت نشه که من نیومدم، بگید شاید فردا من...»
آقای وتزبورگ سخنش را برید و با لحنی که اکنون استوارتر شده بود، به سمتش گام برداشت: «من هیچی بهش نمیگم! خانم کافمن، ازتون میپرسم، به نظرتون درسته که...» «...اینطوری با من و روبی بدقولی کنید، درست وقتی که بیشتر از هر وقتِ دیگهای نیاز داریم که شما...»
با شنیدن این حرف، خانم کافمن دستپاچه شد و به تکاپو افتاد: «روبی و شما! آخ، یه ضربالمثل قدیمی هست آقای وتزبورگ که میگه هرچه شاخه کج شود، درخت کج میروید. اون بچه زیاد تعجب نمیکنه اگه مادرش نظرش عوض بشه. خودِ روبی هم دقیقاً مثل مادرش دمدمیمزاج است، حتی بیشتر. با اون دختر، آقای وتزبورگ، سخته آدم بفهمه یه لحظه بعد میخواد چه غلطی بکنه. من همیشه میگم هیچ مردی... هیچکس نمیتونه روی یه دخترِ سربههوا و بیبندوباری مثل... مثل اون حساب کنه.»
او کلاهش را برداشت، همان توربان کوچکی از پرهای سینهٔ پرنده که روی میز کنارش گذاشته شده بود، و با دستوپای لرزان و ناشی جلو آمد. گفت: «بیایید، خواهش میکنم دیگر، خانم کافمن. خواهش میکنم.»
«من—»
«من—من برای فردا لب ساحل برنامههایی چیدم که—که واقعاً عالیه! بیایید دیگر، خانم کافمن.»
«خواهش میکنم آقای وتزبورگ، فشار نیارید. من—من نمیتونم! من همیشه میگم هیچکس نمیتونه روی یه دخترِ سربههوا و بیبندوباری مثل—»
«میخواید بهم بگید خانم کافمن، فقط چون یه دکترِ کلاهبردارِ تازهبهدورانرسیده...»
دستِ زن دوباره دور پاکت بلند پیچید و آن را مچاله کرد. «نه، نه، این—این همهاش نیست آقای وتزبورگ. فقط نمیخوام به روبی بگید، بهم قول میدید؟ اون بچه چقدر روی چیزهای کوچک غصه میخوره. شولیف از آژانس همین الان زنگ زد. بهم گفت امروز بعدازظهر بیشتر از یه یا دو دقیقه وقت ندارم تا—تا امضا کنم. خجالتآوره که این همه هفته برای این اجارهنامه پیچوندشون. میدونید، همیشه تهِ ذهنم این بود که شاید وقتی این اجاره تموم شد یه جای کوچکتر بگیرم، اما خب، همونطور که میگم، حرف زدن راحته ولی اسبابکشی به این سادگیها نیست، مگه نه؟ اگه لولهکشی پستو رو نو کنه و لولاهای درها رو عوض کنه و طبقهٔ دوم و اون اتاقکِ خانم ساس رو کاغذدیواری کنه، همونطور که دیشب گفتم، هرچه باشه موندنِ پنج سالِ دیگه اینجا بدترین اتفاقِ ممکن نیست، هست، آقای وتزبورگ؟»
«من—»
«خونهای که به این راحتی پر میشه و تو چنین موقعیتی که مترو کمتر از دو بلوک فاصله داره. من—خب میبینید آقای وتزبورگ، اگه نمیخوام برگردم و ببینم خونهام رفته تو بازار و شاید بدون خبر من اجارهاش دادن، باید امروز خونه بمونم تا شولیف بیاد.»
موجی از خونِ تیره در صورت آقای وتزبورگ دوید و او کلاهش را در دست چرخاند و انگشتان خشکش را داخل لبهٔ کلاه تکان داد.
فریاد زد: «خانم کافمن، خانم کافمن، بعضی وقتها وقتی یه مرد سالها حرفِ دلش رو نمیزنه، یهو میترکه! من—اوه—ایایای!» و بلافاصله، در حالی که کلماتش به سبب هیجان نامفهوم شده بود، تظاهر کرد که میخواهد گلویش را صاف کند، کلاهش را به هوا انداخت و گرفت، و چشمهایش را گرد کرد.
«آقای وتزبورگ؟»
«یه مرد، خانم کافمن، ممکنه بترکه!»
«بترکه؟»
هنوز چهرهاش بهشدت سرخ بود، اما دیگر با دشواری کمتری آب دهانش را فرو میداد. «بله، از بس در خود نگه داشته. خانم کافمن، آیا زنی چون شما — بهترین زن دنیا، و میتوانم ثابتش کنم — زنی، خانم کافمن، که در قلبش و در قلب من و — آیا چنین زنی نباید به آتلانتیکسیتی بیاید، وقتی من همهچیز را چون صحنهٔ تئاتر آماده کردهام!»
بازویش را دراز کرد، در حالی که آشکارا میلرزید. «آقای وتزبرگ، محض رضای خدا، مگر همین الان به شما نگفتم که او — بسیار سرکش و بیپرواست — او —»
«میآیید خانم کافمن یا نمیآیید؟ از شما میپرسم، میآیید یا نه؟» و حالا با تسلطی تمام، حرکتی نمایشی کرد؛ یک دستش پیش و دست دیگرش پس.
«من — من در توانم نیست، آقای —»
«خیلی خب، پس من — من همین حالا بیرون میزنم. امروز هم چون فرداست! تا هزار سال دیگر هم اگر سخن من باشد، خانم کافمن، شما آن اجارهنامه را امضا نمیکنید! من دیگر آن مرد جوانی نیستم که سخنهای زیبا بگوید، خانم کافمن، اما تا هزار سال دیگر هم شما آن اجارهنامه را امضا نمیکنید.»
«آقای وتزبرگ، روبی، من…» «—»
«اگر کسی اجارهنامهٔ شما را گرفته باشد، خانم کافمن، من — من آن را میخواهم! من میخواهمش! این همانگونه اجارهنامهای است که به کار من میآید: اینکه برای همیشه، تا پایان عمر، مستأجر شما باشم!»
خانم کافمن نمیتوانست در این خیالپردازیهای او همراه شود، پس همانجا ایستاد و در حالی که ضربان قلبش تا گلویش بالا آمده بود، از او بازخواست کرد: «آقای وتزبرگ، اگر او آن درها و لولاهای در و لولهکشیهای تازه را نصب کند —»
«من مردی سادهام، خانم کافمن؛ چیز چندانی ندارم که به زنی بدهم که میتواند خون دلش را چون آب بریزد. اما همهٔ این سالها منتظر بودم، خانم کافمن، که بیرون بزنم، تا — تا وقتی که اوضاع پختهتر شود. میدانم با زنی چون شما، که خوشبختی خودش همیشه در درجهٔ آخر است، نخست باید تکلیف دخترتان روشن شود —»
«او دختری جوان است، آقای وتزبرگ، شما — شما نباید حساب کنید روی — اگر سخن من بود —»
«آن پسر بسیار آقاست، خانم کافمن. با یاری عمویش، بگذارید به شما بگویم، آغازی بهتر از بیشتر جوانها دارد!»
خانم کافمن، میز را گرفته، برخاست.
«من — من —» گفت. «چه؟»
او با صدایی بسیار نرم زمزمه کرد: «لینا.»
«لینا، آقای وتزبرگ؟»
«آسان نبود، لینی، این سالها که او داشت بزرگ میشد، که این نام را بر لبهایم نیاورم. نامی چون برگ گل سرخ. لینا!» دوباره تکرار کرد و پیش آمد.
درک حقیقت، آرام و چون سپیدهدم بامداد، در ذهنش طلوع کرد.
گفت: «من — من، آقای وتزبرگ، باید مرا ببخشید» و ناگهان نشست.
مرد سوی میز کوچک رفت و بر پشتی صندلی او خم شد؛ دستش را نه بر شانهاش، بلکه بر دستهٔ صندلی گذاشت. صدایش لحنی تند و تمرینشده داشت.
«شاید فردا، اگر زیر سخنتان نمیزدید، کنار اقیانوس این حرفها زیباتر مینمود، لینی، اما برای اینکه…» «… مردی به زنی بگوید که او نخستین و بهترین زن دنیاست، نیازی به اقیانوس نیست. هست، لینی؟»
«من — من گمان کردم روبی. او —»
«لئو پسر خوبی است، لینی. پسری خوب که میتواند با زنی همانقدر خوب باشد که پدرش پیش از او بود. حتی برای دختری باکلاس چون روبی ما هم بهاندازهٔ کافی خوب است، لینی — روبیِ ما!»
«گاتایم هیمل، پس تو —»
«هوشیار است، آن هم بسیار. با آغازی که من میتوانم در کار و کسبم برایش رقم بزنم، لازم نیست نگران باشی که روبی نتواند با مردی که خود برگزیده است سر و سامان گیرد. فردا در آتلانتیکسیتی، همهچیز آماده بود که به او بگویم —»
لینی، در حالی که بر صندلیاش میچرخید تا با او روبهرو شود، گفت: «تو! تو — همهٔ این مدت داشتی نقشه میکشیدی —»
مرد شرمنده دست به گردنش کشید. «منصفانه نیست، لینی؟ در عشق و جنگ و تجارت، مردی باید برای آنچه از زندگی میخواهد نقشه بکشد؟ بسیار طول کشید تا او بزرگ شود. از آغاز میدانستم وقتی این دو، که هریک اینقدر پر از شور و خیالاند، به هم برسند، آنچه رخ داد طبیعی بود. خانم کافمن! لینی! لینی!»
از دو طبقه بالاتر، از میان در باز و بلندتر از آوای گوشخراش سابیدن، صدایی از راهروها پیچید و به درون آمد: «خانم کافمن، آب یخ — لطفاً!»
مرد، در حالی که انگشتان لرزان و آهنگینش گرد مچ دست او حلقه میشد، گفت: «لینی.»
«خانم کاف — من، آب یخ، لط —!»
لینی با دست آزادش پیش رفت و در را محکم کوبید، گونهاش را به پشت دست مرد تکیه داد و چشمهایش را بست.