مرد، همچنان که به چراغی که داشتند روشنش میکردند خیره شده بود، گفت: «نه، مسئله فقط این است که آمبروز کلارک میخواهد خوشبخت باشد. برای همین است که فرصت روشن کردن چراغها را برایش فراهم کردم. گفتم شاید این کار یاریاش کند تا به خوشبختی برسد.»
یکی با ریشخند گفت: «خوشبخت! او مست است ـ همیشه مست است!»
دکتر به اعتراض گفت: «بااینهمه، او در پی خوشبختی است.»
زن جوان و شادمان، عروس دکتر، گفتن آغاز کرد: «پس چرا آمبروز به خوشبختی نمیرسد و دست از ـ»
دکتر سخنش را تمام کرد: «و دست از خورشیددوستی برنمیدارد؟ از آن رو که خوشبختی بیشتر اوقات دشوار به دست میآید و نگاه داشتنش از آن هم دشوارتر است.»
بیرون، کودکی تا آنجا که در توانش بود تلوتلوخوران پیش میرفت، دست پدرش را سخت چسبیده بود و نوک پارهٔ یکی از چکمههای کوچکش را گاهبهگاه به ناهمواریهای جاده میکوبید. آنان تندتند از چراغی به چراغ دیگر میرفتند و پشت سر خویش دهها شعلهٔ رنگپریده بر جای میگذاشتند، در نور زرد غروب که بر روستا میتابید.
اما چون پرل به حومهٔ شهر رسید، ایستاد و فریاد زد: «بابا، من فقط تا همینجا میتوانم با تو بیایم، چون مامان خبر ندارد.»
خورشیددوست زیر لب زمزمه کرد: «بله، بله، خیلی دور، خیلی دور.»
«بابا، چرا اینطور میلرزی؟ بابا، نمیشود پیش از آنکه دنبال خورشید بدوی، لحظهای همینجا بایستی؟»
«عجله دارم که برسم ـ برسم ـ برسم.»
«اما خورشید که درست همان بالاست، بابا.»
«میروم دنبالش ـ میروم دنبالش ـ خورشید چه تند میرود ـ هیچکس نمیداند چقدر تند ـ تندتر از آنکه من بتوانم چراغها را روشن کنم ـ مسابقهای داغ ـ تمام روز ـ تمام شب ـ تا ابد! میروم دنبالش، پرل ـ اسمت پرل است، نه؟»
«بله، بابا.»
کودک با شگفتی به او نگریست؛ برای اینهمه رخداد شگفت، تنها یک توضیح ممکن بود و آن خورشیددوستی بود.
پرسید: «باز پایت خیلی درد میکند؟»
زیر لب گفت: «درد بدی است.»
«پس بابا، چه چیز تو را وامیدارد که دنبال خورشید بروی؟»
نگاهی بدگمان به پرل انداخت، که با هر دو دست کوچکش به یکی از دستهای او آویخته بود، و با لکنت گفت: «من ـ من گرسنهام.»
کودک از شرم سرخ شد. نوک چکمهٔ راستش را بر خاک میغلتاند و میغلتاند. بر چکمهٔ راست، سرِ برنجی کنده شده بود، اما بر چکمهٔ چپ هنوز براق و درخشان بود؛ یگانه پارهای از پیوستگی، در چیزی که جز آن میبایست چون همهٔ چرمهای کفش از میان برود.
آمبروز به آن اشاره کرد و گفت: «بدهاش به من، پرل.»
چون سکه میدرخشید و به سکه میمانست؛ شاید میشد به جای سکه قالبش کرد.
دخترک پاسخ داد: «نه، نه بابا، حرفهای احمقانه نزن!»
با خویش اندیشید: گرسنگی و درد، گرسنگی و درد و شکست؛ اینها سرنوشت پدرش بود. آنگاه یکی از دستهایش را از دست پدر رها کرد و به جیبش برد. آرام دستش را بیرون آورد؛ سکهای در آن بود.
سکه را پیش چشم او گرفت و گفت: «بابا، گمانم دیگر گرسنه نمانی، نه؟»
خورشیددوست سکه را با آز قاپید. این همان چیزی بود که حتی به پای لنگِ کفش چوبی بال میداد و به پای کفش چرمی بالهایی دوچندان.
فریاد زد: «باید بروم ـ بروم ـ بروم!»
و رفت.
پرل گریز او را تماشا کرد، که گاه گویی پرواز میکرد؛ لیلیکنان در پی خورشید میدوید، موهای بلند و حناییاش در باد رقصان بود و صدای خندههای وحشیاش از کوههایی که به سویشان میگریخت، میپیچید و بازمیپیچید. فریاد میزد و میخواند، و دخترک آنقدر تماشا کرد تا دیگر نه نور صیقلخورده بر موهای پدرش دیده میشد و نه خمیدگی کمرِ گریزانش.
سپس کودک سوی چراغهای کمنور چرخید و در گرگومیش به سوی خانه رفت. بهگونهای دریافته بود که خورشیددوستی جزئی جدانشدنی از کار مردان است و مایهٔ رنج آنان میشود، و این پندار برایش هولناک بود.
۲
خورشید، آورندهٔ شادی و گرما، شفابخش و تسکیندهنده، خورشید باشکوه و تابان، آن بالا بود. آمبروز نمیخواست بازگردد، زیرا همهٔ بدبختیهایی که در این دنیا چشیده بود ـ و بسیار چشیده بود ـ از همین بازگشتها برمیخاست. با انگشتانش و نوک کفشهای چرمیاش به صخره چسبیده بود و آنان را که کفش چوبی و چرمی به پا داشتند با خود به بالای صخره میکشید. اما هنوز در آغاز راه بود که پنداشت خورشید دارد از او پیشی میگیرد، دارد خورشید را از دست میدهد. هراسان، گونهاش چون گلسنگ به صخره چسبیده، به بالا خیره شد. خورشید بر بلندترین نقطهٔ صخرهٔ عظیم، آرامآرام از دیده پنهان شد: یک چهارمش رفت، دو چهارمش، سه چهارمش، و دیگر هیچ نماند مگر مژهای سوزان و بزرگ، و سپس همهاش رفت.
برای آمبروز، فرزند نور، بهناگاه تاریکی شد؛ خورشید رفته بود. با هقهقی دستهایش را رها کرد، لغزید و از همان جایی که بالا رفته بود فروافتاد و بیحرکت بر زمین ماند، همچنان که فریادش چون بالی سیاه میان صخرهها بالبال میزد.
در آن سوی جهان، خورشیدی که این بار بیگمان میبایست از آنِ او باشد، در مسیر روزانهاش بر فراز صخرههای دیگر و تپههای سنگی و دشتهای سنگلاخ و مرغزارها و جویبارهای درخشان، پایین و پایین و پایینتر میرفت.
فریاد خورشیددوست میان صخرهها پیچید و در مأوای فراموششدهٔ فریادها فرورفت، تا آنکه آمبروز دوباره چشم گشود و به تاریکی بالای سرش خیره شد. میدانست این یعنی چه. خورشید رفته بود؛ باز خورشید را از دست داده بود. با فریادی برخاست و تلوتلو خورد و سکندری رفت و سپس، راه خروج را که یافت، خویش را به دشتهای سنگلاخ و مرغزارهای نمناک رساند. تقتق، تقتق، تقتق، تِقتِق، تِقتِقتق؛ همه صدای دویدن و تلوتلو خوردن او را در خیابانهای چراغافروخته میشنیدند.
زنی به شوهرش گفت: «ببین موهای مسیاش چطور میدرخشد!»
شوهرش پاسخ داد: «چون دیوانهها میدود.»
دختربچهای با هراسی در صدا گفت: «مادر، دیشب که رد میشد، از همین پنجره به درون نگاه کرد.»
مادر گفت: «حالا هم در پی چیزی میگردد و گمانم برای همین است که چراغها را روشن میکند و دنبال خورشید میدود، هرچند یقین دارم هیچکس نمیداند چه بر سر آمبروز کلارک آمده است، مگر آنکه همیشه مست است.»
عروسی که کنار پنجرهای تاریک ایستاده بود و بازوی معشوقش دور شانههایش بود، پرسید: «به گمانت او در پی چیست؟»
معشوق پاسخ داد: «دکتر میگوید در پی خوشبختی است.»
۳
هنگامی که خورشیددو به دشتهای تاریک و سپس به مراتع نمور و سیاه رسید، نخستین اندیشهای که به ذهنش آمد این بود که اکنون که خورشید را در مدارش گم کرده است، اگر بخواهد بازش یابد، باید برگردد. اما همهٔ بدبختیهایی که تاکنون کشیده بود از همین بازگشتنها آغاز شده بود.
آمبروز میدانست خورشید از کجا طلوع میکند؛ از سوی شرق، فراتر از نورثرلی، از کنار چراغها، از کنار جایی که خانهاش مینامید، تا آسیاب کهنه، جایی که رودخانه خروشان بود و روزگاری چرخهایش تیکتیک میکرد، و تپهها قد میکشیدند و خورشید هر بامداد میان دریاچه و رودخانه بالا میآمد.
پس تلوتلوخوران پیش رفت و با لمس تیرهای حصار و دیوارهای سنگی راه خویش را یافت تا به چهارراه رسید و از آنجا به روستا. خورشیددو هدفی داشت و هرگز در آن هدف نلرزیده بود: اینکه خورشید را بگیرد و پیش برود ـ دیگر هرگز بازنگردد ـ و تا ابد با آن همسفر شود.
آمبروز کلارک، خسته و لرزان، راهش را پیدا کرد؛ از کنار تکچراغ یک کلبه گذشت، از کنار سنگهایی که در نور ستارگان خاکستری و درخشان بودند، از کنار پنجرههای روشن، از کنار تنههای تیره و راستقامت درختان، از میان خیابانهای چراغافروختهٔ نورثرلی، از کنار پنجرههای دکتر، از کنار مغازهای بزرگ، از کنار بازداشتگاه، از کنار خانهٔ کشیش، از کنار کفنودفن ـ تیکتاک، تیکتاک، تیکتاک.
نوهٔ دکتر بیدار بود و از تخت سفید و کوچکش برخاست: «آن چیست؟» فریاد زد، «خورشیددو دارد برمیگردد؟»
مادرش پاسخ داد: «آری، عزیزم، دارد برمیگردد.»
«مجبور است همیشه برگردد؟»
پاسخ آمد: «همیشه، زیرا از آن سو راهی برای پیش رفتن نیست.»
تیکتاک، تیکتاک، تیکتاک؛ گامبهگام و لنگلنگان، آمبروز در دل شب پیش رفت.
از مغازهٔ بزرگ، پسر صاحبمغازه از پنجره به بیرون نگریست تا گذشتن لنگلنگان او را ببیند.
تیکتاک، تیکتاک، تیکتاک، تیکتاک؛ پایی با کفش چرمی پیش میرفت و پایی با کفش چوبی از پیاش کشیده میشد؛ از کنار بازداشتگاه گذشت، جایی که استیون شورت، کلانتر شهر، از میان نردههای آهنین و سنگین برای دزدی نان و آب میفرستاد. دزدان آزاد میتوانند نان بهقدر کفایت بخرند، یا بدزدند، و آن را با آفتاب و آزادی کره بزنند و خواهناخواه سیر شوند. اما دزدان گرفتارشده باید گرسنگی بکشند.
تیکتاک، تیکتاک، تیکتاک؛ پاها راهشان را گم میکردند و سرش چنان میچرخید که چراغها و ستارهها چون مشعلهایی گرد سرش میگشتند. تیکتاک، تیکتاک، تیکتاک؛ از کنار خانهٔ کشیش گذشت، جایی که «مرد نیک» در نمازهای شبانهاش از گناه و رستگاری، از عشق و زندگی جاودان میخواند. تیکتاک!
تیکتاک، تیکتاک، تیکتاک؛ «خورشیددو» اکنون تند میرفت؛ نه از آن رو که به خانه نزدیک میشد، بل از آن رو که از برابر گورستان میگذشت. تیکتاک، تیکتاک؛ کفشهای چرمی با ولع کفشهای چوبی را دنبال میکردند. و او از جایی که از سر اجبار به گذشتن از آن گریسته بود، دور شد.
پیش روی او، در دل شب، دو پنجرهٔ روشن میدرخشید. آمبروز کلارک با خویش اندیشید که بیگمان خورشید پارهای از خویش را آنجا به یادگار نهاده است تا بدرخشد ـ آری، آری، راهش همین بود، این راه خورشیدِ در حال طلوع بود. هرچه آنجا بود از آنِ او بود ـ تنها کافی بود از برابر گورستان بگذرد و همه چیز از آنِ او میشد؛ کلبهاش، زنش، پرل کوچولویش، آن پارهٔ خورشید که کنده شده و بر میز سفید کاج ایستاده بود. همه چیز، مگر آسیاب؛ آسیاب از آنِ او نبود، و آهی کشید و انگشتانش را به جیبش فروبرد. بااینهمه، اگر کسی سد راهش نمیشد، پارهای از خورشید بهتر از هیچ بود. آن را به دست میآورد و شادیاش را برای همه میپراکند.
۴
پرل پرسید: «مامان، خورشیددو بودن کار سختی است؟»
مادر پاسخ داد: «بستگی دارد منظورت چه باشد.» اتو بر کتان خیس هیسهیس میکرد.
کودک لحظهای چهرهٔ مادرش را برانداز کرد. سپس پیشبند کهنهاش را بالا زد ـ روزگاری گلهای ریز و روشن «فراموشم مکن» بر آن گلدوزی شده بود، اما آن پیش از آن بود که آمبروز کلارک دچار آفتابزدگی شود ـ و در جیب لباسش به جستوجو پرداخت.
«اینجاست!» چهرهٔ رنگپریده و کودکانهاش از شادی درخشید. «ببین مامان، دکتر دو تا از اینها به من داد.»
سکهٔ نقره را بیرون آورد، درست همانند سکهای که به پدرش داده بود، و آن را زیر نور چراغ گرفت.
مادر نگاه نکرد. پارهای پارچه را برگرداند و با انگشت اشارهٔ نمناکش آزمود. اتو چون گربهای خشمگین تف کرد. سپس نگاهی به کودک انداخت و از پاهای باریکش تا چکمههایی که پارههای رویه و زیرهشان کنده شده بود فرورفت. حتی یک لحظه هم اتو کشیدن را واننهاد، زیرا همان کار بود که نانشان را فراهم میکرد.
آهی کشید و گفت: «کاش دستکم یک جفت کفش داشتی! آن یکی کجاست؟»
«منظورت آن یکی سکه است، مامان؟»
پرل هراسان مینمود.
مادر فرمان داد: «آری، به من بگو.» و سپس با تلخی افزود: «نه، لازم نیست بگویی. آن را به بابات دادی.»
کودک فریاد زد: «اما مامان! پایش خیلی درد میکرد ـ خودش گفت درد میکند ـ و گفت در خورشیددو بودن کامیاب نبوده است و ـ»
«بس است، دیگر کافی است! همهٔ این بهانهها را از آغاز تا پایان از بر شدهام. به هر روی، آن را به او نده. تو باید یک جفت دستکش داشته باشی. تا روز شکرگزاری تنها یک روز تعطیل مانده است.»
پرل خویش را به پهلوی چپ مادرش چسباند. یکی از بازوانش را دور کمر او حلقه کرد و آهی کشید، زیرا چنین نزدیک بودن به او خوشایند بود. پرسشهای بسیاری بود که میبایست دریابد. به نظر میرسید عشق مادر یگانه چیزی است که روشن و آشکار است.
مدتی همانگونه ایستاد، بیاعتنا به جنبشها و ضربات بازوی بیدرنگ و پرکار مادرش و کوبشهایش بر میز اتو.
پرل گفت: «مامان، اگر بابا گمان نمیکرد که حتماً باید دنبال خورشید بدود، ما خوشبختترین خانوادهٔ همهٔ دنیا نمیشدیم؟»
سیبیل پاسخ داد: «شاید چنین میشد، عزیزم، شاید هم همینگونه.»
تیکتاک، تیکتاک، تیکتاک، نرم چون بارش باران بر بامی پوشیده از خزه؛ پارهای از خورشید، درخشان و استوار و نزدیکتر؛ زرین و تابان زیر آفتاب، برق اتوی جلاخورده، تیکتاک، تیکتاک، تیکتاک، نرمتر از بارش باران بر بامی پوشیده از خزه ـ اینجا پایان شکست بود، این و از این هم بیشتر. این و از این هم بیشتر!
پرل پرسید: «مامان، آن چه بود که از برابر پنجره گذشت؟»
«هیچ، گمانم. من چیزی نشنیدم.»
«اما مامان، من چیزی دیدم.»
«دیدی؟ خب، شبها دیگر دارد سرد میشود ـ شاید شهابسنگی بوده است.»
تیکتاک، تیکتاک، تیکتاک، گرد خانه، تا دم در، تا چفت در. آنکس که هرگز نتوانسته بود همهٔ آن را به دست آورد، میبایست در به دست آوردن حتی پارهای از آن خورشید هشیار باشد؛ خورشیدی که تصاحبش معنای پایان شکست و بدبختی بود. تیکتاک، تیک ـ در ـ تاک ـ چفت ـ یک یورش، و از آنِ او شد، از آنِ او، از آنِ او، تابخوران و درخشان، شعلهور و تابان، فروافتاده و لرزان ـ از آنِ او، از آنِ او، از آنِ او، در دستش، از آنِ خودش، جزئی و پارهای جدانشدنی از آن موجود عظیم. پرتابش کن، بگیرش، تکانش بده! از آنِ او، از آنِ او، از آنِ او، برای همیشه!
فریاد سیبیل برخاست: «آمبروز! برای رضای خدا آن چراغ را زمین بگذار ـ بگذارش زمین!»
احمقها، احمقها، احمقها؛ آن را داشتند و حتی نمیدانستند که درست در کنارشان است. فرزند او، فرزندش باید همهاش را داشته باشد ـ هرگز به دل شب و تاریکی نزند ـ هرگز دنبال خورشید ندوَد و هرگز نیابد ـ فرزندش!
فریاد دیگری برخاست: «بابا! خیلی میسوزد! چراغ دارد مرا میسوزاند!»
چراغ باز نزدیکتر تاب خورد، مشعلی از شعله و جویباری سیاه از دود. اینگونه پخشش کن ـ شادی و شادی و شادی!
بوی دود، جیغهای کودکی، جهش ببرگون زنی بر مردی، صدای خرد شدن چراغ، اتاقی سیاه و صدای بم کوبیده شدن و دستوپا زدن در کشمکش بر کف زمین؛ و سپس نالهها و سکوت.
خورشیددو از دل تاریکی و سکوت، بر یک زانو و پایی با کفش چرمی برخاست و کفش چوبیاش را در کنار آن نهاد. پنجرهها در نور شب رنگی رنگپریده و نقرهای داشتند؛ در اتاق بوی دودهٔ چراغ و موی سوخته میپیچید؛ پشت سرش، شبکهٔ اجاق آشپزخانه چون چشمی خبیث میدرخشید.
ببین چه کرده بودند! برای همه شادی و خوشبختی، آن هم به فراوانی، اما شکستش داده بودند. سیبیل همیشه با او مخالف بود. به هر روی، او همهٔ تلاش خویش را کرده بود تا شادی را بیابد و بر سر همهشان بپاشد. تقتق ـ چیزی نرم، گردش بچرخ و کفش چوبی را بر زمین بکش؛ تقتق، تقتق، باز هم چیزی؛ گردش، تقتق، تقتقتق، تقتق؛ چفت در؛ بیرون، تقتق، تقتق؛ به سوی آسیاب؛ باز هم سپیدهدم؛ آسیاب همواره سپیدهدم را برایش بازمیگرداند؛ اما در آسیاب میبایست پول پرداخت ـ شست و انگشت اشاره به درون جیب ـ آری، همان سکهٔ نقرهای که پرل به او داده بود آنجا بود ـ تقتقتق، تقتقتق، تقتقتق، نه با آن سرعتی که از برابر گورکن میگذشت، اما اکنون با همهٔ توانی که داشت میرفت، با تقتقتق، تقتقتق، همچنان که ستارگان و ماه و درختان گرد سرش میچرخیدند.
۵
آسیابان، برای صرفهجویی در روغن، در تاریکی نشسته بود. از آن زمان که دریافته بود طلای بیشتری از راهی جز آسیاب کردن گندم به دست میآید، دیگر گندم آسیاب نمیکرد. بااینهمه، هنوز او را آسیابان میخواندند ـ هاردینگ پیر، آسیابان.
برخاست و پشت کرکرههای بسته ایستاد تا از لای شکافهای چوبی جادهای را ببیند که آمبروز کلارک در آن میلنگید. بالای سر آسیابان صدای کشیده شدن پاهایی با دمپایی میآمد.
زیر لب غرید: «دارد آماده میشود.»
اما همانگونه کنار کرکرهها ایستاد، آمبروز کلارک را تماشا کرد و دستهایش را به هم مالید. سپس خندید و دستهایش را مالید و مالید و مالید، و نفسش را چنان به درون کشید که صدایی تیکتیکمانند داد. هیچکس بهتر از او نمیدانست که خورشیددو احمقی است.
شکافهای چوبی را پایین داد تا حتی به اندازهٔ چشم گربهای نوری به بیرون نزند و کبریتی بر شمعی کشید. شمع روشن را بالا گرفت و گذاشت آمبروز وارد شود. نور شمع بر موهای مسیرنگ و چهرهٔ برافروختهٔ خورشیددو لرزید. آسیابان در آن چشمان خونگرفته و آفتابپرور، هر آنچه را لازم بود بداند خواند.
آسیابان پرسید: «چه آوردهای؟»
آمبروز در جیبش جستوجو کرد و آن سکهٔ نقره را که پرل به او داده بود بیرون آورد.
این نقره با دستهای کوچک او گرم شده بود و چندان مالیده شده بود تا برق بزند و پیکرهٔ زیبای آزادی نمایان شود و چشمان کودکی بتواند آن کلمات را بخواند: «به خدا توکل میکنیم».
آسیابان سکه را زیر شعلهٔ شمع گرفت، آن را با دندان گاز زد و سپس به جیبش نهاد.
شمع را خاموش کرد و آمبروز را در تاریکی رها کرد. به حیاط، کنار تودهٔ کندههای چوب رفت. آسیابان پارچی آورد و از آن مایعی زرد و کدر ریخت که بخار از آن برمیخاست. آمبروز ریختن مایع را تماشا میکرد، با ولع و دیوانهوار تماشا میکرد. حتی پیش از آنکه لیوان پر شود، آن را قاپید. خورشیددو نخستین لیوان را یکنفس سر کشید. مایع میسوزاند و میگزید، هیجان میبخشید و نیش میزد، چون دستی از فلز گداخته اعصاب لرزانش را گرفت و گویی آرامشان کرد؛ اشکهای تسکین را در چشمانش جاری ساخت؛ شنا کرد و هجوم برد، بیرون و بیرونتر، تا دورترین نقاط وجودش؛ در انگشتان و گوشهایش گزگز کرد و نیش زد؛ در شکمش چون گرمای تابستان قلقل کرد و همهٔ بدبختیها را از ذهنش زدود. آسیابان به چهرهای مینگریست که رنگ میباخت، برافروخته میشد و سپس در شباهتی به آرامش، مات میگشت.
همچنان که دستهایش را میمالید، پرسید: «چه شانسی آوردی؟»
خورشیددو، همچنان که لیوانش را برای نوشیدنی دیگری پیش میبرد، پاسخ داد: «هیچ، امروز هیچ، اما فردا خورشید را میگیرم.»
هاردینگ پارچ را بلند کرد، بالای لیوان گرفت و ریخت.
خورشیددو لیوان را با یک دست گرفت و با دست دیگر یقهٔ کت آسیابان را چسبید، او را به خویش نزدیک کرد و در گوشش زمزمه کرد: «به تو میگویم از کجا میدانم. من… یک تکه… روی میز پیدا کردم… برای نخستین بار.»
آسیابان، که به پول میاندیشید، پرسید: «تکهای از چه؟»
«از خورشید، معلوم است»، و آمبروز سر جنباند، «اما زنم طرف من است ـ لعنت بر زنها!»
مردی از پیادهرو آمد، وارد شد و بر نیمکتی نشست و نوشیدنی خواست. همچنان که لیوانش را به لبهایش نزدیک میکرد، مرد دیگری وارد شد، او نیز بر نیمکت نشست و مشروب خواست. اکنون دیگر تندتند میآمدند تا آنکه نیمکت پر شد و مردها در راهرو ایستادند ـ همه منتظر بودند.
خورشیددو چندان خندید تا اشک از چشمانش سرازیر شد. سپس به فحش دادن آغاز کرد و در اتاق نشیمنی که آسیابان او را در آن محبوس کرده بود، پیوسته ناسزا میگفت و گاه با فریاد و گاه با خنده تکرار میکرد: «لعنت بر زنها! لعنت بر زنها! همهشان علیه ما هستند! همهشان علیه ما هستند!»
سرانجام بر کاناپهٔ کهنه و فرسودهای با رویهٔ موی اسب ولو شد و جیغ زد و گریست و خندید و فحش داد، و با پای چوبیاش بر کف زمین کوبید و با پای چرمیاش بر کف زمین کوبید. سپس در تنهایی زاری کرد. در تنهایی پیوسته زیر لب زمزمه میکرد: «خورشید را به من بدهید ـ خورشید از آنِ من است!» سرانجام بر کاناپه رها شد، مچاله گشت و بیحس و بیحال همانجا افتاد.
۶
آن شب رفتوآمد بسیار بود. درست پیش از سپیدهدم، هنگامی که واپسین مرد داشت میرفت، خورشیددو هنوز بر کاناپهٔ سیاه افتاده بود؛ نفسهایش بلند و گرفته بود، چهرهاش کبود گشته بود و پای چوبیاش از لبهٔ کاناپه آویزان بود.
بیرون، سنگهای خاکستری در سپیدهدم میدرخشیدند. بیرون، شاخهها، همچنان که پرندگان از آشیانشان میپریدند، به جنبش افتاده بودند. بیرون، حتی ریشههای مارپیچ بوتهها و گلها و پیچکهای خشکیده میدانستند آنچه را خورشیددو دیگر نمیدانست: اینکه سپیدهدم در راه است و خورشید از فراز تپههای شرقی طلوع خواهد کرد و با شکوه و بخشندگیاش سوی غرب خواهد رفت. بیرون، برکهٔ کوچکی که همواره در حاشیهٔ جوی آسیابان بود، سپیدهدمِ در راه را چون چشمانی بینا به خویش کشید و، همچون ایمان، رنگ آسمان را بازتاب داد و از سفیدی بکر درختان توس به لرزه درآمد.
هاردینگ فریاد زد: «برخیز!»
آمبروز کلارک پاسخ نداد. آسیابان لیوانی آب سرد آورد و بر چهرهٔ خورشیددو پاشید. آمبروز با فریادی از جا جهید و دستهایش را پیش آورد تا خویش را بپوشاند.
آسیابان، همچنان که او را سوی در هل میداد، فرمان داد: «همین حالا گم شو بیرون، احمق!»
این سرنوشت خورشیددو بود ـ کسی که میتوانست و میخواست روزی خورشید را پیش از آن بگیرد و ارباب همهٔ قلمرو شادی و گرمای آن شود.
دست چپ آسیابان از پیش بر چفت بود تا راه خورشیددو را به بیرون ببندد. و آمبروز تلوتلوخوران از روی آستانه به جهان سپیدهدم گام نهاد.
تقتوق و توقف، تقتوق و ادامه، تقتوق و توقف، تقتوق و ادامه. هر بار که پای چوبی بر زمین میخورد، زمین یخزده صدایی میداد چون دندههای عظیم و خشک و زنجیرشدهٔ یخ. تقتوق و ادامه، تقتوق و توقف، و ادامه و توقف و ادامه و توقف.
کنار جاده، درختان لاریچِ برهنه و تابخورده با جوانههای تسبیحمانندشان در انتظار شعلهور شدن بهاری دیگر بودند و بر دامنهها، خطوط موجدار درختانی که باد رانده بودشان و رنجشان را به تصویر کشیده بود. باز هم سپیدهدم داشت میرسید و تند میآمد. بالای تپههای آبی تیره، افقی از کهربای زلال بود و بالای آن میلیونها ابر گلگون و بالدار دستهدسته پر میکشیدند. تقتوق و ادامه، تقتوق و توقف، ادامه، تقتقتقتق و سقوط.
هیچجا بر درختان برگی نبود، مگر برگهای پژمرده و هنوز خاکستریسبز سپیدار. در جایجای جنگلهای تاریک و بیبرگ، خطوط ظریف و سفید نهالهای توس، اندوه فزایندهٔ فضا را حک میکردند.
خورشیددو، کمی بیش از طول یک درخت دورتر از در خانهاش، سقوط کرد. دری که هنوز نیمهباز بود، در تلاطم تندبادهای خنک و بازیگوش سپیدهدم به پیش و پس میجنبید. خورشید داشت میآمد ـ بیشک خورشید داشت میآمد، پیشدرآمدش نور و آواز بود، باد و رنگ. اما خورشیددو هیچکدام را ندید، زیرا صورت بر زمین در خندک کنار جاده افتاده بود. خورشید داشت میآمد؛ همین حالا ریشههای کوچک و سفید و مارپیچ آن را حس میکردند، موشهای دشت میدانستند، سنجابها در لانههاشان میدانستند، بال پرنده و نوک درخت میدانستند، اما خورشیددو، صورت بر زمین در خندک، هیچ نمیدانست.
در هیچ نقطهای از آگاهی خورشیددو، خورشید او را لمس نکرد. او از سرزمین مرزی گذشته و به سرزمینی درآمده بود که فعلاً در آن هیچ نبود؛ نه فریادی در قلب و نه جنبشی در روح. چراغبان، که اکنون میبایست چراغهایش را خاموش کند، صورت بر زمین در خندک افتاده بود.
با گذشت شب، سیبیل کلارک به دشواری سوی هوشیاری بازگشت، همچنان که سنگینیای بر سینه و قلبش حس میکرد. اما چون چشمانش را آرام گشود، تنها طرح کلی اجاق آشپزخانه پیش رویش شکل گرفت.
آهی کشید و گفت: «اوه، آتش خاموش شده است!»
دایرهٔ آگاهیاش گستردهتر و گرمتر شد. بر سینهاش چیزی بود سبکتر از نفسهای سنگینی که میکشید؛ چیزی نرم و گرم و تسکینبخش. دست چپش را بلند کرد و سر کودک را لمس کرد، همان سر را که در آغوشش با خورشیددو به هم پیوسته بودند. با فریادی او را نزدیکتر کشید. مبارک، مبارک، مبارک، کوچولوی مبارک! نمیدانست این خواب است یا چیز دیگری ـ شاید خود بهشت باشد.
نیرو چون موجی خروشان به پیکرش بازگشت. بهسختی بر پاهایش ایستاد، کودک خوابآلود را در آغوش گرفت و تلوتلوخوران با او به اتاق مجاور رفت. همهٔ واقعیتهای سخت و تلخ از میان رفته بودند و تنها مهربانترین و بزرگترینشان بر جای مانده بود: مادر و فرزند! پرل را بر تخت نهاد. شمعی روشن کرد و به چهرهٔ کوچک خیره شد و به شقیقهٔ کودک، همان جا که شیشهٔ چراغ زخمی بلند و سرخ به شکل تاول بر جای نهاده بود.
گفت: «نخست آتش را روشن میکنم. یعنی کجاست؟»
چون آتش روشن شد، سوی در رفت و به بیرون نگریست؛ دگرگونی رنگ شب و ستارهٔ بامدادی را در شرق دید. چند ثانیهای همانجا ایستاد. رنگها پشت تپههای تاریک درخشان میشدند و خاکستری به آبی، آبی به صورتی و سپس به طلایی بدل میگشت. ستارهٔ بامدادی کمنور میشد و ابرهای مرواریدگون، میلیونها، دستهدسته سوی بالا میرفتند.
نگاهی به آشپزخانه انداخت، جایی که صدای ترقتورق آتش میآمد، سپس در را آرام بست و بیرون رفت.
همچنان که سوی آسیاب میرفت، پیکری را دید که به سویش میآمد. استیون شورت بود، کلانتر. دستش با اضطراب یقهٔ پارهاش را لمس کرد و از چانهاش بالا رفت تا به گونهٔ شکافته و شقیقهٔ کبودش رسید.
کلانتر جوان، همچنان که نگاهش را از او میگذراند، گفت: «صبح به خیر، خانم.»
سیبیل نگاه او را دنبال کرد. آری، همان چیزی که برای یافتنش آمده بود آنجا بود. صورت بر زمین در خندق افتاده بود.
سیبیل کلارک نخستین کسی بود که پیش رفت.
همچنان که او را سوی خویش میچرخاند، آرام گفت: «آمبروز، بیدار شو!»
خورشید، آورندهٔ شادی و گرما، شفابخش و تسکیندهنده، بر فراز قلهٔ تپه طلوع کرده بود و بر خندق میتابید. خورشیددو خواب میدید ـ خوابش این بود که نمیخواهد برگردد، زیرا همهٔ بدبختیهایی که در این دنیا شناخته بود از بازگشتن برخاسته بود. میخواست خورشید را بگیرد و سپس، با سیبیل و پرل در کنارش، تا ابد با آن پیش برود.
نالید: «جلوم را نگیر.»
همسرش تکرار کرد: «آمبروز، آمبروز، بیدار شو!»
کلانتر گفت: «ببینید، او در وضعی نیست که بتواند با شما بیاید. من او را میبرم.»
سیبیل فریاد زد: «نه، نه! او از آنِ من است و شما نمیتوانید او را ببرید.»
استیون شورت نگاه معناداری به گونهٔ زخمی انداخت و گفت: «به هر روی او را میبرم. این بازی دیگر بیش از اندازه کش آمده است.»
«قصدش این نبود ـ تقصیر چراغ بود ـ او ـ»
«خب، او با من میآید.»
سیبیل گفت: «نه، نه، نباید این کار را بکنید! اگر فقط میتوانستید به مردها بفهمانید… همه چیز فرق میکرد.» «همه چیز فرق میکرد. آمبروز مرد بدی نیست. فقط… فقط آمبروز هرگز نفهمیده است که شوهر بودن بهراستی یعنی ـ یعنی چه.»
«یا پدر بودن.»
«یا پدر بودن، استیون شورت. اما استیون شورت، در این دنیا بچههای بسیاری هستند که هرگز بیش از یک والد نداشتهاند. پرندگان میتوانند درسهایی به مردها بیاموزند که تاکنون نیاموختهاند. مردها چنیناند، استیون شورت. همهشان پیوسته در سفرند. آمبروز آن اندیشهٔ خورشید را در سر دارد.»
کلانتر جوان با آرامش گفت: «خب، من او را با خود میبرم و فرصتش میدهم تا دربارهٔ آن اندیشهاش بیندیشد.»
۷
غریبهای که از کنار بازداشتگاه شهر میگذشت، میدید که اینجا کانون توجه اهالی شهر شده است. برای آنکس که عاشق آثار کهن باشد، شاید معماری ساختمان موجب این رویآوری بود. جعبهای مربعشکل، شاید ده پا در ده پا، و تنها یک طبقه. بر بامش، تختههای سدر به رنگ سبز تیرهٔ خزه درآمده بود و اینجا و آنجا سرخسها یا برگهای خشکیدهٔ سرخس قد کشیده بودند. دیوارها با تختههای چوبی پوشانده شده بود ـ شاید هنوز قلب تپندهٔ چوب تازه نمرده بود و میگذاشت هوای خنک و تازه به درون راه یابد تا فریاد دردی را که پیوسته از آنجا شنیده میشد، «آهیاه!»، آرام کند. هیچ اثری از رنگ دیده نمیشد. سالها پیش، نمنم باران و بارش برف از درختان انبوهی که سایبانوار بالای سر ساختمان بودند، رنگش را شسته بود. پیادهرویی چوبی، باریک و شکسته، از خیابان به پلههای بازداشتگاه میرسید. ایوانی در کار نبود. پنجرهای هم نبود. در سنگین ساختمان دریچهای آهنین داشت با میلههایی به بلندای دو پا و پهنای یک پا و نیم. در فاصلهٔ یکهشتم مایل سوی غرب بازداشتگاه، مدرسهٔ کودکان بود و در یکهشتم مایل سوی شرق، کاغذدیوارزن روستا مغازهاش را داشت.
شهروندان نورثرلی گرد بازداشتگاه فراهم نشده بودند و از کنارش نگذشته و بازنگشته و از هر زاویهٔ ممکنی به آن خیره نشده بودند از آن رو که عاشق آثار کهن باشند ـ مگر آنکه از آن اثر کهن، بیعدالتی مراد باشد. آنان فریاد کهن درد را شنیده بودند، «آهیاه!»، و دستی را دیده بودند که چون چنگال پرنده به میلهها چسبیده بود، و آن ناله را بارها شنیده بودند: «آهیاه!»
گورکن گفت: «شنیدیم استیون شورت کف پای خورشیددو را چندان زده است که بیدار شده و جیغ کشیده است.»
کاغذدیوارزن به اعتراض گفت: «اوه، آخر چرا باید کف پایش را بزند ـ تازه یک پایش هم لنگ است!»
اولی چشمکی زد و با خوشرویی گفت: «خب، این بهترین درمان برای خورشیددوست ـ به هر روی، به درد هیچ چیز جز همین نمیخورند.»
کاغذدیوارزن گفت: «به یاد دارم روزگاری بود که آمبروز کلارک بهترین مرد جهان بود ـ پیش از آنکه خورشید بر سرش بزند، میدانید که.»
مرد سومی که نزدیک میشد، خندید و گفت: «برو بابا، چه کسی تاکنون شنیده است که آفتابزدگی مردی را به رفتاری چون آمبروز کلارک وادارد؟»
کاغذدیوارزن ریزجثه با تلخی پاسخ داد: «یک چیز حتمی است، و آن اینکه بیشتر مردمان از هر آنچه نخواهند باور کنند، هیچ نمیدانند.»
کلانتر به اعتراض گفت: «اووه، اکنون دیگر بس کن؛ خورشیددو فقط مست است و خودت هم این را میدانی.»
کاغذدیوارزن ریزجثه با خستگی پرسید: «خب، شاید هم باشد. من نگفتم نیست. ولی او بیمار است. شما که مردی دیوانه را نمیزنید، میزنید؟ ولی استیون، در روزگاران گذشته اینجا همین کار را میکردند ـ چندان شلاقشان میزدند تا همهٔ پیکرشان کبود شود، گرسنه نگهشان میداشتند و به میان توفان و سرما میافکندندشان تا بهبود یابند. اگر تو این کار را میکردی، چه بر سرت میآمد، استیون؟»
نگاههاشان در یکدیگر گره خورد. در دل استیون شورت دلهرهای مبهم ـ تقریباً شبیه به ترس ـ نشست. در دوردستها، در انتهای جادهای بس طولانی و تاریک که پایانش در سیاهی گم شده بود، نوری پدیدار شد، نه بزرگتر از کف دست مردی. نور میلرزید و سایههای شگفت بر سیاهی میافکند و با ناتوانی، بالاتر و بالاتر، از تپه سوی او میآمد.
ساعت پنج بود و مدرسه تعطیل میشد. کودکان از آن مسیر آغاز به گذشتن کردند. در گردوغباری از هیاهو میگذشتند و چون با خیالی آسوده از پلههای خانهٔ کاغذدیوارزن رد شدند، از شدت هیجان فریاد میزدند و میخندیدند.
یکی داد زد: «اووه، گمان کردم خورشیددو مرا میگیرد!»
«نه، احمق، او در بازداشتگاه است.»
سومی پرسید: «پس چرا میدویدی؟»
پاسخ آمد: «چون او قاتل است، چون کوشید پرل را بکشد.»
کودکان یکصدا گفتند: «اووه!»
همچنان که میخندیدند و جیغ میکشیدند، از لبهٔ ایوان خانهٔ کاغذدیوارزن سوی بازداشتگاه سرک کشیدند.
نوهٔ خردسال دکتر با لکنت گفت: «خوب نیست به خورشیددو بخندیم، چون او کمک میخواهد.»
دخترک گلگونهای با جسارت پاسخ داد: «پف! مامانم میگفت آنچه خورشیددو نیاز دارد کمک نیست، بل دار زدن است.»
در بازداشتگاه، خورشیددو از میلهها فاصله گرفته بود و صدای کوبیده شدن کفشهای چرمی و چوبی بر زمین میآمد. در هذیانش چیزهای بسیاری توجهش را میربود که نمیگذاشت کمترین علاقهای به رخدادهای بیرون داشته باشد.
این همان پرسش دیرین و کهن خورشیددو بود ـ اینکه از میان همه چیز بجنگی تا سرانجام به خورشید برسی، و همچنان که محاصره شدهای و اردوگاههای دشمن گردت را گرفتهاند، راهی برای عبور بیابی.
در ضعف و ناتوانیاش، چون بیشتر به آن نیازمند بود، با شدتی بیشتر سوی خورشید تقلا میکرد ـ همواره سوی خورشید؛ همچنان که کفشهای چوبی و چرمیاش بر کف زمین میکوبیدند و اندیشههایش گدازههای مذاب میل و شکست و امید بود. سپس، همچنان که بدنش میلرزید، خویش را سوی میلهها پرتاب کرد، آنها را با انگشتان سفیدش گرفت و تکانشان داد و فریاد زد: «آهیاه!» و خندید و موهای حناییاش را تکاند، اما سرانجام باز هم شکست خورد و به عقب افتاد ـ همان شکست کهن.
مدتی خویش را میان میلهها و کف زمین به این سو و آن سو میافکند. آن سوی میلهها، خورشید رو به غروب پشت ابرهای خاکستری و برفآلود پنهان شده بود. در امتداد کف زمین راه خروج بود، تکتک، تکتکتک، تکتک، تکتکتک، تکتک، تکتکتک، سوی غرب و خورشید. اما در درون خویش حس میکرد که امیدش تا خاکستر شدن میسوزد و خورشید از او رفته است و دیگر هرگز باز نخواهد گشت.
همانجا که بر تختهها افتاده بود ماند و با انگشتانش کف زمین را میخراشید ـ بیوقفه میخراشید. ضربآهنگ پاهای دوندهاش سوی غرب تند و تندتر میشد؛ تکتک، تکتک، تکتکتک، تک و ایست، تک و جهش، تک و ایست.
بیرون، نور بهسرعت پشت ابرهای برفآلود عقب نشسته بود ـ تندتر از تندترین گامها.
گاهگاه از پشت نردههای بازداشتگاه طنین کهن گامهای لنگ میآمد که پس از غروب خورشید سوی خانه میگریختند، هر لحظه ضعیفتر و ضعیفتر: تکتک، تکتکتک، تکتک؛ شبحی از صدا که از کف زندان میلرزید، جایی که کفشهای چوبی و چرمی در پاسخ به مغزی مجنون تکان میخوردند. خورشید، خورشید، و باز هم خورشید که در کورهٔ آتشین ذهن خورشیددو میجوشید.
بیرون، اکنون اینجا و اکنون آنجا، پنجرهای با شمع یا چراغی روشن میدرخشید. بیرون، یک ماه پیش، برگها ریخته بودند، ریخته بودند، همهٔ شب و همهٔ روز ریخته بودند. در سکوت شب، در هر کجا صدای خزنده و رازآلود ریزششان شنیده میشد. در روز، هنگامی که خورشیددو سوی غرب میتاخت، برگها بر بازوان گشودهٔ درختان صنوبر و چون برفی طلایی بر جادهها و گذرهای کوچک پراکنده بودند. اکنون خشخشی رازآلودتر آغاز شده بود، جنبشی بیپایان بر بامهای پوشیده از خزه ـ خشخش نخستین برف.
۸
آن روز کودکی بود که از هیچیک از آن دو راه به مدرسه نرفت. و مادری بود که آن فریاد دیرینهٔ درد را در قلبش میشنید و انگشتان سفید و چنگزنندهای را میدید که بر آن نقش بسته بود، و اشکهایش را با اتو بر کتانهای روی تختهاش میکشید؛ اشکهایی که نمیتوانست با پشت دست پاکشان کند. او هیچ نظریهای دربارهٔ آمبروز نداشت. میدانست که او مرد خوبی است. کسانی بودند که بد بودند، اما آمبروز از آنها نبود. این را هم میدانست که هرگز نمیتواند این باور را برای هیچکس به اثبات برساند. این حقیقت تنها در قلب خودش بود. اما چه کسی بهتر از او باید میدانست؟
اتو داغ بود و سیبیل اتو میزد، و صدای جلزولز قطره اشکی که بر کتان سفید افتاده بود برمیخاست.
پرل پرسید: «مامان، بابا گرسنه نمیشه؟»
سیبیل وسایلش را جمع کرد.
با حسرت گفت: «کاش این طوفان راه نمیافتاد. اما تو اینجا در امانی، پرل. با پولی که زن دکتر بابت این رختشوییها میده، میتونم غذای کافی بیارم تا بیشتر هفته رو بهخیر بگذرونیم.» چهرهاش روشن شد و یک بار دیگر به فضای آشپزخانه نگاه کرد. «یه آتش خوب برات گذاشتم.»
پرل، که یک دستش را در جیبش فرو برده بود و سکهای را میچرخاند، پرسید: «مامان، میتونم باهات بیام؟»
مادر، در حالی که به پنجرههای تاریک مینگریست، گفت: «توی این هوا؟ نه، معلومه که نه.»
«میخوای برای بابا چیزی ببری؟»
با قاطعیت پاسخ داد: «نه، نمیبرم.»
کودک زمزمه کرد: «اووه.» و دوباره سکه را در جیبش چرخاند. «مامان، بابا گرسنه نمیشه؟»
«فکر کنم هر جا که الان هستن، حواسشون بهش باشه.»
پرل تکه نقره را چنان در مشت فشرد که لبهٔ تیزش در کف دستش فرو رفت. داشت آن جای تاریک و هولناکی را میدید که پدرش را در آن حبس کرده بودند.
نفسزنان گفت: «مامان، نمیشه برای بابا یه چیزی برای خوردن ببری؟»
مادر، در حالی که کلاهش را میبست، گفت: «نه، اجازه نمیدن!»
«آنها!» این کلمه در گوش کودک همچون کلید اسرار غمهایی طنین انداخت که گرداگردش را گرفته بود، اما هرگز به او اجازه نداده بود به ژرفترین سیاهچالهایش راه یابد. پس «آنها» بودند که پدرش را به آنجا فرستاده بودند و بسته به میلشان، ممکن بود به پدرش غذا بدهند یا ندهند.
پرل بیپرسشی دیگر، گذاشت مادرش برود. از میان برفها، تا دم دروازه، توانست قامت سنگینبار او را در حال رفتن ببیند و سپس طوفان، دیدش را بهکلی کور کرد.
دستش از ترس، سکه را فشرد. گرسنگی! گرسنگی! در گوشهایش صدای خفه و تکتک قدمهای لنگ پدرش میپیچید. و پدرش همین دیروز گفته بود که گرسنه است.
آن سوی دروازه چیزی دیده نمیشد جز برفهایی که در میان تلاطم طوفان و لرزش درختان، همچون کفنهایی به هر سو کشیده میشدند. پرل به دنبال پالتویش دوید و با جهشی، مثل خرگوش، به دنبال مادرش شتافت. در میان هجوم سفید برف و باد پیش رفت تا آنکه قامت طوفانزدهٔ مادرش را دید. از آن پس، قدم به قدم و نامرئی، پشت سر او به راه افتاد.
سه قرقاول که در پوشش متراکم یک سدر سفید پناه گرفته بودند، با ترسی که به جانشان افتاده بود، با صدای «کاتکاتکات» و تکانی در پرهای بلند دمشان، از جا پریدند و در دل طوفان چرخان برف ناپدید شدند. خطوط موجی درختان بادخورده، هر چه بیشتر در برابر تندباد میلرزیدند و میشکستند، کجومعوجتر میشدند. شاخههای بلند و غنچهدار لاریچها، همچون موهایی سپید، در باد شلاق میخوردند. هوا بهسرعت تاریکتر میشد. در آن نور وهمآلود، سایهها یا وجود نداشتند یا گویی، همچون افکار ذهنی آشفته، در خیالپردازیهای چرخان طوفان در هم میآمیختند. پایینتر، چراغهای نورترلی که امشب دستهایی جز دستهای خورشیدروب آنها را روشن کرده بود، در میان مه میدرخشیدند.
هر چه پرل به دنبال قامت خمیده و آشکار مادرش میرفت، انگشتانش سردتر و سردتر میشد؛ برفهای سبک و یخی به درون انگشتان بیرونزده و باز چکمههایش میریخت و لبههای گشاد بالای چکمه را پر میکرد و روی پاهایش آب میشد. چراغهای شهری که به آن نزدیک میشدند، او را واداشت کمی عقبتر بماند. با خود اندیشید: آیا این که پدرش این چراغها را روشن کرده، اتفاق مهمی نبود؟
او تماشا کرد که مادرش از کنار فروشگاه بزرگ گذشت و به سمت خانهٔ دکتر رفت. لحظهای صبر کرد و سپس، در حالی که سکه را در دست میفشرد، به درون فروشگاه پرید و در میان شکوه غیرعادی نور و رنگ آنجا، لرزان خشکش زد.
دکتر که داشت بیرون میرفت، درست پشت در مکث کرد. گفت: «خب، خب، خب، پس دوباره همدیگر را دیدیم!»
پرل، در حالی که چشمک میزد و بینی قرمز و سردش میلرزید، تأیید کرد: «بله آقا.»
«مادرت کجاست، بچه؟»
«خواهش میکنم آقا، ایشون رفتن خونهٔ شما.»
دکتر لبخندی زد و گفت: «آهان، پس قضیه اینه! و تو هم اینجا منتظری.»
خم شد و به جای زخمی نگاه کرد که برف نتوانسته بود پنهانش کند.
دستور داد: «بیا نزدیکتر.»
صورت برفزدهٔ پرل را به عقب خم کرد و زخم عمیق روی شقیقهٔ چپش را بررسی کرد.
در حالی که به خورشیدروب میاندیشید و نه به بچهای که با چشمانی ترسیده به صورتش خیره شده بود، زیر لب گفت: «خیلی بد شد.»
پرل تأیید کرد: «بله آقا، کار چراغ بود.»
او که تراژدیهای زندگی بشر را بیش از اندازه دیده بود، گویی صدای ضربهٔ چکشی را میشنید که همین حالا داشت گوهای را میان این موجود کوچک و دنیای بیرون میکوفت تا از هم جدایشان کند.
سکهای را در یکی از دستهای خالی و یخزدهٔ او گذاشت.
فریاد زد: «دیوید، بیا و بهترین دستکشهایی را که داری بده به این بچه؛ از همانهایی که نوهام دارد.»
و با چشمکی دوستانه رفت.
دیوید با اطمینان گفت: «پس شد دستکش.»
پرل خود را به پیشخوان چسباند، چانهٔ کوچک و نحیفش را بالا گرفت و با چشمانی ترسیده و سرخشده به صورت پسری که بالای سرش بود نگاه کرد و زمزمه کرد: «خواهش میکنم آقا، نه دستکش، بلکه چیزی برای خوردن.»
دیوید لبهٔ پیشخوان را گرفت و خیره شد. این موجود کوچک گرسنه بود.
با عصبانیت پرسید: «میگی گرسنهای؟»
او تا به حال نمیدانست که ممکن است بچهای گرسنه باشد و کسی به او غذا ندهد.
پرل خود را عقب کشید. با خود اندیشید که پسر عصبانی است، چون خیال میکند او پول پرداخت ندارد.
گفت: «خواهش میکنم، چیزی برای خوردن با این.»
دستش را دراز کرد و پولش را در کف دست کوچکش نشان داد.
پسر پرسید: «شام نخوردی؟»
«خواهش میکنم آقا، نه، اما این پول منه.»
صورت پسر سرخ شده بود؛ حتی گردنش هم قرمز بود. با عجله و با ضرباتی محکم، اقلام گوناگون غذا را بیرون میآورد و روی پیشخوان میگذاشت؛ نان، کره، پنیر و کلوچه. غذاها از هر طرف هجوم میآوردند و روی پیشخوان بلوطی میافتادند.
پسر با تندی دستور داد: «بخور، و هر چه را که نمیتوانی بخوری با خودت ببر.»
در حالی که غرش میکرد، پشتش را به پرل کرد.
با صدایی لرزان گفت: «خواهش میکنم آقا، وقت ندارم.»
دیوید سریع چرخید: «وقت نداری بخوری؟»
پرل به نان و کره اشاره کرد: «خواهش میکنم آقا، میتونم این رو با این پول بخرم؟»
سکهها را بالا گرفت و به قرصهای نان اشاره کرد.
چشمهای پسر برقی زد: «همهاش را بردار بچه، همهاش را بردار.»
دختر بهسرعت پولش را روی پیشخوان گذاشت؛ بیصدا بازوهای کوچکش را دور قرصهای نان پیچید و در سکوت رفت، درست در همان لحظهای که دیوید چرخیده بود تا دستکشها را پیدا کند.
وقتی پسر بیرون آمد، دستکشها را جلوی پیشخوان خالی تکان داد. نگاهی به پشت پیشخوان انداخت تا مطمئن شود بچه آنجا نیفتاده باشد، سپس دوید و در را با شدت باز کرد.
در میان طوفان فریاد زد: «دختر کوچولو! دستکشهات رو فراموش کردی!»
اما پاسخی نیامد.
۹
پرل، با ترسی از همسایهها، نفسزنان پیش رفت — به سوی آن جای تاریک، فراتر از چراغها، جایی که پدرش بود. در دل میدانست که فرزند «خورشیددو» بودن، جریمهای به دنبال دارد. از فکر میلههای زندان کمی لرزید. با سختی در میان طوفان پیش رفت — همان طوفانی که صدها جان را در دریاچههای بزرگ گرفت و دهها کشتی را به قعر آب کشاند و تمام سرزمین شمال را زیر چندین فوت برف دفن کرد؛ چرا که این همان اعتدال پاییزی بود که زحل در شرق پایین آمده بود و اثرات شوم طوفان و بیماری و رنج را با خود میآورد.
راهی که پرل باید میپیمود، هر لحظه تاریکتر و عمیقتر میشد. از جاهای بسیاری گذشت که نور خانهها از لای درزهای گرم پردههای کشیدهشده میتابید، یا پردهها برای لحظهای کوتاه بالا زده میشدند تا خانوادهها نگاهی به طوفان بیندازند. هر خانهای که از کنارش میگذشت، چون سنگمیلی در نبردی بود که میجنگید؛ نبردی که در آن هیچ ترسی نداشت جز ترس از همسایهها.
انگشتانش چنان یخ زده بودند که دیگر نمیتوانست نانها را بهراحتی جابهجا کند. لبهایش کبود شده بود و دندانهایش به هم میخورد.
اما سرانجام به خانه کاغذزن رسید و از آن گذشت و کودک، بیباک، به پیشروی ادامه داد. برف انبوه و سنگین میبارید؛ اینجا تپهای میساخت و آنجا به دست باد خروشان به شکل تونل درمیآمد. ممکن نبود حتی پنج قدم جلوتر از پاهای خودش را ببیند. نور خانه کاغذزن که بیش از بیست قدم پشت سرش نبود، همچون فانوسی در میان مه در دریا میدرخشید.
پرل پیادهرو را جست تا به جایی برسد که پدرش بود. با نوک یکی از چکمههایش لبهٔ راه را لمس کرد، پیادهرو را یافت و به درون پیچید. حالا باد در کنار کودک بود و خود را به او میکوبید، اما او بدنش را کج کرد و با سختی پیش رفت. در آن نبرد سفیدرنگی که گرداگردش میجوشید، نوک چکمهاش به اولین پله خورد، کمی تلوتلو خورد، تعادلش را بازیافت و از پنج پله تا در حبسگاه بالا رفت.
حالا خوشحال بود و در حالی که قرصهای نان را با یک دست در آغوش گرفته بود، به دنبال میلهها گشت.
داخل تاریک بود و پرل صدا زد: «بابا، بابا، اونجایی؟»
پاسخی نیامد و او دوباره فریاد زد.
این بار گفت: «بابا، بابا، من اومدم!»
باز هم سکوت بود. کوشید داخل را ببیند، اما پیشانیاش فقط تا بالای شبکه رسید و نتوانست داخل را ببیند. باد لای میلهها سوت میکشید و ضجه میزد و برف به تختههای قدیمی دیوار میکوبید. یک لحظه خیال کرد صدای نالهٔ پدرش و ضربات پاهایش را روی کف زمین شنیده است: تقتق، تقتق. سپس از تاریکی آنجا که نمیتوانست ببیند، این کلمات بیرون آمد: «خورشید — کلی شادی، کلی شادی برای همه!»
پرل با یک دست به در کوبید. فریاد زد: «بابا، بابا!» اما طوفان صدایش را میروبید. «من اینجام، برات چیزی برای خوردن آوردم!»
پاسخی نیامد، فقط زمزمهای شنیدنی بود که مدام تکرار میشد و مثل چرخ ارابهای از کلمات، دور و دور میگشت: «کلی شادی — کلی شادی برای همه — کلی شادی — کلی شادی برای همه!»
یکی از قرصهای نان مدام از آغوش پرل لیز میخورد و او مجبور میشد میان تودههای برف دنبالش بگردد. یک بار دیگر به در کوبید، بعد یکی از نانها را برداشت، دو تای دیگر را زمین گذاشت، نان را تکهتکه کرد و از لای میلهها به داخل انداخت؛ به جز نان خشک دورش که از لای میلهها رد نمیشد.
پرل کمکم احساس کرد بدنش کرخت شده است. دستش را بالا برد، با انگشتانی که خشک شده بودند میلهها را گرفت، خود را بالا کشید و همانجا آویزان ماند، مثل پرندهای که از طوفان ترسیده باشد؛ انگشتان پایش را میان میلهها چپاند و با دستها به شبکه چسبید. وحشتزده بود و کلماتش مثل بالهایی بیقرار بر در حبسگاه میکوبیدند.
تا جایی که توان داشت آویزان ماند، آنقدر ماند تا انگشتان کوچکش گرد میلهها قالب گرفتند. بعد، کفشهای کهنه و پارهاش که تاب تحمل این فشار را نداشتند لیز خوردند، انگشتان یخزدهاش رها شدند و او به عقب افتاد، از لبهٔ پلهها غلت خورد و در برف افتاد و کمی ناله کرد. یک لنگه از چکمههای کوچکش میان میلهها گیر کرده بود، اما لنگهٔ دیگر روی «خورشیددو» افتاده بود.
به جز جهشهای ببرمانند طوفان، هم داخل و هم بیرون بهسرعت در سکوت فرو رفت. در داخل، رویاهایی از گامهای تند و بهمقصدرسیده آمد، مثل باد گرمی که از روی تپهها و کوهها میگذرد: تقتق، تقتق، تقتق، تندتر و تندتر. در بیرون هم رویاهایی آمد؛ از دستی کوچک که در دستی بزرگ و گرم قرار گرفته، از گامهایی سریع، تقتق، تقتقتق، تقتق، تقتقتق، که او را از لبههای روشن سایههای خورشیددو میبرد، از جادههای یخزدهای که گرم و خندان شده بودند، از غذای فراوان و چراغهایی که با شکوه میدرخشیدند، از سینهٔ گرمی که برف نبود، و از آغوش یک مادر.
۱۰
سیبیل کلارک، در حالی که سبدش را دوباره پر کرده بود، به دل طوفان زد. در میان برفهای چرخان که در آنها فرو میرفت و گاه تا مچ پا و گاه تا زانو در برف غرق میشد، زندگی هم مانند خشم این تندباد، نوعی جنون به نظر میرسید. طوفان میغرید، زوزه میکشید و تمسخرش را گرداگرد او فریاد میزد. تاریکی همچون دیوارهایی بر سرش فرود آمده بود و هر از گاهی، درخت غنیِ سفیدی شبحوار، با پرتاب پرتویی از نور که از سیلاب تند و تیز ابرهای بالای سرش میتابید، نمایان میشد. طوفان میخندید؛ او صدای خندههای آمبروز را میشنید. شاخهای به شاخهای دیگر میخورد؛ او صدای تقتق وحشی گامهایش را میشنید. او خود طوفان بود و طوفان همان آمبروز بود و طوفان، خود زندگی بود.
حالا دیگر همه چیز برایش روشن و در عین حال بیارزش بود، مگر رسیدن پیش پرل و رسیدگی به او، غذا دادن به او، گرم کردنش و محافظت از او.
ناگهان فریادی شنید که برای فراخواندن بود، چیزی شبیه به فریاد قلب خودش. دوباره صدا تقریباً از زیر پایش آمد. به پایین نگاه کرد و چشمهای درخشان و جواهرگون گوسفندی را دید که به دیوار سنگی چراگاه خانه پناه برده بود. گوسفند برای برهاش بعبع میکرد. سیبیل با تقلا از چراگاه به سمت جاده بازگشت. فقط چند قدم دیگر و به خانه میرسید.
وقتی به چند قدمی خانه رسید، پنجرهها برایش واضح شدند. نور پنجرهها یک بار میدرخشید و بار دیگر کمسو میشد. وارد شد، برفها را از پاهایش تکاند و سبد را از دستهای خشکشدهاش رها کرد. دید که شمع تا ته جایگاهش سوخته و در حوضچهای از چربی رقیق جلزولز میکند. آتش هم تقریباً خاموش شده بود.
پس از تازیانههای طوفان، اتاق سرد به نظرش گرم میآمد. چند ثانیهای کنار اجاق ور رفت و دستکشهای پنبهایاش را که از یخزدگی سخت شده بودند درآورد. بعد با گیجی دستهایش را روی صورتش کشید. گرمای اجاق روی تنش میتابید. اشتیاق به زندگی که تا این حد دور شده بود، لحظهای لرزید و دوباره به سوی او بازگشت. طوفان بیرون بود. اینجا در داخل، پرل را داشت، برای بچه غذا داشت، آتش بود و سرپناه. این از همان زمانهایی بود که ترجیح میداد به آمبروز فکر نکند. خیلی وقت پیش یاد گرفته بود زمانهایی هست که چارهای جز فراموش کردن او ندارد. کلاه را از سرش برداشت، شمع تازهای در جاشمعی گذاشت و به سمت در اتاق خواب رفت.
با لحنی آرام صدا زد: «پرل، مامان اومد!»
پاسخی نیامد.
دوباره صدا زد: «پرل، مامان اینجاست! یه چیزی آوردم که بخوری.»
خلأ اتاق، همانجا که صدا میزد، به سراغش آمد. حس کرد هیچکس آنجا نیست. یک قدم سریع به داخل برداشت، تخت خالی را دید، چرخید و با عجله به آشپزخانه برگشت. شاید بچه روی صندلی خوابش برده بود. به صندلیها نگاه کرد، به کف زمین چشم دوخت، صدا زد، از پلهها بالا رفت، از توی انبار به طویله رفت و تلوتلوخوران و با عجله بازگشت.
فریادش بلندتر و بلندتر شد: «پرل! پرل! مامان اینجاست! مامان اومده!»
داخل کمدها را گشت، وسایل را دیوانهوار اینطرف و آنطرف کشید و آنها را بهصورت تودهای نامرتب در اتاقها رها کرد. شمع در دست لرزانش کج میشد و تکان میخورد؛ چکههای چربی روی زمین میریخت.
سپس لحظهای رسید که با جیغی، وسط آشپزخانه خشکش زد. پرل رفته بود! سیبیل کلارک با فریادی دیگر، بدون کلاه و بدون پالتو، چرخید، در آشپزخانه را با شدت باز کرد و خود را به درون طوفان انداخت و در فاصلهٔ چند قدمی در خانه، در دل کولاک بلعیده شد.
آن بیرون روی تپه، کنار دیوار سنگی چراگاه، گوسفندی کز کرده بود که هنوز برای برهاش بعبع میزد. میدانست که بره جایی در آن پهنهٔ سفید و پرآشوب است. و برای آن گوسفند، از دل آن پهنه، فریادی رسید؛ یکی و بعد یکی دیگر و باز هم یکی دیگر، که هر کدام ضعیفتر از قبلی بود. صدای بعبع گوسفند بر فراز طوفان بالا و پایین میرفت؛ صدا میزد و از عناصر خشمگین طبیعت التماس میکرد که کوچولویش را به او برگردانند — همان کوچولویی که تکانهای بیقرار پاهایش را در اوایل بهار در رحم خود حس کرده بود و دهان نمناک و خنکش تمام تابستان پستانش را میمکید.
گوسفند از روی استیصال، کمی به جلو و به درون تودههای برفی که پیش رویش جمع شده بود دوید و بعد، در حالی که برف تا سینهاش میرسید، دوباره به سمت دیوار سنگی عقب نشست و بیوقفه بعبع زد. حتی وقتی به دیوار پناهگاه چسبیده بود، برف تقریباً قسمت جلوی بدنش را پوشانده بود. تکانی به جلو داد و بعد دوباره عقب رفت و همانجا لرزان ایستاد، در حالی که چشمهایش از ترس گشاد شده بود. پس از آن، شروع کرد به عقب و جلو رفتن میان دیوار سنگی و تودههای چرخان برف در مقابلش.
ناگهان ایستاد و گوش داد. بر بالهای سفید و خشمگین طوفان، خبری از برهاش به او رسید و او با فریادی جنونآمیز پاسخ داد و خود را به درون تودههای برف انداخت. برای چند ثانیه، اینجا و آنجا، فراتر از دیوار سنگی، به نظر میرسید برفهای چرخان در حال جوشیدناند. صداهای خفهای آمد و بعد، سکوت شد.
۱۱
چکمهٔ کودک روی «خورشیدروب» افتاده بود، درست همانجایی که او در آخرین تلاشش برای تکاندن هر آنچه مانع خورشیدروبی بیشتر میشد، زمین خورده بود. چکمهٔ کودک با صدای تپی روی پهلوی صورتش افتاد، سپس لیز خورد و روی زمین افتاد و همانجا، درست کنار دهان «خورشیدروب»، کاملاً بیحرکت و عمودی ایستاد. کفش کوچکی بود، بهشدت کهنه و پاره. خیلی وقت پیش نوک کفش سوراخ شده بود و بعد دکمهها یکییکی افتاده بودند تا آنکه فقط دو تا باقی ماند. این دو تا هم وقتی «پرل» زمین خورد، کنده شدند و حالا روی زمین افتاده بودند و مثل یک جفت چشم موش میدرخشیدند. از چکمه چیز زیادی باقی نمانده بود، اما هنوز وزنی داشت و بهخاطر برفی که از میان میلهها لغزیده و در دهانهٔ باز کفش مینشست، سنگینتر شده بود.
وقتی کفش به «خورشیدروب» برخورد کرد، او را از حالتی بهتزده بیرون کشید و به حالتی کمتر بهتزده پرتاب کرد. دستانش تکانی خوردند. پاهایش تشنجی گرفتند و در حالی که «پای چرمی» را زیر خودش جمع میکرد، جلو خم شد و نشست و دستش را روی «پای چوبی» گذاشت. طبق انتظارات و رویاها، حاصل سالها تلاش، از آنجا که چیزی سنگین روی او افتاده بود و نورهای لرزان و غریبی از چشمانش میتابید، ممکن بود این شیء مشابهی از خورشید باشد و در همه چیز جز گرما با آن یکی باشد. در آن نور جیوهای و بازتابیافته از برف، دستش در کنارش کورمالکورمال گشت و انگشتانش مثل تور باز شدند تا شکارش کنند. هر چه آنجا بود را لمس کرد و گرفت، آن را به سمت خود کشید و در نور جیوهای برف بالا آورد و کفش را دید.
«اوهو!» آمبروز کلار خندید، چرا که امید بازگشته بود: «خورشیدروبهای کوچولو مشغول کارن!»
برای چند ثانیه بیحرکت نشست و مثل یک کودک با کفش بازی کرد و مدام تکرار کرد: «خورشیدروبهای کوچولو مشغول کارن!»
سپس به میلهها خیره شد؛ هر میله در آن نور نقرهای، صاف و سیاه بود. حالا روی آن میلهها گرههایی ظاهر شده بود و آمبروز کلار، در حالی که «پای چوبی» روی زانوی «پای چرمی» جمع شده بود و کفش کوچک در دست داشت، با چشمانی گشاد و مبهوت، خیره ماند.
با کفش کوچک اشاره کرد و خندید: «یه چیزی اونجا، و اونجا، و اونجا. یه چیزی که خورشید فرستاده!»
کفش را محکم گرفت و تلوتلوخوران روی «پای چرمی» بلند شد و «پای چوبی» را مثل پای پرگار، دایرهوار گرد جفتش چرخاند. همیشه «پای چوبی» بود که باید به دنبالش کشیده میشد.
همانطور که خود را به سمت میلهها بالا میکشید، با پیروزی خندید: «کلی خورشیدروب کوچولو!»
چیزی آنجا بود — ردیفهایی از چیزی، همه برفزده و سفید در نور جیوهگون طوفان. با کفش، تکههای نان را لمس کرد.
گفت: «تو و تو و تو. دگرگون شوید! ای پرتوهای خورشید، ای بالها، ای پرندگان! بیدرنگ دیگرگون شوید! همین حالا! درآیید! فرود آیید!»
سپس پارهنانی برفپوش را لمس کرد و با نوای کودکی نالید: «آخ!» و درمانده خندید.
با آوازی لرزان سر داد: «کفشکِ کوچک بال گشود و نزد من آمد! درآیید ای بالها! بنگر، کفشک را ببین! بالها را تماشا کن! بالهای آفتابگون، بالهای طوفانی، بالهای پرنده؛ همه بالها، یکسر سپید و سبکبال. تماشا کن!»
آنگاه با وقاری تمام، کفش را با هر یک از آن پارهنانهای برفگرفته جفت کرد و قهقههای وحشیانه سر داد؛ همچون کودکی که از بازیِ نویافتهای به وجد آمده باشد. با نوک کفشی که در دست داشت، نانها را از میان میلهها به بیرون راند و هر بار که تکهای بر زمین میافتاد، واگویه میکرد: «درآیید ای بالها!»
چون به کفش دیگر رسید، درنگ کرد و گیسوان حناییاش را افشاند. دو تا؟ آنجا که میبایست تنها یکی باشد! پیش از این نیز چنین واقعهای برایش روی داده بود.
التماسکنان گفت: «دور شو، از اینجا برو! تو را یارای آن نیست که مرا بفریبی. من خورشیدروبم!»
اما آن دگر کفش، که میان میلهها گرفتار بود، با لجاجتِ خاصِ اشیای بیجان، همانجا بر جای ماند.
آمبروز پرسید: «چرا گم نمیشوی؟»
کفشِ صلب تکان نخورد و دانههای برف بر نوکِ مسیاش، زیر دمِ گرمِ خورشیدروب که لحظهبهلحظه نزدیکتر میشد، راهِ فنا گرفتند.
زیر لب نجوا کرد: «تو... تویی، کفشکِ کوچک... تو آنجایی؟»
کفشی را که در دست داشت، چند بار گردِ سر چرخاند و بلند خندید و از فرطِ مضحک بودنِ صحنه، موهای حناییاش را با شادی تکان داد. در آن دوایری که در اقلیمِ خورشیدروبی — و در واقع در جهانِ رؤیاها — مألوف است، کفشِ در دستش از کنار سر گذشت و به کفش دیگر کوفت و برف از گردهاش تکاند و نوکِ مسیاش را عریان ساخت؛ نوکی که در پرتوِ بازتابیده از برف، همچون چشمی میدرخشید.
خورشیدروب خندید: «اوهو! پرل، آن را به من بده.»
سپس آن باریکهراهِ خاطرات که اندکی از آشفتگیِ افکارِ خورشیدروب را زدوده بود، درست بدانسان که نهری خُرد برگهای خشکیده را با خود میبرد، مسدود گشت و خورشیدروب بازایستاد و ابلهانه چشم دوخت. دست پیش آورد و نوک مسی را لمس کرد. فریادی برکشید و به کفشی که در دست داشت نگریست و آنگاه از میان میلهها به بیرون چشم دوخت. خود را به میلهها چسباند، در حالی که پاهایش بر پارههای نان و برفی که به تو میوزید، صدا میکردند؛ و دیری کنجکاوانه به نورِ سیمابگونِ طوفانِ چرخنده و زوزهکش خیره ماند. دگرباره نوک مسی را لمس کرد و گفت: «پرل!» نگاهی به اتاق تاریک و بینور و سپس به بیرون، به دلِ طوفان انداخت. کفشی را که در دست داشت رها کرد، میلهها را چنگ زد و صورتش را درست فرازِ آنجا که نوک مسی سخت گرفتار شده بود، به میلهها فشرد.
برای لحظهای، دگرباره ذهنش همچون شکافی در ابرهای طوفانی، به غایت شفاف شد.
فریاد زد: «پرل، پرل، از توفان درآی!»
لحظهای کوتاه دریافت کجاست و چه بر سرش آمده است. تلاقیِ پارهافکاری، راهِ خود را از میان ویرانههای ذهنش گشوده بود؛ او خودش بود و پرل... و خدا میدانست پرل کجاست!
بلندتر بانگ زد: «پرل!» و میلهها را چنان گرفت و تکاند که ارکانِ بازداشتگاه به لرزه درآمد.
اما دیگر صدایش نکرد که بیاید، چرا که میدانست او را توانِ آمدن نیست. پرل آن بیرون بود، جایی در آن دنیای خشمِ سپید و بادهای جیغکش. کفشی را که در دست داشت بین دندانهایش فشرد و میلهها را چنان تکاند که کل بنا زیر فشار یخ و برف ترک خورد. اما کفشی که میان میلهها مانده بود، جنبشی نکرد و در همچنان بسته ماند. فریاد زد، گریست و با لحنی تضرعآمیز نالید، اما باد فریادهایش را در خود بلعید. در پاسخ، تنها زوزهٔ گرگآسای طوفان بود و یورشِ تندباد به دیوارهای بازداشتگاه. و با جیغی بلند، تمامقد خود را به در کوبید.
۱۲
آنان به راه افتادند، در حالی که تا زانو در برف دستوپا میزدند و فانوس را بالا گرفته بودند، گاه اینجا و گاه آنجا، تا اطمینان یابند که هنوز در جادهاند؛ چراغِ خانهای را در قابِ پنجرهای میدیدند که بیفروغ و لرزان، به غبارآلودترینِ ستارگان میمانست. صورت برمیگرداندند تا نفسی تازه کنند و باز رو به طوفان نهاده، پیش میرفتند.
دکتر پرسید: «استیون، آن چیست؟ در آن نواحی چیزی نمیشنوی؟»
«نه قربان.»
«دوباره شنیدم.»
دگرباره فریادی به گوششان رسید؛ فریادی ممتد، گرسنه و وحشی.
کلانتر پرسید: «این غریوِ هولناک؟»
فریاد دوباره برخاست؛ دیوانهوار، سهمگین و خفه، گویی کسی را زیر سنگینیِ پتوهایی ستبر خفه کرده باشند.
هر دو مرد در جای خود خشک شدند.
«خدای من، استیون، چه واقعهای رخ داده؟»
«گمان میکنید یکی از آن سیاهگوشهای کانادایی باشد که در طوفان راه گم کرده است؟»
دکتر پرسید: «پس تو هم شنیدی؟»
«نه، اما—»
«دوباره شنیدم!»
«سیاهگوش نیست دکتر، اما نمیدانم چیست. صدا از همان سمتی میآید که ما میرویم. کلبهٔ نگهبانی باید جایی همان جلوها باشد.»
«در همان جهت نیست؟»
«بله، همانجاست.»
دکتر با نوکِ گالوشهای سنگینش در جستوجوی پلهٔ خُردی بود تا راهِ ورودی به بازداشتگاه را بازشناسد.
گفت: «یافتمش. بدو، شتاب کن!»
درست هنگامی که به سوی ورودی پیچیدند، فریاد دگرباره بلند شد و در پیِ آن، حتی در میان غوغای طوفان، صدای ضرباتِ مکرر و طنینِ پاهایی که میدویدند به گوش رسید: تقتق، تقتقتق، تقتقتقتق.
«دارد میکوشد بیرون بیاید.»
دکتر فریاد زد: «بشتاب! اتفاق ناگواری آنجا افتاده است.»
فریاد دگرباره بلند شد؛ غریب، مجنونوار و سراسیمه، و همزمان صدای کوبیدنِ پاها: تقتق، تقتق، تقتقتقتق.
کلانتر گفت: «گوش کن، دارد کسی را صدا میزند!»
از میان خشمِ باد و برف، از پسِ شب و ظلمت، فریاد قوام یافت و به کلمات بدل شد: «پرل! آهیایه! پرل! پرل! آهیایه!»
کلانتر گفت: «آن طفل است.»
دکتر زیر لب گفت: «کار عیبی پیدا کرده است.»
دوباره صدای نالهای برخاست: «آهیایه! پرل! پرل! آهیایه، کفشکِ کوچک، بیاوریدش تو! بیاوریدش تو! آهیایه!»
دکتر پاسخ داد: «چیزی دربارهٔ یک کفش میگفت.» سپس رو به سوی بازداشتگاه فریاد زد: «آهای! آنجا آرام بگیر! ما آمدیم. ساکت باش!»
«پرل! پرل! پرل! آهیایه!» بانگ با وحشیگری اوج گرفت و در پهنهٔ بیکران طوفان گم شد.
دکتر پرسید: «اثری از او میبینی؟»
کلانتر پرسید: «بیرون زده است؟»
«نه، آنجا را ببین! صورتش را نگاه کن، چشمانش را؛ آن بالا، چسبیده به میلهها.»
کلانتر گفت: «شوریده گشته است.»
پاسخ آمد: «یک جای کار میلنگد.»
صدای نالهای برخاست: «آهیایه، کفشکِ کوچک، بیاوریدش تو—پرل را بیاورید تو!» «بیاوریدش تو—او را توانِ بیرون آمدن نیست—بیاوریدش تو. آهیایه، پرل، پرل!»
دکتر فانوس را بالا گرفت و نزدیکِ میلهها برد. نورِ فانوس بر گیسوان حنایی، چشمانِ خونگرفته، سیمای دفرمه و دستانِ گرهخوردهٔ خورشیدروب تابید و بر پاشنهٔ کفشِ کوچکی که میان میلهها گیر کرده بود، درخشید.
دکتر زمزمه کرد: «این کفشِ اوست.»
فانوس را فراتر گرفت و به اندرونِ سلول نگریست.
«این دیگر چیست؟»
کلانتر تلوتلوخوران خم شد و از میان برفها، قرصِ نانی را که هنوز در کاغذ پارافینیاش پیچیده بود، برگرفت.
کلانتر گفت: «نان است.»
فانوس را بالا گرفت و در حالی که صورتش نزدیک انگشتان گرهخورده و چسبیدهٔ خورشیددو بود، ژرفتر به داخل بازداشتگاه چشم دوخت.
خورشیددو نالید: «آه ـ یایه.»
گرد لبهایش کف جمع شده بود و برف در موهایش میدرخشید. دندانهایش به هم میخورد و سرش را تکان میداد و در حالی که به میلهها چسبیده بود، آنها را تکان میداد و صدا میانداخت.
دکتر زیر لب گفت: «حتماً او را دیده، همین دور و برهاست.»
خورشیددو تکرار کرد: «منتظر خورشید — خورشید — خورشید. خورشید بالا بیاد و پرل پیدا بشه — پرل کوچولو!»
کلانتر با صدایی ترسیده گفت: «اینجاست، اینجاست!»
کلانتر داشت برفها را از روی صورت سفید کودک کنار میزد.
دکتر رو به کلانتر کرد: «خدای من، ببین چه کردی!»
کلانتر خشکشده ایستاده بود و به دستهای سریع دکتر نگاه میکرد که داشت کودک را از زیر برف بیرون میکشید؛ نور فانوس صورت و گلوی سفید را نمایان کرد.
دکتر روی زانوهایش افتاد، بازوهایش را عمیق در برف، زیر بدن کودک فرو برد و در حالی که او را با ملایمت بلند میکرد، دوباره روی پاهایش ایستاد.
در نور فانوسی که کلانتر نگه داشته بود، بازوهای کودک دیده میشد که خشک و بیحرکت رو به بالا کشیده شده بود؛ انگشتان کوچکش هنوز همانطور خمیده بودند که وقتی از میلهها کنده شدند، بودند. چشمهایش بسته بود و دانههای برف روی پیشانی کوچکش، هالهای درخشان گرد موهایش ساخته بود.
دکتر دستور داد: «میبریمش اون تو. در رو باز کن!»
کلید کلانتر در قفل چرخید و در حالی که بازوهای کوچک پرل خشک و کشیده بود، آنها وارد سلول شدند.
خورشیددو وقتی پرل و دکتر را دید، با خوشحالی لبخند زد. فانوس را لمس کرد و مثل بچهها، با قدردانی خندید.
«خورشید پرل رو پیدا کرد — پرل کوچولو اومد تو — لنگه کفش کوچولو پرل رو آورد تو!»
کلانتر پرسید: «میخواید جلوی در بایستم؟»
دکتر غرید: «نه، همیشه یکی جلوی هر دری ایستاده بود که ممکنه راه خروجش باشه.»
خورشیددو کفشی را که در دست داشت به لبهایش زد و بعد گونهٔ کودک را لمس کرد. «کفش کوچولو، پرل رو بیدار کن! کفش کوچولو، پرل رو بیدار کن! خورشید بیشتر! خورشید بیشتر!»
ناگهان به هوا پرید و شروع کرد به دویدن گرد سلول؛ میخندید، موهایش را تکان میداد و با کفشهای چوبی و چرمیاش صدا میکرد: تقتق، تقتق، تقتق، و مدام زیر لب زمزمه میکرد: «میرم دنبالش — میرم دنبالش — میرم دنبال خورشید بیشتر برای پرل کوچولو!»
دکتر گفت: «هر چی اینجا دارید رو روشن کنید.»
کلانتر جواب داد: «اینجا چراغی نیست.»
دکتر داشت دستهای پرل را با برف میمالید. «لابد فکر میکنی وقتی مردی میافته توی چنین جایی، به جای نور بیشتر، به نور کمتر نیاز داره. هان؟»
دکتر دستور داد: «اون در رو باز نگه دار.»
کلانتر فانوسش را زمین گذاشت و برگشت تا در را هل دهد و باز کند.
خورشیددو فانوس را چنگ زد و فریاد کشید: «خورشید اینجاست. دکتر، خورشید برای پرل کوچولو اینجاست.»
دکتر با آرامش دستور داد: «بذارش زمین، آمبروز. درست همونجا برای بچه بهش نیاز دارم.»
آمبروز آن را زمین گذاشت و بعد آمد و روی کف کنار دکتر نشست.
پرسید: «پرل خوابه؟»
دکتر جواب داد: «بله.»
خورشیددو گفت: «اوه! خورشید داره میآد پیش پرل من!»
دکتر گفت: «حالا، این اجاق رو روشن کنید!»
استیون شورت اعتراف کرد: «اصلاً اجاقی نیست.» و سرش را به چهارچوب در باز تکیه داد و شروع کرد به هقهق کردن. التماس کرد: «تو رو خدا من رو سرزنش نکنید.»
دکتر، در حالی که با ملایمت شانههای سفید کودک را برهنه میکرد، غرید: «من نمیکنم. چیزی که تو نمایندهشی رو سرزنش میکنم.»
خورشیددو، در حالی که کفش کودک را به هوا میانداخت، مکثی کرد و به کلانتر نگاه کرد.
گفت: «گریه نکن پسر، خورشید داره میآد!»
بعد به بازیاش ادامه داد. کفش چوبی را روی کفش چرمی زد، کفش کوچک را بوسید و به هوا پرتاب کرد.
از چهارچوب در، صدای هقهقهای سنگین کلانتر میآمد که با زوزهٔ کشدار و طولانی باد در هم میآمیخت.
خورشیددو با اطمینان به کلانتر نگاه کرد و لبخند زد. گفت: «خورشید گرمه، غصه نخور.»
دوباره به هوا پرید و شروع کرد به دویدن گرد سلول، میخندید، موهایش را تکان میداد و با کفشهای چوبی و چرمیاش صدا میانداخت: تقتوق، تقتوق، تقتوق، تقتوق، و زیر لب زمزمه میکرد: «میرم دنبال خورشید برای پرل، دنبال خورشید برای پرل. خورشید گرمه!»
دکتر زیر لب گفت: «دستهای بچه رو ببین، درست همونطور که وقتی به میلهها چسبیده بود، یخ زد.»
چه خطوط سفید و ظریف توتیاهای غان، غمافزاری جنگلهای عریان را میشکافت، یا برگهای طلایی در روزهای مهآلود تلألو میپراکندند، یا بهار دوباره در هر رگ از رگهای جهان عظیم جاری میشد؛ چه لبههای مه بر فراز مراتع اطراف نورترلی، به رنگ زرد زعفرانی افراهای پاییزی بود یا نقرهای چون اعماق برکهای کوچک که آدمی میتوانست در آن بشوید و پاک شود؛ چه نور خورشید چون جامی لبریز در ساقههای ضخیم و شفاف گیاهان میدرخشید یا برف روی گوی چراغهای روستا میلرزید و آب میشد؛ چه سنگهای خاکستری در سپیدهدم درخشان بودند یا در نور کامل، رنگپریده؛ چه شب از صخرهها پایین میخزید و با خود غروب را به سوی شور و ستارهها میکشاند؛ چه کیسهٔ چوپان پر بود یا خالی، چه بالها میدرخشیدند یا صاعقه میتابید، چه غلافهای دانه متورم میشدند یا در باد میلرزیدند، — زائران بسیاری از نورترلی گذشتند، تا آنجا دست بر عصا تکیه دهند، در برابر بنای مخروبه و کوچکی که جایی میان یک مدرسه و یک کاغذزنی قرار داشت، و آنجا خیره و خیره به کفش کودکی نگاه کنند که هیچ دستی هرگز آن را از میان میلههایی بیرون نکشیده بود که پای کودکی از کفش به درون برف لغزیده بود.