«این همون بچهست.»
آهی کشیدند و سر تکاندند. یکیشان چشمهایش را با شال رنگورورفتهاش پاک کرد؛ آن یکی انگشت سوزنزدهاش را روی موهای کوتاه و قهوهای رودا کشید. ظاهراً خیلی غمانگیز بود که او «همون» بچه باشد. رودا عقبعقب رفت و خودش را به زانوهای مادربزرگش چسباند.
خانم واردنِ پیر حتی سرش را از روی درز کتی که با عجلهٔ جنونآمیز یک کارگر تکهدوز میدوخت، بلند نکرد.
رودا روی زمین سر خورد و تکهپارچهٔ کثیفی را که نقش «میلی»، عروسک محبوبش، را بازی میکرد برداشت. او عادت داشت که به حال خودش رها شود.
یکی از بازدیدکنندگان با حدس و گمان گفت: «نمیدونه؟»
بعد از سکوتی پوچ که به آنها ثابت کرد خانم واردن پاسخی نخواهد داد، آن یکی در جواب گفت: «وحشتناک نیست؟»
رودا از زیر چتریِ نامرتب موهایش آنها را برانداز کرد. داشتند دربارهٔ او حرف میزدند. چه چیزی بود که او نمیدانست؟
مادربزرگش روی درزهای بیپایان خم شده بود و لبهایش را چنان جمع کرده بود که دهانش دیده نمیشد؛ فقط شکافی عمیق در صورتی رنگپریده. همسایهها دوباره آه کشیدند و با هم پچپچ کردند. عجیب بود که انگار تقریباً داشتند از این موضوع لذت میبردند—هرچه که بود. مجبور بودند روی صندوقچهٔ کوچک مسافرتی بنشینند، چون خانم واردن و تودهٔ کتهای دوختهشده دو صندلی را اشغال کرده بودند. چرا یک صندوقچهٔ مسافرتی؟ رودا بارها از خودش پرسیده بود. هیچچیز هیچ دلیلی نداشت. شعلهٔ چراغ گازی به شکلی عجیب میلرزید، چون توی گاز آب بود. آب چطور به آنجا رسیده بود؟ یکی دیگر از آن چیزهایی که هیچوقت نخواهی فهمید. رودا دزدکی سنجاقی را از کتی که روی پای مادربزرگش بود بیرون کشید و شروع کرد به کندن خاک از لای درزهای کف زمین، و بعد آنها را با پایین بدن میلی پاک کرد. سرگرمیِ وسوسهانگیزی بود. رودا هر وقت اینقدر خوششانس میشد که سنجاقی داشته باشد، به این کار مشغول میشد.
صدای قدمهایی از روی پلهها آمد و آن دو زن روی صندوقچه چشم به در دوختند. رودا با عجله بلند شد، سنجاق گرانبها را از دست داد و به استقبال زنی که وارد میشد دوید.
خانم واردنِ جوان کتوشلواری چهارخانه، ارزان و جلف به تن داشت. روی کلاه کهنهاش پرِ بیدِ بنفش زشتی قرار داشت. گوشوارههای بلندی—از آن مدلهای دهسنتی—تا نزدیکی شانههایش آویزان بود. صورتش را با ترکیبی مایع از رنگ سفید و قرمز پوشانده بود که هرگونه حالتی را از چهرهاش پاک کرده بود. اما دور چشمهایش قرمز بود، نشانهٔ شبهایی که به گریه گذشته بود.
با ضربهای بیتفاوت به فرزندش سلام کرد؛ انگار سگی کوچک بود که خودش را به او مالیده باشد. رودا فکر میکرد مادرش بیش از حد زیباست.
خانم واردنِ جوان میگفت: «هیچ فایدهای نداره مامان. اَل میگه هر جوری باشه، چه با التماس چه با پول، نمیشه فرماندار رو دید.»
مادرشوهرش دست از کار نکشید. فقط لرزش خفیف و عجیبی در بدنش نشان داد که شنیده است.
زنی که شال انداخته بود پرسید: «هیچ کاری از دستمون برنمیآد؟»
«نه.»
خانم واردنِ جوان اتاق را طی کرد و با نالهای کوتاه روی تخت مرتبنشده نشست.
آن یکی اصرار کرد: «ساعت چند میشه، لو؟»
«ده و نیم.» آب دهانش را با عجله قورت داد. «من و اَل که اومدیم تو خیابون، ساعت نه و نیم بود. اون توی داروخانه منتظره تا وقتی که—همهچی تموم شد—بهش تلفن بزنن.»
«کی بهش زنگ میزنه؟» بازدیدکنندگان عمیقاً تحت تأثیر قرار گرفته بودند.
«یکی از خبرنگارها. وقتی من و اَل اونجا بودیم، همینطوری دور و بر پلک میزدن. این یکی واقعاً آدم حسابیای بود. مامان، نذاشتن ببینمش!» همانطور که رو به مادرشوهرش میکرد، با لحنی غمبار صدایش را بالا برد. «نذاشتن حتی یه کلمه بهش بگم. اون موقع یه کشیش پیشش بود. این یارو—همین خبرنگاره—میگفت اگه درست عمل نمیکردیم، میذاشتن فقط یه بار ببینمش.»
مکث کوتاهی شد. رودا پایین پای مادرش نشست و میلی را به سینه فشرد. چشمهای بازدیدکنندگان هنوز همان شادیِ عجیب و غمانگیز را داشت. خانم واردنِ پیر نخ سوزن دیگری را رد کرد.
یکی از همدردها با اشاره به کودک گفت: «انگار دلش برای باباش تنگ نشده، نه؟ هیچوقت سراغش رو نمیگیره؟»
لو با بیصبری تکانی خورد و جواب داد: «معلومه که دلش تنگ شده؛ اون از اون بچههایی نیست که داد و بیداد کنه. یه کاری هست که شاید بتونی بکنی، مِیم، حالا که فکر میکنم. میشه حدود ده و نیم یه ذره جین برام ردیف کنی؟ حالا مامان، لازم نیست اونطوری نگاه کنی! یه ذره جین به من آسیبی نمیزنه. خودت هم بهتره یه کم بخوری. اگه میخوای مِیم، حواست به اَل هم باشه. اون بهم خبر میده اگه—اگه اتفاقی افتاد.»
آن دو زن در حالی که پچپچ میکردند، رفتند.
در همان لحظه لو از جا پرید و شروع کرد به قدم زدن در اتاق، و ناگهان پرحرف شد.
«اَل میگه اصلاً درد نداره. میگه همهچی اونقدر سریع تموم میشه که اصلاً نمیفهمه چی شده. سعی کردیم راضیشون کنیم بذارن باهاش حرف بزنم، ولی نذاشتن. میگن اصلاً پشیمون به نظر نمیرسه. اصلاً حرف نمیزنه—حتی با کشیش. این دقیقاً شبیه توئه، مامان. از تو به ارث برده. اَل یه جورایی امیدوار بود بعد از اینکه شنیدیم گاورنور اومده شهر، بتونیم بهش دسترسی پیدا کنیم، و ما هم سعیمون رو کردیم. توی هتل وستویک اقامت داره. خدای من، عجب جای باشکوهیه اونجا! یه مدت توی اتاقی منتظر موندیم که فرشهاش مثل چمن ضخیم بود—و صندلیهای طلایی کوچیک! میگفتن یه حملهٔ آنفلوانزا داشته—گاورنور—ولی اون مرد گفت به هر حال دیگه برای اینکه کاری کنه خیلی دیر شده. اون یارو خبرنگاره خیلی باهامون محترمانه برخورد کرد. ازم عکس گرفت و میگه عکسم میره صفحهٔ اول.»
رودا ناگهان پرسید: «بابام کجاست؟»
مادربزرگش به او نگاه کرد و بدون اینکه دست از کار بکشد، فشار سوزن را کم کرد.
با صدایی گرفته پرسید: «دلت میخواد ببینیش، عزیزم؟»
رودا صادقانه هیچ میلی به او نداشت؛ تا جایی که به یاد داشت، مردی تیره و غمزده بود که دچار حملات خشم میشد. سرش را تکان داد. مادربزرگش دوباره لبهایش را جمع کرد و روی دوختودوزش خم شد.
زن جوانتر خندهٔ خشنی کرد و شانههایش را بالا انداخت: «دیدی!»
لو کمی بعد ادامه داد: «یعنی اَل پولی داره یا نه؟ واقعاً باید برای بعد از—بعد از—لباس سیاه داشته باشم.»
مادرزنش با تندی پرسید: «اگه اَل پول داشته باشه، چرا باید به تو بده؟ همین که تو رو تا اینور و اونور شهر چرخونده، کافیه. اَل چه نسبتی با تو داره؟ و جیم—هر لحظه ممکنه بیاد.»
«اَل دوستمه. اَل آدم درستیه. لازم نیست دربارهٔ ما فکرای بد کنی. ما پاکیم. جیم! هه! جیم مگه تا حالا برای هیچکدوم از ما کاری کرده؟»
زن سالخورده تقریباً با خشم جواب داد: «دهنت رو ببند دربارهٔ جیم!»
صدای لو به جیغی بلند بدل شد: «آری، برای چه لب فرو بندم؟ من چه دِینی به جیم دارم؟ اصلاً کدامیک از ما به او مدیونیم؟ مگر نه این است که تمامیِ داراییات را به یغما برد و تو را به روزی انداخت که به پینهدوزیِ این کهنهپارهها بنشینی؟ مگر هر پشیزی را که به جان کندن اندوختی، به جرعهای مِی نفروخت؟ مگر آن طفل را چنان به لکهی بدنامی نیالود که دیگر برایش توفیری نکند که رنگِ او را ببیند یا نه؟ — و خدا میداند که پس از ساعت ده و نیم دیگر هرگز روی او را نخواهد دید! مگر زندگیِ مرا به جهنمی بدل نکرد؟ در این ده سال، دیدی که صناری برای من خرج کند؟ نه. سرش به بادهگساری و هرزگی در آن میخانههای پست گرم بود!»
«خاموش باش! او در حالِ احتضار است.»
«آری، اما به چه سبب؟ برای آنکه طفلی را که سنوسالش از خودش فراتر نمیرفت، به گلوله بست. تنها از سرِ شرارتی محض او را کشت.»
«تو چه میدانی؟ او همیشه میگفت که چنین نکرده است.» دستانِ زنِ سالخورده چنان میلرزید که سوزن بر درزِ پارچه، راهی کژ و مژ میپیمود.
«اوه، دیگر از این تظاهر به بیگناهیِ او به ستوه آمدهام. خدا میداند که پیشِ رویِ هر قاضی که یافتم، چه زاریها کردم و چه سوگندها خوردم که او بهترین شوهری بوده که زنی میتواند داشت و محال است به چنین عملِ شنیعی دست زده باشد — در حالی که تمامِ مدت میدانستم این دقیقاً از آن کارهایی است که از او برمیآید! هه! مگر همین امشب چون کودکی خردسال پیشِ فرستادهی فرماندار لابه نکردم — تنها برای آنکه او از مجازاتِ جنایتی که همهمان میدانیم مرتکب شده، قسر در برود؟ اما دیگر کار تمام است. اَل به من میگوید: "ابلهی اگر برای مردی چنین فرومایه اشک بریزی"؛ این را میگوید.»
رودا به مویه افتاد. از آن کودکان نبود که بلندبلند گریه ساز کنند. مادرش دست زیرِ تخت برد و جعبهی حلبیِ قراضهای را بیرون کشید؛ پارهای کیک، رنگپریده و نمکشیده، برداشت و در دستانِ کودک تپاند. رودا کیک را چنگ زد و پس از آنکه آن را به تنهی عروسکِ میلی مالید، بلعیدنش را آغاز کرد.
مادرش میانِ کلام پرید و گفت: «جیم طفلِ معصوم و عزیزی بود. چالی بر کنجِ گونهاش داشت...»
«جیم با تو بدرفتاری کرد، مادر. ساعت از ده و ربع گذشته است. آیا آن ساعت دقیق است؟ جیم هرگز با هیچکدامِ ما راهِ صدق نپیمود.»
«جیم هرگز به من دروغ نگفت.»
«نه، چون نیازی به دروغ گفتن نداشت. ما همگی در برابرِ او ضعیف بودیم. هر چه دلش میخواست میکرد و هر که میخواست سدِ راهش شود... هه!»
«جیم گفت که این کار را نکرده است.» مادرِ جیم نفسی لرزان از هقهق کشید. «اوه، این عادلانه نیست! چرا کاری از دستم برنمیآید؟ چرا دستم از مالِ دنیا کوتاه است تا مجبورشان کنم به حرفم گوش بسپارند؟ اگر جیم گفته است که نکرده، من حرفش را باور میکنم. روا نیست برای کاری که هرگز مرتکب نشده، جانش را بگیرند! روا نیست!»
«محاکمهاش منصفانه بود، بسیار خوب، آرام باش مادر. اینطور خودت را فرسوده نکن. مگر نه این است که من در ردیفِ اول نشستم و تمامِ مدت چون ایولین نسبیت برایشان تئاتر بازی کردم؟ اوه، کاملاً منصفانه بود؛ دو شاهد داشتند. خدای من، مادر، چنین نکن! دردی ندارد. ال میگوید دردی نخواهد کشید.»
سکوتی مستولی شد که تنها با هقهقهای ممتدِ زنِ مسن میشکست. رودا، میلی و کیک، هراسان زیرِ تخت پناه بردند. خانم واردنِ جوان بر صندوقچهای نشست و خیره به روبهرو نگریست، در حالی که لبخندی خشک و گذرا بر لبانش منجمد شده بود.
و دقایق چنین میگذشت.
سرانجام ساعتِ بزرگِ میدان، بانگِ نیمساعت را برآورد.
مادربزرگ سر بلند کرد تا گوش فرا دهد.
«اوه، خدایا، چرا کاری نمیکنی؟ او طفلِ خردسالِ من بود — پارهی تنم! و او این کار را نکرد، خدایا! نکرد. خودش میگوید که نکرد.»
«نکن مادر، نکن! او دردی حس نمیکند. ال میگوید در طرفهالعینی تمام میشود. هیچ دردی ندارد.»
طنینِ آخرین ضربهی ساعت در خیابانِ خلوت پیچید. پیرزن کار از دست نهاد و در حالی که هقهقِ گریه اندامش را به لرزه میانداخت، خود را بر میزِ لرزان افکند. عروسش گوش تیز کرد تا صدای قدمهای ال را بشنود. گویی زمانی دراز گذشت تا سرانجام آوای قدمهایی را شنید که بر سنگفرشِ پیادهرو کشیده میشد، از پلههای شکسته بالا میآمد و پشتِ در باز ایستاد.
«تو را به شکوهِ خداوند، ال...»
ال به چهارچوبِ در تکیه زد و سیگاری را که عادتِ همیشگیاش بود، بیرون کشید.
به کوتاهی اعلام کرد: «تمام شد.»
«چیزی نپرسید؟»
«نه. کلمهای بر زبان نیاورد. در چشمبههمزدنی تمام شد. حتی نیاز نشد برقِ بیشتری وصل کنند — همان ولتاژِ اول کارش را ساخت.»
«شنیدی مادر؟ دردی نکشید. اینقدر خودت را آزار مده مادر! دیگر همهچیز تمام شد. ببین، ال میگوید اصلاً بهدرازا نکشید. مادرِ بیچاره، از حال رفته است! ال، به آن کشیش چیزی نگفت؟»
ال پاسخ داد: «گفت که کارِ او نبوده است. همین. آن مرد هم انگار چندان اعتنایی نکرد. اگر بخواهیم، تا دو ساعتِ دیگر میتوانیم جسد را تحویل بگیریم.»
زنی با شالی به گردن، سراسیمه به اتاق دوید.
در حالی که نفسنفس میزد، گفت: «آقایی میگوید ال باید فوراً پای تلفنِ داروخانه برود.» لو به دنبالِ ال که از اتاق خارج میشد، از پلهها پایین رفت.
اتاق در سکوتی مطلق فرو رفت. پیرزن بیحرکت بر میز افتاده بود و یکی از دستانش از لبهی میز آویزان بود، درست چون دستِ میتی. رودا دزدانه سرک کشید و سپس، چون جسارتی یافت، کمی به در نزدیکتر شد.
صدای دویدنِ کسی بر پلهها آمد و لو، در حالی که ال در پیاش بود، به درونِ اتاق پرید.
با فریادی سودایی گفت: «مادر! مادر! گوش کن مادر! او نکرده است. حق با تو بود. جیم این کار را نکرده است.»
زنِ سالخورده سر بلند کرد. چشمانش مبهوت و بیحس مینمود.
«یکی از آن شاهدها — مادر، آن مردِ لنگ را یادت هست؟ — کارِ او بوده است. تفنگِ جیم را قاپیده و شلیک کرده است. همگی مست بودهاند. جیم چنان از خود بیخود بوده که هیچچیز به یاد نمیآورده است.»
ال میانِ حرفش پرید: «نامهای شتابزده برای فرماندار نوشت و بعد هم خودش را خلاص کرد. مردکِ پستِ...»
روبی با گریهای هیستریک هقهق کرد: «نامه تا ساعتِ ده و نیم به دستِ فرماندار نرسیده بود. او سعی کرد تماس بگیرد، اما دیگر... دیگر همهچیز تمام شده بود. اوه، مادر!»
زنِ سالخورده بهآرامی دستانش را باز و بسته کرد. دریایی از رنجِ خاموش در سیمایش موج میزد. رودا دامنِ او را کشید و زن ناگهان کودک را گرفت و به سینه فشرد و رویِ خود را در لای موهای قهوهای و زبرِ او پنهان کرد.
ال با بیتفاوتیِ تمام، نگاهی به آن دو انداخت.
«پس آن پسرک است، آری؟ — و مادرش. بیچاره پیرزن، تهماندهی عمرش تباه شد. اما تو برای چه زار میزنی، لو؟ مگر نه این است که اگر جنابِ فرماندار آن نامه را زود
گفت: «اگر آنچه پسرهای توی خیابان میگویند نسخهٔ اضافیای در کار است، کاش برای من هم یکی میگرفتی. آن یارو میگفت عکسم صفحهٔ اول میشود.»