راویِ پرده‌نشینبازگشت به دسته ←
نوع قلم
حالت
اندازهٔ قلم
هایلایتبرای هایلایت رنگی، تکه‌ای از متن را انتخاب کنید؛ رنگ‌ها همان‌جا می‌آیند و هایلایت‌هایتان در همین مرورگر می‌ماند.
طنز و هجو

دیدار استاد

آرتور جانسون — آمریکا
۶,۳۱۰ واژه — حدود ۳۲ دقیقه مطالعه
دربارهٔ این داستاناین داستان از مجموعهٔ «برترین داستان‌های کوتاه ۱۹۱۸» است — همان مجموعه‌ای که ادوارد اوبراین، گردآورندهٔ مجموعهٔ ۱۹۱۶ سایت ما، هر سال منتشر می‌کرد؛ اوبراین این جلد را به خود آرتور جانسون تقدیم کرده است. سر میز شام، صحبت از ماریان هاویلند نورتون می‌شود؛ رمان‌نویس «تازه‌واردی» که یک‌شبه مشهور شده. اما زن زیرک و جین آستنیِ کنار راوی چیزی می‌داند: سال‌ها پیش در نیوفیر، وقتی دوشیزه هاویلند هنوز معلم بود و هارل اوکس، نویسندهٔ بزرگ، برای دیدار آمده بود... کمدی ادبی ظریفی دربارهٔ شهرت، گذشته و آن‌چه آدم‌ها از هم پنهان می‌کنند.

وقتی این سوال را پرسیدم: «تا به حال چیزی از ماریان هاویلند نورتون خوانده‌اید؟»، اصلاً انتظار نداشتم یک‌راست بیفتم وسط معدنی از اطلاعات. تازه، حرف زدن دربارهٔ نویسنده‌ها و کتاب‌ها سر میز شام اصلاً توی خط من نبود. اما موضوع بی‌ هیچ علت مشخصی به سرم زده بود، و بی‌تردید در چهرهٔ آن زنِ آرام و رندِ شبیه به شخصیت‌های جین آستن در سمت چپم چیزی بود که اعتماد آدم را جلب می‌کرد.

اضافه کردم: «واقعاً درباره‌اش کنجکاوم. خیلی زود و پرقدرت سر برآورده. و خیلی تازه و نوپاست.»

تا اینجای کار، هم‌صحبت من فقط ساکت‌تر و رندتر از همیشه گوش داده بود؛ اما حالا چشم‌هایش کاملاً باز شد، ابروهایش به حالتی شیطنت‌آمیز بالا رفت و با لبخندی درخشان به طرفم برگشت.

با لبخند پرسیدم: «تازه؟ واقعاً این‌طور فکر می‌کنید؟»

و اصلاً به من وقت نداد تا حرفم را اصلاح کنم.

او ادامه داد: «فکر نمی‌کردم هنوز کسی این‌طور فکر کند—مگر شاید… تا به حال چیزی از هارل اوکس خوانده‌اید؟»

با سردرگمی سر تکان دادم.

او گفت: «وقتی آن اتفاق افتاد، دوشیزه هاویلند استاد من در نیوفیر بود. هشت یا ده سال پیش بود. می‌فهمید؟»

گفتم: «من هیچ‌چیز «نمی‌فهمم».»

او که مشتاق بود دربارهٔ هر آنچه آن «اتفاق» بود بیشتر بگوید، فریاد زد: «اما هارل اوکس را که می‌شناسید—یعنی منظورم این است که واقعاً طرفدارش هستید، نه؟ پس عاشق این ماجرا می‌شوید. دلسوزانه هم هست. هرچند خنده‌دار است!»

اما تغییر اجتناب‌ناپذیرِ مسیرِ گفت‌وگوهای سر میز، در آن لحظه ما را از هم جدا کرد؛ و تنها پس از تمام شدن آن شام طولانی بود که دوباره کنار هم نشستیم و توانستیم گوشهٔ دنجی به دور از مزاحمت‌ها پیدا کنیم.

او شروع کرد و گفت: «خب، اگر حاضرید، شروع کنیم؟»

――――

دوشیزه هاویلند اولین بار که دیدمش باید حدود سی سال داشت. قدبلند بود و به شیوه‌ای استخوانی، خوش‌سیما. صورتش درشت بود و اجزای چهره‌اش منظم، اگرچه تا حدی سنگین؛ آب‌ورنگش درخشان بود و موهای تیره‌اش همان زمان هم رو به خاکستری می‌زد. لاغریِ استخوان‌داری داشت، نوعی سرسختی که بومیِ شمال نیوانگلند است—و شاید واقعاً اهل نیوانگلند بود؛ می‌دانید، آوارگانِ آن اقلیم‌ها می‌توانند به طرز شگفت‌آوری رشد کنند—که همین موضوع پوشش و رفتارِ پرادعایش را جلب‌توجه‌کننده‌تر می‌کرد.

باید او را در آن مهمانی‌های دانشکده می‌دیدید! لباس‌های شب مشکی می‌پوشید و یک رشته—فکر کنم بشود گفت یک «طناب»—از مرواریدهای بدلی می‌انداخت، و همیشه بادبزنی دستش بود و شنل گشادی با آستر روشن و خز روی یقه و آستین‌ها که انگار بی‌تفاوت روی شانه‌هایش می‌انداخت. ما به شوخی و بی‌احترامی می‌گفتیم او اصل ضرب‌المثل قدیمی «خواهی نشوی رسوا، رنگ رومیان شو» را به «چه رنگ رومیان بشوی و چه نشوی» تحریف کرده است (تحریف از کلمه‌های مورد علاقه‌اش بود)؛ بس که اصرار داشت—یا تلاش می‌کرد—به‌طوری ناهماهنگ، بانویی باشکوه باشد و نه «جزئی» از محیطی که افتخار آراستنش را یافته بود. بی‌آنکه هرگز اجازه دهد واقعاً با آن جمع‌ها جوش بخورد، تواضعِ فخرفروشانهٔ خود را با انتخاب جایی در شلوغ‌ترین گروه نشان می‌داد و در همان‌جا، با لبخند زدن و نگاه کردنِ بافاصله به چیزها کناره‌گیری‌اش را حفظ می‌کرد—مثلاً به نحوهٔ لیوان آب گذاشتنِ یک مرد روی میز، انگار همان برای قضاوت درباره‌اش کافی بود؛ انگار آن مرد با این کار روحش را هم به اندازهٔ کافی برای او عریان کرده بود. و همان‌طور که دیده‌اید، او باید مشاهده‌گری کاربلد بوده باشد؛ استعداد خاصی در برداشت کردن از رفتار مردم داشت؛ هرچند این‌که چقدرش به خودِ مردم و حرف‌ها و کارهایشان مربوط بود و چقدرش به آنچه او ناخودآگاه—یا خودآگاه—در حین ارزیابی آن‌ها از هارل اوکس گرته‌برداری می‌کرد، جای سوال دارد. نتیجه حداقل به دردِ نیازهای عمومیِ چشم‌به‌راه می‌خورد. اما دارم از اصل مطلب دور می‌شوم.

همهٔ این‌ها — در واقع همه چیزِ او — دلِ جورج نورتون را یک‌باره ربود؛ درست زمانی که تازه از دانشگاهی گمنام در غربِ دور آمده بود تا کرسی استادی اسلوکام را تصدی کند. او در وجود این زن شکوهی می‌دید که در «زندگی واقعی» از آن محروم مانده بود و در کتاب‌ها هم هرگز وقت یا قوّهٔ تخیلی برای یافتنش نداشت. او تجسمِ چیزهای بزرگ و باشکوهی بود که خارج از فهمِ جورج می‌گنجید — تمدن، فرهنگ، طبقات بالای جامعه و سرزمین‌های فرنگ در آن سوی دریاها؛ همان سرزمین‌هایی که اشتیاقش به آن‌ها پس از سفر تعطیلاتی‌اش به برمودا تیزتر شده بود، سفری که بعد از گرفتن مدرک کارشناسی با رتبهٔ ممتاز در رشتهٔ تاریخ و علوم سیاسی رفته بود. او حدود چهل سال یا همین حدودها داشت و تنها با مادرش زندگی می‌کرد.

شایعه بود (و شاید شایعهٔ بی‌پایه‌ای هم نبود، چرا که سر درآوردن از آنچه در ذهنِ این مردانِ کوچک و سر‌به‌زیر می‌گذرد کار بس دشواری است) که او همیشه در پی کشفِ «زنی چون اِجریا» بوده، و همین که پایش را به سالن پذیراییِ خانم برکستون گذاشت و دوشیزه هاویلند را دید — و شنید — که دربارهٔ «طنین‌های نثرِ سوینبرن» سخن می‌گفت، پرشورترین آرزویش جامهٔ عمل پوشید. با این همه، ارادت و تحسینِ جورج باید چنان پرشور بوده باشد که توانست توجه او را به همین راحتی جلب کند؛ زیرا معیارهای دوشیزه هاویلند با هیچ کج‌وکوله‌کردنِ خیال، اجازه نمی‌داد جورج را مردِ لایقِ یک اِجریا ببیند — هرچند خودش احساس می‌کرد استحقاقِ داشتنِ چنین مردی را دارد.

اما او با آن ظاهر، ممتاز بودن و دانشش، از آن زنانی نبود که مردان را به‌راحتی جذب کند. در وهلهٔ اول، زیادی خودکفا و گل‌درشت بود. هیچ راهی برای نزدیک شدن باقی نمی‌گذاشت. هیچ لحظهٔ لطیف و دلربایی رو نمی‌کرد. برخوردش با مردان، درست مثل برخوردش با زنان،

«شاید آن صندلی، آن‌جا… نه، آن‌یکی، آقای نورتون.»

مرد کوچکِ نازنین. دقیقاً همان صندلی را می‌آورد. حتی آن را معلق در هوا نگه می‌داشت تا او نقطهٔ دقیق را نشان دهد و با چشمان و ابروهای درهم‌کشیده، با تکان دادن سر جایش را تایید کند—البته پس از این‌که می‌نشست، از مرد می‌خواست یک لحظه بایستد تا خودش بتواند صندلی‌اش را کمی بیشتر به سمت راست ببرد، دورتر از کسی که تمام مدت می‌دانست پایش را روی پایهٔ صندلی او گذاشته است.

مرد به زودی با نگاهی آکنده از اشتیاق به او چشم می‌دوخت و زمزمه می‌کرد: «اتاق زیبایی است، این‌طور فکر نمی‌کنید، دوشیزه هاویلند؟»

با این حرف، دوشیزه هاویلند چهره درهم می‌کشید و زیر گوش او زمزمه‌ای می‌کرد؛ و مرد سرش را تکان می‌داد و دزدکی چشم‌هایش را می‌چرخاند، مطمئن از این‌که به نظر نمی‌رسد متوجه جزئیاتی شده که او از سر لطف به او یادآوری کرده است. وقتی کار تمام می‌شد، مرد با سپاسگزاری و غرور لبخند می‌زد، انگار حرف‌های او آن دو را در حالتی از پیوند و همدلیِ سعادتمندانه قرار داده بود.

روزی را که هر دو را با هم دیدم خوب به یاد دارم؛ همان روزی که به من گفت هارل اوکس دارد به نیوفیر می‌آید. الان هم می‌توانم او را ببینم که با قدم‌های آهسته و کمابیش بلند در محوطهٔ دانشگاه قدم می‌زد، با آن پرش کوچک و مثلاً موقری که وقت برخورد پاهایش به زمین به خود می‌داد، و سری که به شکلی راحت روی شانه‌هایش به سمت جلو متمایل بود. نگاهی به من انداخت و بعد طوری لبخند زد که انگار می‌خواست بفهماند مقصر او نیست اگر مجبور است با همان یک نگاه، سیر تا پیاز مرا ورانداز کند. آخر با چنان نگاهی، آدم را از سر تا پا بررسی می‌کرد. اگر کلاهت روبه‌راه بود، می‌رفت سراغ پاهایت، و اگر بند کفش‌هایت به جای موازی، ضربدری بسته شده بود، نشان از چیزی بس تاسف‌بار داشت. و اگر آن‌قدر خوش‌شانس نبود که در راه به شما یا کس دیگری بربخورد، بی‌گمان آسمان و درخت‌ها و سبزه را با همان نگاهِ کارشناسانه زیر ذره‌بین می‌برد. من واقعاً باور دارم که او دربارهٔ نحوهٔ پرواز پرنده‌ها هم نظریاتی داشت و طرز پروازشان در راونا را با طرز پروازشان در نیوفیر مقایسه می‌کرد.

آن زمان، پاییزِ سالِ آخرم در دانشگاه بود. تا آن موقع اولین کتاب دوشیزه هاویلند منتشر شده بود و مورد تحسین منتقدان قرار گرفته بود. داستان‌ها، همان‌طور که یکی‌یکی در مجله‌ها چاپ می‌شدند، هر کدام به نوبهٔ خود نیوفیر را غرق در شوکی از سر حیرت و تمجید می‌کردند.

می‌دانید، تا پیش از شروعِ کارش، هیچ‌کس نمی‌دانست دوشیزه هاویلند در آن دوره‌های طولانی که خودش را در آن آپارتمان کوچکِ نیو گینزبورو حبس می‌کرد، چه کار می‌کرد. اگر به قول شما، او برای شما چنان ناگهانی و قاطعانه وارد دنیای چاپ شد، فکرش را بکنید وقتی ما آن همه مهارت و ظرافت را یک‌باره در صفحاتِ «استاندارد» دیدیم، برایمان چه معنایی داشت. او بی‌آنکه کسی خبردار شود، سال‌ها کار کرده، نوشته و منتظر مانده بود، آن هم با چشم‌اندازی خستگی‌ناپذیر، تسلیم‌ناپذیر و روشن‌بینانه برای نویسنده شدن. از آن زمان به بعد، مردم به من گفته‌اند که این هدفِ او از دوران دختری‌اش بوده است.

تابستان‌ها به هاروارد رفته بود و تمام دوره‌هایی را که برنامهٔ درسی تعطیلات ارائه می‌داد گذرانده بود—می‌گویند بی‌آنکه استادانش توجهی به او بکنند یا تشویقش کنند. سفر هم کرده بود—نه چندان گسترده، اما رندانه، گزینشی و سلطه‌جویانه، تنها با در نظر داشتن مقصود خودش. کافی بود پنج دقیقه با—مثلاً—یک برنامهٔ زمان‌بندی حرکت قطارها که فرضاً از دفتر کوک در توپیکا گرفته بود وقت بگذراند، تا بتواند چنان با تبختر به هر قطار سریع‌السیر لوکسی که نامش در آن آمده بود—چه به مقصد تونکین باشد چه سالامانکا—اشاره کند که گویی حرفه‌ای‌ترین مسافرِ همیشگی آن بوده است. فرانسوی و ایتالیایی را فوتِ آب شده بود. و—از اول تا آخر و این میان‌ها—کارهای هارل اوکس را خوانده بود. به جرات می‌گویم هیچ مصوت—یا صامتی، از آن جهت—در آن هفتاد و اندی جلد نبود که او با سرسختی، شیفتگی و حسادت نبلعیده باشد.

در نیوفیر، مردم تا این زمان، البته، «کارهای» او را با «کارهای» هارل اوکس مقایسه کرده بودند؛ اما خودتان که می‌دانید چه کم‌اند آدم‌هایی که حوصله یا سلیقهٔ «درک کردنِ» او را داشته باشند؟ و نتیجهٔ مقایسه‌ها تقریباً بدون استثنا این بود که ماریان هاویلند بهتر است. او بخشی از روان‌شناسی، بخش زیادی از روش، و اندکی از جذابیت او را جذب کرده بود؛ و همه‌چیز را موبه‌مو و بی‌نقص پرداخته بود، و به قول یک نفر، سبک او را برای «استفادهٔ مدارس» بازبینی و ساده کرده بود؛ و آنچه را که هارل اوکس «سروصدای مبتذلِ پیش‌زمینه» می‌نامید، کاملاً به بازی گرفته بود.

به جای اینکه متهم شود چیزهای زیادی از او الهام گرفته، آدم احساس می‌کرد اعتبارِ زیادی به خاطرِ دادنِ چیزهای فراوان به او، نصیبش شده است. از حرف‌های مردم نیوفیر شاید حدس می‌زدید که او تا حدی در ابراز احساسات و تمجیدهایی که در سراسر کشور نثارِ او می‌شد—در فصل بازگشتش به زادگاهش، برای اولین بار پس از پانزده سال—نقش داشته است.

دوشیزه هاویلند با نام بردن از شخصیتی سرشناس در پایتخت توضیح داد: «خانمِ فلان به من نامه نوشته» (البته که او تنها پدیدهٔ ادبیِ نیوفیر بود که بشود دربارهٔ چنین مسائلی به او نامه نوشت) «تا بپرسد آیا ممکن است بتوانیم آقای اوکس را برای یک شب پذیرایی کنیم؟»

من زیر دستمال‌جیبی‌ام از روانیِ تعبیرِ «پذیرایی کردنِ» او دهانم باز ماند.

او ادامه داد: «اما دقیقاً نمی‌دانم چطور می‌توانیم اسباب آسایشش را فراهم کنیم. خانم اجرتن تا آن موقع بهبودی پیدا نمی‌کند. و او نباید خانهٔ گرین‌ها بماند.» او از تصورِ خودِ این احتمال هم از کوره دررفت: «در اتاقِ میهمانِ او، عزیز دلم؟ با آن تورهای هانیتون، و آن فرشِ کچلی‌گرفته، و آن طرح‌های چرخ‌وفلکی روی دیوارها—و پنجره‌هایی که رو به سقفِ سنگ‌لوحیِ چندرنگِ سالن ورزش باز می‌شوند؟»

دستِ خودم نبود، سعی کردم متناسب با شان موضوع فکر کنم.

او گفت: «تازه پیشخدمتِ خانم نیلند هم گوشواره می‌اندازد! … نه. حالا داشتم فکر می‌کردم—تند نرو جورج. هیچ‌وقت همپای آدم راه نمی‌آیی! وقتی کسی مدام این‌طور از آدم جلو می‌زند، لذت پیاده‌روی از بین می‌رود.»

جورج گفت: «ببخشید،» و عقب کشید.

دوشیزه هاویلند چهره در هم کشید و چترِ آفتابیِ عنابی‌رنگش را روی شانه‌ای که به سمتِ جورج بود جابه‌جا کرد، و برای شیرین کردنِ این فاصله، لبخندِ گرمی به من زد و ادامه داد:

او گفت: «حالا من، اگر علاقه‌مندی بشنوی—»

خیلی علاقه‌مند بودم و این را به او گفتم. به‌علاوه، همیشه کنجکاوی‌ام تحریک می‌شد وقتی فکر می‌کردم چرا دوشیزه هاویلند من را—با وجود جوانی‌ام—برای چنین دردِدل‌های مَحرمانه‌ای انتخاب کرده است. معتقدم بیشتر به این دلیل بود که من همیشه این‌طور به او زل می‌زدم؛ چیزی که او، بر حسبِ خصلتِ خودش، به حسابِ چاپلوسیِ محض می‌گذاشت.

حتی همان‌طور که حرف می‌زد، با خودم متوجهِ سستی و افتادگیِ چین‌دارِ لباسش بودم، و گلوی محکم و تا حدی درشت‌استخوانش، و رطوبتِ زیرِ مرواریدهای بدلی—چون هوا گرم بود—و قبضهٔ قاطعِ دستش بر دستهٔ بلند و عقیقِ چترش.

او ناگهان ایستاد. جورج چند قدمی جلوتر رفت. دوشیزه هاویلند چتر آفتابی‌اش را روی شانهٔ دیگرش گذاشت و به او نگاه کرد، و جورج دوباره هم‌پای او شد، در حالی که لبخندی ظریف، خرسند و مغرور بالای ریش گرد و کوچکش نمایان بود.

دوشیزه هاویلند گفت: «حالا به نظرم بهتر است — ساده‌تر، باوقارتر و کمتر آزاردهنده برای او — اگر، مثلاً، برای ناهار بیاید، و اگر ما ترتیبی بدهیم که گروهی کوچک، خیلی کوچک، از آدم‌هایی که او بیشتر از همه مایل به دیدنشان است — طفلکی اصلاً نمی‌خواهد خیلی از ماها را ببیند! — بله، بگویم گروهی کوچک بیایند — جورج! لطفاً! این کار مرا عصبی می‌کند، حواسم را پرت می‌کند، و برای راه-شن خیلی بد است… حالا با پایت روی آن را بپوشان. نه — اینجا — بگذار خودم انجامش دهم.»

جورج با خوش‌رویی گفت: «ببخشید.»

دوشیزه هاویلند دوباره چهره در هم کشید و ادامه داد: «من از قطارها سر درنمی‌آورم، اما می‌توانیم قطاری برایش پیدا کنیم» (او به آسانی از اصطلاح آمریکایی پرهیز کرد) «و بعد با ماشینِ—با ماشین خانم اجرتن او را به شهر ببریم. فکر نمی‌کنی این‌طور شایسته‌تر باشد؟»

جورج، در حالی که مدام روی پنجه‌های پایش بلند می‌شد و دست‌های کوچک و خشکش را به هم می‌مالید، با هیجان به من گفت: «او آن‌قدر خوشحال خواهد شد، از دیدن او آن‌قدر لذت خواهد برد! این‌طور نیست؟»

دوشیزه هاویلند با عتاب به طرف او برگشت، و با اشاره‌اش، جورج بازویش را بالا آورد و او دستش را قلابِ بازوی جورج کرد.

او از همان‌جا رو به عقب گفت: «شاید الان نگران شدن کمی زود باشد. ما داریم می‌رویم دیسکوبولوس جدید را ببینیم. می‌ترسم از روی یک نسخهٔ متاخر رومی الگوبرداری شده باشد.»

و ثانیه‌ای بعد، وقتی از روی شانه به پشت سرم نگاه کردم، دیدم که او دوباره ایستاد و بازویش را بیرون کشید تا به کتابخانهٔ یادبود اشاره کند.

شنیدم که او غرولندکنان می‌گوید: «جورج، او دربارهٔ چنین مایهٔ آبروریزی‌ای چه فکری خواهد کرد؟ … چی؟ تو نمی‌بینی—که معمار یک ردیف برگ را از سرستون‌ها جا انداخته؟ بیا بریم.»

هارل اوکس شاید بیش از حد وسواسی و سخت‌گیر بود. بله. اما باریک‌بینی‌های او نیازهای سرشتی گرم و پرشور بود؛ آن‌ها به‌طور طبیعی از آرمان‌هایی سرچشمه می‌گرفتند که حساسیت بی‌نظیرش پدید آورده بود. در حالی که باریک‌بینی‌های او—ماریان هاویلند—اگرچه از او الهام گرفته شده بود، تمام آن—چه بگویم؟ —افاده‌فروشی را داشت که هارل اوکس مطلقاً فاقدش بود. من حتی حالا هم، حتی با در نظر گرفتن تمام دستاوردهایش، نمی‌توانم آن جنبه از وجود او را چیزی جز کمی سخیف ارزیابی کنم.

البته من، با این حال، اولین بار که او از آمدن هارل اوکس یاد کرد، نصفِ آن چیزی را هم که این موضوع برایش اهمیت داشت درنیافتم. و بایستی می‌دانستم که او، با آن همه توجهی که به ظرایف داشت، هرگز نمی‌گذاشت این مسئله به شکل عریان و آشکار برملا شود. اما بعدها فهمیدم که او هر تمهیدی زده بود—تمام تلاشش را کرده بود تا مسیر او را به نیوفیر کج کند. او را نمی‌شناخت؛ هرگز چشمش به او نیفتاده بود؛ اما شهرتش که حتی در آن زمان هم قابل توجه بود، کمک زیادی به او کرد؛ چرا که جویای خبرهای او از ناشرانش شده بود؛ و سرانجام، وقتی فهمید مرجع واقعی و درست برای درخواست دادن کیست، نامه‌ای بی‌تردید محترمانه به خانمِ فلانی—اسمش هر چه که بود—نوشت، که از آن، همان پاسخی به دست آمد که دوشیزه هاویلند برایم نقل کرده بود، اما همان‌طور که بعدها فهمیدم، آن پاسخ فقط خیلی ساده پرسیده بود که «با توجه به مشخص نبودن برنامه‌های آقای اوکس»، آیا او می‌تواند در صورت لزوم «شب را آنجا بماند» یا نه.

خب، قضیه این‌طور پیش آمد—البته نه دقیقاً طبق پشت‌پرده‌چینی‌ها و نفوذزدن‌های او—که مسیر هارل اوکس تغییر کرد تا بتواند اواخر عصر «سری بزند» و «نگاهی به دانشکده بیندازد». از قضا قرار بود با اتومبیل به جایی همان نزدیکی‌ها برود و میان‌برزدن از نیوفیر برنامه‌اش را فقط یک یا دو ساعت طولانی‌تر می‌کرد. خبرش هم مستقیماً به دست او نرسید؛ آن نامه خطاب به رئیس نوشته شده بود. اما در جریان کارها، نامه با فروتنی به دوشیزه هاویلند ارجاع داده شد و او هم کار را—یا آنچه را که از آن باقی مانده بود—به دست خودش گرفت.

او تسلیم پیشنهادهای گوناگونی که مطرح می‌شد نشد و پاسخ داد: «نه. اما می‌گویم حاضرم چه کار کنم: آپارتمان کوچک خودم را در اختیارش می‌گذارم. او که در لندن زندگی می‌کند، آنجا کاملاً احساس خانهٔ خودش را خواهد داشت.»

با اینکه حالا که به آن نگاه می‌کنیم خنده‌دار است، اما وقتی همه چیز گفته و انجام شد—به‌ویژه وقتی همه چیز انجام شد—جنبهٔ رقت‌انگیزی هم داشت. چرا که هارل اوکس تنها شور و اشتیاق واقعی زندگی او بود. او برایش حکم دین و—و همه چیز را داشت. چشم‌اندازِ دیدن او از نزدیک و شنیدن صدایش، فراتر از چیزی بود که او هرگز با مومنانه‌ترین باورها هم ممکن می‌دانست.

هرچقدر هم که از او تقلید می‌کرد—و یادتان باشد تعداد زیادی هوادار گواه مهارت اوست—و هرچقدر هم که در بازآفرینی زیبایی، شاعرانگی و اصالت او ناکام می‌ماند، حتماً عشقی عمیق و سنجیده به نابغه‌بودنِ او داشته که او را تا اینجا کشانده بود. تعجبی نداشت که او با حس دقیق عدالت‌خواهی‌اش، نمی‌توانست فرد برگزیدهٔ نیوفیر برای پذیرایی از او نباشد. اما راستش هیچ‌کس هم جرئت نداشت عادلانه بودنِ این موضوع را زیر سوال ببرد. مگر نه این بود که او علت وجودیِ آمدنِ او بود؟ —یا حتی به باور برخی، علت وجودیِ اصلاً زنده بودن و حضور او در هر جایی؟

حتی رفتار و سکناتش از این چشم‌انداز نرم و ملایم شده بود. او با اشتیاقی که همان‌قدر که آشکار بود، ابراز نمی‌شد، دست به کارِ مقدمات شد. در اشتیاقش برای آماده‌شدن جهت تحت تاثیر قرار دادن هارل اوکس، نیاز به تحت تاثیر قرار دادن دیگران را کاملاً کنار گذاشت.

لحنش گرم و سخاوتمندانه شده بود، طوری که راه می‌افتاد و از این و آن می‌خواست برای آن روز بزرگ وسایلی به امانت بدهند: تابلوی مونهٔ خانم اجرتن، پارچه‌های زربفت خانم برکستون؛ یک قالیچهٔ پوستی از خانم گرین را هم یک روز ظهر در محوطهٔ دانشکده خواست، گویی از سر نیت سخاوتمندانه‌ای بود تا از هیچ‌کس چشم‌پوشی نکرده باشد. و حتی وقتی خانم گرین با کم‌رویی پیشنهاد داد که خوشحال می‌شود «هزینهٔ حکاکی دعوت‌نامه‌ها را بپردازد»، دوشیزه هاویلند اشتباهش را تصحیح نکرد. اما—

دوشیزه هاویلند گفت: «نه عزیزم، فکر کنم نگذارم این‌همه زحمت بکشی—واقعاً. قرار نیست تعدادشان زیاد باشد و خودم در یک پلک‌زدن می‌توانم بنویسمشان.»

همین حالا می‌توانم او را ببینم که با مرواریدهایش ور می‌رود و تا جایی که در توانش است مهمان‌نوازانه به چشمان معمولیِ خانم گرین خیره شده، و جورج نورتون که روی چمن‌ها شتابان می‌آید تا بی‌فایده چند کلمه‌ای با او حرف بزند. او تنها کسی بود که دوشیزه هاویلند، در طول آن مقدمات پرشور و حرارت، ذره‌ای با او بی‌رحم بود.

اما او را کلاً ندیده گرفت. انگار آن روز اصلاً او را نمی‌دید. فقط نگاهی مورب به آن‌سوی او انداخت و درحالی‌که بی‌شک کاملاً صادقانه غرق در قالیچهٔ پوستی خانم گرین شده بود، بازوی او را گرفت و قدم‌زنان دور شد. او در آن برهه، دیگر هیچ نیازی به او نداشت. جورج در مهمانی‌های عصرانه و جمع‌ها تنها و رهاشده باقی ماند، و مثل براده‌ای مغناطیسی از این نقطه به آن نقطه کشیده می‌شد؛ به همان جاهایی که او با فراموش‌کاری از آن‌ها دور می‌شد.

او را در پارک دیدم و به تلاش‌های خجالتی و ناشیانه‌اش برای اینکه بی‌توجه‌مانده به نظر نرسد، دلم سوخت.

او در حالی که دست‌های کوچکش را نیمه‌کاره پشت سرش گره کرده بود و با خوش‌رویی در آسمان به دنبال ابری می‌گشت، بخت خود را آزمود و گفت: «خب، یک‌جورهایی فکر می‌کنم شاید باران ببارد.» و ادامه داد: «اما هرچه باشد، بعید می‌دانم آخرش ببارد.» و بعد، بی‌آنکه دست خودش باشد، پرسید: «این روزها دوشیزه هاویلند را دیده‌ای؟»

پاسخ دادم: «از کلاس دیروز به بعد، نه.»

پرسید: «تعمیرها و تغییرها چطور پیش می‌رود؟»

پاسخ دادم: «فکر کنم خوب پیش می‌رود. شنیده‌ام چیزهای جدیدی برای دیوارها رسیده، اما هنوز نصبشان نکرده‌اند.»

گفت: «آها—پس دارد کاغذدیواری می‌کند، نه؟»

گفتم: «و نقاشی.»

کوشید چشم‌هایش از تحسین برق بزند و گفت: «خب، این کارها زمان می‌برد. هیچ‌وقت نمی‌دانی آخرش چه از آب درمی‌آید. حالش خوب است؟»

و روی پاشنه‌هایش تاب خورد و سرش را با بی‌قراری تکان داد. طفلکی! فاصله‌ای که این‌همه تلاش کرده بود میانشان را پر کند، حالا با وعده‌ی آمدن هارل اوکس، لبالب پر شده بود.

چند روز پیش از آن روز، دوشیزه هاویلند بعدازظهری به من تلفن زد تا ببیند سماورم را به او قرض می‌دهم یا نه؛ و می‌خواست اگر ممکن است همان موقع آن را برایش ببرم، چون داشت کم‌کم اوضاع را مرتب می‌کرد و دوست نداشت کاری بیش از حد لزوم به لحظه‌ی آخر بیفتد. بنابراین بدنهٔ مسیِ سماور را تا جایی که می‌توانستم برق انداختم و همان غروب به ساختمان «نیو گینزبورو» رفتم تا آن را تحویل دهم.

یادم می‌آید ساختمان به نظرم بسیار دلگیر آمد؛ جای سوت‌وکوری به نظر می‌رسید برای پذیرایی از آن مهمان بزرگ. زمانی خوابگاه بود و بعدها، به دلیل موقعیت مکانیِ نامناسبش، آن را به معلم‌های مجرد داده بودند. بیشتر شبیه یک کارخانهٔ شیک بود تا یک آپارتمان مسکونی. ورودیِ مرتفعش نرده نداشت و سنگ‌ریزه‌هایی که روی پله‌های گرانیتیِ زبر جمع شده بود، بر سرما و بی‌روحیِ کلیِ ورودی می‌افزود. راهروهای داخلی دلگیر بودند، با دیوارپوش‌های چوبیِ ساده، رنگ‌های چرک‌مرده، و راهپله‌های باریکی که از پاگردهای کوچک، با شیبی تند بالا می‌رفتند. سوئیتِ دوشیزه هاویلند سه طبقه بالاتر بود.

اما وقتی قدم به داخلش گذاشتم، چشم‌هایم را باور نمی‌کردم.

درِ خانه‌اش نیمه‌باز بود—این روش دوشیزه هاویلند بود تا از دردسر و تکلفِ در باز کردن برای دیگران خلاص شود—و با تقه‌ی من به در، با لحنی خویشتن‌دار و آرام صدا زد: «بیا تو!» و من از ورودیِ کوچک گذشتم و وارد اتاق مطالعه شدم.

اتاق فوق‌العاده جذاب شده بود—شرط می‌بندم خودِ هارل اوکس هم متوجه این جذابیت می‌شد. هیچ‌کس جز ماریان هاویلند نمی‌توانست چنین تغییری ایجاد کند.

البته تابلوی مونهٔ خانم اجرتن، پارچه‌های زربفتِ خانم برکستون، و—بله—قالیچهٔ خزدار خانم گرین هم بودند، بماند بی‌شمار وسیلهٔ امانیِ دیگر که به مجلل‌تر شدنِ جلوهٔ اتاق کمک می‌کردند؛ اما ترکیبِ نهایی باشکوه بود. همه‌چیز چنان به نظر می‌رسید گویی همان‌جا ریشه دوانده و روئیده است. آدم احساس می‌کرد در کاخی ایتالیایی است. و دوشیزه هاویلند، پشت میز تحریر جدید و عتیقه‌اش از چوب گردو با یراق‌های برنجیِ طلایی نشسته بود و به معنای واقعی کلمه مانند بانوی یک قصر بزرگ به نظر می‌رسید. او همیشه هم—باید قبلاً این را می‌فهمیدم—کمی شبیه بانوی قصر بود، بانوی قصری بدون قصر.

اما حالا برای لحظه‌ای هم که شده، قصرش را داشت—هرچه باشد، آن‌قدر داشت که تصویر کامل شود. آتشی ملایم در شومینه می‌سوخت و نسیمی که از پنجرهٔ باز می‌وزید، پرده‌های سنگین و نقش‌دار را به رقصِ موزون درمی‌آورد. سماور من، وقتی آن را روی میز کنسولِ منبت‌کاری‌شدهٔ نزدیک در گذاشتم، ناهمگون‌تر و زمخت‌تر از آن به نظر می‌رسید که بتواند بهانه‌ای برای آمدنم باشد.

او در یک نگاه، تحسینِ بهت‌زده‌ام را خواند، قلمش را زمین گذاشت و با نگاهی باتجربه و خریدارانه به دست‌نوشته‌ی پیش رویش، به پشتی تکیه داد؛ در حالی که دو طرف میز تحریرش را با هر دو دست گرفته بود و به من خیره شده بود. یکی از آن لباس‌های شبِ مشکی را پوشیده بود و بادبزنی پردار هم دمِ دستش قرار داشت؛ و ناگهان متوجه شدم که رشته‌ی مرواریدش از لوله‌ی روشناییِ گازِ بالای سرش آویزان است.

دوشیزه هاویلند شتابان گفت: «تجهیزاتِ جدید—منظورم برقی‌هاست—برنزی خواهند بود.»

تا دمِ مرگ هم هرگز صحنه‌ای را که از نشستنِ او در آن‌جا دیدم فراموش نخواهم کرد؛ در آن اتاق، پشت آن میز، با لباس شبِ مشکی—مشغول نوشتن! و آن رشته‌ی مرواریدی که به لوله‌ی گازِ ازکارافتاده آویخته بود تا به شکلی ظریف، خودش را برای کار فارغ‌البال کند! کلِ آن فضا وقار و شکوهِ خاموشی داشت، انگار با حرکتی باکلاس برای شروعِ کار خلوت شده بود؛ درست مثل این بود—این فکر به شکلی عجیب به ذهنم خطور کرد—که انگار تازه زنگ را زده باشد تا «پیشخدمت دوم» بیاید و دستور داده باشد «همهٔ سگ‌های پومرانی» را ببرد مبادا حواسش را پرت کنند.

من با بهت‌زدگی گفتم: «خیلی قشنگ است، دوشیزه هاویلند؛ اصلاً نمی‌توانم بگویم به نظرم چقدر فوق‌العاده است.»

او بلند شد، دستش را به طرف رشته‌ی مروارید دراز کرد و آن را دور گردنش انداخت.

او گفت: «می‌خواهم تالار را ببینی. شیک نیست؟ … و اتاق‌های خواب را. مردها کلاه‌هایشان را در اتاق جنوبی—اتاق من—همین‌جا می‌گذارند؛ و زن‌ها اتاق دیگر را خواهند داشت—این یکی را.»

او جلوتر از من راه افتاد. در اشتیاقش برای نشان دادنِ هر کاری که انجام داده بود، کاملاً ساده‌دل بود. ذوقِ کودکانه‌اش در این کار دلم را لمس کرد. و چقدر خسته به نظر می‌رسید. با وجود آن همه جلال‌ومآبی و شور و شوق، رمقی برایش نمانده بود.

من با صمیمیت گفتم: «او—یعنی آقای هارل اوکس—چقدر از این‌جا خوشش خواهد آمد! اگر فقط می‌فهمید، اگر فقط می‌توانست بداند چه زحمت‌هایی برایش کشیده‌اید!»

او پرسید: «زحمت؟»

او به جلو خم شد و گذاشت خودم قضاوت کنم چه احساسی دارد. چشمانش می‌درخشید. هرگز او را این‌طور بدون هیچ حجاب و دیواری ندیده بودم.

او التماس‌گونه گفت: «این حتی ذره‌ای از حقِ او نیست. فکر کنی توقع دارم خوشش بیاید؟ نه. این فقط بهترین کاری است که از دستم برمی‌آمد—بهترین کاری که می‌توانم بکنم—تا جلو ضربه‌ی این را بگیرم که همه‌چیز به نظرش وحشتناک بیاید. آه، من اصلاً دلم نمی‌خواست، اصلاً دلم نمی‌خواهد فکر کند ما… بربر هستیم!»

او این حرف‌ها را از ته دل با من در میان گذاشت، و من هم بدون هیچ تردید یا توضیحی، تمام و کمال پذیرفتمش. همان‌طور که گفتم، این تنها عشقِ واقعیِ زندگی‌اش بود. او داشت نهایتِ کاری را که برای هارل اوکس کرده بود و آرزو داشت انجام دهد، بر من آشکار می‌کرد.

او زیر لب گفت: «فکرش را بکن که او دارد به این‌جا می‌آید! من آن‌قدر منتظر مانده‌ام و امید داشته‌ام که او را ببینم—فقط او را ببینم—این تقریباً بزرگ‌ترین خواستهٔ تمام زندگی‌ام بوده است. و دارد اتفاق می‌افتد، عزیزم، در همین اتاق‌های کوچک خودم. او دارد می‌آید پیش من! آه، تو نمی‌توانی بدانی او در تمام این سال‌ها چه معنایی برایم داشته—چقدر تلاش کرده‌ام و زحمت کشیده‌ام تا یاد بگیرم شایسته‌ی او باشم! همه چیز—همین اندک‌چیزی را هم که دارم—مدیونِ او هستم—همه چیز را. او بیش از هر کس دیگری، چه زنده و چه مرده، به من یاد داده که به زندگی علاقه‌مند باشم—مرا خوشبخت کرده است.»

او بازوهای بلندش را دور شانه‌هایم انداخت، مرا به خودش فشرد و پیشانی‌ام را بوسید. ساعتِ کلیسا ۱۰ ضربه زد.

او در حالی که با خوشحالیِ ناگهانی گامی به عقب برمی‌داشت، پرسید: «تو هم می‌آیی، نه؟ چون می‌خواهم ببینی او چقدر فوق‌العاده خواهد بود.»

دوباره مرا در آغوش کشید و وقتی می‌رفتم، تا دم در همراهم آمد. در بی‌توجهی‌اش به همهٔ آداب و تشریفات، به بانوی تمام‌عیارِ خانه بدل شده بود. در را تقریباً با اکراه باز کرد، پا به پاگرد محقر گذاشت و همان‌جا ایستاد و دست تکان داد و پشت سرم صدا زد تا اینکه کاملاً از پله‌های باریک پایین رفتم.

بالاخره آن روز سر رسید. ساعت دیدار روی ساعت پنج تنظیم شده بود، چون کلاس شکسپیر دوشیزه هاویلند تا سه و نیم تمام نمی‌شد و هیئت علمی هم پس از «بررسی‌های همه‌جانبه» صلاح ندیده بود به شاگردانش تعطیلی بدهد. اما خواص نیوفیر دربارهٔ این رویداد حرف می‌زدند و بحث می‌کردند که چه بپوشند، و آیا باید دقیقاً راس ساعت پنج برسند یا چند دقیقه بعد، یا اینکه آیا با آمدنِ چند دقیقه زودتر مطمئن‌تر نمی‌شوند که او را «در بهترین حالتش» ببینند.

آن روز صبح دوباره پروفسور نورتون را در پارک دیدم.

از او پرسیدم: «برای امروز عصر همه‌چیز آماده است؟»

لب‌هایش را بر هم فشرد و همان‌طور که می‌کوشید با من روبه‌رو شود، ریش گرد و کوچکش می‌لرزید. بعد نگاهش را پایین انداخت و با پنجهٔ پهن پوتینش شروع به کندن چالهٔ دیگری در مسیر شن‌ریزی‌شده کرد. لحظه‌ای نگاهم کرد و سپس به برگ‌های در حال ریزش خیره شد.

اصرار کردم: «مگر به هارل اوکس علاقه‌ای ندارید؟»

او درحالی‌که چشم‌هایش را کاملاً به چشم‌هایم دوخته بود، شجاعانه اعلام کرد: «من به هر چیزی که ماریان هاویلند دوست دارد علاقه‌مندم. اما… اما آپارتمان کوچک است و… و فکر کنم جا نبوده.»

جا؟ مگر جایی هم برای او زیادی کوچک بود؟ این حرف خونم را—حتی در آن سن و سال—به جوش آورد.

بی‌ملاحظگی کردم و گفتم: «او آن‌قدر کار داشته که نیم‌دوجین آدم را سرگرم نگه دارد.»

او امیدوارانه حرفم را تکرار کرد: «واقعاً؟ چـ… چطور از پسش برآمده؟»

همان‌طور که حرف می‌زدم حس مهربانانه‌تری نسبت به او پیدا کردم و گفتم: «فوق‌العاده بوده. آن آپارتمان را مثل قصر کرده.»

«خوشحالم، خوشحالم! می‌دانستم این توانایی را دارد. کاناپهٔ جدید رسید؟»

«بله. همه‌چیز رسیده. شما هم بهتر است خودتان ساعت پنج بیایید. می‌دانم او فقط فراموش کرده—شاید دعوت‌نامهٔ شما هم مثل دعوت‌نامهٔ خانم پرسل گم شده باشد. شنیده‌ام او همین یک ساعت پیش دعوت‌نامه‌اش را گرفته.»

«راستی؟ خب، من می‌روم خانه تا ببینم چه خبر است. فکر کنم به یک چرت کوتاه نیاز دارم. این چند وقته خیلی خوب نخوابیده‌ام. خداحافظ.»

و دستش را دراز کرد، چند بار برایم سر تکان داد و لبخندی غمگین، خوش‌رو و تردیدآمیز تحویلم داد.

خیلی بد شد. مطمئن بودم دوشیزه هاویلند او را فراموش کرده است. آن زمان فکر نمی‌کردم—و الان هم فکر نمی‌کنم—که او عمداً از فرستادن دعوت‌نامه برای او خودداری کرده باشد. مسئله فقط این بود که پیمانه‌اش آن‌قدر پر بود که وجود کوچک و متواضع او را به یاد نیاورد. با خودم فکر کردم آیا جرئتش را دارم که به او یادآوری کنم. با این حال تمام روز سرشلوغ بودم. و مجبور بودم تا ساعت چهار لباس بپوشم و بزنم بیرون، چون هنوز انشای روزانه‌ام را پست نکرده بودم و مهلتش ساعت چهار و نیم تمام می‌شد. اما حتی در آن وقتِ دیر هم با خودم گفتم بهتر است از مسیر نیو گینزبورو بروم و اگر اوضاع مساعد بود، اشاره‌ای به او بکنم، چرا که بعد از تجربهٔ آن شبِ دیگر، احساس می‌کردم اجازه دارم تقریباً هر چیزی بگویم.

اما این را بگویم که اوضاع اصلاً مساعد نبود.

هنوز با ساختمان قدری فاصله داشتم—به‌نظرم حدود پانزده دقیقه پیاده‌روی بود—که شنیدم کسی با صدایی پریشان صدایم می‌زند. به پشت سر و راست و چپم نگاه کردم؛ و وقتی بالاخره رو به جلو قدم برداشتم، دیدم دوشیزه هاویلند از درِ بادبزنیِ نیو گینزبورو بیرون پرید و بالای پاگرد بلندِ گرانیتی ایستاد و سراسیمه برایم دست تکان داد. کیمونویی به رنگ یاسی به تن داشت که جلویش را تقریباً با نومیدی محکم چسبیده بود و موهایش از پشت باز شده بود و در باد موج می‌زد.

دوشیزه هاویلند فریاد زد: «ادیت! ادیت! زود باش!»

او قبلاً هیچ‌وقت مرا به نام کوچک صدا نکرده بود. چه اتفاقی می‌توانست افتاده باشد؟ آن هم در این وقت دیر؟ او یک ثانیه صبر کرد تا مطمئن شود دارم می‌آیم، بعد دوباره پناه گرفت و به درون رفت.

من دویدم. از پله‌های گرانیتی بالا جهیدم.

دوشیزه هاویلند همان‌طور که سرش را بیرون می‌آورد تا مرا ببیند، نفس‌نفس‌زنان دستور داد: «ببین کسی را می‌بینی!»

من نگاهی انداختم و گفتم: «نه، نمی‌بینم. کسی نیست، دوشیزه هاویلند.»

او اصرار کرد: «اما باید باشد. دوباره نگاه کن! همه جا را نگاه کن!»

همین کار را کردم. از میان شکاف در پاسخ دادم: «کسی نیست، دوشیزه هاویلند. چرا حرفم را باور نمی‌کنید؟»

او مدام می‌گفت: «دوباره برو پایین، حتماً همین الان برو پایین و ببین!»

من سرم را تکان دادم. اما با این کار، او روی پاگرد پرید، شانه‌ام را گرفت و هلم داد.

دوشیزه هاویلند التماس‌کنان گفت: «برو پشت ساختمان—آه، عجله کن! تمام طول جاده را نگاه کن و اگر کسی را دیدی، نگه‌ش دار و به من بگو!»

دویدم. جاده خلوت بود. گیج و منگ برگشتم. نفس‌نفس‌زنان گفتم: «کسی پیدا نیست، حتی یک نفر.»

او گفت: «بدوان برو تا پای آن درخت که بتوانی پیچ خیابان را ببینی!»

دوباره دویدم. چشمانم را بیهوده گرد کردم، اما هیچ آدمی با هیچ شکل و شمایلی آن‌جا نبود.

دوشیزه هاویلند در حالی که از پله‌ها پایین می‌آمد و من بالا می‌رفتم، گفت: «یک بار دیگر—خواهش می‌کنم! آن‌طرف‌تر نزدیک کلیسا—شاید کسی را پیدا کنی که قدم می‌زند. عجله کن!»

عجله کردم. نفسم بند آمده بود و اصلاً نمی‌دانستم دارم چه کار می‌کنم.

وقتی دوباره به او نزدیک شدم، بی‌دلیل و قدری خشمگینانه پرسیدم: «دوشیزه هاویلند، همه رفته‌اند داخل و دارند آماده می‌شوند. چطور توقع دارید الان کسی را پیدا کنم؟»

اما او از پله‌ها پایین دوید و نیمه‌راه مرا متوقف کرد؛ کیمونوی یاسی‌رنگش در باد باز می‌شد و روفرشی‌های پاشنه‌بلندِ طلایی‌رنگی که از عجله به پا کرده بود، روی سنگ‌های جارونشده جلوه‌گریِ زننده‌ای داشتند.

دوشیزه هاویلند نجوا کرد: «گوش کن! خوب گوش کن! صدای موتور می‌شنوی؟ نمی‌شنوی؟ دوباره امتحان کن!»

سکوتی چون مرگ حکم‌فرما بود.

با وحشت به او زل زدم. تازه آن‌وقت فهمیدم موضوع چقدر جدی است. تا به حال هیچ زنی را به این حال و روز ندیده بودم. هرگز اندوهِ درماندگی را در لحظهٔ نیاز، چنین آشکار ندیده بودم. چشمانش انگار هی گشادتر و گشادتر می‌شدند—مجبور شدم رویم را برگردانم—و چین‌های سهمگینی بر پیشانی‌اش نشست. هر دو دستش را دراز کرد و «آه» ی طولانی کشید که از گلویش آغاز شد و به اوج ناله‌ای پردرد رسید. کاملاً شبیه زنی مجنون به نظرم می‌رسید.

تماشایش کردم که چطور به آرامی دستش را بالا آورد و مشتش را باز کرد؛ درون دستش تکه کاغذ سفیدِ بسیار بسیار کوچکی دیدم که آن را به صورتش نزدیک‌تر کرد و طوری زل زد به آن، انگار نمی‌توانست حقیقت آنچه را می‌بیند باور کند.

پرسیدم: «چی شده؟ دوشیزه هاویلند، چه اتفاقی افتاده؟»

دوشیزه هاویلند کاملاً آرام پاسخ داد: «هیچ‌چی… گوش کن! نمی‌شنوی—»

اما او به خود لرزید. من گفتم: «دوشیزه هاویلند، الان است که بیایند. واقعاً! دیگر وقتی برایتان نمانده.»

او گفت: «بله.»

سعی کرد لبخند بزند. عجیب و وهم‌آور بود. لبخندش چیزی بیش از کشیده شدن لب‌های پهن و رنگ‌پریده‌اش نبود—صرفاً یادگاری از تدبیرِ ازدست‌رفته‌اش. بعد آن حالت مات‌و‌مبهوت از چهره‌اش رفت، صورتش در هم شکست و بلندبلند هق‌هق کرد.

من با التماس گفتم: «دوشیزه هاویلند! دوشیزه هاویلند! بگذارید کمکتان کنم.» و دستم را دور بازویش انداختم و او را از درِ چرخشی به داخل و از پله‌های باریک به بالا بردم. و گفتم: «کاری از دست من برنمی‌آید؟»

او سنگین کنار من کشان‌کشان می‌آمد. اما هق‌هقش بعد از همان پاگردِ اول بند آمد. در پاگردِ محقرِ جلوی درِ خانه‌اش، خودش را رها کرد، راست ایستاد، رو به من کرد و دستش را دراز کرد. ناگهانی بودنِ این تغییر در او مرا شگفت‌زده کرد. تماشایش کردم که موها را از روی صورتش کنار زد، سرش را به عقب برد و تکان داد، و چین‌های کیمونویش را با بی‌خیالی جمع‌وجور کرد؛ و همان خبرگی و نخبه‌گراییِ سخت و قدیمی را که از اول در او دیده بودم، دوباره از سر گرفت. چشم‌هایش از روی فشار و انقباض گشاد شد، ابروهایش با حالت کشیدگی بالا رفت، و همان لبخندِ نافذِ دیرین را تحویلم داد.

او گفت: «چیزی نبود، اصلاً چیزی نبود. نمی‌آیید داخل منتظر بمانید؟ … گمانم خسته‌ام. اینجا تنها بودم، می‌دانید، داشتم حمام می‌کردم. خدمتکارها» (خدمتکارهای خانم اجرتن! ) «نیامده بودند. و آن در زدن کلافه‌ام کرد. فکر کردم—فکر کردم—شاید—مسئولِ—مسئولِ پذیرایی باشد» (با این کلمه چهره‌اش در هم رفت و به نظر رسید همین درهم‌رفتن چهره به او کمک کرد ادامه دهد) «که غذا آورده. برای همین دیوانه‌وار سراسیمه آمدم بیرون و رفتم پایین… به هر حال خیلی ممنون. حتماً برمی‌گردید، نه؟ لطفاً برگردید.»

البته که برگشتم. دنیا را هم می‌دادند حاضر نبودم این صحنه را از دست بدهم—هرچقدر هم که غم‌انگیز بود. انتظار چندان طولانی هم در کار نبود. راه افتادم و رفتم، دیدم صندوق موضوعات بسته است، و حدود ساعت پنج و ربع برگشتم.

وقتی وارد شدم، جمع کاملاً گرم شده بود و ماریان هاویلند، با لباس شب مشکی‌رنگی که به افتخار بازدید هارل اوکس سفارش داده بود از نیویورک بیاورند، در میان جمع می‌درخشید. مرواریدهایش را آویخته بود، گونه‌هایش را به طرز نامناسبی مات کرده بود و لب‌هایش را رژ زده بود؛ و از این شخص به آن شخص می‌رفت و در پاسخ به تمجیدهای بی‌حساب‌وکتابی که نثارش می‌کردند، فقط با بادبزنش سرخوشانه روی شانه هر کدامشان می‌زد و توضیح می‌داد:

او گفت: «آقای اوکس خیلی متاسف بود، اما نمی‌توانست منتظر بماند. بله، او فوق‌العاده بود، مطلقاً فوق‌العاده. یک ساعتِ فراموش‌نشدنی را با هم گذراندیم. هرگز فراموشش نخواهم کرد—هرگز.»

تا به امروز او را برای دروغ گفتن سرزنش نمی‌کنم. اگر دروغ نگفته بود، هرگز نمی‌توانست دوام بیاورد. و باید هم دوام می‌آورد. مگر کار دیگری هم از دستش برمی‌آمد؟ نمی‌توانست بعد از آن همه فداکاریِ سخاوتمندانه‌ی مهمان‌ها برای این مناسبت، تابلویی روی در آویزان کند و آن‌ها را دست خالی برگرداند.

نیازی به گفتن نیست که جورج نورتون آن‌جا نبود. او فراموش کرده بود—من بر همین نکته تاکید دارم—که از او دعوت کند. اما دو روز بعد، نامزدی‌اش با او را اعلام کرد و ظرف یک ماه دیگر، پیوند زناشویی‌شان واقعاً بسته شد.

――――

همراهم درست همین‌جا حرفش را قطع کرد، به صندلی‌اش تکیه داد و منتظر به من خیره شد.

من گفتم: «مثل خوانندگانِ ماریان هاویلند نورتون، دلم می‌خواهد جزئیات کمی روشن‌تر بیان شود و نقطه‌ها روی حروف قرار گیرد. در مورد «سروصدای مبتذلِ پیش‌زمینه» هم اصلاً مرا مراعات نکن. اما لطفاً دقیقاً بگو به نظرت چه اتفاقی افتاد؟»

از این حرف ناامید شد؛ تقریباً دلخور به نظر می‌رسید. بعد بی‌اختیار زد زیر خنده.

او قاطعانه گفت: «هارل اوکس انتظار مهمانی نداشت؛ به هر حال اصلاً قصد هم نداشت مهمانی داشته باشد. او —که در این بابت حق با او بود— نمی‌خواست «خیلی از ما را ببیند». او اصلاً نمی‌خواست کسی را ببیند. فقط می‌خواست رسم ادب را به جا بیاورد. دیگر از همین‌قدر هم نمی‌توانست با حفظ ظاهر شانه خالی کند. و با اینکه شاید از او خواسته شده بود دقیقاً راس ساعت پنج بیاید —البته هیچ‌کس نمی‌داند متن دعوت‌نامه‌اش چطور نوشته شده بود— زودتر، شاید هم ناخواسته، به نیوفیر رسید و در عوض ساعت چهار آمد و مودبانه در زد تا وارد شود. اما متاسفانه خدمتکارهای خانم اجرتن هنوز نرسیده بودند و دوشیزه هاویلند هم، همان‌طور که خودش اقرار کرد، داشت حمام می‌کرد. شک نیست درست همان موقعی که هارل اوکس کارت ویزیتش را از زیر در فرستاد، او واقعاً توی وان بود.»

❦
دانلود ایپاب این داستان
→ داستان قبلیفهرست دستهداستان بعدی ←