سالهای بسیاری گذشت، اما نه در باد و نه در باران، نه در روشنایی خورشید و نه در تاریکی، نه در سپیدهدم و نه در غروب، هیچکس دیگر از آن آستانه به درون آن سلول رانده نشد. کسانی که باور داشتند مسیح دیگر در جهان نیست و کسانی که باور داشتند هست؛ آنان که زندگیشان درهمشکسته بود و آنان که زندگیشان کامل بود؛ آنان که خود را در نیکوکاریها میسوزاندند و با این حال گرسنه بودند، و آنان که کمتر عمل کردند اما از طریق ایمان سیر شدند؛ آنان که خود را یافته بودند و آنان که در رویاهای شبانه و تکاپوی روزانه به دنبال خویش میگشتند؛ آنان که جوان بودند و میخواستند بیاموزند؛ آنان که هنوز خورشید را تعقیب میکردند و آنان که آن را یافته بودند؛ و آنان که پیر بودند و میبایست وداعی شجاعانه کنند؛ بله، حتی پاهای تندپای کودکان در مسیر مدرسه تا مغازه کاغذزن — همه، همگی، از آن راه گذشتند، درنگ کردند، به آن کفش کوچک خیره شدند، کفشی که هر باد آسمانی بر آن کوبیده بود و هر پرتوی خورشید گرمش کرده بود، به بهایی که پرداخت شده اندیشیدند، برخی درسی گرفتند، صدای ضربات بیوقفهٔ شاخهها بر سقف آن مکان قدیمی را شنیدند، گویی پژواکی از قدمهایی بود که سالها پیش فراموش شده بودند؛ تکتک، تکتک، تکتک، تکتک، دست کوچک و نادیدهای را در دست خود حس کردند و گذشتند — در حالی که با عشق یک کودک تسلی یافته بودند.
اواخر تابستان مرا در حالی یافت که در میان غبار سنگین و خاکستری جادهای در جنوب آیوا پیاده میرفتم؛ چنان خسته بودم که گرسنگیای را که از صبحگاه گلویم را میسایید، بهسختی حس میکردم. حالا، در ظهر، خورشید داغ اوت پرتوهای تند و بیامانش را بر سرم میریخت، گویی او نیز با تمام جهان در نفرتی آتشین نسبت به سرگردانی در جادههای باز همپیمان شده بود. زمانی در آن ردپای طولانی که همیشه از دوردستهای باریک و نامشخص، جایی که با افق تلاقی میکرد، وسوسهانگیز مینمود، رگههایی از رمانتیسیسم میدیدم؛ اما هرچند با امیدهای وافر به دنبالش رفته بودم، افق همواره فراتر میرفت و وعدهاش را بیپاسخ میگذاشت. حالا دیگر رمز و رازش، راز دستنیافتنی بودن، در حالی که در گرمای خفقانآور زمین سوزان عرق میریختم، ریشخندم میزد. دشتهای سبز و محوی که رویایشان را دیده بودم، جایی که آزادی فرمانروایی میکرد، هنوز دور بودند. از همه چیز بیزار شده بودم. زندگی نمیتوانست به این سادگی حل شود.
این روند غمانگیز افکارم زمانی قطع شد که از پیچ جاده گذشتم و در شمال غربی، شهر کوچک و جنگلیای را دیدم که زیر آفتاب داغ ظهر ماه اوت، در خوابی عمیق فرو رفته بود. از بیشهای در حاشیهٔ روستا، آهنگهای آشنای یک چرخوفلک به گوش میرسید. آه، این فرصتی بود تا کمی پول گیرم بیاید تا راه بیفتم!
بهسرعت به لبهٔ بیشه رسیدم و از زیر تکرشته سیمی که بیشک مرز قلمرو مقدس جشن را مشخص میکرد، خزیدم. حالا صدای پژواک بالا و پایین رفتن همهمهٔ جمعیت انبوهی از مردم، حس خوشایندی به من داد، چون همراهی بینامونشان جمعیت را دوست داشتم.
همانطور که از میان درختان پیش میرفتم، دیدم که این همان جشنهای معمول شهرهای کوچک روستایی است که در گشتوگذارهایم با آنها آشنا شده بودم. دخترها بیش از حد پرزرقوبرق لباس پوشیده بودند و مادرها بیش از حد تیره و غمزده. مردها دستهدسته ایستاده بودند، سیگار میکشیدند و دربارهٔ محصولات کشاورزیشان بحث میکردند. هر جا که نگاه میکردی، پسربچههای کوچک، تک یا گروهی، با تکبر راه میرفتند و از اینکه بدون توبیخ چسبناک بودند و هر چه چیزهای غیرقابلهضم بود میخوردند، رضایت خاطر عجیبی داشتند. با این حال، همانطور که همیشه اتفاق میافتاد، حالا هم به نظرم رسید که جریانی زیرپوستی از خستگی در کل جمعیت جاری است. آنها که برای یک روز از بیگاری میانتابستانی مزرعه رها شده بودند، حواسشان کندتر از آن بود که بتوانند قدر چنین تغییری را بدانند.
سرانجام به ردیف دکههایی رسیدم که انواع غذاها و نوشیدنیها را به ازدحام گرسنه و تشنهٔ مردم میفروختند. هر بار که درخواست کار میکردم، بعد از یک نگاه به لباسهای نامرتبم، جواب رد میشنیدم. در نهایت به دکهٔ همبرگری در انتهای ردیف رسیدم. دو صاحب دکه مشخصاً برای مدیریت جمعیت به مشکل خورده بودند. اینجا بود که بهسرعت برای آن روز استخدام شدم.
کتم را انداختم و پیشبند چربی را پوشیدم. همانطور که همبرگرهای جلزولیزکنان را میان نانهای بدون کره میگذاشتم، با خود اندیشیدم که برگشتن به این شغل قدیمی حس خوبی دارد. صدای جمعیت که با اصرار گرداگردمان موج میزد، تسکینبخش به نظر میرسید.
بالا رفتن بالن در اوایل بعدازظهر به من فرصت داد تا کارفرمایانم را برانداز کنم. کسی که شغل را به من داده بود، کوتاه و چاق بود و از زیر پیشبندی که بسته بود، شلواری تنگ به رنگ سبز دیده میشد. قطعاً تبار ژرمن داشت. چهرهاش ملیتش را فریاد میزد؛ بینی قرمزی که از میان گونههای پر بیرون زده بود و چشمانی آبی کمرنگ، و بالای سرش طاسی بود که از میان حلقهای از موهای شنیرنگ، رنگپریده میدرخشید. وقتی متوجه شد دارم نگاهش میکنم، جلو آمد و اعلام کرد که «فرانک هلندی» است. سپس رو به شریکش کرد؛ مردی بلندقد با اندامی شل و رها، صورتی خاکستری و موهایی خاکستری که به نظرم میرسید بهخاطر عیاشی، پیش از موعد پیر شده است. از میان گودیهای تیره و عمیقی که زیر استخوانهای برجستهٔ گونهاش افتاده بود، چشمانی لبریز از حواسی پراکنده و گرسنه، از میان شاخ و برگ درختانی که گرداگردمان بود، به بیرون خیره شده بود.
فرانک هلندی با لحنی گشاده گفت: «بذار تو رو با شریک محترمم در این کسبوکار شریف آشنا کنم. اسمش بیله و سلیقهاش عین کلنلهای کنتاکیه؛ ویسکیاش رو خالص میخوره.»
بیل، در حالی که دستی شل و رها به سمت من دراز میکرد، چهرهاش بیحس ماند و گفت: «چطوری!» و بعد با اعتراض و لحنی گرفته ادامه داد: «چرا اون حرفهای تکراری و قدیمیت رو ول نمیکنی، فرانک؟»
گفتگو کمکم قطع شد. بیل دوباره در دنیای خودش غرق شد و با چشمانی بیفروغ به هوا خیره گشت. فرانک روی بشکهای از سیدر نشست و با لذتی رواقی، پیپ میکشید.
آسودگیِ کوتاهِ وقتِ غذا زود به سر آمد و جمعیتِ گرم و خسته بار دیگر گردمان حلقه زد. هوا نمناک و گندیده شد؛ بوی تهوعآور بادامزمینیهای جویدهشده بر بوی تند همبرگرها چربید. غوغای جشن بالا گرفت و در برمان گرفت. کنار دکهٔ ما، فروشندهٔ سیاهپوستِ میوه و نوشیدنیهای خنک، بیوقفه برای جمعیت بیقرار فریاد میکشید و سخنانش از بس تکرار شده بود، برایم آشناییای خستهکننده یافته بود: «بیایید این طرف، مردم، بیایید این طرف. ما با شما خوشرفتاری میکنیم. مگر هیچوقت گرسنهتان نمیشود؟ مگر هیچوقت خسته نمیشوید؟» و این فریاد با لحنی از اندوهی وصفناپذیر به پایان میرسید. سپس، وقتی چهرهٔ جذابی را در میان جمعیت میدید، با لحنی چاپلوسانه بانگ میزد: «اوه، تویی لیزی، آنجایی… تو با آن چشمهای آبی درخشان. نمیآیی کمی گپ بزنیم؟ من افتخار ایالت بینگویلام، پسر محبوب آمریکا.» دخترک ریز خندید و کوشید چهرهای باحیا به خود بگیرد، اما شرم صورتش را به شکلهایی نسبتاً هولناک در هم پیچید. ستایشگرش با صدایی که آمیزهای از ترحم و تحقیر بود فریاد زد: «ای وای، تو چه موجود بدبخت و بیچارهای هستی!» وقتی برای قرض گرفتن جعبهای جلو رفتم، نیشخندی زد و به من گفت: «ببین، این ذرتخورهای دهاتی چه جماعت جالبیاند، نه؟»
زمان به شتاب میگذشت. هرچند خورشید را نمیدیدیم، میدانستیم که فرو مینشیند، چراکه گرمای خفقانآور و واماندهٔ روز، با نسیم خنک و نمناک عصر که بوی ویژهٔ شبنمِ نشسته بر خاک را داشت، از زیر درختان رانده میشد. از مرغزار همسایه در شمال، بوی تند یونجهٔ وحشی میآمد. سپس خورشید به لب افق رسید، پردهای سرخ و کمرنگ بر غرب افکند و محو شد. پس از کار و کثافت روز، گرگومیش با آرامش فرا رسید.
متوجه حرکتی در کنارم شدم و چون برگشتم، بیل را دیدم که به پیشخوان تکیه داده بود و چانهاش را بر کف دست نهاده بود؛ چشمهای خاکستری و گشادش از همان خیرگی رؤیایی و پریشانی لبریز بود که اوایل بعدازظهر دیده بودم.
«خب، بیل، نظرت چیست؟» خاموش ماند و با اندوه به دوردستها خیره شد. سرانجام، بیربط به سخن من گفت: «آن نوار زرد آنطرفها، در غرب را میبینی؟ خیلی شفاف است، انگار خیس است… مثل ویسکی.» کمی نزدیکتر آمد. صدایش، هرچند آرام، از شدت تنش میلرزید، گویی دیگر در اختیارش نبود. «آه، کاش این شهر خشک نبود… باید چیزی بنوشم!» دیدم که آن همه نرمی از چشمهایش گریخته و جایش را اشتیاقی سخت و درمانده گرفته است. لبهٔ پیشخوان را چنان محکم چنگ زده بود که رگهایش بر پوست زرد و رنگپریدهاش آبی و مارمانند بیرون زده بودند. دست آخر گفت: «فکر کنم دیگر کار من تمام است، بو» و چون آن چهرهٔ خاکستری را بار دیگر دیدم، سخنش را باور کردم.
چراغها یکییکی روشن شدند. چرخوفلک با رنگهایش میدرخشید و ناهماهنگی بیپایان موسیقیاش گویی بیهوده بر خط کمرنگ تاریکی میکوبید و تاریکی، آن آهنگهای گوشخراش را با تمسخر به سوی ما بازپس میفرستاد. در نوار باریک نور، جمعیتی که آسودگی کوتاه وقت غذا را پشت سر گذاشته بودند، بیقرار به اینسو و آنسو میرفتند. مردان و زنان سالخوردهتر با بچهها به خانه رفته بودند و تنها جوانها مانده بودند. هرچه شب پیشتر میرفت، همهٔ حیا و خویشتنداری را کنار میزدند. دستههای پسران کشاورز با چهرههای زمخت، با تکبر میگذشتند و با لحنی صمیمی و بیپروا دخترانی را که میدیدند صدا میزدند. دخترها نیز به همان تندی پاسخ میدادند و پاسخهای تند و شخصیشان معمولاً قهقههای بلند برمیانگیخت. سپس، گویی از منبعی نامرئی، الکل سرازیر شد. جمعیت به گروههای گوناگون بخش شد و همه تشنهٔ دعوا بودند. چند بار، به لطف سیاست باتجربهٔ فرانک، بهسختی از دردسر جستیم. ناگهان دریافتم که بیل غیب شده است.
پس از یک ساعت، فشار کار فزونی گرفت. از هر سو جمعیت داد و فریاد میکرد. هوای خنک شب گرم و خفقانآور شد. آمیزهٔ بوها چون ضربهای سخت به صورت میخورد. بر فراز بوی همگانی همبرگر و میوه، بخار غلیظ ویسکی و عطرهای ارزانقیمت برخاسته بود.
در لحظهای از آرامش، وقتی جمعیت دمدمیمزاج فروکش کرد، به پیشخوان تکیه دادم و از میان برگها به آسمان شب نگریستم. چه شگفت بود که ناگهان زیبایی آرامبخش شب را حس کنم؛ با ستارههای چشمکزنش که در بستر آبنوسی خود چنان بیصدا میدرخشیدند، چنان بیاعتنا و دور از وحشیگریای که گرداگردمان میجوشید. وقتی باد برگها را تکان داد، نوازش خنک مه را با خود آورد؛ مهی که گمان میکردم از گودیِ علفپوشی گرد آمده باشد، جایی که کرمهای شبتاب فانوسهای کوچک سبز و زردشان را افروخته بودند.
غرق خیالاتی خوشایند بودم و تا بیل سرفه نکرد، آمدنش را نفهمیدم. در کنارم به پیشخوان تکیه داد و به تاریکی خیره شد. چشمهایش از نوری گرم میدرخشید و سرخی کمرنگی بر گونههایش نشسته بود.
رو به من کرد و با لحنی دوستانه پرسید: «استراحت میکنی، آره؟»
نفسهایش بوی تند ویسکی میداد. دیرزمانی همانجا ایستادیم. خستهتر از آن بودم که سخنی بگویم. بیل گویی غرق خاطرات خوش گذشته بود.
با تنبلی گفتم: «خب، بیل، از این جور زندگی خوشت میآید؟»
حالش بهسرعت دگرگون شد. با چنان شدتی فریاد زد که از جا پریدم: «افتضاح است!»
«پس چطور شد که در این کار افتادی؟»
خود را استوارتر به بشکهای خالی تکیه داد. با همان صدای یکنواخت و بمش آغاز کرد: «از بچگی شروع کردم. خانوادهام نمیخواستند دور و برشان باشم، از این رو رفتم سر کار. پیش مردی کاری یافتم که در نمایشگاههای دورهگرد هاتداگ میفروخت. بعد از آن مدتی اینور و آنور ول گشتم، ولی چون از شلوغی خوشم میآمد، با فرانک هلندی همدست شدم. مدتی قمار کردیم و کلک زدیم، ولی چون قانون سخت گرفت، دکهٔ همبرگری راه انداختیم.» مکث کرد. بار دیگر سکوت کردیم. جمعیت کمکم ما را ترک کرده بودند، تا آنجا که تنها چند تن تکوتنها با تردید میگذشتند. شب نزدیکتر شده بود و اکنون که سکوتش ما را در بر گرفته بود، زردی زنندهٔ چراغها در کنار تاریکی لطیف طبیعت ناهماهنگ مینمود. به ساعتم نگاه کردم. ساعت یازده بود. یک ساعت دیگر تا خاموشی چراغها مانده بود.
«ببین چه میگویم.» پیدا بود که بیل به زندگیاش میاندیشد. «خیلی زود همهٔ اینها را رها میکنم.» نزدیکتر آمد و با لحنی رازآلود گفت: «دختری دارم آن بالاها، در پیوریای ایلینوی. وقتی فسقلی کوچولویی بیش نبود، او را در خیابان یافتم، تقریباً یخ زده بود. بردمش همانجا که زندگی میکردم و حسابی به او رسیدم. بعد، وقتی من و فرانک برای گشتهای دورهای میرفتیم، او پیش پیرزنی میماند که از او مراقبت میکرد. پسر، شد زیباترین بچهای که تا به حال دیدهای. پسرها به من میخندیدند و میگفتند پیرمرد احمقی هستم، ولی به تو میگویم، وقتی دور و بر او بودند، خیلی با او مهربان بودند.»
بار دیگر در خاطراتش غرق شد.
«بعد چه شد؟»
«وقتی هجده سالش شد، از خانه گریخت.» ناگهان به حرف آمد. «فکر کنم همان موقع بود که رسماً از پا درآمدم. از همانجا بود که به نوشیدنِ حسابی افتادم و شبی لرزشهای هولناک ترک الکل به سراغم آمد. بعد از آن برگشت. چنان عذاب وجدان داشت که هیچ به او نگفتم. اصلاً نمیتوانستم بگویم؛ خیلی خوشحال بودم. از آن پس مثل موم شد. حتی به کلیسا میرفت. همیشه میخواست کار را رها کنم تا او از من مراقبت کند، ولی قبول نمیکردم. بعد کوشیدم نخست نوشیدن را کم کنم. از این رو با فرانک ادامه دادم؛ ولی فکر کنم بهزودی کلاً پاک شوم.» صدایش را اندکی پایین آورد و گفت: «ببین، دو روز پیش نامهای از او گرفتم. نوشته بود با پسر جوان آبرومندی ازدواج میکند و میخواهند مزرعهٔ کوچک سبزیکاریای در حومهٔ پیوریا راه بیندازند. نوشته: «بابا، همهچیز را ردیف کردهایم. تو باید کارت را رها کنی و بیایی پیش ما زندگی کنی. گرمترین اتاق خانه را به تو میدهیم؛ آنطرف جنوبی. تازه، برای رسیدگی به مرغها به تو نیاز داریم.» حالا ببین چه خبر است!» خندهای از ته گلو کرد. «پیرمرد بدبختی مثل من، به مرغها غذا بدهد. ولی ببین چطور تا فصل تمام شود، بار و بنهام را جمع میکنم و میروم به آن مزرعهٔ کوچک. میدانی که شکستنِ قراردادم با شریکم از دستم برنمیآید.»
دلم برای پیرمرد به گونهای عجیب سوخت؛ دلسوزیای آمیخته با شادی از بخت نیکش. قطعاً او به مراقبت دختری مهربان نیاز داشت. آنجا، در مزرعه، با لباس کار آبی رنگورو رفتهای بر تن، گرداگردش پر از خوکهای خرخرکنان و گوسالههای جیغجیغو؛ لبخند زدم؛ بیل قطعاً آنجا در جای خودش بود.
رفتهرفته که محیط خلوت شد، چراغها یکییکی خاموش شدند تا تنها دکهٔ ما در تاریکی ماند. گویی همهچیز به خواب رفته بود. بهسوی جایی رفتم که فرانک روی چمنها چرت میزد. از سر اتفاق، چون پشت سرم را نگریستم، مچ بیل را گرفتم که با شتاب بطری را از لبهایش جدا میکرد. پس باز به نوشیدن افتاده بود! آه، خب، بگذار هرطور دلش میخواهد به جهنم برود.
پیش فرانک رفتم و پرسیدم آیا میتوانم برای شب بروم استراحت کنم.
با صدایی خوابآلود غرید: «حتماً. در آن جعبهٔ آنطرف دو پتو پیدا میکنی. اگر از خوابیدن روی زمین نمیترسی، میتوانی همینجا پهن شوی.»
پتوها را باز کردم و هنوز درست دراز نکشیده بودم که بیهوشی همهٔ حواسم را ربود. از این خواب با لگدی به دندههایم بیدار شدم. فرانک بر سرم فریاد میزد: «بلند شو! بدو برو دنبال دکتر.»
گیج پرسیدم: «چه شده؟»
«بیل زده به سرش؛ از بس نوشیده، نیمهدیوانه شده.»
کتم را که به جای بالش به کار برده بودم قاپیدم و تلوتلوخوران به دل تاریکی زدم، اما چون فریادی هولناک از پشت سرم برخاست، درجا خشکم زد. در آن فریاد چنان هراس وصفناپذیری بود که لرزه بر اندامم افتاد و ایستادم.
صدای فرانک بود که رگههایی از استیصال در آن شنیده میشد: «راهت را بگیر و برو! باز دارد از خط بیرون میزند و میافتد.»
راه تا شهر دراز مینمود و کفشهایم خیلی زود از شبنم خیس شدند و وقتی به جادهٔ خاکستری و غبارآلود رسیدم، آن شبنم به لایهای از گل بدل شده بود. با این همه، در آن تاریکی سرد و نمناک و سکوت دهشتناک آخر شب، رسیدن به جادهای خشک حس غریب امنیت و آسایشی به من داد. از بخت خوش، به مسافری برخوردم که دیر به راه افتاده بود و او مرا بهسوی خانهٔ دکتر راهنمایی کرد.
بعد از آنکه آنقدر بر در کوفتم تا بند انگشتانم زخم شد، سرانجام دکتر پدیدار شد. وقتی ماجرا را برایش گفتم، گویی از شگفتی همهٔ آن ماجرا، با خونسردی خاص خودش، خرسند شده بود.
در حالی که داشتم عصبانی میشدم، اصرار کردم: «خواهش میکنم عجله کنید!» او کیفش را قاپید و میتوانستم صدای ضربات خفهٔ پاهایش را بشنوم که پشت سرم در خاک جاده میدوید.
وقتی به آلکوبان رسیدیم، فرانک از پشت درختی بیرون آمد. با شدت صورتش را پاک میکرد.
نالهکنان گفت: «این پیر عوضی دیوانه شده است! یک بار برو آن تو و ببین.»
درون آلکوبان، بیل بر همان پتویی افتاده بود که من از رویش برخاسته بودم. چشمهایش سرخ و خونگرفته بود و وحشیانه به ما خیره شده بود. چون سگی خسته و کتکخورده، در گلویش ناله میکرد. سپس آغاز به منمن کرد و صدایش رفتهرفته بالا رفت تا به جیغی ممتد بدل شد. در حالی که با چنگالهای استخوانیاش تاریکی را چنگ میزد، فریاد زد: «ببینید! ببینید، دارد میکوشد مرا بگیرد. ای شیطان…!» دیوانهوار با وحشتی نادیدنی میجنگید. چهرهاش به شکلهایی هولناک در هم پیچیده بود. عرق بر پیشانیاش میدرخشید، اما رنگش چون خاکستر پریده بود. لحظهای خاموش ماند و هقهق کرد. سپس، بیمقدمه، صدایش به جیغی وحشیانه بدل شد، چنان لبریز از هراسی ژرف که دکتر با ترس گرداگرد خود را در تاریکی نگریست. حس کردم ناخنهایم در کف دستهایم فرو میروند. اما بیل داشت آرام میشد و سرانجام در خمودی و بیحالی سنگینی فرو رفت. دکتر چند لحظه بر او خم شد و سپس برخاست. با حرکتی از سر درماندگی اعلام کرد: «دلیریوم ترمنس است.» و افزود: «احمق؛ عجب احمقی.» وقتی دید با احترام به سخنانش گوش میدهیم، جسارتش بیشتر شد و با غرور متکبرانهٔ مردی که میداند چگونه با وقار ناسزا بگوید، دشنامی راند.
فرانک با لحنی ملایم پرسید: «خیلی بد است، دکتر؟»
دکتر کوتاه پاسخ داد: «قلبش ضعیف است، احتمالاً از این حال رهایی نمییابد.»
ناگهان به یاد آن دختر زیبای ساکن پیوریا افتادم که قرار بود سرانجام مهرهای بیل را جبران کند؛ اما دیگر خیلی دیر شده بود. برای او نیز زندگی در تاریکی فرو مینشست.
زیر لب زمزمه کردم: «طفلک بچه… و بیل پیر بیچاره.»
با پرسش به من نگریستند، از این رو ماجرای نامهای را که بیل از دخترخواندهاش گرفته بود برایشان گفتم. دکتر با همدلی بسیار اینسو و آنسو قدم میزد. فرانک اما بیاعتنا مینمود. خشمی سوزان نسبت به او در دلم شعله کشید. او این را دریافت و نیشخندی زد.
فرانک با لحنی کنجکاو گفت: «پس آن داستان را به تو نیز گفته است، نه؟ هر وقت مست میکند، همهاش همین حرفهاست.»
با شگفتی فریاد زدم: «یعنی راست نبود؟»
«آره، یک بار بچهٔ احمقی را از خیابان جمع کرد و به خانه آورد، ولی آن دختر با بازرگانی دورهگرد گریخت. وقتی بیل از الکل مست و پاتیل میشود، همهچیز را در ذهنش درست و حسابی میچیند. پیر بدبخت… آن دختر هیچگاه برنگشت.»
پس از آن خاموش شدیم. صدای دور و بلورین پرندهٔ ویپپورویل، کمرنگ و محو، به گوشمان میرسید؛ گویی حضور بیطرف و تسخیرکنندهٔ شب بود که بیکنش تراژدی زندگی را تماشا میکرد، برایش اندوه میخورد، اما کاری از دستش برنمیآمد. تاریکی گرداگردمان غلیظتر شد و آرامآرام سرمای بیروح سپیدهدم خاکستری انگشتان ظریفش را دورمان پیچید؛ در حالی که در شعلهٔ زرد نور نشسته بودیم و احمقانه به تقلاهای بیهودهٔ مرد درهمشکستهای میاندیشیدیم که میانمان افتاده بود.
از سنگینی حواسم حالت تهوع گرفتم. به یاد جادهٔ گشوده افتادم؛ وعدهٔ آزادیاش به اینجا انجامیده بود: فریب رنگین زندگی و جوانی چیزی جز نقابی بر چهرهٔ مرگ بیرحم نبود.
و در شرق، سپیدهدم در آسمانی بیابر گرد میآمد که نویدبخش روزی گرم دیگر بود.