در میان تمام خاطرات دوران کودکیام در جزیرهٔ ارکی، داستان مری متیسون و پسرهای بلیک حالا بیش از هر چیز دیگری، با حس تماشای چیزی در آیینهای تیرهوتار به یادم میآید. و تیرگی آن آینه همان دورهٔ بلوغ خودم بود.
حالا این را میدانم و متاسفم. شرمندهام از اینکه میبینم به این شک افتادهام که شاید نیمی از زیبایی جاافتادهٔ مری متیسون در چشمان من از روی رمانتیسیسم بوده، نیمی از آن رمانتیسیسم ناشی از رازورزی، و نیمی دیگر حاصل این کشف تکاندهنده که جنس مخالف در هفدهسالگی محو نمیشود و در بیستسالگی هم کاملاً پژمرده نمیگردد، آنطور که آدم به شکلی پیشپاافتاده تصور میکرد. خوشحالم که دیگر هیچ امکانی برای دیدن دوبارهٔ او در سیسالگیام وجود ندارد تا از این موضوع مطمئن شوم: ترجیح میدهم او را همانطور به خاطر بسپارم که پسربچهٔ شانزدهساله آن شب او را دید؛ در حالی که میان تپههای شنی بالای لاشهٔ کشتی «ایندیا» منتظر ایستاده بود، و رولداون نیکرسون در حال فرار از جعبهٔ کوچک و عجیبی از چوب صیقلخورده که روی شنها پرتاب کرده بود، عرعرکنان میگریخت، و داماد از پنجرهٔ کلیسا، روی مرغزارهای روستای ارکی به بیرون سرک میکشید.
این ماجرا وقتی شروع شد که من خیلی کوچکتر از آن بودم که سر درآورم؛ شگفتیای که عمری کمتر از هفت روز داشت، در میان دیگر شگفتیهای درخشان و تکهتکهٔ زندگی یک پسربچهٔ ششساله. عمدتاً یادم هست که مری متیسون آدم احمقی بود؛ همه در روستای ارکی این را میگفتند.
نمیتوانم بگویم پسرهای بلیک از چه زمانی به خواستگاریاش میرفتند. من خیلی دیر رسیدم و چیزی جز اوج آن مسابقات برادرکُش ندیدم، و فقط به لطف صد قدم شانس بود که حتی یک پرده از آن را هم تماشا کردم.
غروب یکی از روزهای پاییزی، همینکه هوا داشت تاریک میشد، از سمت شرق از راهِ گاورو به خانه برمیگشتم؛ جایی که پسرهای بزرگتر داشتند بازی «بدوید، گوسفندها، بدوید» را بازی میکردند، و من از روی بام مرغدانی خاله دی نیکرسون تماشا میکردم و وقتی لو میدادم کتک میخوردم. و تقریباً به پیچ کوچهٔ دراگاستور رسیده بودم که صدای کسی مرا، با چشمانی و گوشهایی کاملاً تیزشده، متوقف کرد و به نردههای چوبی خانهٔ متیسون چسباند.
آن صدا، صدای پسعموی من دانکن بود؛ تنها پدری که تا به حال شناخته بودم. او مامور اجرای قانون روستای ارکی بود، و چیزی در صدایش بود که وقتی آن را در حیاط شنیدی، دلیلش را به تو میفهماند.
دانکن گفت: «ولش کن، جاشوا! ولش کن، وگرنه به جان خدا----!»
از دانکن فقط پشتش را میدیدم که بزرگ و نزدیک بود. اما چهرهٔ بقیه از روزنهٔ دیدم لابهلای نردهها کاملاً پیدا بود؛ یا دستکم تا جایی که در تاریکیِ در حال گرگومیش ممکن بود، دیده میشد. آسمان بالای سر هنوز روشن بود، اما سایهٔ آبی صخره تمام آن بخش از شهر را پوشانده بود، و این سایه زیر چتر درختان سیب که حیاط خانه را پوشانده بود، به رازورزیِ آبیتر و خنکتری تبدیل میشد. من تا همین امروز هم هرگز آن نور را نمیبینم، یعنی گرگومیشی بلندی که از میان برگها روی چمنزار الک شده باشد، مگر اینکه ضعیفترین خاطرهٔ لرزشی در وجودم زنده شود. چرا که آن اولین باری بود که من خشم را میشناختم؛ خشم خاموش و مرگبار مردهای بزرگ.
پسعموی من با جاشوا بلیک حرف زده بود، و دیدم که جاشوا تپانچهای در دست دارد؛ همان اسلحهٔ دوئل قدیمی و تکگلولهای که متعلق به پدرش بود. صورتش رنگپریده بود و این رنگپریدگی، انگار ویژگیهای تیغمانندِ چهرهٔ آن بلیک را باز هم برجستهتر میکرد؛ بینی عقابی، پیشانی شیبدار و اشرافیاش، و لب باریکش که از فشار دندانها کبود شده بود.
آن جاشوا بود. اندرو، برادرش، سه چهار گام آنطرفتر روبهروی او ایستاده بود. از آن دو، اندرو کوچکتر بود، کمتر سوگلیِ روزگار، و حساستر.
روی گونهٔ بلند و پهنش رد کمرنگی از ککومک داشت، چیزی که هیچ بلیک دیگری نداشت. و چیزی هم داشت که آن زمان هیچکس دیگری در جزیرهٔ ارکی نداشت: یک جفت دندان طلا، دندانهای دوم و سوم از سمت چپ فک بالا، همانجا که تیر بادبان لم وایت وقتی داشت دور دماغه میچرخید به فکش خورده بود. حالا که لبهایش به آرامی تکان میخورد و دندانها بیرون میزدند، با تلالو نمدار و ماتی برق میزدند. او هم رنگش پریده بود.
دستهایش خالی بود، طوری آویزان که کفشان رو به جلو بود. اما در چشمانش اثری از احساس بیدفاعی دیده نمیشد؛ تنها برقی از تحقیرِ پرشور موج میزد.
و همانطور که نگاه میکردم، بین آن دو و کمی آنطرفتر، مری ایستاده بود؛ قابشده میان ستونهای سفید ورودی خانه، دستها بر گلو و چشمان کشیدهاش از ترسی دخترانه گشاد شده بود که ارزشمندتر از وجد و سرور بود. اینگونه، آن سه نفر مانند یک تابلوی نقاشی باقی ماندند، در حالی که انگار در سیارهای دیگر، گرگومیش غروب لحظهبهلحظه پررنگتر میشد: گراما پایلوت، دو یاردی آنطرفتر، شام مادهخوکِ جیغجیغوی خود را میآورد؛ و دورتر، روی آینهٔ روبهتیرگیِ اسکله، شیپوری شاخی برای طعمهٔ کشتی اسکونری به آرامی صدا میکرد.
* * * * *
دانکن با صدایی بلند و رسا گفت: «بندازش زمین، جاشوا!»
و این بار، پس از سکوت، انگار آن حرف دیوِ سکوت را فراری داد. صدای نفس مری را از میان لبهایش شنیدم و دیدم اندرو به سرعت چرخید تا با ناخن شستش پولکی از پوستهٔ درخت جدا کند. چشمان جاشوا به تکه فلز مضحک توی دستش افتاد؛ مثل خوابزدهای که بیدار میشود تکان خفیفی خورد و آن را در جیبش فرو کرد. و بعد، وقتی دیدم دانکن دارد به سمت نردهها و من برمیگردد، فرار را بر قرار ترجیح دادم و دویدم و دیگر چیزی ندیدم.
آن شب وقتی معلوم شد کار به کجا کشیده، مردان جدی و بافکری در شهر بودند؛ مردانی که قدم میزدند و زنانی که حرف میزدند. همهاش تقصیر مری بود. خیلی وقت پیش باید یکیشان را انتخاب میکرد و «آن یکی را مرخص میکرد». این همان چیزی بود که میا وایت میگفت، وقتی پشت بخاری در آشپزخانهٔ ما بالای مغازه نشسته بود؛ این همان چیزی بود که دانکن در حالی که قدم میزد و سرش را تکان میداد به آن فکر میکرد. این همان چیزی بود که همه، چه نشسته و چه سرگردان در حال رفتوآمد، میگفتند یا به آن فکر میکردند.
اینها دغدغهها و مشکلات مردان جدی است. اما درست همانطور که این حرفها جریان داشت، مری متیسون به همان روشی که شایستهٔ جوانی است سراغ انتخابش رفته بود. در جمعِ گرم و پرنورِ مهمانیِ تولد دوشیزه آلما بیدی، و در حالی که به این زودی خاطرهٔ آن برقِ کوتاه بازی با تپانچه زیر درختهای سیب را از سر بیرون کرده بود، عهدی عجیبوغریب بست که با کسی ازدواج کند که حلقهٔ ازدواج را برایش بیاورد؛ با دست چپ روی آلبوم دوشیزه بیدی و دست راست افراشته به سمت تصویر تمثیلی «شبان نیکو»، قول داد هر کس که زودتر از عرض تنگه بگذرد و به جواهرسازی جیلیپورت برود و برگردد و حلقهٔ طلا را برایش بیاورد، همسر او خواهد شد «در خوشی و ناخوشی، تا زمانی که مرگ ما را از هم جدا کند، و غیره و ذلک، آمین!»
و بعدتر، کسانی که آنجا بودند یادشان آمد در حالی که جاشوا سر جایش ایستاده بود و پابهپای بقیه میخندید و دست میزد، برادرش اندرو از خانه بیرون رفت. میگفتند صورتش مثل گچ سفید شده بود و از دمِ در، برای لحظهای با نگاهی عجیب و آزرده به مری زل زد، انگار میخواست بگوید: «پس یعنی این برای تو فقط یک بازی است؟ و اگر فقط یک بازی است، به زحمتش میارزد؟» میگویم که اینها را بعدتر یادشان آمد؛ خیلی بعدتر.
فکر میکردند همینطوری برای یک لحظه رفته بیرون و بهزودی برمیگردد تا سهم خودش را از شوخی و شادیِ بالای کیکها و شربتها ادا کند. اما اندرو بلیک دیگر هرگز به آن مهمانی برنگشت. شاخکهایشان وقتی تیز شد که رولداون نیکرسون، ساحلگردِ محله، شتابان وارد شد، در حالی که از خیسیِ طوفان پاییزی که همان شب راه افتاده بود میدرخشید. او آمده بود تا به جاشوا بگوید حواسش به برادرش باشد. رولداون که روحش هم از ماجرای مهمانی خبر نداشت، فکر میکرد اندرو عقلش را از دست داده است.
رولداون گفت: «پشت اسکلهٔ وایت، پناه گرفته بود که به او برخوردم؛ داشت یک قطبنما میگذاشت توی قایق بادبانی پیرمرد. به او گفتم: «اندرو، چه کار داری میکنی؟» و او با یکجور خنده گفت: «اوه، میروم یک قایقرانیِ کوچکی به جاهای دیگر بکنم» — دقیقاً همینطوری گفت! حالا جاش، خودت مجسم کن، با این هوایی که دارد میآید — انگار توی شمال جهنم به پا شده!»
* * * * *
میگویند نگاهی در چشمهای جاشوا نشست که هیچکدامشان تا به حال ندیده بودند. لحظهای همانجا بیحرکت و خاموش ایستاد، و رولداون که متوجه حالوهوای او نشده بود، دوباره حرفش را پیش کشید.
رولداون گفت: «مرد، تو متوجه نیستی، وگرنه جلوی او را میگرفتی!»
جاشوا با صدایی که بهزور از نجوا بلندتر بود گفت: «اوه، جلوی او را میگیرم!»
جاشوا گفت: «جلوی او را میگیرم!» و اورکتش را روی شانههایش انداخت و بیرون رفت.
باور کنید که بعد از آن دیگر خانه گنجایش مهمانی را نداشت. جوانها پچپچکنان، خندهکنان و لرزان، دستهجمعی از خیابان هیمن سرازیر شدند سمت ساحل. و آنجا، زیر نور شبحوارِ ماهی که پشت تودههای ابرهای طوفانی پنهان بود، دیدند اندرو رفته است و از جاشوا هم چیزی ندیدند مگر یک سایه — سایهای با کت بلندِ سیاه — که روی زمینهای گلیِ نیمهپوشیده از آب، قدمبهقدم از آنها دور میشد و عمیق و عمیقتر میرفت تا به جایی برسد که قایق اسلوپِ آدامز در لنگرگاه تاب میخورد؛ شبهی که در باد تکان میخورد. صدایش زدند، اما جوابی نداد و پیش از آنکه دست به کاری بزنند، بادبان را کشید و او هم رفت؛ به قلبِ سیاه شب.
برای یک پسربچهٔ ششساله، توی تاریکی خیلی دلگیر است وقتی کف اتاق بالا و پایین میرود و تخت میلرزد و بالای سرش، سفالهای شیروانی توی باد صدایی شبیه به روح تمام مردانِ گمشدهٔ دنیا تولید میکنند. ساعات بین دو تا سپیدهدمِ آن شب را زیر میز آشپزخانه گذراندم، جایی که مایا وایت و برادرش لم آمده بودند تا با دانکن حرف بزنند. و بین هر سه نفرشان، تنها چیزی که میگفتند این بود: «یا خدا! یا خدا!» میگویم تا سپیدهدم؛ اما آشپزخانهٔ ما، از بس سپیدهدمی ندیدیم، انگار رو به حیاط خلوتِ یک ساختمان شهری باز میشد.
برای کسی که همیشه در پناه خشکی زندگی کرده، سخت است تصوری از آن روز و ساعتهای کشدار انتظار داشته باشد؛ اینکه مردم چطور در ساحل قدم میزدند و وقتِ گذشتن از کنار هم، به چشمان هم نگاه نمیکردند، و چطور بقیه از صخره بالا میرفتند تا دید بهتری به آبهای آنسوی دماغه داشته باشند، اما در پنجاهمتریِ پیشِ رویشان از شدت کف و مه چشم چشم را نمیدید و با این حال باز هم زل میزدند.
بین همهٔ آنها، در آن روز، مری متیسون تنها کسی بود که جُم نمیخورد؛ آنقدر بیحرکت که انگار مجسمه بود. نیمهپنهان در کنجِ بینظمونگارِ پشت خواربارفروشی ایستاده بود و از سپیدهدم تا وقتی که شبِ سنگینِ دیگری از راه رسید، همچنان از میان مهِ بندرگاه به دوردست زل زده بود، و هیچکس نمیتواند بگوید که اگر مادرِ بیوهاش، که از ترس قالبتهی کرده بود، از میان خانهها نخزیده بود تا او را با خود ببرد، اصلاً به خانه برمیگشت یا نه.
به هر حال، وقتی جاشوا بلیک برگشت، او در خانه بود.
بعد از آنهمه انتظار و چشمدوختن، هیچکس پیاده شدنش را بر ساحلِ سیاه و موجزده ندید، چرا که در تاریکترین و خلوتترین ساعتِ بامداد بود؛ از سه نفری هم که میگویند در راهِ خانهٔ مری او را دیدهاند، دو نفرشان آنقدر دیر ادعایشان را رو کردند که در حرفشان شک افتاده است. با این حال باور دارم که ننه پالی فریمن، قابلهٔ محلهٔ غربی، او را در نوری که از پنجرهٔ داروخانه بیرون میزد دید و با او حرف زد (جایی که اگر فقط عقل داشتم و بیدار میماندم، میتوانستم از پنجرهٔ اتاق خوابم به آنها نگاه کنم و برای خودم نام و نشانی به دست آورم).
او میگوید اول فکر کرده شبحی است که از ته دریا بالا آمده؛ با لباسهایی که چسبیده و نازک به تنش بود، جلبکهای لای موهایش، و صورتی درهمکشیده و چروکیده مثل گوشت ماهی که زودتر از موعد از سرکهشور بیرون کشیده باشند. بعدتر، وقتی حرف زد، پیش خودش گفت حتماً دیوانه شده است.
جاشوا بازوی او را گرفت و گفت: «به دستش آوردم!» مشت کبودش را باز کرد و زیر نور گرفت تا ننه پالی انگشتری را ببیند که از شدت فشار روی کف دستش رد انداخته بود. جاشوا گفت: «نگاه کن ننه پالی، به دستش آوردم!» ننه پالی میگوید صدایش در حد نجوا بود، مثل فاش کردن یک راز، و چنان نگاهی در چشمانش بود که انگار با خودِ شیطان رودررو شده است.
وقتی جاشوا دستش را رها کرد، ننه پالی خواست فرار کند، اما همین که دید او با قدمهای بلند به طرف خانهٔ مری متیسون میرود، عقلش بر ترسی که داشت غلبه کرد؛ کوچه را دنبال کرد و پشت نردههای خانهٔ ننهبزرگ پایلوت پناه گرفت، ایستاد، تماشا کرد و گوش سپرد—که البته این کار به نفعِ همیشگیِ محفلِ زنانهٔ جزیرهٔ ارکی تمام شد.
ننه پالی قصه را خوب تعریف میکرد. حالا که داستانش را به یاد میآورم، انگار میتوانم زمین را ببینم که در سپیدهدمِ آرام زیر درختها مه میگیرد، و صدای مشتهای جاشوا را بشنوم که پیدرپی بر قابِ چوبیِ در میکوبد.
صحنه باید برای ننه پالی خیلی غریب بوده باشد. چون در همان حالی که صدای آن کوبشِ پوک را زیر ایوان میشنید—انگار صدای تپش قلبی در اعماقِ سینهای مالامال از وحشت باشد—تمامِ مدت میتوانست خودِ مری را پشت پنجرهٔ طبقهٔ بالا ببیند که صورتش را روی ساعدِ سرد و بیحرکتش بر لبهٔ پنجره تکیه داده بود. و ننه پالی میگوید چشمان مری طوری بود که دلِ هر کسی برایش میسوخت.
عجیب بود که او اینقدر تنبلی میکرد و تکانی به خود نمیداد و پاسخی نمیداد، آن هم در حالی که فریادِ فراخوانِ عاشقِ پیروزمند در طبقهٔ پایین خانه طنین میانداخت. بیشک جاشوا متعجب شده بود. شاید همان موقع بود که نخستین سایهٔ شبحِ تردید بر جانش خزید، یا شاید زمانی بود که قدم بر چمن گذاشت، چشمانش را بالا برد و چهرهٔ مری را پشت پنجرهٔ باز دید.
او چیزی نگفت، اما با حرکتی بلند و بیاختیار، انگشتر را بالا گرفت تا مری ببیند. بعد از لحظهای مری لب باز کرد.
مری پرسید: «اندرو کجاست؟»
انگار این دیگر تیر آخر بود؛ خشمی تبآلود او را فراگرفت. جاشوا با خشم گفت: «این هم انگشتر! داری میبینیش! لعنت بهش مری! تو قول دادی و من هم حرفت رو باور کردم، و خدا میدونه چه عذابی کشیدم. حالا زود باش! وسایلت رو بردار و اگه دوست داری مادرت رو هم بیار — اما همین الان باید با من بیای پیش کشیش مالدن! میشنوی مری؟ من دیگه منتظر نمیمونم!»
مری باز پرسید: «اندرو کجاست؟»
جاشوا گفت: «اندرو؟ اندرو؟ آخه چرا لعنتی هی سراغ اندرو رو میگیری؟ اندرو الان چه ربطی به تو داره؟»
مری گفت: «اون کجاست؟»
جاشوا گفت: «مری، تو احمقی!»
صدای مری اگر تغییری هم میکرد، یکنواختتر میشد؛ اما صدای جاشوا اوج میگرفت و وحشیانهتر میشد.
جاشوا دوباره فریاد زد: «تو احمقی اگه نمیدونی اندرو کجاست.»
مری گفت: «اون رفته.»
جاشوا گفت: «رفته، آره! و خدای من، چطور میتونی اینطور آروم این حرف رو بزنی؟!»
مری گفت: «میدانستم دارد میرود. به رولداون گفته بود دارد میرود طرفهای دیگر. اما من قبل از آن هم میدانستم — همان وقتی که جلوی در برگشت و نگاهم کرد، جاشوا. رک و راست گفت: «اگر عشق این است، پس میروم یک جایی و فراموشش میکنم و دیگر هرگز به جزیرهٔ ارکی برنمیگردم.»»
بیروحی از صدایش پر کشید و لحنش اوج گرفت. مری گفت: «جاشوا، اون باید برگرده، چون من طاقتش رو ندارم. من بهت قول دادم و باهات ازدواج میکنم — وقتی که اندرو برگرده و توی عروسی بمونه. اون باید برگرده — باید!»
مادر پول میگفت جاشوا فقط به او خیره شده بود — همانجا ایستاده بود و در آن سپیدهدمِ عجیب و سرد، زل زده بود به او، و دهانش مثل آدمی که دچار نوعی وحشت شده باشد باز مانده بود. عرق روی صورتش میدرخشید. کمکم بدون کلامی روی برگرداند، قدمهای لرزانش را به سمت درگاه پیش گرفت و در را پشت سرش باز گذاشت و از میان مهِ کوچهٔ گاوها به سمت شرق رفت.
گمانم قدم به قدم که پیش میرفت، پاهای آن قماربازِ فریبخورده سنگین و سنگینتر میشد، شانههایش فرومیریخت، سری که خاطرهای جدانشدنی در خود داشت آویزان میشد، و جهنم جانش را در بر میگرفت.
در این مجال کوتاه نمیتوان گفت ده سالِ بعدی چه بر سر آن دو آورد. برای مری متیسون زندگی در یک شهر راحتتر میبود، چراکه در شهر همواره گمنامیِ میان جمعیت وجود دارد. در روستا اما از این نعمتِ مبارک خبری به نام «غریبه» نیست؛ هیئت پذیرشِ تنها کلوپِ آبادی همان پزشک و قابله هستند و تمام خانهها از شیشه ساخته شدهاند.
در شهر، افکار عمومی پرقدرت اما پیچیده است. در روستا، بهویژه در روستایی جزیرهای، افکار عمومی به مستقیمی و شدّتِ هر «بلای طبیعی» ای است که در بیمهنامههای کشتی نوشته میشود. حرفی از روی پرچینها فرسنگها میرود و جایی که فرومیافتد، مثل دانهای که باد میکند، دهها حرفِ دیگر از آن سبز میشود.
بل گفت: «رسواییه میلی، یک رسواییِ تمامعیار، به همین زنده بودنت قسم.»
میلی گفت: «حرف از این درستتر نزده بودی، بل. انگار کم بود که اندی رو فرستاد به قعر مرگ و غرق شدن…»
«خب، امیدوارم راضی شده باشد که با جاشوا چه کرده است. دیشب تا ادارهٔ پست بدرقهاش کردم، و آن قیافهٔ سرافکنده و بغضآلودش که──»
«بله، منم دیدهامش. آدم تحمل نمیکند که مایهٔ خنده و مسخرهبازی بشود…»
اینجور حرفها بود که در آبیِ روشنِ یک صبحِ رختشویی، اینسو و آنسو میان بندهای پر از لباس پرواز میکرد. یا غروب زمستانی، آنطرفها که پیرزن، خانم پین، لابلای تورهای مرغدانیاش میدوید:
«خدای من، حرفِ پرهیزکاری و میانهروی خیلی خوب است، و منم منکر نمیشوم که شاید برای بعضیها مایهٔ رحمت باشد──اسم نمیآورم──حتا میا وایت. اما خدای من، چطور میشود دربارهٔ پرهیزکاری با مردی حرف زد که مثل جاشوا بلیک داغدیده و ماتومبهوت است؟ پس منطق و حسابوکتابتان کجا رفته؟ استدلالتان کجا رفته؟»
یا خودِ میا وایت در تاریکترین شبِ بهاری از راهپلهٔ بیرونیمان بالا آمد، و یک نگاه به صورتِ سرخرخش کافی بود تا بفهمیم تمامِ موعظههای پرهیزکاری که برایش کرده بودند به کجا کشیده است. میا به شیشهٔ مشروب پناه آورده بود، همانطور که آدمِ دیگر ممکن است به دعا پناه بیاورد.
میا با لحنی گرفته اعتراض کرد: «به خدا قسم! یک کاری باید کرد!»
یادم میآید پسداییام از پشت دود و ترشروییِ سوسیسهایی که داشت سرخ میکرد، با کنجکاوی نگاهش کرد و گفت: «کاری؟ دربارهٔ چی؟»
«معلوم است، دربارهٔ جوش و آن دختر. دانک، بهت میگویم، این کار درست نیست، و من یکی تحملش نمیکنم. نمیتوانم ببینم جوش، درست مثل امشب، آنجا توی تاریکیِ ساحلِ بیرونی ایستاده و مثل آدمهای خوابگرد خیره شده به آب، خیره شده و خیره شده، انگار میخواهد از میان آب رد شود و برسد به تهِ دریا که برادرش آنجا خوابیده، و دارد با خودش میگوید: تاوان این را کی باید بدهد؟ کی باید تاوانش را بدهد؟ نه، آقا جان! من و تو پسرهای جوانی هستیم، دانک، اما آنقدرها هم جوان نیستیم که پدرِ آن بچهها را یادمان رفته باشد، و فکر کنم او هم کارهایی برای ما کرده بود، هان؟»
دانک با خونسردی موافقت کرد: «بله. اما چه کاری از دستِ ما برمیآید؟»
«خدا میداند! اما گوش کن، دانک، تو مامور قانونی نیستی؟»
دانک لبخندی از سر ترحم زد، انگار میخواست بگوید: «احمق نباش، میا.»
«و اگر مامور قانونی هستی، و کسی بدهیای دارد که نمیپردازد، خب پس تو هم در این باره حرفی برای گفتن داری، درست نمیگویم؟ خب، اینجا یک بدهی هست که باید پرداخته شود، صاف و پوستکنده. تمامِ این پشمهایی که او میخواهد با داستانِ اندرو و کشتیِ هند به چشمان ما بمالد──انگار این وسط ذرهای توجیه یا تفاوت ایجاد میکند! نه، آقا جان، دانک، او قول داده بود با مردی ازدواج کند که حلقه را میآورد──آن مرد هم جاشواست──معامله از طرفِ او جوش خورده──و تمام. حالا، تو مامور قانونی هستی. دانک، به نظرم درستش این است که بروی و حرف حسابت را به آن دختر بزنی؛ بفهمانیاش که کشتیِ هند در کار باشد یا نباشد، او یک بدهی دارد که باید بپردازد و باید روحِ یک مرد را از عذاب ابدی نجات دهد.»
تنها کاری که دانک آن شب میتوانست در برابرش بکند این بود که لبخند بزند و سرش را تکان دهد، طوری که انگار میخواست بگوید: «میا، تو واقعاً آدم سرکش و هواییای هستی.»
دربارهٔ باورِ لجوجانه و یکدندهی مری به «کشتیِ هند»──چه دروغ و چه راست، و هرچقدر هم که برایش ساختگی بوده باشد اما حالا دیگر کمکم داشت رنگ افسانه به خود میگرفت──من فقط به کلیترین و مبهمترین شکل ممکن باخبرم.
راستش در آن شب سرنوشتساز، کشتیای شبیه به یک بادباندار تندرویِ شرقرو در آبهای ما دیده شده بود. همه قبل از تاریک شدن هوا آن را دیده بودند که از سمت شمال میآمد و مسیرش را طوری تنظیم میکرد که اگر بشود، پیش از خراب شدن هوا از دماغه بگذرد. مری ادعا میکرد اندرو کشتی را به او نشان داده و دربارهاش حرف زده است؛ آنطور که مری میگفت، با لحنی عجیب و یکجور حسرت در کلامش. و بعدتر در همان شب، برای مردی که در راه تبعید بود، چه چیزی بهتر از یک کشتی عازم هند که انگار خدا فرستاده باشد و در پناه دماغه لنگر انداخته باشد؟
بله، بله، همینطور بود—حتماً همینطور بود. و وقتی در دهکدهٔ ار کی به او میخندیدند و با چشمکهای دانایانه تظاهر او به ایمان داشتن را دست میانداختند، آن وقت مری از آنها میخواست فقط یک چیز را بگویند: آیا واقعاً چشمهای کسی غرق شدن قایق اندرو را دیده بود؟
مری میگفت: «اگر جاشوا جوابم را بدهد و بگوید که میداند اندرو غرق شده، یا اگر یکی از شما به من بگوید که جنازهٔ اندرو بالاخره در یکی از این جزیرهها یا در ساحل اصلی به گل نشسته!»
البته این حرف کاملاً بیمعنی بود، اما هیچکدامشان نمیتوانستند جوابی به آن بدهند؛ هیچکس جز مایا وایت، آن هم تازه وقتی که قطرهای از بطری سر کشیده بود و احساس میکرد این قضیه حتی یک مثقال هم روی هیچکدام از کفههای ترازو سنگینی نمیکند.
اگر اینطور جدایش کنی و روی کاغذ بنویسیاش، با خودت فکر میکنی این ماجرا روی تمام دنیای کوچک من سایه انداخته بود. معلوم است که اینطور نبود. باید یادتان باشد من پسربچهای بودم با هزار کار برای انجام دادن و یک میلیون چیز برای فکر کردن: غذاهایی که باید میخوردم، درسهایی که باید از آنها متنفر میشدم، سنگهایی که باید میانداختم، سیبهایی که باید میدزدیدم، و دعواهایی که باید میکردم. قول میدهم تا نه یا ده سالگیام تمام این ماجرای غمانگیز از سرم افتاده بود. مری متیسون را که در خیابان میدیدم—جایی که خیلی بهندرت میآمد—دقیقاً به همان اندازه مرموز بود و دقیقاً به همان اندازه بیجذابیت، درست مثل هر بزرگسال دیگری. و اگر جاشوا بلیک را میدیدم (کسی که با تلاش خودش را از منجلاب میخوارگی و ناامیدی بیرون کشیده بود، وارد دفتر وکالت آقای داو شده بود و مثل سنگ، سخت شده بود)—اگر او را میدیدم، میگویم، تنها فکر شاعرانهام دربارهاش این بود که شیشهٔ انبار هیزمش را شکسته بودم و او با قیافهای سرشار از ذکاوتِ شوم به چند تا پسربچه گفته بود که مقصر را میشناسد. (ادعایی که اتفاقاً تا بیشتر از هجده ماه به طرز وحشتناکی باورش داشتم.)
فکر میکنم به شکلی گنگ و مبهم میدانستیم که آن دو با هم «نامزد» هستند، درست همانطور که به صورتی مبهم میدانستیم هیچوقت ازدواج نکردند. و حدس و گمانها هم همینجا به پایان میرسید. چون اوضاع همیشه همینطور بود، این موضوع دیگر نیازی به فکر کردن نداشت، درست مثل این واقعیت که وقتی باد از شرق میآمد جان دایر خیال میکرد اولیور کرومول است، یا این که کشیش مالدن با خانوادهاش زندگی نمیکرد.
جان دایر دیگر دستش از این دنیا کوتاه شده بود و از حوزهٔ وزش هر باد زمینی بیرون رفته بود؛ کشیش مالدن (همانطور که در جای دیگری گفتهام) به خانه برگشته بود تا با خانوادهاش زندگی کند؛ و من هم دو سالی میشد که برای درس خواندن به آکادمی هایمارکت رفته بودم، تا این که به دلیلی ناگهانی و تکاندهنده مجبور شدم دوباره آن ماجرای سالها مدفونشده را مرور کنم.
سه روز از برگشتنم به خانه برای تعطیلات طولانی میگذشت و از بس مثل گربهای که به خانهٔ قدیمیاش برگشته در اطراف جزیره سرک کشیده و بو کشیده بودم حسابی خسته شده بودم؛ روی سنگِ یادبود «غرق شدن لیلیان» در گورستانِ گنبد ریگ لم داده بودم و استراحت میکردم.
همان موقع، در حالی که گرگومیش از سایهٔ زیر صخره خزیده بود بالا، متوجه حضور دیگری میان سنگقبرها شدم و سرم را چرخاندم تا از میان بوتههای زرشک که دور سنگ را گرفته بودند نگاهی بیندازم، با این فکر که شاید یکی از دخترها باشد. فقط مری متیسون بود. با آنکه کمی توی ذوقم خورد، اگر دو چیز در میان نبود، نگاهش را پس میگرفتم و دریا را میپاییدم و فراموشش میکردم.
یکی از آن دو چیز طرز ایستادنشان بود. همین باعث شد به نگاه کردن به او ادامه دهم، و با همین نگاه کردن، و در حالی که نادانسته به سنی به غایت متزلزل و نامعلوم رسیده بودم، به کشفی رسیدم. آن کشف این بود که مری متیسون، در سنِ دورافتادهی سیسالگی، زیبایی عمیقتر و کاملتری داشت نسبت به هر کدام از آن دخترهایی که به خاطر نگاههایشان موهایم را خیس شانه میکردم و به جلسات دعای میانهی هفته میرفتم.
برابرم سخت است که خشونت عمیق و انقلابیِ این کشف را منتقل کنم. همین قدر بگویم که، به همراه حس و حالی صورتیرنگ، احساسی از تلخیِ مبهم و نامعقول نسبت به دنیا در دلم نشست.
چشمانم او را آنجا داشت، چهرهای به رنگ صورتیِ کمرنگ در پسزمینهای که رنگ دریا در آن تیره میشد. او راستقامت و به طرزی عجیب بیسروصدا کنار قبری ایستاده بود، دستهایش مشتشده و چشمهایش ریز شده بود. در جزیرهٔ ارکی همیشه برای مردی که در دریا گم میشده سنگقبری میگذاشتند؛ خیلی وقتها هم برای تسلای جانشان فراتر میرفتند و از روی شکل بیرونی، ماری روی زمین درست میکردند تا یادآور قبر درونی باشد. خب، آن سنگِ اندرو بود و قبرِ اندرو. هفتهی پیش یکی توی دستهٔ رژهی روز یادبود، حلقهای از گلهای یاس را پای سنگ گذاشته بود. و حالا، مری متیسون که تنها پرسه میزد، به آن رسیده بود.
دیدم که خم شد و با حرکتی خشن نماد مرگ را قاپید و پشت سرش روی چمن پرت کرد. بعد از آن، در حالی که سینهاش بالا و پایین میرفت و لبهایش انگار از سر درد تکان میخوردند، فهمیدم نباید آنجا میبودم و تماشا میکردم؛ فهمیدم هیچ گوشِ بیخیالی از من نباید فریادی را که از دلش بیرون آمده بود میشنید:
مری با ناله گفت: «نه، نه، نه! آنها هنوز دارند سعی میکنند او را بکشند—هنوز دارند سعی میکنند او را بکشند—همهشان! اما نمیگذارم! نمیگذارم!»
به شما میگویم که تکانم داد و شرمندهام کرد. فکر کردم باید سرفه کنم یا پاهایم را روی زمین بکشم یا کاری کنم، اما به نظر میرسید برای این کارها دیگر دیر شده است. گذشته از این، نمایش به مسیر دیگری افتاده بود که مرا وادار میکرد مسائل اخلاقی را کاملاً فراموش کنم، و بازیگر دیگری بیسروصدا وارد صحنه شده بود.
نمیتوانم بگویم آیا جاشوا وقتی دید مری راهیِ گنبد شده دنبالش افتاده بود، یا اینکه خودش همینطوری برای قدم زدن آن طرفها آمده بود. به هر حال او آنجا بود، و از آن طرف قبر نگاهش میکرد، سرش را کمی کج کرده بود، دستهایش را پشت سر گره زده بود، و پاهایش را روی چمن از هم باز کرده بود. رنگِ گرگومیش سایهای سبزه به چهرهی بیروحش داده بود، و باد شب که آزادانه از روی انحراف عریانِ گنبد میوزید و دامنهای بلند و سیاه کتش را تکان میداد، به نظر میرسید فقط بر وزنِ مردهی حالتِ او تاکید میکند.
وقتی یک دقیقهای گذشت صدای خشکش را شنیدم.
جاشوا گفت: «خب، مری، باز که سر کاری؟»
مری فریاد زد: «اما نمیگذارم!» انگار آتش گرفته بود. «این نه به اندرو من ربطی دارد نه به من. این کار را میکنند تا فقط مسخرهام کنند، خودم هم میدانم، و آه! برایم مهم نیست، اما نباید بکنند، نمیگذارم!»
جاشوا با تمام خشم فروخوردهٔ این سالها در صدایش گفت: «مری، فکر میکنم وقتش رسیده که دیگر دست از حماقت برداری. همهٔ ما دیگر خسته شدهایم، مری. اندرو مرده است.»
مری با چالشی سریع و کنایهآمیز به او رو کرد.
«الان این را میگویی؟ حالا میدانی؟ شاید تازه مطمئن شدهای؛ شاید دیدهای که جنازهاش را موج به یکی از ساحلها آورده—همین امروز؟ یا پس چرا اینقدر دیر، جاشوا؟ اگر میدانستی، چرا ده سال پیش—پنج سال پیش، صریح و پوستکنده نگفتی؟ چرا؟»
«چون——»
«بله، چون؟ چون؟» چیزی بهغایت بیرحمانه و ببرگونه در وجود این زنِ سایهنشین بود. «حالا بگو، جاشوا؛ بگو به طور قطع میدانی که اندرو غرق شد. باز هم تو را به مبارزه میطلبم!»
جاشوا گفت: «به طور قطع میدانم که اندرو آن شب غرق شد.»
«از کجا میدانی؟ مگر دیدی غرق شود؟ این را به من بگو!»
برای لحظهای، بیش از یک لحظهٔ طولانی، پرسش او در هوا بیجواب ماند. و در حالی که مری به جلو خم شده بود، آماده و پرانرژی تماشایش میکرد، دید ماسک خشک و سختی را که جاشوا در طول این سالها برای خودش ساخته بود، مثل خمیر شل و سفید شد؛ دید چشمهایش گشاد و لبهایش با یاد خاطرهای که هرگز به زبان نیاورده بود، شل شدند.
جاشوا با صدای بلندی فریاد زد: «بله! وادارم میکنی به زبان بیاورم، اینطور است؟» آن مرد عملاً داشت میلرزید. «بله، پس من دیدم که اندرو آن شب غرق شد. صدایش را در تاریکی شنیدم. صورتش را روی آب دیدم. دستش را دیدم که وقتی موج او را جلو آورد، بالا آورد—دستش را به طرف من دراز کرد. تقریباً میتوانستم لمسش کنم—اما نه کاملاً. اگر میدانستی دریا آن شب چطور بود و باد چطور میوزید؛ چقدر تنها، چقدر تاریک! خدایا! و من اینجا ایستادهام و با صدای بلند این را میگویم! نتوانستم دستش را بگیرم—نه کاملاً… حالا به تو گفتم، مری، چیزی را که قسم خورده بودم هرگز نگویم… لعنت به تو!»
او با این فحش، متزلزل روی پاشنه چرخید و تنهایش گذاشت. سایههای میان سنگ قبرها در سرازیری، دستهایشان را روی قامت خردشده و لنگلنگان او گذاشتند و او هم سایهای شد. یک بار آن سایه سکوت کرد. و انگار که آن حرکت دور و دستوپاچلفتی، مری را از نوعی رخوت بیدار کرده باشد، یک قدم به جلو پرید و دستهایش را دراز کرد.
مری صدا زد: «جاشوا! جاشوا، جاشوا، برگرد!»
در آخرین نور کمفروغ آسمان که ستارهها در آن نمایان میشدند، صورتش از اشکهای ترحم و پشیمانی خیس شده بود؛ ترحم به مردی که خودش را با آن خاطره در حصار کشیده بود؛ پشیمانی از گناه نابیناییاش.
مری دوباره صدا زد: «جاشوا!» اما به نظر نمیرسید او بشنود.
این دیگر از تحمل من خارج بود. با احساس شرمی بیش از آنچه بتوانم بگویم، و به همراه آن تلخیِ گزنده و تازهای از حسادت، از مخفیگاهم کنار سنگ «لیلین» بیرون خزیدم و از سمت گنبد به طرف مرغزارها سرازیر شدم.
در حالی که راه میرفتم، با خودم گفتم: «خدای من! میدانم که رنگم هی قرمزتر و قرمزتر میشود. امیدوارم دیگر مجبور نباشم ببینمش—این زن پیر را!»
اما دیدمش، آن هم پیش از آنکه دقایق زیادی بگذرد. چون وقتی از کنار کارخانهٔ یخ و راه پشتی به روستا برگشتم، در تاریکی زیر بیدهای داو، تقریباً با سایهای شتابان شاخبهشاخ شدم. مری بود. لحظهٔ عجیب و پردلهرهای که او به صورتم خیره شد، لمس انگشتهایش روی بازویم و آن آه کشیدن را هرگز فراموش نخواهم کرد.
مری گفت: «آه… تو… تو همان پسرمیس هستم.»
خجالتی که حالا فقط در خاطرهها برانگیزانندهٔ ترحم است، بر او مستولی شد.
مری متیسون با گیجیِ هرچه تمامتر گفت: «من… تعجب میکنم…» و چشمهایش توی تاریکی به هر سو چرخید. «شخصی را ندیدهاید… کسی را… آقای بلیک را ندیدهاید، مگر نه؟»
دستش را که هنوز انگار فراموش شده بود روی بازوی آزردهام بود، پس زدم و گفتم: «نه! با او چه کار داری؟ او آدم حسابیای نیست!»
با همین تیرِ آخر برگشتم و با قدمهای بلند دور شدم. لحظهای بعد، پشت سرم صدای اعتراضش را شنیدم که توصیفناپذیر اندوکبار بود.
مری متیسون با تاسف گفت: «پسرم، چرا این را میگویی؟ منظورت از این حرف چیست؟»
از آنجا که هیچ منظوری نداشتم، جز اینکه با کمال میل او را بکشم، سکوت تلخم را حفظ کردم و راه غرب را در پیش گرفتم، و او را گذاشتم تا راه و روحش را در سایهروشنِ کور و سیاه زیر درختان بید پیدا کند.
هیچکس از اهالیِ آن زمانِ روستای ارکی روزی را که خبر رسید مری متیسون بالاخره دارد با جاشوا بلیک ازدواج میکند، از یاد نخواهد برد. یک روستای دورافتاده شبیه آدمِ دورافتادهای است؛ ظاهراً آرام و خستهکننده، اما در واقعیت تقریباً بهطرز احمقانهای احساساتی. بیش از هر چیز دیگر، وقتی این خبر پیچید، شبیه گردهماییِ مذهبیِ توبهی یک روح ساده بود. نخست، برای «اعتراف به گناه»، تمام تاریخِ تاریک و فراموششده فراخوانده شد، شایعاتِ کهنه با پچپچ بازسازی شدند، و ارواحِ خشمهای قدیمی سر برآوردند. بعد، مثل سیلِ رحمت، این اطمینان آمد که همهچیز به خیر گذشته و عاقبت بهخیر شده است. همهچیز بخشیده و فراموش شده بود، قرار بود همه تا ابد به خوشی زندگی کنند، و حتماً باید جشنی برپا میشد.
البته که جشنی! این فکر که کشیش مالدن بیسروصدا به خانه بیاید و کار را بدون زرقوبرق و تشریفات تمام کند—خندهدار است اگر به یاد بیاوریم چنین خیالی با روستای بهپاخاسته چه کرد. قرار بود گلباران باشد، دسته، تور عروس، کیک، برنج، کفش کهنه، تمام وسایلی که قلبِ تودهی مردم میپسندد. در این فاصله، کارِ عظیمی از دویدنها و دوختنها در جریان بود؛ پیرزنهایی که تخممرغ هم میزدند و آرد الک میکردند، دخترمدرسهایهایی که با گچِ دزدیدهشده روی دیوارهای ممنوعه مینوشتند «مری بلیک». خدای من!
شاید فکر کنید مری و جاشوا سر به شورش برمیداشتند. عجیب اینکه به نظر میرسید کارشان از شورش گذشته است. بهویژه جاشوا، مردِ دیگری شده بود. نقابِ کهنه و سختش از بین رفته بود؛ شلول بودنِ لبهایش دائمی شده بود و گشادیِ چشمهایش. آدم فقط میتوانست فکر کند خوشبختیِ دیرپایْ چون موجِ سرنوشتی زیر پایش آمده بود که در برابرش چارهای جز غوطهور شدن و لبخند زدن نداشت. او به همهچیز لبخند میزد، لبخندی عصبی و عذرخواهانه؛ با هر پیشنهادی موافقت میکرد: «بسیار خوب! عالیه! بگذارید انجام بشه—» و آدم از جایی حس میکرد این فکر در سرش ادامه دارد: «—همین الان! عجله کنید، لطفاً. عجله! بهخاطر خدا عجله کنید!»
اگر کسی در خیابان صدایش میزد، بهخصوص از پشت سر، چشمهایش با تکانی ناگهانی به سمت گوینده برمیگشت و گاهی دستش روی قلبش میرفت. یک روزِ روشن که او را در این حال دیدم و شنیدم دو مردِ پیر پشت سرم حرف میزنند، برای اولین بار فهمیدم که پدرِ پسرهای بلیک بر اثر بیماری قلبی مرده است. عجیب است که این بیماری حالا، کاملاً ناگهانی، همراه با نقابِ خردشده و رازِ برملا شدهاش، با لبخندِ ترسخوردهاش، و با آن «بسیار خوب! عالیه!»— («عجله کنید!») سراغ جاشوا آمده بود.
اما ماجرا همین بود. و اینطور شد که به روزِ موعود رسیدیم. آن صبح، سپیدهای به سرخیِ خون داشتیم، و با این که هوا صاف بود، سنگینیِ عجیبی در فضا حس میشد؛ و سنگینیِ دیگری هم بر روح و روانِ آدمها سایه انداخته بود. چون کالسکه سهمِ همراهانِ عروس شده بود و خانمِ داو هم تنها وسیلهٔ نقلیهٔ آبرومندِ باقیمانده، یعنی قایقِ بارکِشِ گالووی را رزرو کرده بود؛ پس تکلیفِ آنهمه لباسِ شیک و عجلهای، در صورتِ وزشِ بادِ شدید یا بارشِ باران چه میشد؟
آیا عجیب نیست که در گوشهوکنارِ آن بعدازظهرِ پرشتاب و انتظار، فکری به روزِ دیگری پر میکشید که طوفانی در راه بود و کشتیِ بلندبالایی برای گذشتن از صخرهٔ ساحلی پایین میآمد؟ چون اگر امروز تهدیدِ هوا در کار بود، کشتیای هم در کار بود. انگار کمکم متوجهاش شدیم؛ کشتی خیلی آرام از میانِ پهنهٔ آبی و بیبادِ جنوب پیدا شد. برای ساعتها، در اوایلِ بعدازظهر، به نظر میرسید روی سطحِ آینهوارِ دریا بهسختی حرکت میکند. با این حال جلو میآمد و نزدیکتر و بزرگتر میشد؛ بادبانهای عظیمش مثلِ کفنِ میت از دکلها آویزان بودند و بدنهٔ چوبیاش، رفتهرفته، زخمها و شوریِ بهجامانده از سفری طولانی را نشان میداد.
بله، به نظرم عجیب میبود اگر در آن لحظاتِ فراغتِ کمیابِ آن بعدازظهر، وقتی چشممان به آن حضور میافتاد — فرسوده و غریب و تنها در دایرهٔ بیکرانِ افق — در جایی میانِ ما، تکاپویِ مبهمی از خاطره و حیرت بیدار نمیشد. شاید نه خیلی زنده؛ شاید نه آنقدر قوی که بعد از ناپدید شدنِ کشتی دوام بیاورد. چون حوالیِ ساعتِ پنج، آن شناور که به سمتِ صخرهٔ ساحلی میآمد، آرام به سمتِ چپ چرخید و با تغییرِ مسیر برای دور زدنِ ضلعِ غربیِ جزیره، پشتِ دیوارهٔ صخرههای ساحلی از دیدِ ما خارج شد.
هیچکس نمیتواند بگوید چرا آن کار را کرد. چرا با وجودِ طوفانی که در راه بود، کشتی مسیرِ بازِ دورِ صخرهٔ ساحلی را رها کرد و در عوض تصمیم گرفت خطرِ تپههای شنی و تلاطمهای آبی را به جان بخرد که تا سه مایلیِ دریا از دماغهٔ پایلوت در غرب کشیده شدهاند؟ این که چرا چنین مانورِ متهورانهای انجام شد، همیشه یک معما باقی خواهد ماند.
اما دستکم آن کشتی از جلوی چشممان رفت و به همان اندازه هم از یادمان. و شاید این خوب هم بود، چون در آن لحظه فکرمان با تمامِ کارهای عقبافتاده به قدرِ کافی مشغول بود؛ آوردنِ صندلیها، قرض گرفتنِ گلدانها، ماموریتهای دخترانه و ریزخندهدار — و درست در میانِ این هیاهویِ لحظهٔ آخری، طوفان ناگهان از راه رسید.
چه فاجعهای بود! چه نالهٔ بیصدایی در آن ساعت از تمامِ دراورها و روشوییهایِ سراسرِ دهکدهٔ ارکی بلند شد! و من چقدر خوشحال بودم! با چه لذتِ مسمومی پشتِ پنجره برای تکتکِ قطرههایِ بادآوردهای که عروسیِ زنی با سنوسالِ تقریباً دو برابرِ خودم را خراب میکرد، شکرگزاری میکردم!
وقتی بهتنهایی به سمتِ کلیسای سنتر راه افتادم، چراغهای خیابان لکههای زرد و تاری بودند و باد پر بود از پاشیدنِ آب و جیغوداد و به هوا رفتنِ دامنها و شنلها؛ در حالی که از تهِ دل آرزو میکردم هرگز به آنجا نرسم. این که نرسیدم، تنها دلیلی است که این داستان اصلاً تعریف شده است. آن شب آدمهای زیادی به آنجا نرسیدند (منظورم مردهاست)، یا اگر هم رسیدند، قرار نبود زیاد بمانند؛ چون اتفاقی بزرگتر از یک عروسی در جریان بود.
اولین خبری که از ماجرا به من رسید در خیابان هِمان به تورم خورد؛ سایهای غولپیکر و پرهیاهو که معلوم شد گاریِ سای پایلوت است که با چهارنعلِ پرآب به سمت جادهٔ پشتجزیره میتازد و کفِ گاری پر از مرد است. چهرههایشان را دیدم وقتی زیر چراغ خیابان همان رد میشدند؛ جیمز برک، فرد برک، سندی اسنو، و نیمدوجین نجاتغریق دیگر که برای تابستان از ایستگاه پوینت به خانه برگشته بودند، و خودِ کاپیتان کوک که به شانهٔ سندی چسبیده بود و تقلا میکرد لباس مشکیِ یکشنبهاش را توی لباس روغنیِ کهنه و قهوهایاش جا بدهد. در یک چشم به هم زدن رفتند، و من، با فراموش کردن چراغهای لکهدارِ کلیسای سنتر، به دنبالشان رفتم. تازه تنها هم نبودم. دوجین سایه پا به پای من میدویدند؛ در خیابان گاوانی تعدادمان به بیستتایی رسیده بود. صدای مردهایی را میشنیدم که دیده نمی شدند.
سای پایلوت با فریاد پرسید: «به گل نشسته؟ کجا؟»
کسی جواب داد: «روی آبسنگ بیرونی؛ طوری که میگویند سرِ جنوبیِ آبسنگ بیرونی.»
صداها میآمدند و میرفتند، که در باد شلاق میخوردند.
یکی دیگر داد زد: «گفتی چه کشتیای؟ قایق شهر؟»
«نه… همان کشتی.»
«چی؟ نکن… نکن آن… کشتی هندی!»
«آره… همان کشتی هندی.»
«کشتی هندی»؛ «کشتی هندی!» نمیدانم برای آنها چطور بود، اما برای من طنین آن اسم افسانهای که سوار بر توفان میآمد، به طرز عجیبی شبیه سایهٔ کسی بود که روی صحنهٔ نمایش ظاهر شود.
نمیخواهم وقت تلف کنم و بگویم چطور از جزیره گذشتم؛ فقط داستانی آشفته از ساعتی خواهد بود که حالا به نظرم یک دقیقه میآید. راه را جایی نرسیده به خانهٔ سای پایلوت گم کردم، و در شنهای سمت غرب پیش رفتم و بدون کوچکترین تصوری از جایی که هستم، به ساحل رسیدم.
فقط میدانم که آنجا جایی باشکوه و ترسناک برای تنها بودن بود؛ باشکوه با سنگینیِ باد و غرش غلطانِ آب؛ و ترسناکتر از آن جهت که نمیتوانستم خودِ آب را ببینم، مگر در قالب شبح خاکستریِ نادرِ زبانی که با سرعت روی شنها بالا میکشید تا مچ پایم را بگیرد، مگر اینکه به موقع به عقب میپریدم. یک بار مادرِ موجی با تکه چوب غولپیکر و محوی به سمتم حمله کرد؛ جا خالی دادم، نمیدانم چطور، و دستوپا زنان به سمت جنوب ادامه دادم و در حالی که از روی شانه به تاریکی نگاه میکردم، در این فکر بودم که آیا کشتی از هم شکسته است، و آیا آن چیزِ پشت سرم یکی از دندههای بیرونزده از بدنهٔ آن است.
همین فکر مرا به یاد تمام آدمهای محکوم به مرگی انداخت که در همین نزدیکی به چیزهای لغزندهای که نمیدیدند چنگ زده بودند، شاید فحش میدادند، یا دعا میخواندند، یا شاید هم همینطور داشتند پایین و پایینتر، به درون غارهای سرد و سیاه دریا لیز میخوردند. و بعد به نظر میرسید که سایهها پر از ارواح شدهاند، و زبانِ موجها داشت به گرفتن پاهای بیحواسم نزدیک میشد.
اگر آن یک ساعت عبور از جزیره به نظرم یک دقیقه آمد، مدتی که در ساحل دستوپا میزدم به درازای شبهای متوالی به نظر رسید. و بعد یکی از آن سایهها به آدمِ توپر و واقعی تبدیل شد، و من چنان وضعیتی داشتم که نزدیک بود پیش از حرف زدنش پا به فرار بگذارم، اما تا دهان باز کرد فهمیدم که رولداون نیکرسونِ ساحلگرد است.
از بعضی جهات آدم خوبی بود. اما باید یادتان باشد که شغلش شغل کرکسها بود، و چیزی از همین خصلت در روحش ریشه دوانده بود. توی هوای مناسب برای بهگلنشستن کشتیها، این خصلتش میزد بیرون. شبی که ریگزار ساحلی سود و سرمایهٔ خوبی به تور انداخته بود، به خدا قسم میشد تقریباً دید که گردن رولداون از شدت هیجان و انتظار، درازتر و برهنهتر میشود. اگر سرِ حسابیتری روی شانههایش داشت، از همین غنیمتگیریها سود بیشتری میبرد؛ در آن لحظات نادر و طلایی بادآورد، گاهی از دستش درمیرفت که درست دستچین کند. همین الان هم زیر بار مجموعهٔ مبهمی از آشغالهایی کمر خم کرده بود که توی تاریکی قاپیده بود؛ چیزهایی که هیچ سررشتهای ازشان نداشت، بطریهای خالی و شناورهای تور ماهیگیری، زبالههایی که احتمالاً توی گشتزدنهای روزانهاش صد بار از کنارشان گذشته بود. نکتهٔ نجاتبخش این بود که از فرط اشتیاق برای رسیدن به گنجینههای دیگری که پاهای کورش به آنها گیر میکرد، مدام قبلیها را زمین میانداخت. من پشت سرش میرفتم و این را خوب میدانم، چون پنجشش باری همین دورریختههایش زیر پایم رفتند و تلوتلو خوردم. یک بار، محض یک شانس ناچیز و عجیب از روی کنجکاوی، همانطور که میگذشتم خم شدم و یکیشان را از روی زمین قاپیدم.
از آن زمان تا به حال بارها و بارها با خودم فکر کردهام که اگر آن احساس به سراغم نیامده بود و همانطور بیخیال هنگام گذر خم نشده بودم و آن چیز را برنداشته بودم، چه بر سر تاریخ دنیای جوانیام میآمد.
همچنان که حواسم بود راهنمایم را در دیدرس نگه دارم، با انگشتان بیکارم شیء را ورانداز کردم؛ توی آن تاریکی مطلق، نوک انگشتانم تنها چشمانی بودند که برای شیئی به این کوچکی داشتم. میتوانم بگویم تقریباً به اندازهٔ یک جعبهٔ کرهٔ پنج پوندی بود؛ همانطور که توی دستم قرار گرفته بود، به نظرم نوعی جعبهٔ قدیمی و صیقلخورده میآمد، چیزی ساختهشده با هنری غریب و شگفتانگیز؛ سطوح پهن و لاکخورده، انحناها و تکههایی از کندهکاریهای پیچیده. و فکر میکردم خالی است، تا اینکه تکانش دادم و برخورد خفیف وزنی را در داخلش حس کردم. همین حالا هم آن شیء توجهم را جلب کرده بود. خودم را به رولداون رساندم، دستم را روی بازویش گذاشتم و از میان غرش باد و موج، کنار گوشش فریاد زدم:
من گفتم: «از این چه سر درمیآوری، رولداون؟»
او آن را گرفت و تمامش را لمس کرد، و حین این کار نصف زبالههایش را زمین انداخت. تکانش داد. به نظرم آمد که میتوانم ببینم گردنش دوباره دارد درازتر میشود.
او با صدایی بم و دورگه گفت: «یک چیزی توی این هست.»
من گفتم: «بله، میدانم. حالا بدهاش به من، رولداون.»
او همانطور که ادامه میداد — و من متوجه شدم که حالا باقی گنجینههایش را هم زمین انداخته و محکم به همین یکی چسبیده است — گفت: «یک چیز سنگینومنگین… یک چیز سنگینومنگین و باارزش!»
من داد زدم: «اما دارم به تو میگویم، این مال من است!»
او گفت: «نخیرم نیست! نخیرم نیست!»
او مدام تندتر راه میرفت تا مرا از سر خودش باز کند، و من هم تندتر میرفتم تا از او عقب نمانم؛ صدای خشمگینمان در میان تندباد بلند و بلندتر میشد.
الان وقتی به جفت بیگناهمان در آن شب فکر میکنم دست خودم نیست و لبخند میزنم؛ دو نفر که توی بادِ کور و خیس، روی شنها نفسنفس میزدند و مثل دو تا بچه سرِ آن جعبهٔ نادیده و گرانبها که از دل آبهای دریا بیرون آمده بود، دعوا میکردند.
من فریاد زدم: «مال من است! بدهاش به من!» و دوباره بازویش را قاپیدم. اما این بار او جیغی کشید و دستم را پس زد و به طرف خشکی، از شیب تپهٔ شنی بالا گریخت، و من هم با فاصلهٔ کمی دنبالش.
و اینچنین، تعقیبکننده و تعقیبشونده، ناگهان از برآمدگی تپههای شنی گذشتیم و زیر پایمان در ساحل جنوبی، آتش هیزمهای شناوری را دیدیم که نجاتغریقها برپا کرده بودند. آدمهای کوچک زیادی توی آن درخشش به چشم میخورდნენ؛ قایق نجاتی که فکر کنم بالا کشیده شده بود و تودهٔ صدفگونی از مردان غریبه که به هم چپیده بودند.
اما دربارهٔ هیچکدام از اینها نمیتوانستم سوگند بخورم؛ افکارم ناگهان و با شدتی بیش از حد به سوی همهٔ آن نمایشهای دیگر و فراموششدهٔ آن شب پرت شده بود: موسیقی و چهرهها در کلیسای سنتر، گلها، داماد و عروس.
چون آنجا، بر خطالراس روبهرویم، که در برابر سرخی آتش به صورت سایهنما درآمده بود، عروس ایستاده بود.
اینکه چطور به آنجا رسیده بود، با چه خشونت یا نقشهٔ دیوانهواری گریخته بود، و چه راه کور و کجومعوجی او را، در هیئت فراری، از عرض جزیره عبور داده بود—همهاش برای من معما بود. اما مهم نبود؛ او آنجا، بر تپهٔ شنیِ پوینت پایلوت، روبهرویم ایستاده بود؛ به سکون تندیسی گمشده، با تور و ساتن، که باد آنها را قالب زده و چون مرمر درخشان، با برجستگیای کمعمق، بر تنش چسبانده بود؛ دستهایش، آرام و سنگوار، بر سینهٔ بیحرکتش آرام گرفته بود، و صورتش رو به دریای ناپیدا بود… دیدنش به آن شکل عجیب بود: تار و مبهم، میدانید؛ فقط سایهای رازآلود که نوری، پس از پیمودن راهی دراز از میان تاریکی روان، بر او افکنده بود و همین که به او میرسید، میمرد.
وقتی خیره به او نگاه میکردم، عجیبترین فکری به سرم زد؛ به نظرم میآمد که او نه چند دقیقه، بلکه ساعتها و روزها همانطور ایستاده بوده است؛ بله، تمام آن ده سال دراز را بر تپهای شنی رو به دریا راست ایستاده بود، بیآنکه عناصر وحشی و جنبنده—آب متلاطم، باد نالهگر و شنهای سوزنوار—تکانش دهند؛ انگار روحش پی کاری دیگر پر کشیده و پیکر خاموشش را گذاشته بود آنجا بماند و چشم به راه باشد تا جزرومدهای تقدیر، در روند مقرر خود بچرخند و کشتی افسانهای هند را بازگردانند تا در پشتههای شنیِ پوینت پایلوت گور خود را بیابد.
حتماً آمادهٔ رفتن به کلیسا بوده؛ شاید واقعاً در راه بوده و خبر بادآوردهٔ «کشتی هند» در خیابان گاوها به گوشش رسیده بوده است. نمیتوانم بگویم دیدنش را در آن لباس عروسِ حسرتبار و ویران چگونه تاب آوردم. نمیتوانم بگویم وقتی آنجا ایستاده بودم و سعی میکردم سرفهای کنم، تکانی بخورم یا با چنین خشونت ناچیز دیگری به او بفهمانم که من، پیتر مینز، آنجا هستم—که میفهمم—که از همهٔ مردهای جزیرهٔ ارکی نیرومندترم—چه نقشههای عظیم و آشفتهای برای دفاع از او در مغزم میغلتید؛ و اینکه از آن لحظه به بعد، هیچ بدیای نمیتوانست به او برسد، مگر از روی جسد من، تا ابدالآباد.
همانطور که میگویم، نمیدانم آن وقت چه اتفاقی میافتاد، با آن همه نقشهٔ وحشیانه و تاریکی که برای دفاع در سر داشتم، اگر تمام بنای خلسه با صدای بعبع وحشتزدهای که از همین نزدیکی میآمد، بر سرم فرونریخته بود. رولدَون نیکرسون بود؛ دشمن فراموششدهام، که صندوقچهٔ قهوهای قدیمی و عزیزم را، همان را که از من دزدیده بود، به زمین میانداخت و، درحالیکه هنوز آن نت باریک و زیرِ وحشت را از خود درمیآورد، تلوتلوخوران، لغزان و شنپاشان از سراشیبی ماسهای پایین میرفت. و وقتی ناپدید شد و نالهاش پشت شانهٔ تپهٔ شنی کمکم دور و محوتر شد، صدای دیگری هم به گوشم رسید. روشن بود که آن تاختوتاز کور او را با ساکن دیگری از شب برخورد داده است؛ فوران اعتراضآمیز صدا با باد میآمد و صدای مایاه وایت بود—مایاهِ پیامبر، انتقامگیرنده، مست مثل یک لرد و دیوانه مثل کسی که به مقام مکاشفه رسیده باشد.
فرصتی برای فکر کردن نبود؛ برای اینکه بفهمم او دنبال چیست هم نیازی به فکر نداشتم. مری هم شنیده بود و هم میدانست؛ انگار از خواب بیدار شده بود و به قولِ مادرِ پل، چشمهایش «طوری بود که آدم به حالش دل میسوخت». وقتی نگاهشان به من افتاد، بدون اینکه حتی نگاهی به آن صندوقچه مانند بیندازم که موجِ شنها کنار پاهای او آورده بود، برگشتم و با تمامِ توان روی شنها دویدم، دورِ برآمدگیِ تپه و از دید پنهان شدم، و صاف افتادم توی آغوشِ فرشتهٔ انتقام. هنوز هم سفیدیِ محو و خاکستریِ چشمهایش را میبینم که چطور به من خیره شده بود، و بوی نکبتِ فحشهایش را حس میکنم. اما توجهی نکردم؛ فقط تقلا کردم به راهم ادامه دهم.
جاشوا نفسنفسزنان گفت: «این طرف!» و ادامه داد: «به سمت شمال! او دارد میرود به سمت شمال. همین الآن لباسش را دیدم، همینجا، همین الآن----»
یک کم برای تغییرِ مسیرش کافی بود. همین طور که خودم را به درونِ خشکی میکشیدم، صدای او را شنیدم که با تنِ سنگین و نالانش دنبالم میکرد. اشتیاقِ او از من بیشتر بود؛ موقعِ دویدن شنیدم که صدای کلفتش دارد به گوشم نزدیکتر و نزدیکتر میشود.
جاشوا گفت: «من گفتم: «او برمیگردد، با دستِ آهنین»، این را گفتم.»
مثلِ همیشه در این حالتِ پرشور، لحنش کتابی شده بود.
همانطور که نفسنفس میزد، شنیدم که میگفت: «من گفتم: «تو همینجا میمانی». من گفتم: «تو همینجا کنار کلیسا میمانی، جاشوا». من گفتم: «و او با دستِ آهنین برمیگردد—دستِ آهنین!»»
نفسزنان گفتم: «بله! درست است، میا؛ فقط عجله کن. آنجا!» فریاد زدم.
باران کمتر شده بود و ماهِ در حالِ طلوع نوری شبحوار از میانِ ابرها میتابید، به همان اندازه که بتوانیم نگاهی به قامتِ کسی بیندازیم که داشت از تپهٔ روبهرو بالا میرفت. اینکه آن شخص کسی جز رولدان نبود، کسی که هنوز داشت از این راز میگریخت و در حالِ فرار بعبع میکرد، هیچ فرقی به حالِ چشمهای تارِ میا نداشت؛ او پنجههای پایش را در شن فرو کرد و به سمتِ شکارِ باز هم تندترروندهاش، با حرارتی بیشتر به جلو یورش برد.
برایتان بگویم کجا رولدان را گرفتیم. جلوی کلیسا بود، درست در میانِ پرتوهای نورانیِ پنجرههای رنگی. وقتی میا فهمید اسیرِ نفسنفسزنانش چه کسی است، خشمش برای لحظهای چیزی بود که آدم به خاطر بسپارد. بعد فروکش کرد و او را با خمودگی و اندوهِ شکست رها کرد. مردِ ساحلگرد، با ریشِ نیمرشدکردهاش که مثلِ بتونه رنگپریده بود، از میانِ سایهروشنِ صورتیِ پولسِ رسول التماسکنان گفت: «دیدیدش؟ دیدید چه چیزی را دیدم؟» اما میا به حرفش گوش نداد، و از پلهها بالا رفت و با قدمهای کُند از اتاقِ لباسپوشی رد شد و به نورِ پردهپوش و بوی سنگینِ نفسها و گلها رسید. در حالی که پشتِ سرش قدم برمیداشتم، صورتِ زنانی را دیدم که با انتظار به سمتِ ورودیِ ما برگشته بودند.
آیا حسِ وحشتناکِ مهمانیای را که خراب شده میشناسید؟ آیا ویرانیِ امیدی را که مدتها به تاخیر افتاده—و باز هم به تاخیر افتاده—میشناسید؟
جاشوا آن گوشهٔ دورتر ایستاده بود، آنطرفِ نیمکتهایی که کلاسِ مدرسهٔ یکشنبهٔ خانم بیدی آنجا بود. وقتی از میانِ دریای صورتهای پرسشگر و ناامید نگاه کردم، او را آنجا دیدم، بیحرکت، که پشتش را به همهٔ ما کرده بود. گفتند یک ساعت است که همینطور ایستاده و به سایهٔ خودش که روی نردهٔ محوطهٔ کلیسا افتاده بود، خیره شده است.
لحظهٔ دشواری بود. وقتی میا خودش را روی یکی از صندلیهای ردیف پشت انداخت و سرش را در دستهایش فرو کرد، واقعاً فکر میکنم صدای افتادن آن سوزن ضربالمثلی را میشنیدید. بعد، با تکانی که بهسختی شنیده میشد، همهٔ چهرهها تبدیل شدند به پشتِ سرها و همهٔ چشمها رفت سمت آن هیکل بیحرکت کنار پنجرهٔ گوشه. و بعد از آن، با همان هماهنگی، طلسمِ انتظار شکسته شد، پچپچی از روی صندلیها گذشت و ناگزیر را پذیرفتند. آدمها بلند شدند، پاهایشان را روی زمین میکشیدند، با آن پیچوخمهای آشنا و ملایم لباسهایشان را میپوشیدند و هنوز هم زیر لب میگفتند: «چه آبرویی رفت!»، «فکرش را بکنید!»، «من که باورم نمیشه!»
اما بعضیهایشان حتماً هنوز از کنار پشتیها سرک میکشیدند و جو شوا، چرا که سکوتی که افتاد ناگهانی و کامل بود. برگشتم و دیدم که بالاخره از پنجره برگشته و صورتش را به ما نشان داده است.
* * * * *
حالا میفهمیدیم که در آن ساعت طولانی چه حالی داشته. صورتش دوباره همان نقابی شد که سالها بهعنوان جاشوا بلیک میشناختیم؛ خشک، تلخ، خوددار، چشمها زیر پلکها پنهان و لبها نازک مثل نفرت. رو به ما ایستاده بود، اما نگاهش به ما نبود؛ نگاهش فراتر از ما بود، بالای سرمان، به گوشهای که در آنجا بود.
آنجا، در قابِ درگاه، عروسِ تاخیرکرده ایستاده بود؛ هیکلی به سفیدی و استخوانی بودنِ سنگهای بتپرستان و چهرهای مثل نگاهِ هراسانگیز و آرامِ یک انسانِ خوابگرد. او هم به ما اعتنایی نکرد، اما بالای سر ما چشمش به چشم داماد افتاد. بنابراین، روبهروی هم، نفسزنان اینطور ثابت و پابرجا ایستادند. بعد صدایش را شنیدیم.
مری با صدایی رسا گفت: «اومده! اندرو برگشته.»
هنوز هم به جاشوا نگاه میکرد. جاشوا نه تکان خورد و نه پاسخی داد.
صدایی رسا، قوی و با این حال اندکی شکسته بالای سرمان گذشت و من که زیر آن ایستاده بودم، شنیدنش برایم بهاندازهٔ کافی عجیب بود: «متوجهی، جاشوا؟ اندرو برگشته برای عروسی، و حالا من با تو عروسی میکنم ـ اگر بخواهی.»
هنوز هم جاشوا حرفی نزد و سفتیِ خشم در صورتش تغییری نکرد. با قدمهایی آرام راه افتاد؛ اول کنار صندلیهای جلو، بعد درازای راهروی میانی. با چند پله پایین آمد و مری منتظرش ایستاد و لبخندی لحظهای روی لبش نشست.
جاشوا جلویش متوقف شد. دستهایش را پشتش قفل کرد و نگاهی آرام از بالا به پایین به او انداخت.
فقط همین را گفت: «دروغ میگی!»
«نه، جاشوا. دروغ نمیگم. اندرو برای عروسی اومده.»
با همان لحن بیتفاوت تکرار کرد: «دروغ میگی. میدونی من میدونم داری دروغ میگی، مری، چون میدونی من میدونم اندرو مرده.»
دستهایش به کار افتاد تا چینِ خیسِ لباسش را از روی چیزی که در آغوش گرفته بود پس بزند: «آره، آره… اما من نگفتم…»
با این حرف، آن بار را آشکار کرد و در دستهای کشیدهاش رو به جلو به ما نشان داد.
آن را در نور گرفت، جایی که همهمان میتوانستیم ببینیمش؛ همان چیزی که رولداون از گنجینهاش دور انداخته بود، همان که من برداشته و در آن تاریکیِ مهربان از دستم دزدیده بودند: آن جعبهمانندِ قهوهایِ قدیمی با سطحهای صیقلی و تکههای کندهکاریشدهٔ پیچیده و هولناکی که زمانی نور روز و صدای کلمات را به درون راه داده بودند؛ جمجمهٔ قهوهایِ قدیمی، دریاخورده و شنسابخوردهٔ اندروبلیک، با آن دو دندان طلا در فک بالایش که جزرومدهای زنگارگرفتهای که آن را آهسته از بسترش در کف دریا بالا آورده بودند، کدرشان کرده بود. و فکرش را بکنید که من آن را با خودم حمل کرده بودم، لمسش کرده بودم و نفهمیده بودم چیست!
آنجا، به پشت، در آشیانهٔ کف دست مری افتاده بود و اصلاً به ما اعتنایی نداشت؛ نگاه توخالیاش را به سایههای میان تیرهای سقف دوخته بود. و جاشوا، برادرش، هیچ صدایی درنیاورد.
رنگ صورتش عجیب شده بود، مثل رنگپریدگیِ سبزههایی که زیر سنگ جوانه میزنند. زانوهایش اندکی زیر وزنش خم شد و ما، همانطور که نگاهش میکردیم، دیدیم دستهایش روی سینهٔ خودش، همانجا که قلب بود، با حرکتی بیرمق و شبیه نوازش جابهجا میشوند. بعد از مدتی که به نظر طولانی میآمد، صدایش را شنیدیم؛ نجوایی آکنده از شیفتگیِ هولناک.
جاشوا گفت: «برش گردان!»
مری چیزی نگفت و برای انجام فرمان او هم تکان نخورد. مثل بازی هولناک گربهای با موش، آرام ایستاده بود و تماشایش میکرد.
جاشوا گفت: «مری—همانطور که میگویم عمل کن—وبرش گردان!»
سرانجام سکوت ادامهدار و بیپاسخ مری انگار او را از جا پراند. صدایش زیر و جیغمانند شد. از آخرین ذخیرهٔ پنهان نیرویی که داشت مایه گذاشت و فریاد زد: «بدهش به من! مال من است!» و با هر دو دست که برای چنگ زدن به آن یادگار پنجه شده بودند، ناگهان به سویش جست. اما پسرعمویم دانکن آنجا بود تا راهش را سد کند و او را غلتزنان به حاشیهٔ جمعیت بفرستد.
آن مرد عجیب نه ایستاد، نه برگشت و نه دوباره تلاش کرد؛ در حالی که هولناکترین قهقههٔ وحشتناکی را که گوشهایم تا آن روز شنیده بود سر میداد، از در بیرون رفت و از میان رختکنِ پرجمعیت گذشت و با چنگزدن و دستوپازدن، با همان نیروی حیاتیِ کوتاهمدت، خود را به فضای باز رساند.
دیدنش در آن حال، با آن کتان سفید و لباسهای فاخر سیاه عروسی و موهای خاکستریای که اگر یک سال دیگر میگذشت، سر یک عضو شورای شهر را هم میپوشاند، هم آنقدر مضحک بود و هم آنقدر هولناک که ما فقط همانطور در کلیسا ایستادیم و با حیرت نگاه کردیم؛ به مری متیسون نگاه کردیم و دیدیم صورتش هنوز از خودبیخود و آرام است و همان لبخند نفرینشده را بر لب دارد، انگار نمیداند اشکهای گرد، جویباروار، از گونههایش پایین میروند.
مری فقط گفت: «بگذارید برود.»
البته خیلی طول نکشید که گذاشتند برود، چون نشان مرگ را بر صورت آن مرد دیده بودند. سرانجام که دنبالش گشتند، او را در چمن کنار دروازهٔ لم وایت، در تودهای بیجان و درهمجمعشده، پیدا کردند. هرگز قیافهاش را در نور فانوس فراموش نمیکنم، و نه قیافهٔ آنهایی را که دورش جمع شده و از بالا به او خیره شده بودند—دانکن را به یاد دارم، سردرگم؛ مایا که خدا را دشنام میداد؛ و سه مرد سیاهپوستِ گیجومنگ که سفیدی چشمهایشان پیدا بود، سیاههایی غریبه که از کشتیِ غرقشده به آنجا آورده شده بودند؛ چون کشتی اصلاً هندی نبود، بلکه قهوهبری بود از برزیل.
اما دیدن مایا باعث شد آن پرسشِ دیرین را به یاد بیاورم که لبهای این مرد مرده از دریای ناشنوا و آسمان نابینا پرسیده بودند.
«چه کسی باید صورتحساب را بپردازد؟ چه کسی باید صورتحساب را بپردازد؟»
خب، حالا دو نفر از آن سه نفر، بهخاطر حرف سبکسرانهٔ یک دختر، سهمی در پرداخت صورتحساب داشتند. اما فکر میکنم آن یکی بیش از همه پرداخته، چون مدت بیشتری فرصت داشته است تا با حسابوکتابش روبهرو شود. او هنوز همانجا، تنها، در خانهٔ خیابان گاوها زندگی میکند. حالا پیرزنی است، اما نه خطی روی صورتش هست و نه تار موی سفیدی در سرش، و این بد است. این همیشه بد است. این چیزی شبیه همان بلایی است که سر یهودی سرگردان آمد. بله، کاملاً مطمئنم که مری متیسون حسابش را پرداخته است.
* * * * *
اما نزدیک بود پاسخ همهٔ این ماجرا را فراموش کنم. به اندازهٔ بیشتر مردم لازم نبود منتظر بمانم—فقط به اندازهٔ یک ساعت از آن شب شوم. چون وقتی به آشپزخانهمان برگشتم، دیدم پسرعمویم دانکن از قبل آنجا بود و چراغ را روشن کرده بود. بهخاطر دیر بودن وقت، آهسته وارد شدم، و همین باعث شد غافلگیرش کنم و پیش از آنکه بتواند چیزی را که داشت از چشمم پنهان کند، آن را ببینم.
هنوز نمیدانم چطور به آن دست پیدا کرده بود، اما آنجا، روی میز آشپزخانه، جمجمهٔ اندرو بلیک قرار داشت. وقتی، برخلاف اعتراضش، آن را برداشتم و برگرداندم، فهمیدم منظور جاشوا چه بوده است—سوراخی تمیز و گرد، درست به اندازهٔ سوراخ مته، در برجستگی پشت سر. و وقتی، با یادآوری ضربهٔ خفیف و توخالیای که هنگام تکان دادن گنجینهٔ ناشناخته در ساحل حس کرده بودم، از آن سوراخ گرد به داخل نگاه کردم، شکل یک گلولهٔ سربی را دیدم که شل و آزاد، میان دو زائدهٔ استخوانی پشت بینی جا گرفته بود—به گمانم گلولهٔ یک تپانچهٔ قدیمی ِ دوئل، تکگلولهای؛ همانجور تپانچهای که جاشوا بلیک در آن بعدازظهر دور، در سایهٔ درختهای سیب با آن بازی کرده بود و بیتردید در جیبش به شادیِ چراغانیِ جشن تولد آلما بیدی برده بود…