در یک نورگیر آنقدر تنگ که آدم میتوانست با دست خالی دیوار روبهرو را لمس کند، هانه براینه از پنجره خم شد و به پنجرهی همسایهاش کوبید.
هانه براینه صدا زد: «میتوانی دیگ رختشوییات را برای لباسها به من قرض بدهی؟»
خانم پلز پنجره را بالا کشید.
خانم پلز گفت: «دیگ؟ مگر مال خودت باز چهاش شده؟ همین هفتهی پیش نبوده که گفتی درستش کردهای؟»
هانه براینه گفت: «سالِ سیاه نصیبِ آن دزد بشود با این تعمیر کردنش! آدم اگر تو این دنیا شانس ندارد، همان بهتر که زنده نباشد. پانزده سنت خرج کردم تا یک سوراخ را کور کند، حالا از یک سوراخ دیگر میچکد. چقدر حرص و جوش خوردم و چانه زدم تا رضایت داد پانزده سنت بگیرد! تازه کلاهبردار بیستوپنج سنت میخواست. ای خدا! زهرمارش بشود هر یک پنیای که مفت از من گرفت!»
خانم پلز گوشزد کرد: «باید حواست به همهی این کلاهبردارها باشد، وگرنه سفیدی چشمهایت را هم میدزدند. باید قبل از اینکه پولش را بدهی دیگ را امتحان میکردی. یک دقیقه صبر کن تا لباسهای کثیفم را بریزم تو یک روبالشتی، بعد آن را دستت میدهم.»
خانم پلز با دیگ برگشت و سعی کرد آن را از پنجره به هانه براینه بدهد، اما یخچالی که از جعبهی صابون ساخته شده و روی لبهی پنجره بود، مانع کار میشد.
خانم پلز گفت: «خودت باید بیایی داخل و دیگ را ببری.»
هانه براینه گفت: «فقط صبر کن سمیام را به صندلی غذا ببندم تا دوباره روی دست و پایم نیفتد. اینقدر چموش است که طناب هم جلودارش نیست.»
هانه براینه کودک را به صندلی بست، پستانکی در دهانش چپاند و رفت داخل خانهی همسایهاش. همانطور که دیگ را میگرفت، خانم پلز گفت:
«میدانی خانم ملکر برای عروسی دخترش پنجاه پوند مرغ سفارش داده؟ آن هم چه مرغهای باشکوهی! مثل طلا میدرخشیدند! اصلاً دل من با دیدن آنهمه چربیِ روان آب شد.»
هانه براینه لبهای باریک و خشکش را بر هم زد و برقی از گرسنگی در چشمان گودافتادهاش درخشید.
هانه براینه نفسش در سینه حبس شد و گفت: «پنجاه پوند! اصلاً امکان ندارد. تو از کجا میدانی؟»
خانم پلز گفت: «با گوشهای خودم شنیدم! با چشمهای خودم دیدم! تازه گفت میخواهد جگرهای مرغ را با پیاز و تخممرغ برای پیشغذا ساطوری کند، بعد هم بیستوپنج پوند ماهی بخرد و ترشوشیرین با کشمش بپزد. گفت همهی اشترودلهایش را هم با روغن خالص مرغ درست میکند.»
هانه براینه آهی کشید و گفت: «بعضی از مردم در این دنیا وضعشان خوب میشود. برای آنها آمریکا سرزمین شیر و شهد است. توی ساول، خانم ملکر از گرسنگی خشکیده بود. خودش و بچههایش با پوست سیبزمینی و تکهنانهای خشکِ جمعشده از بشکهها زنده بودند؛ حالا توی آمریکا کارش به جایی رسیده که مرغ و اشترودل سیبِ غرق در روغن میخورد.»
خانم پلز با لحنی فیلسوفانه گفت: «دنیا چرخوفلک است، مدام میچرخد. آنها که بالا بودند پایین میآیند و آنها که پایین بودند بالا میروند. اینجا در آمریکا چه کسی باور میکند که من در لهستان آشپز خانهی یک بانکدار بودم؟ هر روز با اردک و غاز سر و کار داشتم. کیک قهوهای میپختم با خامه آنقدر غلیظ که میشد با چاقو برشش داد.»
هانه براینه وسط حرفش پرید و در حالی که با هجوم خاطرات گذشته اشک در چشمانش حلقه میزد، گفت: «فکر میکنی من توی لهستان واسه خودم کسی نبودم؟ اما حرف زدن چه فایدهای داره؟ توی آمریکا پول همهچیزه. کی اهمیت میده پدر یا پدربزرگ من توی لهستان کی بودن؟ بدون پول من یه مردهٔ متحرکم. مغزم خشک شد از بس غصه خوردم چطور واسه بچهها غذا رو یه پنی ارزانتر گیر بیارم.»
خانم پلز سرش را تکان داد و حسادتی جانکاه چهرهاش را در هم کشید.
خانم پلز با حسادت گفت: «خانم ملکر از همون روزی که اومد روزگارش خوش بود. بلافاصله همهٔ بچههاش رو فرستاد کارخونه و شروع کرد هر روز واسه شام گوشت بپزه. خودش و بچههاش هر روز صبح مثل میلیونرها واسه صبحانه تخممرغ و نان کرهای میخورن.»
صدای افتادن ناگهانی چیزی و جیغ بچهای بلند شد. دیگ رختشویی از دست هانه براینه افتاد و او به طرف آشپزخانهاش دوید و خانم پلز هم به دنبالش رفت. آنها دیدند صندلی بلند بچه روی کودک برگشته است.
هانه براینه همانطور که بچه را از زیر صندلی بلند بیرون میکشید، فریاد زد: «وای خدا! به دادم برسین! بدوین دنبال دکتر!» و همانطور که با کودک جیغجیغو اینطرف و آنطرف میدوید، جیغ کشید: «کشته شد! کشته شد! تنها بچهام! برهٔ نازنینم!»
خانم پلز سمی کوچولو را از دستهای مادر قاپید.
خانم پلز گفت: «دیوونه! چرا مثل دیوونهها اینطرف و آنطرف میدوی و بچه رو میترسونی؟ بذار ببینم. بذار بهش برسم. هنوز که کشته نشده.» او عجله کرد سمت ظرفشویی تا صورت بچه را بشوید و متوجه بادکردگی روی پیشانیاش شد. سپس پرسید: «توی خانهت یه سکهٔ ۲۵ سنتی داری؟»
هانه براینه همانطور که روی صندلی میرفت، پاسخ داد: «آره، یکی دارم. مجبورم بذارمش روی یه طبقهٔ بالا که دست بچهها بهش نرسه.»
خانم پلز سکهٔ ۲۵ سنتی را که هانه براینه به او داد، گرفت.
خانم پلز گفت: «حالا همینطور که من سکه رو فشار میدم، پلک چپت رو سه بار بکش، اونوقت میبینی بادش میخوابه.»
هانه براینه دوباره بچه را در آغوش گرفت، او را تکان داد، برایش غنج زد و ناز و نوازشش کرد.
هانه براینه رو به خانم پلز کرد و در حالی که نفسنفس میزد، گفت: «آخآخآخ سمی! آخآخآخ بره کوچولو! آخآخآخ جوجه کوچولو! آخآخآخ قلب عزیز من! وای، جونم رو نجات دادی؛ فکر کردم کشته شد.» سپس آهی کشید و گفت: «وایدیگه! دل مادر! همهاش نگران بچههاشه. لحظهای که اتفاقی واسهشون بیفته انگار کل جون از تنم درمیره. دستوپام رو گم میکنم و دیگه نمیدونم کجا هستم.»
خانم پلز سرزنشکنان گفت: «تعجبی نداره بچه افتاده. باید یه روبان قرمز یا مهرههای قرمز دور گردنش بندازی تا چشمزخم رو دور کنه. صبر کن، توی کشوی چرخخیاطیم یه چیزی دارم.»
خانم پلز برگشت، دیگ رختشویی و نخ قرمزی را آورد، و آن را دور گردن کودک بست، در حالی که مادر مشغول پر کردن دیگ شد.
کمی بعد، هانه براینه دوباره وارد آشپزخانهٔ خانم پلز شد؛ سمی را با یک دستش گرفته بود و با دست دیگرش پیشبند پر از سیبزمینیاش را نگه داشته بود. بچه را روی زمین گذاشت، روی تختِ مرتبنشدهٔ آشپزخانه نشست و شروع کرد به پوست کندن سیبزمینیهای داخل پیشبندش.
هانه براینه با هقهق گفت: «وای بر من! بدبختی من که تمومی نداره. علاوه بر همهٔ دردسرهای دیگهام، اجاقگاز هم خراب شد. آتش رو روشن کردم که لباسها رو بجوشونم، ولی نزدیک بود از دود خفه بشیم. همین یک هفته پیش کرایهخونه رو دادم، اون وقت نمایندهٔ صاحبخونه حاضر نیست تعمیرش کنه. صاعقه بزنه بهش! اون فقط واسه کرایهخونه میاد و اگه چیزی نیاز به تعمیر داشته باشه اصلاً نمیخواد چیزی بشنوه.»
هانه براینه در حالی که اشک از گونههایش جاری بود، گفت: «چرا همه چیز برای من اینقدر سخت میگذرد؟ دیگر طاقتش را ندارم. فقط یک دقیقه آمدم پیش تو تا از دست گرفتاریهایم فرار کنم. تازه فقط وقتی مینشینم سیبزمینی پوست بکنم یا به بچه شیر بدهم، مهلتی پیدا میکنم نفسی بکشم، آن هم فقط آرزوی مرگ میکنم.»
خانم پلتس، که به طغیانهای تلخ هانه براینه عادت داشت، به سابیدن ادامه داد.
هانه براینه، که از سکوت همسایهاش کلافه شده بود، فریاد زد: «آخ! با این تمیزکاری دنیا را برپا کردهای که چه؟ تمیز کردن چه فایدهای دارد وقتی همه چیز دوباره کثیف میشود؟»
خانم پلتس گفت: «باید خانهام را برای تعطیلات برق بیندازم.»
هانه براینه در حالی که به کودک پلاسیدهای اشاره میکرد که از گرسنگی و بیتوجهی زودتر از موعد وقاری جدی پیدا کرده بود، گفت: «اوضاعت آنقدر خوب است که جز تمیز کردن خانه هیچ دغدغهای نداری. این زالوکوچولو را نگاه کن! مگر کسی میتواند این تحفه را تمیز نگه دارد؟ یک دقیقه میشورمش، دقیقهٔ بعد دوباره کثیف است!» سامی کوچک ترسید و شروع کرد به گریه کردن. مادر در حالی که کودک را بغل میکرد تا دوباره به او شیر بدهد، گفت: «خفه شو! نمیبینی دارم یک دقیقه استراحت میکنم؟»
کودک گرسنه با تمام رمق ریههای ضعیفش بنای گریه را گذاشت.
هانه براینه گفت: «نه، نه، ای شکمو!» و پستانک کثیفی را از جیبش درآورد و چپاند توی دهان بچه. نوزادِ جدی و رنگپریده از ترس به خود پیچید و با هر دو دستِ کوچک و لاغرش به پستانک چسبید و با عصبانیت شروع به جویدن آن کرد.
هانه براینه رو به خانم پلتس کرد و نالید: «ششمین بچه دیگر به چه دردم میخورد؟ مگر پنج تا نانخور کم بود؟ اگر این بچه وبال گردنم نبود، میتوانستم تکانی به خودم بدهم و چند سنتی درآمد داشته باشم.» او از شدت نومیدی دستهایش را به هم فشرد و ادامه داد: «خدایا! کاش زمین قبل از بزرگ شدنش این را ببلعد!»
خانم پلتس با سرزنش گفت: «استغفرالله! به بچه رحم کن. حالا که آمده بگذار بزرگ شود. ببین چطور با ترس نگاهت میکند.» خانم پلتس بچه را بغل گرفت و نوازشش کرد و گفت: «برهٔ کوچولوی بیچاره! چه کار کرده که اینقدر از او متنفر باشی؟»
هانه براینه خانم پلتس را از خود دور کرد.
او نالید: «زخمهای دلم را پیش کی باز کنم؟ هیچکس به حالم نمیسوزد. تو حرفم را باور نمیکنی، هیچکس باور نمیکند تا وقتی مثل اسب وسط خیابان بیفتم و بمیرم. وای بر من! زندگی پیش چشمم سیاه است. بعضی مادرها شانس دارند؛ بچهشان زیر ماشین میرود، یکی از پنجره میافتد، یکی خودش را با کبریت میسوزاند، یکی با دیفتری خفه میشود؛ اما هیچ مرگی بچههای مرا نمیبرد.»
خانم پلتس به او تشر زد: «ای خدای بزرگ! اینقدر نفرین نکن! از جان بچههای بیچاره چه میخواهی؟ مگر تقصیر آنهاست که دستمزد پدرشان کم است؟ چرا تلافیاش را سر آنها درمیآوری؟» خانم پلتس کنار هانه براینه نشست و دلداریاش داد و گفت: «فقط صبر کن تا بچههایت آنقدر بزرگ شوند که به کارگاه بروند و پول درآورند. همین چند سالی را که هنوز کوچک هستند تحمل کن؛ آفتاب تو هم طلوع میکند، آنوقت که هر هفته دستمزدشان را برایت بیاورند، نانت در روغن خواهد بود.»
هانه براینه به هیچوجه آرام نمیگرفت.
هانه براینه شیونکنان گفت: «تا وقتی بزرگ بشن که برن کارگاه و پول دربیارن، گوشت تنمو میجوعن و میخورن. ای کاش میدونی واسه هر وعده غذا چه جنگودعایی راه میافته. شاید یه تکه نون گندهتر به ایب دادم تا به فنی. شاید فنی توی بشقابش یه کم بیشتر از جک سوپ داشت. غذا خوردن از الماس گرونتر شده. سیبزمینی پوندی یک سنت گرون شده، و شیر هم که فقط واسه میلیاردرهاست. و یه بار در هفته که واسه روز شنبه یه کم گوشت میخرم، قصاب مثل طلا، با همه استخونهاش واسم میکشه. وقتی گوشتو میآرم توی بشقاب بچینم و تقسیمش کنم، هیچی جز استخون توش نیست. قبلاً یه تکه چربی اضافه یا یه تکه شش هم میانداخت واسهام، اما حالا باید پول هر چیزی رو بدی، حتی واسه یه استخون سوپ.»
خانم پلز گفت: «عیبی نداره؛ بالاخره از این همه گرفتاری خلاص میشای. همین که بچههات بزرگ بشن و بتونن پروانه کار بگیرن، هر چی بچهات بیشتر باشه، پول بیشتری گیرت میاد.»
هانه براینه گفت: «چرا خودم رو با برقِ دروغین امید گول بزنم؟ مگه نمیدونم توی این دنیا خوششانسی به من نیومده؟ فکر میکنی بچههای آمریکایی همینطوری پولو میدَن دست مادرشون؟»
خانم پلز گفت: «میدونم درد تو چیه. تو امروز هنوز چیزی نخوردی. وقتی معده آدم خالی باشه، دنیا جلو چشمش سیاه میشه. بیا، بذار یه چیز خوشمزه بذارم زیر دندونت تا جون بگیری؛ اینجوری حالت جا میاد.» خانم پلز رفت سراغ کابینت و قابلمه ماهیِ گِفیلتهای رو که واسه ناهار پخته بود بیرون آورد و جلو هانه براینه روی میز گذاشت. و در حالی که یک برش از ماهی رو با قاشق برداشت و با تکهای نان به هانه براینه داد، گفت: «ماهی منو بچش. نمیذارمش توی بشقاب، آخه تازه خونهام رو تمیز کردم و نمیخوام ظرفهام کثیف بشن.»
هانه براینه در حالی که ماهی رو با انگشتهای لرزانش قاپید، فریاد زد: «چی، مگه غریبهام که باید توی بشقاب واسهام بیاری!»
هانه براینه در حالی که از خوردن جان میگرفت، فریاد کشید: «وایوی! چطور توی استخون آدم آب میشه!» و با تکان دادن آخرین لقمهٔ باارزشش به بالا، با شعف گفت: «انشاءالله عاقبت همهمون به خیر بشه!»
خانم پلز چنان به ذوق آمد که حتی یک قاشق پر از آبگوشت ماهی هم برایش کشید.
خانم پلز همینطور که آبگوشت را به همسایهاش میداد، گفت: «توش یه کم پیاز و هویج هم داره.»
هانه براینه آبگوشت را قطرهقطره، مثل آدمهای خبره که شراب مینوشند، قورت داد.
هانه براینه در حالی که با فراغ بال تکه پیاز و هویج را میخورد، آرام شد، سر حال آمد و حتی شوخطبع شد: «آه-ه-ه! مزهٔ این آبگوشت آدمو میبره آسمون هفتم! بیایید همه بدبختبیچارهگیهامون رو بندازیم گردن تزار روس! بذار از غصهٔ اجارهخونه ما بترکه! بذار از گشنگیِ نون ما آب بشه! بذار چشماش کور بشه از بس دنبال کار بگرده!»
هانه براینه ناگهان از جا پرید و گفت: «وای! همهچیز از یادم رفت. حتماً ساعت یازده یا دوازدهه، و بچههام الان از مدرسه میزنن بیرون و مثل یه گله گرگ وحشی میریزن سرم. بهتره بدو برم بازار ببینم با یه ربع دلار چی میتونم ارزونتر گیر بیارم.»
به خاطر دیر رسیدن هانه براینه، نانهای بیات نزدیکترین نانوایی تمام شده بود و او ناچار شد برای پیدا کردن تخفیف همیشگی، مغازه به مغازه راه برود و نزدیک یک ساعت وقت بگذارد تا دو سنت پسانداز کند.
در این فاصله بچهها از مدرسه برگشتند و چون در را بسته دیدند، از پلههای اضطراری بالا رفتند و از پنجره وارد خانه شدند. آنها که چیزی روی میز ندیدند، به سمت اجاق هجوم بردند. ایب سیبزمینی بخارپزی را از قابلمهٔ در حال جوش بیرون کشید و انگشتانش چنان سوخت که سیبزمینی روی زمین افتاد و سه تای دیگر بلافاصله روی آن پریدند.
ایب در حالی که فوت میکرد تا انگشتان سوختهاش خنک شود فریاد زد: «سیبزمینی من بود!» و با دست دیگر و پایش آن سه نفر را که روی زمین گلاویز شده بودند کتک زد و لگدپرانی کرد. دعوای وحشیانهای درگرفت و سیبزمینی در میان سر و صدا و جیغ و داد زیر پای ایب له شد. هانه براینه که روی پلهها بود، سر و صدای بچههای گرسنهاش را شنید و با فحش و ناسزا صدای آنها را برید.
هانه براینه فریاد زد: «الان اینجا هستند، این وحشیها! الان اینجا هستند تا عمر مرا کوتاه کنند! صدایتان توی کل راهرو و همهٔ خانههای اطراف پیچیده بود!»
بچهها بدون توجه به حرفهای او، با فریادهای گرسنه به سبد خریدش هجوم آوردند: «مامان، گرسنهام! دیگه چی برای خوردن داری؟»
آنها نان و شاهماهی را از سبد هانه براینه بیرون کشیدند و با وحشیگری گرسنگانهای بلعیدند و باز هم بیشتر خواستند.
هانه براینه که دیگر کارد به استخوانش رسیده بود فریاد کشید: «جانیها! چرا گوشت تن مرا میکنید؟ از کجا بدزدم که باز هم به شما بدهم؟ من اینجا یک قابلمه سیبزمینی و یک قرص نان کامل و دو تا شاهماهی داشتم که شما در یک چشم برهم زدن قورت دادید. شکم شماها را پر کردن پولهای راکفلر را میخواهد.»
هانه براینه یکدفعه متوجه شد بنی گم شده است. او دستها را به هم مالید و با موج تازهای از غصه داد زد: «وای وی! بنی کجاست؟ هنوز از مدرسه نیومده خانه؟»
او به سمت راهرو دوید، پنجرهٔ چرکین را باز کرد و خیابان را بالا و پایین پائید؛ اما بنی هیچجا دیده نمیشد.
هانه براینه در حالی که به آشپزخانه برمیگشت التماسکنان گفت: «ایب، جیک، فنی، زود باشید، بنی را پیدا کنید!» اما بچهها که میخواستند پیش از زنگ مدرسه چند دقیقهای بازی کنند، از کنارش جا خالی دادند و با عجله بیرون رفتند.
هانه براینه در حالی که بچه را بغل کرده بود، با عجله به سمت مهدکودک رفت.
او با هل دادن در، سر معلم داد زد: «چرا بنی را اینجا نگه داشتهاید؟ اگر دل پرخون مرا داشتید، خیلی وقت پیش او را میفرستادید خانه و منتظر نمیماندید تا خودم بیایم دنبالش.»
معلم با خونسردی برگشت و کارتهای ثبتنام را نگاه کرد.
معلم گفت: «بنی سافرون؟ او امروز حاضر نبود.»
هانه براینه جیغ کشید: «اینجا نیست؟ خودم هلش دادم که برود. بچهها نمیخواستند او را ببرند و من هم وقت نداشتم. وای بر من! بچهٔ من کجاست؟» او در حالی که به سمت خیابان میدوید، شروع به کندن موهایش و کوبیدن بر سینه کرد.
خانم پلز داشت کنار یک گاری دستی سیبزمینیهای لکهدار را سوا میکرد که صدای هیاهوی جمعیتی را شنید که نزدیک میشدند. او در فاصلهٔ یک بلوک ساختمان، هانه براینه را شناخت که موهایش پریشان، لباسهایش نامرتب و بچهٔ جیغزنانش در بغل، در حالی که جمعیت دنبالش بودند، به سمت او میدوید.
هانه براینه در حالی که روی گردن خانم پلز میافتاد گریه کرد: «دوست من، من بنی را گم کردم، بهترین بچه از میان تمام بچههایم.» اشک از چشمان سرخ و ورمکردهاش سرازیر شد و هقهقکنان گفت: «بنی! دل من، زندگی من! وای-ای!»
خانم پلت بچهٔ ترسان را از بغل مادر بیرون آورد.
خانم پلت با این درخواست گفت: «کمی آرام باش! ببین چطور بچهات را میترسانی.»
هانه براینه فریاد زد: «وای به حالم! بنیِ من کجاست؟ شاید همین الان زیر ماشین رفته و کشته شده. شاید از فرط گرسنگی غش کرده. تمام روز هیچچیز نخورده. خدای من! به من رحم کن!»
او دستهایش را با التماسی جانسوز بالا برد.
«ای مردم، بچهام! بچهام را برایم پیدا کنید! دارم دیوانه میشوم! بچهام را برایم بیاورید، وگرنه همینجا جلوی چشمتان سم میخورم!»
خانم پلت التماسکنان گفت: «کمی آرام باش!»
هانه براینه در حالی که دستهایش را میفشرد، فریاد زد: «با من حرف نزن! بچههای تو همگی دور و برت هستند. مال من گم شده. همه جور خوشبختی نصیب دیگران میشود. اما من هنوز در زندگیام روز خوش ندیده بودم. تنها شادیام، بنیِ من، از دست رفته است.»
همانطور که هانه براینه در کوچه و خیابان زار میزد و به خانم پلت تکیه داده بود، جمعیت هم پشت سرش راه افتاد. وقتی به خانه برگشت، بچهها از مدرسه آمده بودند؛ اما همین که دید بنی آنجا نیست، با این فریادها آنها را بیرون انداخت:
«گمشوید بیرون، دزدها، شکمبزرگها! بروید بنی را پیدا کنید!»
هانه براینه از فرط درماندگی روی صندلی ولو شد. «وای وای! او گم شده! زندگیام؛ جوجهام؛ تنها شادیام! چند شب بالای سرش بیدار ماندم و پرستاریاش کردم وقتی سرخک گرفته بود! و تمام آن روزها و ماهها که از سرفهسیاه عذاب کشید! چشمهایم کور شد تا راه رفتن یادش دادم، تا حرف زدن یادش دادم! و چه بچهٔ باهوشی! اگر بقیه را هم گم میکردم، اینطور قلبم پارهپاره نمیشد.»
او چنان خودش را به هیجان آورد، گریه کرد، موهایش را کند و با بند انگشت به سرش کوبید که آخرسر غش کرد. طول کشید تا خانم پلت با کمک همسایهها به هوشش آورد.
هانه براینه در حالی که چشمهایش را باز میکرد، ناله کنان گفت: «بنی، فرشتهٔ من!»
در همان لحظه پلیسی با بنیِ گمشده آمد.
خانم پلت گفت: «نا، نا، این هم خودش! چرا بیخود اینقدر سر و صدا راه انداختی؟ چرا مثل دیوانهها به همهچیز چنگ انداختی؟»
بنی در حالی که ترسان و واخورده خود را جمع کرده بود، صورتش از اشک خطخطی شده بود. قبل از اینکه همسایهها بتوانند نجاتش دهند، هانه براینه به سوی او پرید و توی صورتش زد و گوشهایش را پیچاند.
مادر فریاد زد: «وای بر سرت! کجا گم و گور شده بودی؟ مگر به اندازهٔ کافی دردسر روی سرم ندارم که باید بروم دنبال تو بگردم؟ از وقتی این بچه به دنیا آمده، حتی یک دقیقه آسایش نداشتهام.»
خانم پلت در حالی که بنی را از کتککاریِ دوباره نجات میداد، اعتراضکنان گفت: «ببین چه مادر دیوانهای! عجب دهانی دارد! با یک نفس وقتی گم شده دعایش میکند و با نفس دیگر وقتی پیدا شده نفرینش میکند.»
هانه براینه تکه ماهی شورهای را که پر از مگس بود از لبهٔ پنجره برداشت و روی یک برش نان خشک گذاشت، فنجان چایی را که تمام روز دم کشیده بود پر کرد و بنی را کشاند سر میز تا بخورد.
اما بچه در حالی که از گریه گلویش خشک شده بود، نمیتوانست به غذا دست بزند.
هانه براینه فرمان داد: «بخور! بخور و الهی موقع خوردن خفه شوی!»
خانم پلتز در حالی که از جلوی خانهٔ قهوهایرنگ خیابان هشتاد و چهارم میگذشت و به او گفته بودند هانه براینه حالا آنجا زندگی میکند، با خود فکر کرد: «شاید دیگر مرا به یاد نیاورد. شاید کلفت اجازه ندهد داخل شوم.» بالاخره جرئت به خرج داد و از پلهها بالا رفت. با انگشتانی لرزان زنگ را به صدا درآورد و از نفس افتاده بود. «وای خدا! حتی بیرون خانه هم بوی ثروت و فراوانی میدهد! عجب پردههایی! و کرکرههایی روی همه پنجرهها انگار مال میلیونرهاست! بیست سال پیش از دهان خودش میگرفت و به دهان بچهها میگذاشت، و حالا توی چنین کاخی زندگی میکند.»
با باز شدن در، موجی از گرمای شوفاژ به صورت خانم پلتز خورد و دوست قدیمیاش در خانههای استیجاری را دید که مثل موجودی از دنیایی دیگر، لباس ابریشمی پوشیده و الماس به خود آویخته بود.
هانه براینه با دیدن همسایه قدیمیاش از خوشحالی فریاد زد و گفت: «خانم پلتز، خودت هستی! زود باش بیا تو. از کی برگشتی نیویورک؟»
خانم پلتز در حالی که به اتاق پذیرایی پر از فرشهای مجلل هدایت میشد، با منمن گفت: «هفته پیش آمدیم.»
هانه براینه اصرار کرد و گفت: «راحت باش. شالت را درآور.»
اما خانم پلتز شالش را بیشتر به خودش پیچید، و وقتی به تماشای ثروت لوکسی که از هر گوشهاش برق میزد نشست، حس شدیدی از فقر خودش وجودش را چنگ زد و خجالتزده شد.
او در حالی که سعی میکرد پلیور کهنهاش را پنهان کند، گفت: «این شال لباسهای من را میپوشاند.»
هانه براینه پیشنهاد داد و گفت: «میدانی چه میکنم؛ بیا مستقیم برویم توی آشپزخانه. خدمتکار امروز بعدازظهر بیرون است، و آنجا بیشتر میتوانیم راحت باشیم. وقتی دختره روز مرخصیاش است، من توی آشپزخانهام مثل یک آدم آزاد نفس میکشم.»
خانم پلتز در حالی که منگ و هیجانزده بود، به اطرافش نگاهی انداخت. در تمام عمرش چیزی به این شگفتانگیزی ندیده بود؛ یک آشپزخانه با کاشیهای سفید، سینک چینی براق و قابلمهها و تابههای آلومینیومی که مثل نقره میدرخشیدند.
هانه براینه در حالی که پیشبندی را روی لباس ابریشمیاش سنجاق میکرد، پرسید: «حالا کجا ساکنی؟»
خانم پلتز در حالی که با احتیاط روی صندلی سفید لعابکاریشدهای مینشست، پاسخ داد: «برگشتم همان دلنسی استریت، همانجا که قبلاً زندگی میکردیم.»
هانه براینه در حالی که با چشمانی خیس به دوست قدیمیاش نگاه میکرد، آهی کشید و گفت: «وای خدا! چه روزهای باشکوهی داشتیم در آن خانه قدیمی وقتی همسایه بودیم!»
خانم پلتز پرسید: «هنوز به دلنسی استریت فکر میکنی؟ یعنی اینجا بالاشهر همسایههای باکلاستری نداری؟»
هانه براینه ابراز تاسف کرد و گفت: «همسایه خوب هر روز پیدا نمیشود. بالاشهر اینجا، که هر کس توی خانه خودش زندگی میکند، هیچکس اهمیت نمیدهد که آدمِ دیواربهدیار دارد از تنهایی میمیرد یا دیوانه میشود. اصلاً شبیه روزهایمان در دلنسی استریت نیست که میتوانستیم بدون در زدن وارد اتاقهای همدیگر شویم و کمی نمک یا یک قابلمه برای پختن غذا قرض بگیریم.»
هانه براینه سمت قفسه انباری رفت.
او گفت: «میخواهیم همینجا روی میز آشپزخانه، درست مثل دلنسی استریت، لقمهای نان و غذا بخوریم. تا وقتی کلفتی نیست که زیر نظرمان بگیرد، هر چه دلمان بخواهد میتوانیم بخوریم.»
خانم پلتز در حالی که بوهای خوشایند را با ولع و لذت بو میکشید، با خنده ریزی گفت: «وای! بوی شاهماهی و پیاز چطور آب از دهانم راه میاندازد!»
هانه براینه حوله ظرفشویی را از جالباسی کشید بیرون و یک سر آن را به طرف خانم پلتز پرتاب کرد.
هانه براینه در حالی که چایاش را توی نعلبکی میریخت، با شوق گفت: «تا وقتی کلفت دور و برمان نیست، میتوانیم با هم به جای دستمال سفره ازش استفاده کنیم. هرچه باشد کثیف است. دیدنت چقدر دلم را تازه میکند! اگر فقط میدانستی چقدر به دخترم التماس میکردم برایم نامهای به تو بنویسد؛ اما این بچههای آمریکایی، احساسات مادرانه برایشان چیست؟»
خانم پلز فریاد زد: «چهرهها میگویی! دنیا دارد از تو و بچههایت پر میشود. همه دارند به تو حسادت میکنند. بگو ببینم شانست از کجا شروع شد؟»
هانه براینه جواب داد: «شنیدی چطور شوهرم از سل مرد. پول پانصد دلاریِ انجمن اولین پله را زیر پایم گذاشت و یک مغازه کوچک خواربارفروشی باز کردم. بعد پسرم ایب با دختری ازدواج کرد که هزار دلار پول داشت. این کار او را در تجارت انداخت و حالا او بزرگترین کارگاه بلوزدوزی را در خیابان بیستونهم غربی دارد.»
خانم پلز منمنکنان و با تردید گفت: «بله، شنیدم پسرت کارخانه دارد. راستش را به تو بگویم؛ آمده بودم از تو بخواهم… فکر کردم شاید از پسرت ایب بخواهی کاری به شوهرم بدهد.»
هانه براینه گفت: «چرا که نه؟ او بیشتر از پانصد کارگر دارد. از او میخواهم آقای پلز را هم سر کار ببرد.»
خانم پلز گفت: «عمرت دراز باد، هانه براینه! اگر بتوانی کمک کنی شوهرم کاری پیدا کند، زندگیام را نجات دادهای.»
هانه براینه در حالی که موفقیتهای بچههایش را برمیشمرد، چهرهاش روشن شد و سینهاش از فرط غرور باد کرد: «معلوم است که پسرم کمکش میکند. همه بچههای من کار خیر دوست دارند. دخترم فنی کلاهدوز خیابان پنجم است و حتی فقیرترین دخترها را توی مغازهاش راه میدهد و بعضی وقتها حتی موقعی که دارند حرفه را یاد میگیرند بهشان دستمزد هم میدهد.»
هانه براینه ادامه داد: «و پسرم بنی، او نمایشنامهای برای برادوی نوشت و برای شب اول بیش از صد بلیت مجانی داد دست مردم.»
خانم پلز گفت: «بنی؟ همان که همیشه از خانه گم میشد؟ تو همیشه آن بچه را بیشتر از بقیه دوست داشتی. و سامی، بچه کوچکتان، چه کار میکند؟»
هانه براینه گفت: «او دیگر بچه نیست. میرود کالج و بازیکن کلیدی تیم فوتبال آمریکایی است. بدون او نمیتوانند گلیمشان را از آب بیرون بکشند.»
هانه براینه افزود: «و پسرم جیک، نزدیک بود فراموشش کنم. کارش را با اجارهجمعکن در خیابان دلنسی شروع کرد و حالا رئیس اجاره دادن شیکترین مجتمعهای مسکونی ریورساید درایو است.»
خانم پلز در حالی که آستین ابریشمی هانه براینه را نیشگون میگرفت و نوازش میکرد، با عشوه گفت: «چه گفتم به تو؟ در آمریکا بچهها مثل پول توی بانک هستند! وای خدا! چقدر از سر و تنت برق میزند! باید هوای کوچه را ببوسی و از شادی و خوشبختی برقصی. بیرون اینقدر یخبندان سوزناکی است؛ یک سطل زغالسنگ اینقدر گران است و تو اینجا با حرارت مرکزی اینقدر گرمی. من مجبور شدم لحافپریام را گرو بگذارم تا پول اجاره جور شود، و تو داری روی پول غلت میزنی.»
هانه براینه آهی کشید و گفت: «بله، از بعضی جهات اوضاعوبحالم خوب است، اما پول که همهچیز نیست.»
خانم پلز پرسید: «هنوز راضی نیستی؟»
هانه براینه شاکی شد: «اما من اینجا هیچ دوستی ندارم.»
خانم پلز پرسید: «دوست؟ روی زمین چه دوستی بزرگتر از دلار هست؟»
«وای! خانم پلتز؛ کاش میتوانستی توی قلب من را نگاه کنی! گلوم طوری باد کرده که انگار خفه شدم! میدانی میگویند گاو زبان درازی دارد، اما حرف زدن بلد نیست.» هانه براینه سرش را با حسرت تکان داد و چشمهایش از فکر و خیال درونی غبار گرفت. «بچههایم همهچیز برایم فراهم میکنند. وقتی مریض بودم، روز یک پرستار برایم گرفتند و شب یکی دیگر. بهترین شرابها را برایم خریدند. اگر شیر مرنده هم میخواستم، برایم میخریدند؛ اما—اما—نمیتوانم به زبان آنها درد دل کنم. آنها میخواهند از من یک خانم آمریکایی بسازند، در حالی که من آدم دیگری هستم.» در حالی که او ادامه میداد، اشکها با سوزش راهشان را از زیر پلکهایش باز کردند: «وقتی فقیر بودم، آزاد بودم و توی خانهام میتوانستم داد و بیداد کنم و هر کاری دلم میخواست بکنم. اینجا باید مثل موش زیر جارو بیصدا دراز بکشم. بین کلاس گذاشتن برای دختر خیابان پنجم و سر و کله زدن با خدمتکارها، مثل گناهکاری توی دنیای دیگر هستم که از جهنمی به جهنم دیگر پرتش میکنند.»
زنگ در به صدا درآمد و هانه براینه با ترسی از جا پرید.
هانه براینه در حالی که پیشبندش را میکند با تعجب گفت: «وای وی! حتماً خدمتکار است که برگشته! وای وی! زود باش ظرفها را توی تشت جمع کنیم. اگر ببیند روی میز آشپزخانه غذا میخورم، جوری نگاهم میکند انگار خاک کف پایش هستم.»
خانم پلتز با عجله شالش را چسبید و گفت: «بهتر است قبل از اینکه خدمتکارکت مرا ببیند، با همین لباسهای مندرس سریع بدوم بروم خانه.»
هانه براینه در حالی که اسکناسی را توی دست خانم پلتز چپاند و او همزمان با آمدن خدمتکار به سمت در لغزید، گفت: «با ایب دربارهٔ کار صحبت میکنم.»
هانه براینه در حالی که بچهها دور میز جمع شده بودند تا شام خانوادگی به افتخار موفقیت نمایش جدید بنی برگزار شود، گفت: «بنی، دارم برایت املت سیبزمینیِ مخصوص سرخشده درست میکنم. یادت میآید چطور انگشتانت را با آن لیس میزدی؟»
فنی با سرزنش گفت: «وای مامان! هرکسی صدایتان را بشنود فکر میکند ما هنوز توی محلهٔ گاریدستیها هستیم.»
بنی در حالی که به بازوی مادرش از سر مهربانی دست میزد، فرمان داد: «غر نزن آبجی، بگذار مامان کار خودش را بکند. من ماهی یک بار بیشتر خانه نیستم. بگذار هرچه دوست دارد به من بدهد. معدهٔ من ضدگلوله است.»
ایب در حالی که دستمال سفرهاش را چپاند روی پیراهن الماسنشانش گفت: «میشنوم که رئیسجمهور قرار است بیاید نمایش تو؟»
بنی جواب داد: «چرا نباید بیاید؟ منتقدان میگویند این بهترین پادزهر برای نفرت نژادیِ ناشی از جنگ است. اگر میخواهی بدانی، امشب میآید؛ و از آن بهتر، لژ ما بغل دست لژ رئیسجمهور است.»
جیک شوخیکنان گفت: «نُو، ماممه، اصلاً توی خیابان دلان سی خوابش را دیدهبودی که روزی شانه به شانهٔ رئیسجمهور ساییده شویم؟»
مادر جواب داد: «من همیشه میگفتم بنی بیشتر از چهارتای شما عقل توی سرش دارد.»
وقتی خندهها فروکش کرد، جیک ادامه داد: «احترام که تا دلت بخواهد گیرت میآید؛ اما این نمایش چقدر پول برایت دارد؟ میتوانم مقداری از آن را برایت توی کار ملک سرمایهگذاری کنم؟»
نمایشنامهنویس جوان جواب داد: «من ده درصدِ سهم از کل فروش گیرم میآید.»
هانه براینه پرسید: «چقدر میشود این؟»
ایب با شوخیِ خوشاخلاقانهای به مادرش گفت و خندید: «آنقدر که بتواند تمام بازار ماهیفروشها را توی خیابان دلانسی بخرد.»
شوخی پسرش مثل خنجری به قلب هانه براینه نشست. دلش از این درد که از موفقیتهای آنها بیرون گذاشته شده بود، به درد آمد. هر پیروزی تازهای فقط این فاصله را بیشتر میکرد. و هر بار که میخواست با پرسیدن سوالی این فاصله را پر کند، آنها فقط او را عقب میراندند.
فانی گفت: «شهرت شما حتی کمکم کرد کلاهفروشیام را پیش چهارصد نفر اول محکم کنم. خیالتان راحت، به خانم وان سویدن حالی کردم که جایگاه ما بغلدست جایگاه رئیسجمهور است. گفت میآید سر بزند و شما را ببیند. البته به روی خودش نیاورد که هنوز نمایش را ندیده، در حالی که طراح لباسم گفت شب افتتاحیه او را آنجا دیده است.»
بنی با پوزخند گفت: «وای خدای من، این پاچهخوارها! آدم از موفقیت به هم میخورد وقتی میبیند کسانی که یک روز تو را از پیادهرو هل میدادند بیرون، حالا روی شکم خزیده میآیند و التماس میکنند با آنها شام بخوری.»
فانی فریاد زد: «هی، این بازیگر نقش اولت خیلی کلاس دارد! این همان مردی است که من دنبالش هستم. دعوتش میکنی بعد از تئاتر بیاید شام؟»
نمایشنامهنویس رو به مادرش کرد و با خنده گفت: «مادر جان، یک هنرپیشه واقعی را به عنوان داماد چطور میبینی؟»
سام با تمسخر گفت: «خیلی هم نگران است! حالا مینشیند با او درباره آیندهٔ درام یونانی بحث میکند. حیف شد که وارفیلد نیست، وگرنه مادر میتوانست نکاتی درباره نمایش «حراجچی» به او یاد بدهد.»
جیک با لبخندی موذیانه رو به مادرش کرد و گفت: «فکر نکنم مخالفتی داشته باشی اگر فانی به بازیگر نقش اول بنی نزدیک شود. هفتهای لااقل پانزده دلار درمیآورد. اینطوری یک نفر هم به خانواده اضافه میشود، بد نیست، هان؟»
لحن شوخطبعانه دوباره مثل خنجری هانه براینه را برید. همهچیز درونش به لرزه افتاد و از هم گسیخت.
او در حالی که دستمالش را روی بشقاب پرت میکرد، فریاد زد: «چرا از من میپرسید؟ مگر من در این خانه آدم به حساب میآیم؟ اگر حرفی بزنم، اصلاً گوش میدهید؟ بزرگترین مردی که دخترم بتواند انتخاب کند به چه درد من میخورد؟ یک دشمن دیگر در خانهام! یک آدم دیگر که از من شرم کند!» او در حالی که از سر میز بلند میشد، با نگاهی پر از رنج و ناامیدی بچههایش را از نظر گذراند و گفت: «یک مادر پیر برای بچههای آمریکایی چه ارزشی دارد؟ رئیسجمهور امشب به تئاتر میآید، و هیچکدامتان از من نخواستید با شما بروم.» او که دیگر نمیتوانست جلوی اشکهای در حال جوشش را بگیرد، به سمت آشپزخانه گریخت و در را به هم کوبید.
همه با قیافهای گناهکارانه به هم نگاه کردند.
بنی با تندی صدا زد: «هی، آبجی، این چه پاپوشی بود دوختی؟ به مادر نگفته بودی که امشب با ما میآید؟»
فانی در حالی که برای پیدا کردن کلمات طفره میرفت، لبش را گزید و گفت: «بله… من…»
بنی با خشم گفت: «حالا همهچیز را خراب کردی! مادر حالا دیگر آنقدر دلخور شده که نمیآید.»
فانی با تندی گفت: «خب، برایم مهم نیست. نمیتوانم با مادر توی جایگاه تئاتر آفتابی شوم. مگر میتوانم او را به خانم وان سویدن معرفی کنم؟ تازه فرض کن بازیگر نقش اولت بخواهد با من آشنا شود؟»
بنی با تمسخر گفت: «عجله نکن، خواهر من. هنوز که نخواسته.»
فانی گفت: «به همین دلیل نباید شانس خودم را خراب کنم. مادر را که میشناسی. تا جایی معرفیاش کنیم، لو میدهد که از خیابان دلنسی آمدهایم. آیا باید همیشه سایهٔ سیاه گذشتهام دنبال سرم باشد؟»
ایب پند داد: «اما هیچ احساسی نسبت به مادر نداری؟»
سارا با خشم به سمتشان چرخید و گفت: «من از همهٔ شما بیشتر تلاش کردم تا به وظیفهام عمل کنم. من با او زندگی کردهام. من ننگِ مادر را به جان خریدم، در حالی که شماها با یک هدیه و اینطرف و آنطرف بردنش سر و ته قضیه را به هم آوردید. خدا میداند چقدر تلاش کردم تا او را متمدن کنم که مجبور نباشم هر جا میبرمش از خجالت سرخ و سفید شوم. شیکترین لباسهای مدل پاریس را تنش کردم، اما اصالتِ خیابان دلنسی از تکتک بندوبساطش میبارد. هر وقت دهان باز میکند، کارم تمام است. شما پسرهای آزادی تا هر جا دستتان برسد بالا بروید، اما من با تمام این سروسیمای شیک و امروزیام نمیتوانم مردی همتراز خودم پیدا کنم، چون دخترها را همیشه از روی مادرشان قضاوت میکنند.»
آنها از شدت عصبانیت او ساکت شدند و ناخودآگاه نگاهشان را به بنی دوختند.
بنی با کمی فکر گفت: «فکر کنم همهمان تلاش کردیم تا هر چه در توان داریم برای مادر بگذاریم. اما هر جا رشدی هست، درد و دلشکستگی هم هست. مشکل ما این است که گتوی قرون وسطی و بچههای قرن بیستم مجبورند زیر یک سقف زندگی کنند، و…»
صدای بههمخوردن و خردشدن ظرفها از آشپزخانه بلند شد و صدای هانه براینه در اتاقغذاخوری پیچید که داشت خشم فروخوردهاش را سرِ کلفتِ بیدفاع خالی میکرد.
فنی فریاد زد: «وای از اعصابم! دیگر نمیتوانم تحمل کنم! تا یک هفتهی دیگر هم هیچ کلفت دیگری پیدا نمیشود.»
اب گفت: «وای، دست از سرِ پیرزن بردارید. حالا که دیگر نمیتواند سرِ ما خالیاش کند، چه اشکالی دارد به کلفتها فحش بدهد؟»
سارا با اعتراض گفت: «اگر شما پسرهای دور آژانسهای کاریابی میچرخیدید، دیگر هیچچیز خندهداری در این قضیه نمیدیدید. چرا نمیرویم توی هتلی ساکن شویم که اصلاً نیاز به کلفت را از بین ببرد؟»
جیک در حالی که دفترچهاش را از جیب بیرون میآورد و نگاهی به آن میانداخت گفت: «من راه بهتری پیدا کردهام. توی لیستم یک آپارتمان هست توی ریورساید درایو که فقط یک آشپزخانهی کوچک دارد؛ اما میتوانیم پختوپز را کلاً بیخیال شویم، چون ساختمان سرویس غذاخوری دارد.»
آپارتمان جدید ریورساید درایو که هانه براینه توسط بچههای ترقیخواهش به آنجا منتقل شده بود، برای مادری که همیشه عادت به کار داشت، بیابان خالیِ بیکاری اجباری بود. هانه براینه با از دست دادن آشپزخانهاش احساس کرد آخرین دلیل بودنش را هم از او دزدیدهاند. آشپزی، خریدِ خانه و سرگرمبودن میان قابلمهها و ماهیتابهها بهانهای برای زندگیکردن، جنگیدن و تحمل بچهها به او میداد. بیکاریِ تنهاییِ ریورساید درایو همهی حواسش را فلج کرد و افکارش را از حرکت انداخت. این وضعیت حس خفگیِ بریدهشدن از هوا، از زندگی و از هر چیز گرم و انسانی را به او میداد. بیتفاوتیِ سرد، و نگاهِ هرکس-بهفکرِ-خودمِ آدمهای دوروبرش مثل سیلیهای سوزناکی توی صورتش بود. حتی بچهها هم هیچچیز واقعی یا انسانی توی وجودشان نداشتند. آنها مینیاتورهای آهارخورده و خشکی از بزرگترها بودند.
اما غیرقابلتحملترین بخشِ زندگی خفهکننده در ریورساید درایو، این بود که مجبور بود توی سالن غذاخوری عمومی غذا بخورد. مهم نبود چقدر تلاش میکند آداب مودبانهی سر میز را یاد بگیرد، در هر حال میدید آدمها به او خیره شدهاند و دخترش او را دعوا میکند که چرا با چنگال اشتباهی غذا میخورد، سوپ را هورت میکشد یا رومیزی را کثیف میکند.
هانه براینه در یک شورش ناگهانی تصمیم گرفت دیگر هرگز به سالن غذاخوری عمومی نرود، بلکه از اجاقگاز آشپزخانهٔ کوچک استفاده کند و غذای خودش را بپزد. همان روز سوار تراموا شد و به خیابان دِلَنسی رفت و یک سبد خرید تازه خرید. مدتی میان دستفروشهای دورهگرد گاریدار، که بر سر قیمت چانه میزدند، قدم زد و در موجهای گرم گذشتهٔ آشنا و قدیمیاش غوطه خورد.
ماهیفروشی کپور بزرگی را در دست سیاه و پرمویش بالا گرفت و نمایشی تکانش داد:
ماهیفروش فریاد زد: «خانمها! خانمها! کیلویی چهارده سنت!»
وقتی ماهیفروش، هانه براینه را با لباسهای فاخرش دید که به گاری او نزدیک میشود، فریاد گوشخراش خود را قطع کرد.
هانه براینه، در حالی که به چاقترین کپور اشاره میکرد، پرسید: «چند؟»
ماهیفروش با پوزخند، در حالی که قیمت را بالا میبرد، گفت: «کیلویی پانزده سنت، خانم.»
هانه براینه با سرخوشی جیغ کشید: «کلاهبردار! نشنیدم گفتی چهارده سنت؟» و روحِ دنبال یکسنت ارزانتر خریدن در خونش به جوش آمد. هانه براینه با سیاست برگشت، انگار که میخواهد برود، و ماهیفروش با وحشتی دیوانهوار سبدش را گرفت.
ماهیفروش با ناله گفت: «آخر من هم باید زندگی کنم؛ از این ماهی ضرر میکنم، خانم. فقط برای شما میآورمش پایین، کیلویی سیزده سنت.»
هانه براینه گفت: «دو پوند به یک ربع دلار، و یک پنی هم بیشتر نه.» و بار دیگر از آن سرگرمی کمیابِ چانهزدن به هیجان آمد؛ سرگرمیای که در روزهای خوبِ قدیمِ فقر، بزرگترین دلخوشیاش بود.
ماهیفروش گفت: «خب، میخواهم برای خوشیمنی اولین فروشم را بکنم» و ماهی را روی ترازو انداخت.
هانه براینه وقتی ماهیفروش ماهی را در کاغذ میپیچید، آن نگاهِ پر از نگرانی را در چشمهای تکیدهاش دید، و وقتی او باقی پولِ دلار را برایش شمرد، هانه براینه دستش را تکان داد و پس زد.
هانه براینه گفت: «برای خوشیمنی خودت نگهش دار.» و با عجله رفت تا بر سر خرید تازهای از یک گاری پیازفروشی چانه بزند.
هانه براینه پیروزمندانه با خریدهایش برگشت. سبد زیر بغلش بوی آشنای خانه، بوی شاهی و سیر، پخش میکرد و دم پولکپوشِ یک کپور چهارپوندی از لای کاغذ روزنامه بیرون زده بود. تابلویی زراندود بر درِ ساختمان آپارتمان اعلام میکرد که همهٔ کالاها باید از راهِ ورودیِ بار، در پشت ساختمان، تحویل داده شوند؛ اما هانه براینه با سبدش سربلند از میان سرسرای مرمرپوش گذشت و بیاعتنا زنگ آسانسور را زد.
مردِ مستخدمِ سرسرا، یونیفورمپوش، راستقامت، بیحالت و از شدت حفظِ شان و مقام یخزده، جلو آمد و گفت: «فقط یک دقیقه، خانم؛ پسری را صدا میکنم سبدتان را برایتان بالا ببرد.»
هانه براینه با خشم به او خیره شد و سبد را با خشونت از دستش قاپید.
هانه براینه جواب داد: «به کار خودت برس. خودم میبرمش بالا. مگر فکر میکنی پلیس روسی هستی که در خانهٔ خودم به من دستور بدهی؟»
خطوط خشم بر چهرهٔ نمایندهٔ نزاکت اجتماعی پدیدار شد.
او خشک و رسمی گفت: «خلاف مقررات است، خانم.»
هانه براینه فریاد زد: «با تمام قوانین و دکمههای برنجیات در زمین فرو برو! مگر اینجا آمریکا نیست؟ مگر اینجا کشور آزادی نیست؟ مگر نمیتوانم چیزی را که با پول خودم خریدهام، به خانهٔ خودم ببرم؟» و از این فرصت غرق لذت بود تا سیل ناسزاهایی را که طی هفتههایِ وقارِ مرگبار در ریورساید درایو در وجودش سرکوب شده بود، بیرون بریزد.
در میانهٔ این هیاهو، فنی همراه خانم ون سایدن وارد شد. هانه براینه بهسوی او دوید و فریاد زد:
هانه براینه گفت: «این پلیس زورگوی امرونهیکن نمیگذارد سبد خودم را با آسانسور بالا ببرم.»
دختر، که از شرم و سردرگمی از پا افتاده بود، سبد را با دستِ دستکشسفیدش گرفت و به پسرِ سرسرا دستور داد آن را از راهِ ورودیِ معمولِ تحویل کالا به بالا ببرد.
هانه براینه از اینکه دخترش ظاهراً از مقررات سرایدار دفاع کرده بود، چنان دلشکسته شد که سلام خانم ونسایدن را بهکلی نادیده گرفت و از سر لجبازیِ محض، هفت طبقه پله را بالا رفت.
فنی رو به خانم ونسایدن کرد و گفت: «تراژدی زندگیام را میبینید؟»
خانم ونسایدن گفت: «طفلک بیچاره! برو پیش مادر پیرعزیزت، من یک وقت دیگر میآیم.»
فنی همان لحظه از حرفی که زده بود پشیمان شد. دلسوزی خانم ونسایدن فقط خشمش را نسبت به مادرش بیشتر برانگیخت.
هانه براینه، نفسنفسزنان از بالا رفتن پلهها، درست همان لحظه وارد آپارتمان شد که فنی با خشم کلاه بینقص و شیکش را از سر کند و روی زمین انداخت.
فنی فریاد زد: «مادر، تو زندگیام را به باد دادهای! خانم ونسایدن را فراری دادی، همانطور که همهٔ بهترین دوستانم را فراری دادهای. فکر میکنی ما برای چه این آپارتمان را گرفتیم، جز اینکه از بوی ماهیهایت و دعواهایت با خدمتکارها خلاص شویم؟ آنوقت تو با یک سبد روی دستت میآیی، انگار همین حالا از قسمت درجهسهٔ کشتی پیاده شدهای! آن هم امروز بعدازظهر، درست در چنین وقتی که بنی دارد بازیگر نقش اولش را برای چای میآورد. کی میخواهی دست از آبروریزی ما برداری؟»
هانه براینه با تلخی گفت: «وقتی مردم. وقتی خاک مرا بپوشاند، آنوقت آزادی که به شیوهٔ آمریکایی خودت زندگی کنی. من قرار نیست خودم را برای یک خانم اعیاننشینِ ریورساید درایو از نو بسازم. از تو و همهٔ دوستان شیکپوشات متنفرم. نمیگذارم اینجا، به دست تو یا آن پلیسِ رئیسِ سرسرا که در چشم تو از مادر خودت عزیزتر است، خفه شوم.»
دختر فریاد زد: «پس این است تشکرت بابت همهٔ کارهایی که برایت کردهایم؟»
هانه براینه فریاد زد: «همهٔ کارهایی که برای من کردهاید؟ برای من چه کردهاید؟ مثل سگی که به زنجیر بسته باشند، مرا در بند گرفتهاید. در تلمود آمده است؛ بعضی بچهها به مادرشان نان خشک و آب میدهند و به خاطر همین به بهشت میروند، و بعضیها به مادرشان اردک بریان میدهند و به جهنم میروند، چون آن را با عشق ندادهاند.»
دختر با خشم گفت: «هنوز هم میخواهی دوستت داشته باشم؟ وقتی بچه بودم، ذرهذرهٔ عشق را از دلم بیرون کوبیدی. تنها خاطرهای که از بچگی دارم، نفرینها و دادوفریادهای همیشگیِ توست که میگفتی ما شکمو هستیم.»
زنگ با صدایی تیز به صدا درآمد و هانه براینه در را با شدت باز کرد.
پسر گفت: «خواربارتان، خانم.»
هانه براینه سبد را از دست او قاپید و با حرکتی خشن آن را به آنسوی اتاق پرتاب کرد؛ سبد روی فرشهای ایرانی و کفپوش معرقکاریشده غلت زد و محتویاتش همهجا پخش شد. بعد کلاه و کتش را برداشت و درحالیکه با خشم از آپارتمان و از پلهها پایین میرفت، بیرون زد.
آقا و خانم پلز، خمیده و لرزان، بر سر شام مختصرشان نشسته بودند که در باز شد و هانه براینه با پالتوی پوست و کلاه پَردار به اتاق هجوم آورد.
هانه براینه هقهقکنان گفت: «آمدهام دل تلخم را برایتان فریاد کنم. وای بر من! دنیا جلوی چشمهایم چقدر سیاه شده است!»
خانم پلز با نگرانی و سردرگمی فریاد زد: «چه شده، هانه براینه؟»
هانه براینه نالهکنان ادامه داد: «پلیسِ دکمهطلاییِ آسانسورچی مرا از خانهی خودم بیرون انداخته. آییی! ووییی! من از این زندگیام چه دیدهام؟ همهی دنیا دارد از نمایشنامهی پسرم حرف میزند. حتی رئیسجمهور آمده بود تماشایش کند، و منِ مادر، هنوز آن را ندیدهام. دلم توی سینهام دارد مثل زندانیها پرپر میزند. از بس غذای حسابی نخوردهام دارم از گرسنگی میمیرم. توی آن رستورانِ شیک و پیکی جز دستمالکاغذی و چنگال و برگ کاهو هیچچی نیست. به ازای هر لقمه غذا، یک جین بشقاب جلویت میگذارند. توی بشقاب هم خیلی دهنپُرکن به نظر میرسد، اما انگار آدم کاه میجود. دارم از گرسنگی میمیرم، اما این غذاهای آمریکایی از حلقومم پایین نمیرود.»
خانم پلتز گفت: «هانه براینه، داری کفران نعمت میکنی. به پالتو پوستت نگاه کن؛ پولِ همینیکدانه پالتو خرج یک سالِ یک خانوادهی کامل را میدهد. من تا حالا حتی تکهای پوست حیوان هم روی پالتویم نداشتهام، و تو از سر تا پا تو پوست غرق شدهای. من تا حالا روی کلاهام یک پر هم نداشتهام، آنوقت کلاه تو سراسر پر است.»
هانه براینه اعتراضکنان گفت: «به چه چیز من غبطه میخوری؟ وقتی بچههایم برایم غریبه شدهاند، اینهمه لباس پوست و پرِ قشنگ به چه درد من میخورد؟ هیچکدام از پالتوهای پوستِ دنیا نمیتواند این تنهاییِ تهِ دلِ مرا گرم کند. هیچکدام از کلاههای شاهانه هم نمیتواند شرمِ تلخِ توی صورتم را بپوشاند از اینکه بچههایم از من خجالت میکشند.»
هانه براینه ناگهان قد کشید و مثل یکی از چهرههای باستانی و حماسیِ کتاب مقدس که دارد بیعدالتی را محکوم کند، بالای سرشان ظاهر شد.
«چرا بچههایم باید از من خجالت بکشند؟ مایهی ترقی و پیشرفت توی دنیا را از کجا آوردهاند؟ مگر از هوا آوردهاند؟ اینهمه هوش و زرنگی برای اینکه از آدمهای دوروبرشان بالاتر بزنند را از کجا آوردهاند؟ چرا بچههای مادرانِ آمریکاییاصل نمایشنامههای بنیِ مرا نمینویسند؟ این منم که هیچوقت فرصت آدم بودن نداشتم، اما آتشِ توی سرِ او را من در وجودش کاشتم. اگر من فرصت داشتم بروم مدرسه و زبان یاد بگیرم، حالا چه کسی شده بودم؟ این منم، و مادرم، و مادرِ مادرم، و پدرم، و پدرِ پدرم که توی لهستان آن زندگیِ سیاهبخت را داشتیم؛ این افکار و احساساتِ خفهشدهی ماست که دارد توی وجود بچههایم زبانه میکشد و آنها را در آمریکا بزرگ میکند. با این حال، از من خجالت میکشند!»
آقای و خانم پلتز لحظهای تحتتاثیر طوفانِ کلام او میخکوب شده بودند. بعد هانه براینه از شدت خستگیِ مفرط روی صندلی ولو شد. او شروع کرد به زار زار گریه کردن، طوری که تنش از شدت هقهق میلرزید.
«وای به روزگار من! برای چه اینهمه سختی کشیدم و به بچههایم امید بستم؟ پیریِ تلخ و عاقبتِ کارم این شد. خیلی تنهام!»
به نظر میرسید همهی آن آتشِ دراماتیک از وجودش رفته باشد. طلسم شکسته بود. آنها همان هانه براینه قدیمی را میدیدند؛ همانی که همیشه ناراضی بود، و حتی وسطِ ثروت و فراوانی هم مدام غر میزد.
خانم پلتز گفت: «هانه براینه، دردِ تو فقط این است که خیلی بهت خوش گذشته. مردم از ته دل چشمهایت را درمیآورند چون باز هم داری غر میزنی. کاش من پالتو پوستِ تو را داشتم! کاش من الماسهای تو را داشتم! من هیچچی ندارم. تو همهچیز داری. توی بهترین و راحتترین شرایط زندگی میکنی. همین الآن برگرد خانه و خدا را شکر کن که سرنوشتِ تلخِ مرا نداری.»
هانه براینه اصرارکنان گفت: «باید اجازه بدهید اینجا پیش شما بمانم. دیگر پیش بچههایم برنمیگردم؛ مگر وقتی که بخواهند خاکم کنند. آنوقت که قیافهام را مرده ببینند، میفهمند چطور مرا کشتند.»
خانم پلز با اضطراب نگاهی به شوهرش انداخت. آنها تازه برای همان یکدست تختخوابشان هم پتو و رختخوابِ درستی نداشتند؛ چطور ممکن بود بتوانند به یک مهمان جا بدهند؟
هانه براینه گفت: «نمیخواهم جای خواب شما را بگیرم. برایم مهم نیست روی زمین بخوابم یا روی صندلی، اما امشب همینجا میمانم.»
آقای پلز با دیدن اینکه او مصمم به ماندن است، با گذاشتن چند صندلی کنار صندوق آمادهٔ خواب شد و هانه براینه هم دعوت شد تا تختخواب لرزان را با خانم پلز شریک شود.
تشک پر از برآمدگی و فرورفتگی بود. هانه براینه مچاله و بدحال دراز کشیده بود و نمیتوانست دستوپایش را دراز کند. سالها بود که به تشکهای مویی و پتوهای پشمیِ فراوان عادت داشت، به همین خاطر با اینکه خودش را با کت پوستش پوشانده بود، اما آنقدر سردش بود که خوابش نمیبرد. اما از سرما بدتر، موجودات خزندهای بودند که روی دیوار حرکت میکردند. و وقتی چراغها کمنور شد، موشها از میان گچهای ریختهٔ دیوار بیرون آمدند و روی زمین مسابقه گذاشتند. بوی تعفن ظرفشویی آشپزخانه هم به شبِ پرهراسِ آنها اضافه شد.
فردا صبح که هانه براینه کلاه و کتش را پوشید، خانم پلز پرسید: «داری برمیگردی خانه؟»
هانه براینه در حالی که اسکناسی توی دست خانم پلز میگذاشت، جواب داد: «نمیدانم دارم کجا میروم.»
هانه براینه ساعتها در خیابانهای شلوغ گتو راه رفت. فهمید که دیگر تابِ تحمل زشتیِ چرکینِ گذشتهاش را ندارد، اما در عین حال نمیتواند پیش بچههایش برگردد. فقط حس میکرد باید همینطور برود و برود.
بعدازظهر باران سرد و نمنمی شروع شد. او از بیخوابیِ شب قبل و ساعتها پرسه زدن از پا افتاده بود. آخر سر با دردی تیز در قلبش برگشت و سوار متروی ریورساید درایو شد. او از مقبرهٔ مرمرینِ آپارتمان ریورساید به خانهٔ قدیمیاش در گتو گریخته بود؛ اما حالا میدانست که دیگر نمیتواند آنجا زندگی کند. او با عادتِ سالها آسایشِ تن، از گذشتهاش فاصله گرفته بود، و همین راحتیهای مادی که دیگر نمیتواند بدون آنها سر کند، جانِ درونش را خفه کرده و در هم کوبیده بود.
وقتی هانه براینه به آپارتمان نزدیک شد، لرزش سردی تنش را فرا گرفت. از پشت شیشهٔ بزرگِ در، صورت دربانِ یونیفرمپوش را دید. لحظهای با تردید زیر بارانِ نمنمی ایستاد؛ نه میتوانست داخل شود و نه، با تمام وجود، میدانست که چارهای جز داخل شدن ندارد.
آنگاه ناگهان هانه براینه به خنده افتاد. فهمید این اولین بار است که از زمان ثروتمند شدن بچههایش میخندد. اما این خندهای سخت و از سرِ غمی تلخ بود. همانطور که آهسته از پلههای گرانیتی بالا میرفت، اشک از گونههای چینخوردهاش سرازیر شد.
دربان با چهرهای بیتفاوت در را با احترام باز کرد و هانه براینه در حالی که بغض راه گلویش را بسته بود، زیر لب زمزمه کرد: «چربی زمین!»