من در خانهٔ روستاییام هستم و اواخر اکتبر است. باران میبارد. پشت خانهام جنگلی است و جلویش جادهای، و آنسویش دشتهای باز. این منطقه پر از تپههای کمارتفاع است که ناگهان هموار میشوند و به دشت میرسند. در فاصلهٔ حدود بیست میلی، آن طرف دشتهای هموار، شهر بزرگ شیکاگو قرار دارد.
در این روز بارانی، برگهای درختانی که جلو پنجرهام کنار جاده صف کشیدهاند، مثل باران میریزند؛ برگهای زرد و سرخ و طلایی، سنگین و راست فرو میافتند. باران بیرحمانه آنها را به زمین میکوبد. آخرین درخشش طلایی در پهنهٔ آسمان از آنها دریغ شده است. در اکتبر، برگها باید همراه باد برداشته شوند و بر فراز دشتها بروند. آنها باید رقصکنان بروند.
دیروز صبح، سپیدهدم از خواب بیدار شدم و رفتم قدم بزنم. مه غلیظی بود و من در آن گم شدم. پایین به طرف دشتها رفتم و دوباره به تپهها برگشتم و همهجا مه مثل دیواری پیش رویم بود. درختها ناگهان و عجیبوغریب از دل مه بیرون میزدند، درست مثل شبهای دیروقت در خیابانهای شهر که آدمها ناگهان از تاریکی پا به دایرهٔ نور زیر چراغ برق میگذارند. آن بالا، نور روز بهآرامی خودش را به درون مه میچپاند. مه بهآرامی حرکت میکرد. نوک درختها بهآرامی تکان میخوردند. زیر درختها، مه غلیظ و بنفشرنگ بود. مثل دودی بود که در خیابانهای یک شهر کارخانهای جا خوش کرده باشد.
مرد کهنسالی در مه به طرفم آمد. او را خوب میشناسم. مردم اینجا او را دیوانه میدانند. میگویند: «یک تختهاش کم است.» او تنها در خانهٔ کوچکی عمیقاً پنهان در دل جنگل زندگی میکند و سگ کوچکی دارد که همیشه بغلش میگیرد. صبحهای زیادی او را موقع قدم زدن در جاده دیدهام و او از زنها و مردانی برایم گفته که برادرها، خواهرها، پسرعموها، عمهها، عموها و شوهرخواهرهایش بودهاند. این فکر و خیال بر او چیره شده است. نمیتواند به آدمهای دور و برش نزدیک شود، برای همین اسمی از روزنامه پیدا میکند و ذهنش با آن بازی میکند. یک روز صبح به من گفت پسرعموی مردی به نام کاکس است که در زمان نوشتن این متن، نامزد ریاستجمهوری است. صبحی دیگر به من گفت کاروسوی خواننده با زنی ازدواج کرده که خواهرزنش بوده است. او در حالی که سگ کوچک را محکم بغل گرفته بود، گفت: «او خواهرِ زن من است.» چشمهای خاکستری و اشکآلودش ملتمسانه به من نگاه میکرد. میخواست حرفش را باور کنم. او تاکید کرد: «همسرم دختر شیرین و باریکاندامی بود. ما در خانهای بزرگ با هم زندگی میکردیم و صبحها بازو بهبازوی هم قدم میزدیم. حالا خواهرش با کاروسوی خواننده ازدواج کرده. او حالا دیگر از خانوادهٔ من است.» از آنجا که کسی به من گفته بود این مرد هرگز ازدواج نکرده، متعجب و غرق در فکر راه افتادم و رفتم.
یکی از صبحهای اوایل سپتامبر، او را دیدم که زیر درختی کنار راهی نزدیک خانهاش نشسته بود. سگش عوعویی به من کرد و بعد دوید و خودش را در آغوش او انداخت. آن روزها روزنامههای شیکاگو پر شده بودند از ماجرای میلیونری که به خاطر رابطه با یک بازیگر زن، با همسرش به مشکل خورده بود. پیرمرد به من گفت آن بازیگر زن خواهرش است. او شصت سال داشت و بازیگری که داستانش در روزنامهها آمده بود بیستساله بود، اما او از کودکیِ مشترکشان حرف میزد. او گفت: «الان ما را ببینی باورت نمیشود، اما آن زمان فقیر بودیم. واقعیت دارد. در خانهٔ کوچکی دامنهٔ یک تپه زندگی میکردیم. یک بار که طوفان شد، باد نزدیک بود خانهمان را با خودش ببرد. چه بادی میوزید! پدرمان نجار بود و برای بقیه خانههای محکم میساخت، اما خانهٔ خودمان را زیاد محکم نساخته بود.» غمگینانه سرش را تکان داد. همانطور که در طول راه دور میشدم، گفت: «خواهر بازیگرم به دردسر افتاده. خانهٔ ما زیاد محکم ساخته نشده.»
یک ماه، دو ماه است که روزنامههای شیکاگو، که هر روز صبح در روستای ما توزیع میشوند، پر از داستان یک قتل شدهاند. مردی در آنجا همسرش را کشته و به نظر میرسد هیچ دلیلی هم برای این کار وجود نداشته است. ماجرا کموبیش از این قرار است—
مرد که حالا در دادگاه محاکمه میشود و بیتردید به دار آویخته خواهد شد، سرکارگر یک کارخانهٔ دوچرخهسازی بود و با همسر و مادر همسرش در آپارتمانی در خیابان سیودوم زندگی میکرد. او دختری را دوست داشت که در دفتر همان کارخانهای کار میکرد که خودش در آن شاغل بود. دختر اهل شهری در آیووا بود و وقتی تازه به شهر آمده بود، پیش عمهاش زندگی میکرد که از آن زمان به بعد فوت کرده بود. برای سرکارگر، مردی تنومند و بیتفاوت با چشمهای خاکستری، او زیباترین زن جهان به نظر میرسید. میز دختر کنار پنجرهای در کنجی از کارخانه بود، در واقع بخشی از ضلع ساختمان، و سرکارگر هم پایین در سالن کارگاه، میزی کنار پنجرهای دیگر داشت. او پشت میزش مینشست و برگههایی را تنظیم میکرد که شامل گزارش کارِ انجامشده توسط هر یک از افراد بخشش بود. وقتی سرش را بالا میآورد، میتوانست دختر را ببیند که پشت میزش مشغول کار نشسته است. این فکر به سرش افتاد که او به طرز عجیبی دوستداشتنی است. به فکر این نبود که تلاش کند به او نزدیک شود یا دلش را به دست آورد. جوری به او نگاه میکرد که انگار کسی به ستارهای نگاه میکند، یا در ماه اکتبر به تپهماهورهای کمارتفاعی که برگهای درختهایش همگی سرخ و طلایی شدهاند. مبهم پیش خودش فکر میکرد: «او موجودی پاک و دستنخورده است. یعنی همانطور که آنجا کنار پنجره به کار نشسته، به چه چیزی فکر میکند؟»
سرکارگر در خیالش دختر اهل آیووا را با خود به آپارتمانش در خیابان سیودوم، و به حضور همسر و مادرزنش برد. تمام روز در کارگاه و تمام شب در خانه، تصویر او را در ذهنش با خود اینطرف و آنطرف میکشید. وقتی کنار پنجرهٔ آپارتمانش میایستاد و به ریلهای راهآهن مرکزی ایلینوی و آنسوی ریلها به دریاچه خیره میشد، دختر آنجا کنارش بود. پایین در خیابان، زنها پیاده میرفتند و او در هر زنی که میدید، نشانی از آن دختر اهل آیووا پیدا میکرد. یکی مثل او راه میرفت، دیگری حرکتی با دستش میکرد که او را به یاد دختر میانداخت. تمام زنهایی که میدید، بهجز همسر و مادرزنش، شبیه دختری بودند که در درون خود جای داده بود.
آن دو زن در خانهٔ خودش او را گیج و سردرگم میکردند. آنها ناگهان نازیبا و پیشپاافتاده شده بودند. بهخصوص همسرش، مثل زائدهای عجیب و نازیبا بود که به بدنش چسبیده باشد.
عصرها بعد از یک روز کاری در کارخانه، به خانهٔ خودش میرفت و شام میخورد. او همیشه مرد کمحرفی بود و وقتی حرف نمیزد کسی به او خرده نمیگرفت. بعد از شام، همراه همسرش به سینما میرفت. وقتی به خانه برمیگشتند، مادرِ همسرش زیر نور چراغ برقی نشسته بود و مطالعه میکرد. آنها دو فرزند داشتند و همسرش منتظر سومی بود. وارد آپارتمان شدند و نشستند. بالا آمدن از دو ردیف پله همسرش را خسته کرده بود. او روی صندلی کنار مادرش نشست و از شدت خستگی ناله میکرد.
مادرزن نماد نیکی بود. او در خانه جای یک خدمتکار را پر میکرد و مزدی نمیگرفت. وقتی دخترش میخواست به سینما برود، او دستش را تکان میداد و لبخند میزد و گفت: «بروید، من نمیخواهم بیایم. ترجیح میدهم همینجا بنشینم.» کتابی برمیداشت و مشغول خواندن میشد. پسرک نهساله بیدار شد و گریه کرد. میخواست روی لگن بنشیند. مادرزن به آن کار رسیدگی کرد.
بعد از اینکه مرد و همسرش به خانه آمدند، آن سه نفر پیش از خواب یک یا دو ساعتی را در سکوت نشستند. مرد تظاهر به روزنامه خواندن کرد. به دستهایش نگاه کرد. با اینکه آنها را با دقت شسته بود، گریسِ تنهٔ دوچرخهها لکههای تیرهای زیر ناخنهایش باقی گذاشته بود. به فکر دختر اهل آیووا و دستهای سفید و تر و فرز او افتاد که روی کلیدهای ماشینتحریر میرقصیدند. احساس کثیفی و ناخوشایندی داشت.
دخترِ توی کارخانه میدانست که سرکارگر عاشقش شده و این فکر کمی هیجانزدهاش میکرد. از زمان مرگ عمهاش، به یک مسافرخانه رفته بود و شبها کاری برای انجام دادن نداشت. اگرچه سرکارگر برایش اهمیتی نداشت، اما میتوانست به شکلی از او استفاده کند. او برای دختر به یک نماد تبدیل شده بود. گاهی مرد به دفتر میآمد و لحظهای دم در میایستاد. دستهای بزرگش پوشیده از گریس سیاه بود. دختر بدون اینکه او را ببیند، به او نگاه میکرد. در خیال دختر، به جای او جوانی بلندبالا و ترکه ایستاده بود. او از سرکارگر فقط چشمهای خاکستریای را میدید که با آتشی عجیب شروع به سوختن میکردند. آن چشمها بیانگر اشتیاق بودند؛ اشتیاقی متواضعانه و خالصانه. در حضور مردی با چنین چشمهایی، احساس میکرد لازم نیست بترسد.
دلش معشوقی میخواست که با چنین نگاهی در چشمهایش سراغش بیاید. گاهی، شاید دو هفته یک بار، کمی بیشتر در اداره میماند و وانمود میکرد کاری دارد که باید تمامش کند. از پشت پنجره میدید که سرکارگر منتظر ایستاده است. وقتی همه میرفتند، میز کارش را میبست و پا به خیابان میگذاشت. همزمان، سرکارگر هم از در کارخانه بیرون میآمد.
آنها با هم طول خیابان را پیاده میرفتند، حدود شش بلوک، تا جایی که او سوار ماشینش میشد. کارخانه در جایی به نام ساوت شیکاگو بود و همینطور که راه میرفتند، غروب فرومیرسید. دو طرف خیابان پر از خانههای چوبیِ کوچک و رنگنشده بود و بچههای کثیفصورت جیغکشان در جادهٔ خاکی میدویدند. از روی پلی رد میشدند. دو بارکِش زغالسنگِ رهاشده در رودخانه افتاده بودند و میپوسیدند.
مرد سنگینسنگین کنارش راه میرفت و تلاش میکرد دستهایش را پنهان کند. قبل از بیرون آمدن از کارخانه دستهایش را با دقت سابیده بود، اما به نظر خودش مثل تکههای سنگین و کثیفی از زباله بودند که کنارش آویزان شدهاند. این با هم راه رفتنشان فقط چند بار رخ داد، آن هم در طول یک تابستان. مرد گفت: «گرم است.» هیچوقت جز دربارهٔ آبوهوا با او حرفی نمیزد. مرد گفت: «گرم است؛ فکر کنم باران ببارد.»
دختر در رویای معشوقی بود که روزی از راه میرسید، مرد جوانِ قدبلند و بوری، ثروتمندی که صاحب خانهها و زمینها باشد. مرد کارگری که کنارش راه میرفت هیچ ربطی به تصور او از عشق نداشت. اگر با او راه میرفت، اگر در اداره میماند تا بقیه بروند و دور از چشم دیگران با هم قدم بزنند، فقط به خاطر چشمهای مرد بود، به خاطر شوقی در چشمهایش که در عین حال فروتن بود و در برابرش سر تعظیم فرود میآورد. در حضور او هیچ خطری نبود، اصلاً نمیتوانست خطری باشد. او هرگز تلاش نمیکرد زیادی نزدیک شود یا دستش را به او بزند. کنار او جایش امن بود.
عصرها مرد در آپارتمانش زیر نور چراغ برق کنار زن و مادرزنش مینشست. در اتاق بغلی دو بچهاش خوابیده بودند. بهزودی همسرش بچهٔ دیگری به دنیا میآورد. با همسرش به سینما رفته بود و بهزودی با هم میرفتند توی تخت.
بیدار میماند و فکر میکرد؛ صدای جیرجیر فنرهای تختی را میشنید که آنطرف در اتاقی دیگر، مادرزنش میخزید زیر ملافهها. زندگی زیادی دمدست و ملموس بود. بیدار میماند، مشتاق و منتظر—منتظرِ چه؟
هیچ. بهزودی یکی از بچهها گریه میکرد. میخواست از تخت بیاید بیرون و روی لگن بنشیند. هیچ چیز عجیب، غیرعادی یا زیبایی اتفاق نمیافتاد و نمیتوانست بیفتد. زندگی زیادی نزدیک و ملموس بود. هیچ اتفاقی که ممکن بود در آپارتمان بیفتد نمیتوانست ذرهای تکانش دهد. حرفهایی که ممکن بود همسرش بگوید، فورانهای گاهبهگاه و نیمبندِ احساساتش، یا خوبیهای مادرزنِ تنومندش که بدون دستمزد مثل یک خدمتکار کار میکرد—
در آپارتمان زیر نور چراغ برق مینشست و وانمود میکرد روزنامه میخواند—اما داشت فکر میکرد. به دستهایش نگاه کرد. بزرگ و بیشکل بودند، دستهای یک مرد کارگر.
چهرهٔ دختر اهل آیوا در اتاق راه میرفت. همراه او از آپارتمان بیرون میزد و فرسنگها در خیابانها در سکوت قدم میزد. نیازی به گفتن کلمهها نبود. همراه او کنار دریا و روی ستیغ کوه راه میرفت. شب روشن و ساکت بود و ستارهها میدرخشیدند. دختر هم یک ستاره بود. نیازی به گفتن کلمهها نبود.
چشمانش مثل ستارهها بودند و لبهایش شبیه تپههای نرمی که از دشتهای تاریک و ستارهباران سر برمیآورند. او با خود فکر کرد: «او دستنیافتنی است، مثل ستارهها دور است. مثل ستارهها دستنیافتنی است، اما برخلاف ستارهها نفس میکشد، زندگی میکند، و مثل خود من وجود دارد.»
حدود شش هفته پیش، یک روز غروب، مردی که سرکارگر کارخانهٔ دوچرخهسازی بود همسرش را کشت و حالا در دادگاه به اتهام قتل محاکمه میشود. هر روز روزنامهها پر از داستان اوست. غروبِ روزِ قتل، او مثل همیشه همسرش را به سینما برده بود و ساعت نه به طرف خانه راه افتاده بودند. در خیابان سیودوم، سر کنجی نزدیک آپارتمانشان، سایهٔ مردی ناگهان از کوچهای بیرون جهید و دوباره به داخل کوچه برگشت. شاید همین اتفاق فکر کشتن همسرش را انداخت توی سر مرد.
آنها به ورودی آپارتمان رسیدند و وارد راهرویی تاریک شدند. بعد کاملاً ناگهانی و ظاهراً بدون هیچ فکری، مرد چاقویی از جیبش درآورد. او با خود فکر کرد: «فرض کن آن مردی که توی کوچه جهید قصد داشت ما را بکشد.» چاقو را باز کرد، چرخید و به همسرش ضربه زد. دو بار ضربه زد، دوازده بار—دیوانهوار. جیغی کشیده شد و بدن همسرش روی زمین افتاد.
سرایدار یادش رفته بود چراغ گاز راهروی طبقهٔ پایین را روشن کند. بعدها سرکارگر به این نتیجه رسید که علت کارش همین بوده، این و همان شبحِ تاریک و خزندهای که ناگهان از کوچه بیرون پرید و دوباره غیبش زد. او به خودش گفت: «مسلماً اگر چراغ گاز روشن بود، هرگز نمیتوانستم چنین کاری بکنم.»
او در راهرو ایستاده بود و فکر میکرد. همسرش مرده بود و همراه او، فرزند به دنیا نیامدهاش هم مرده بود. صدای باز شدن درها از آپارتمانهای طبقات بالا آمد. برای چند دقیقه هیچ اتفاقی نیفتاد. همسرش و فرزند به دنیا نیامدهاش مرده بودند—همین و بس.
او در حالی که به سرعت فکر میکرد، از پلهها بالا دوید. در تاریکی پلههای پایین، چاقو را دوباره گذاشته بود توی جیبش و، آنطور که بعدها معلوم شد، هیچ خونی روی دستها یا لباسهایش نبود. بعدها، وقتی هیجان کمی فروکش کرد، چاقو را با دقت توی حمام شست. او به همه همین داستان را گفت و توضیح داد: «خفتگیری شده. مردی دزدکی از کوچهای بیرون آمد و من و همسرم را تا خانه تعقیب کرد. او ما را تا راهروی ساختمان تعقیب کرد و آنجا هم هیچ چراغی روشن نبود.» سرایدار فراموش کرده بود چراغ گاز را روشن کند. خب، درگیری پیش آمده بود و در تاریکی، همسرش کشته شده بود. او نمیتوانست بگوید چطور این اتفاق افتاده. او مدام میگفت: «هیچ نوری نبود. سرایدار یادش رفته بود چراغ گاز را روشن کند.»
یکی دو روز سوالوجوابِ خاصی از او نکردند و او وقت داشت از شر چاقو خلاص شود. او پیادهروی طولانیای کرد و آن را انداخت توی رودخانهای در شیکاگوی جنوبی، همانجا که دو قایقِ زغالسنگِ رهاشده زیر پل داشتند میپوسیدند؛ همان پلی که غروبهای تابستان، وقتی با آن دخترِ باکره و پاک به سمت تراموا قدم میزد، از روی آن میگذشت؛ دختری که مثل یک ستاره دور و دستنیافتنی بود، و در عین حال مثل یک ستاره نبود.
و بعد او را دستگیر کردند و بیدرنگ اعتراف کرد؛ همهچیز را گفت. گفت نمیداند چرا زنش را کشته و حواسش بود که چیزی دربارهٔ آن دختر اداره نگوید. روزنامهها تلاش کردند انگیزهٔ این جنایت را پیدا کنند. هنوز هم دارند تلاش میکنند. کسی او را در آن چند شبی دیده بود که با دختر قدم میزد و دختر هم پایش به ماجرا کشیده شد و عکسش در روزنامه چاپ شد. این برای او آزاردهنده بوده، چرا که معلوم است توانسته ثابت کند هیچ ربطی به آن مرد نداشته است.
* * * * *
دیروز صبح مه غلیظی روستای ما را که لب شهر واقع شده فرا گرفته بود و من صبح زود برای پیادهروی طولانیای بیرون رفتم. وقتی از سمت مناطق پست به طرف تپهماهورهایمان برگشتم، پیرمردی را دیدم که خانوادهاش نسبنامههای اینقدر زیاد و عجیبی دارد. مدتی کنارم راه رفت و سگ کوچکی را در آغوش گرفته بود. هوا سرد بود و سگ ناله میکرد و میلرزید. چهرهٔ پیرمرد در مه معلوم نبود. همراه با تودههای مه در بالای هوا و نوک درختان، به آرامی اینطرف و آنطرف میرفت. او دربارهٔ مردی حرف زد که زنش را کشته و اسمش دارد در صفحات روزنامههای شهری که هر صبح به روستای ما میآیند فریاد زده میشود. همانطور که کنارم راه میرفت، شروع کرد به گفتن داستانی طولانی دربارهٔ زندگیای که او و برادرش، که حالا قاتل شده بود، زمانی با هم داشتند. او مدام سرش را تکان داد و گفت: «او برادر من است.» به نظر میرسید میترسید باور نکنم. حقیقتی بود که باید اثبات میشد. دوباره شروع کرد و گفت: «آن مرد و من با هم پسربچههایی بودیم. میبینی که، پشت خانهٔ پدرمان توی یک انبار بازی میکردیم. پدرمان با یک کشتی به دریا رفت. اسمهایمان به همین دلیل قاطی شد. این را که میفهمی. نامهای خانوادگیمان فرق دارد اما برادر هستیم. پدرمان یکی بود. پشت خانهٔ پدرمان توی یک انبار بازی میکردیم. تمام روز توی انبار توی یونجهها با هم دراز میکشیدیم و آنجا گرم بود.»
بدن لاغر پیرمرد توی مه شبیه درخت گرهخوردهٔ کوچکی شد. بعد تبدیل شد به چیزی معلق در هوا. مثل بدنی که به دار آویخته شده باشد اینطرف و آنطرف تاب خورد. چهرهاش التماس میکرد داستانی را که لبهایش داشتند تعریف میکردند باور کنم. در ذهن من همهچیز دربارهٔ رابطهٔ مردان و زنان قاطی شد، به هم ریخت. روح مردی که زنش را کشته بود، آنجا کنار جاده، آمد توی تن پیرمرد کوچک. داشت تقلا میکرد داستانی را تعریف کند که هیچوقت نمیتوانست در دادگاه شهر و در حضور قاضی تعریف کند. کل داستان تنهایی بشر، داستان تلاش برای رسیدن به زیبایی دستنیافتنی، میخواست از زبان پیرمرد زمزمهکنندهای بیرون بیاید که از فرط تنهایی عقل از سرش پریده بود و صبح مهآلودی کنار جادهای روستایی ایستاده بود و سگ کوچکی را در آغوش داشت.
دستان پیرمرد سگ را آنقدر محکم نگه داشته بود که حیوان از درد به ناله افتاد. انقباضی بدن پیرمرد را لرزاند. به نظر میرسید روح تقلا میکند خود را از تن بیرون بکشد، از میان مه پرواز کند و برود آنطرف دشت، سمت شهر، پیش آن خواننده، سیاستمدار، میلیونر، قاتل، پیش برادرها، پسرعموها، خواهرهایش، پایین در شهر. شدت تمنای پیرمرد وحشتناک بود و من هم از سر همدردی تنم به لرزه افتاد. بازوهایش دور تن سگ کوچک سفتتر شد، طوری که حیوان از درد جیغ کشید. جلو رفتم و بازوهایش را باز کردم؛ سگ افتاد روی زمین و نالان دراز کشید. بیشک آسیب دیده بود. شاید دندههایش خرد شده بود. پیرمرد خیره شد به سگی که روی زمین افتاده بود؛ درست مثل کارگر کارخانه دوچرخهسازی که در راهروی آپارتمان به همسر مردهاش خیره شده بود. پیرمرد دوباره گفت: «ما برادرها هستیم. اسمهایمان فرق میکند اما برادرها هستیم. پدرمان، میفهمی که، رفته بود به دریا.»
* * * * *
در خانهام در دهات نشستهام و باران میبارد. جلوی چشمانم تپهها ناگهان فرو میریزند و دشتهای هموار پیدایشان میشود و آنسوی دشتها شهر است. یک ساعت پیش، پیرمردِ خانهی جنگلی از جلوی درِ خانهام رد شد و سگ کوچک همراهش نبود. شاید وقتی آنجا در مه با هم حرف میزدیم، او جان همراهش را له کرده بود. شاید سگ هم، مثل زنِ کارگر و بچهی متولدنشدهاش، حالا مرده باشد. برگهای درختانی که جادهی جلوی پنجرهام را پوشاندهاند مثل باران میریزند؛ برگهای زرد، قرمز و طلایی صاف و سنگین میافتند پایین. باران بیرحمانه آنها را میکوبد زمین. از آنها دریغ شده که آخرین رقص طلاییشان را در آسمان بکنند. در ماه اکتبر، برگها باید در میان باد، دور و بر دشتها به پرواز درآیند. باید چرخان و رقصان دور شوند.