من نیز از همین مسیرِ پرپیچوخم به داستان غریب «اندیمِ وسل» برخورد کردم. همانگونه که گفتم، آقای سایلس برای رنگآمیزی ایوان آمده بود؛ اما پس از تأملی طولانی در آسمان و دریای متلاطم، به این نتیجه رسید که امروز بارانی خواهد بود و بهتر آن است که رنگآمیزی را به فردا واگذاریم. من مخالفت کردم، چه، با «فرداهای» این روستای خوابآلود در ایالت مِین آشنا بودم. اما در همان حالی که بر سر این موضوع مجادله میکردیم، شبحی سپید از اعماق دریا به سوی ما خزیدن آغاز کرد.
آقای سایلس گفت: «مه است.»
با بیمیلی پذیرفتم: «بله.»
او با حالتی که مرا به حیرت واداشت، به مِهی که هر لحظه غلیظتر میشد، خیره ماند. من پیشتر چنین نگاهی را در سیمای کودکی دیده بودم که ناچار بود به تنهایی با ظلمت روبرو شود.
آقای سایلس به سادگی گفت: «به آن اعتمادی ندارم.»
«بیاعتمادی به مه؟»
سر تکان داد و ریش خاکستریِ پولادینش از شدت تأیید به لرزه درآمد.
گفت: «اگر طوفان و بادی در کار باشد، هوا صادق است، هرچند که روحِ آدمی را به آن دنیا بفرستد. اما مه...»
پاسخ دادم: «گمان میکنم اتفاقات عجیبی در میان آن رخ میدهد.» تیرم را در تاریکی رها کردم، اما درست به هدف نشست.
آقای سایلس فریاد زد: «عجیب! چه خوش گفتی، عجیب! اتفاقی درست در همینجا افتاد، در همین روستا...»
من با فراغ بال به نردههای لخت ایوان تکیه زدم و آقای سایلس این داستان را برایم بازگفت.
او هزار مایل دورتر از آبهای عمیق زاده شده بود. خانوادهاش خردهمالکانی در یکی از ایالتهای غلهخیزِ غرب میانه بودند و تقدیر چنان بود که او مزرعه را به ارث ببرد. اما تقریبآً پیش از آنکه زبان به سخن بگشاید، دریافتند که او طینتی غریب دارد. میدانستند که او همانقدر دهقان است که یک استاد دانشگاه میتواند باشد. از همان آغاز، از زمین متنفر بود؛ از صورتش، از لمسِ خاکش و از بوی آن بیزاری میجست. بعدها به من گفت که شخمزدن زمین با گاوآهن، دندانهایش را به لرزه میانداخت، درست به همانسانی که کسی ناخن بر پارچهای ابریشمین بکشد. نامش اندی بود.
وقتی حدوداً سیزدهساله بود، تصویر کشتیای را در روزنامهای یافت. گویی نگاهی گذرا بود به جهانی دیگر. تصویر را برید و بر دیوارِ اتاقِ زیرشیروانی، درست بالای تختخوابش چسباند. روزی صد بار بدان چشم میدوخت. شبهنگام، از میانه خواب برمیخاست، کبریتی میافروخت و به آن خیره میشد. کار به جایی رسید که پدرِ اندی، پگاهِ یک روز با قوطیِ رنگی سپید بالا آمد و تمامِ آن تصویر را بر دیوار محو کرد. پسرک تا زمانی که کشتی به کلی ناپدید گشت، کلامی بر زبان نیاورد. پس از آن خندید، از آن دست خندههای جنونآمیز.
گفت: «اینگونه میروند؛ درست به میانهی مه میروند و دیگر هرگز باز نمیگردند!»
پس از آن واقعه، بیمار گشت. دچار نوعی تب شد. گمان کنم اندکی هذیان میگفت. به من گفت میترسید که او را هم پاک کنند، درست مانند آن عکس. خواب میدید که در حال خفه شدن است، و خیالاتِ دلآزارِ دیگری از این دست. عجیب بود، واقعاً...
چون سرانجام تبش فروکش کرد، چیزی جز پوست و استخوان از او باقی نمانده بود. خانوادهاش دیدند که برای کار در مزرعه بیش از حد رنجور است، از این رو او را به حال خود رها کردند تا پرسه بزند. بیشترِ وقتش را در انبار هیزم میگذراند و از چوب کاج، ماکتهای کوچکی از آن کشتیِ بادبانیِ رنگخورده میتراشید. در آن نواحی، همگان او را به نام «اندیمِ وسل» میشناختند؛ وسل نام خانوادگیشان بود. خودت ببین «اندیمِ وسل» چه معنایی داشت. معنایش این نبود که اندرو وسل، به فضل الهی، مردی سفیدپوست، آزاد و بیست و یک ساله است. معنایش این بود که «آن پسرکِ ولگرد و خلوضعِ خانوادهی وسل». به زبانی ساده، غایتش همین بود.
اما نکتهی غریب دربارهی آن نام، این بود که چگونه همهجا در پیاش میآمد. هزار مایل با او به شرق آمد و هیچ شهری نبود که آن نام همچون ماری در میان علفهای بلند، در آن نخزیده باشد. آن نام هر جایی را برایش مسموم میکرد، چنانکه او مدام به راهش ادامه میداد؛ میرفت و میرفت، و همواره رو به سوی آبهای عمیق داشت. برایش غریب بود که غریبهها چگونه میدانستند باید پیش از نام خانوادگیاش، آن حرفِ اضافه را بیاورند. برای من اما این معما نبود. هنوز دو دقیقه از آمدنش نزد من برای یافتن کار نگذشته بود که پرسیدم: «نامت چیست؟» و او در حالی که مسحورِ ماکتِ کشتیِ بادبانیِ «لاکی استار» شده بود که بر فراز پیشخوانم آویخته بود، گفت: «من اندیمِ وسل هستم»، و حتی لحظهای چشم از کشتی برنگرفت. احتمالاً تمام مسیر را با همین حواسپرتی پیموده بود، هرچند شاید نه فقط به خاطر آن کشتی.
آن شبی را که پایش به دکانم باز شد، به یاد دارم. آن روزگار دکانی برای عرضهی لوازم کشتی داشتم؛ ابزارآلات و تجهیزات، در آن پایینها، نزدیک اسکلهی قدیمی. دمِ غروب بود که با حالتی لرزان وارد شد؛ تمام داراییاش را در دستمالی پیچیده بود و لباسهایش را لایهای ضخیم از غبار پوشانده بود.
گفت: «کار میخواهم.»
گفتم: «چه جور کاری؟»
گفت: «اوه، هر کاری.»
به او گفتم: «بسیار خب، از فردا میتوانی اینجا مشغول شوی. در جستجوی کسی بودم که در دکان یاریام کند.» سپس نامش را پرسیدم و پاسخ داد: «اندیمِ وسل.» چند تن از جوانانِ آن حوالی ایستاده بودند و شنیدند که چنین گفت. از آن پس، هیچکس جز «اندیمِ وسل» صدایش نکرد.
ساکتترین جوانی بود که تا به حال دیده بودم؛ با میل و رغبتِ بسیار کار میکرد، اما بنیهی چندانی نداشت. هفتهای چهار دلار به او میدادم و اجازه دادم انتهای دکان، نزد من بخوابد. میتوانست در جای دیگری مزدِ بیشتری بگیرد، اما نمیرفت. طبیعتاً دریانوردانِ بسیاری به دکان آمد و شد داشتند و برخی شبها مینشستند و برای یکدیگر حکایت میکردند. بسیار پیش میآمد که میدیدم اندیمِ وسل پشت پیشخوان، روی جعبهی صابونی کز کرده و چشمانش با ولع و درخشش به ماکتِ «لاکی استار» بر دیوارِ روبهرو خیره مانده و سر خم کرده است تا قصههای مردان را بشنود. گویی هر چه از کشتی و دریا میشنید، جانش سیراب نمیگشت.
با این همه، خود از رفتن هراس داشت. یک شب، وقتی پس از رفتنِ مردان در حال بستنِ دکان بودیم، پی به این راز بردم.
در یکی از آن لحظاتی که ناگهان زبان به سخن میگشود، گفت: «آقای سایلس، تا کنون حس کردهاید که آدم بزدلی هستید؟»
گفتم: «خب، در این باره، گمانم من هم یکی دو بار حسابی ترسیدهام.»
گفت: «اوه، منظورم آن نیست. منظورم هراسی آنی نیست. منظورم این است که آدمی بترسد؛ شب و روز، در خواب و بیداری.»
گفتم: «نه، هیچ آدم عاقلی چنین نمیشود. در این جهان هیچ چیزی نیست که مردی استوار را اینگونه بترساند، مگر گناهانِ خودش.»
اندیمِ وسل سر تکان داد و لبخندی کمفروغ بر لبانش نشست.
در حالی که رنگ از رُخش پریده بود و به آهستگی سخن میگفت، گفت: «شاید در این جهان نباشد، اما... در عوالمِ دیگر چطور؟»
گفتم: «داری به کجا میرسی؟ منظورت ارواح است؟»
صدایش را فروکاست و از پنجرهٔ مجاور، به جایی که امواج بر شنهای ساحل چنگ میکشیدند، نگریست و گفت: «روح نه، فقط حسِ حضورشان.»
گفتم: «برو بخواب. امروز بیش از حد کار کردی.»
گفت: «نه. تمنا میکنم بگذارید برایتان بگویم. تمنا میکنم کمی بیشتر بیدار بمانید. این از آن وقتهایی است که یارای سخن گفتن دارم.»
دستم را گرفت و به سمت صندلی کشید. انگشتانش چون یخ سرد بود. سپس جعبهٔ صابونش را از زیر پیشخوان بیرون کشید و چند قدم آنسوتر، روبهرویم نشست.
گفت: «به شما میگویم از کجا میدانم که ترسو هستم.» و هر چه را تا زمان ترک خانهاش بر من گذشت، بازگفت.
گفت: «ببینید، ناچار بودم بیایم. در وجودم بود که راهیِ شرق شوم. چهار سال تمام جان کندم تا به آبهای آزاد برسم، و بدجوری عذاب کشیدم... بسیار عذاب کشیدم، اما در سرشتم بود که بیایم. از وقتی خود را شناختهام، کشتیای در پسِ چشمانم نقش بسته است. چه بیدار، چه خفته، آن کشتی را میبینم. یک اسکوئنر است، درست مثل «لاکی استار»، با تمامی بادبانهای برافراشتهاش که در مه گم میشود.» در حالی که چنان نگاهِ غریب و اندوهگینی به من دوخته بود که لرزه بر اندامم افتاد، گفت: «میدانم؛ میدانم که جای من بر عرشهٔ آن کشتی است.»
چنان که گویی آن سخنانِ نامتعارف برایم امری عادی است، گفتم: «بسیار خب، پس برو و سوارش شو. صدها کشتی در این ساحل لنگر انداختهاند که به «لاکی استار» میمانند. شاید برای یک ملوان تمایزشان دشوار نباشد، اما تو کشاورزی. تو نمیتوانی مو را از ماست بیرون بکشی. هر کدام را که میخواهی برگزین و مردانه سوارش شو.»
اما او تنها لبخندی بر لب آورد؛ لبخندی بیمارگونه.
گفت: «فقط یکی هست، آقای سایلس، فقط یکی. وقتی از راه برسد، سوارش خواهم شد، اما من... مردانه... سوار نخواهم شد!»
سپس ناگهان با نالهای از جا جهید و لرزان، چون بید، به دریا خیره شد؛ از پشت شیشهٔ پنجره.
گویی نفسش به شماره افتاده باشد، گفت: «آنجاست! آنجاست، دیدمش! اوه خدای من، دیدمش!»
شوانهاش را گرفتم و تکانش دادم.
گفتم: «چه دیدی؟ با من بگو!»
انگشتانش همچون چنگکهای پولادین در بازویم فرو رفت.
«انتهای اسکلهٔ قدیمی. یک بادبان! نگاه کنید، نمیبینیدش؟»
به زور او را بر جعبهٔ صابون نشاندم.
گفتم: «همانجا بنشین و از این حرفهای بیهوده دست بردار. جزر است؛ جلوی اسکلهٔ قدیمی آنقدر آب نیست که حتی قایقی کوچک را شناور کند.»
کلمات را همچون مرگی، آرام و کشیده، بیرون ریخت و گفت: «دیدمش، درست همانطور که همیشه میدانستم میبینمش. به همین خاطر به شرق آمدم... هزار مایل راه پیمودم. و از سوار شدن بر آن میهراسم. میهراسم، چون نمیدانم مقصود چیست.»
چونان دیوانگان به جلو و عقب تاب میخورد، پس شتافتم و از اتاق پشتی کمی ویسکی آوردم.
گفتم: «بیا، این را بنوش.»
یکنفس سر کشید، انگار که آب باشد. چند دقیقه بعد آرام گرفت. گفتم: «خب دیگر، حالا برو بخواب. نمایش امشب به پایان رسید.»
اما پایان نیافته بود. حدود نیمهشب با این حس که گویی چیزی به خطا رفته است، از خواب پریدم. نخستین چیزی که دیدم، چراغی بود که با شعلهای فروزان میسوخت. و بعد، اندی وسل را دیدم که با لباس زیر بر لبهٔ تخت نشسته بود و فلاسک ویسکیِ مرا در دست داشت.
با لحنی مبادیِ آداب، گویی استاد رقص باشد، در حالی که چشمانش میسوخت، گفت: «آقای سایلس، من بیاجازه از ویسکی شما نوشیدم. گمانم همهاش را خوردم.»
گفتم: «خداوندا! نزدیک به یک کوارت در آن فلاسک بود!»
در حالی که هنوز چون موم، نرم و آرام بود، گفت: «امیدوارم خسیسبازی درنیاورید، چرا که این نوشیدنی سبب شد احساس کنم مرد هستم، آقای سایلس، یک مرد. میتوانستم حرف بزنم؛ و گمانم حتی کمی بخندم. معمولاً من فقط حس میکنم. معمولاً میهراسم. از چه میهراسم، آقای سایلس؟ از اینکه ندانسته، سوار کشتی شوم. این همان ترسی است که دلِ آدم را میخورد، آقای سایلس. این همان ترسی است که خون را در رگها منجمد میکند. اینکه ندانی برای چه!»
تا این هنگام دیگر کاملاً بیدار شده بودم و در اندیشهٔ آن بودم که چگونه او را به تخت بازگردانم. دلم نمیخواست لمسش کنم، همانطور که شما نمیخواهید کسی را که در کابوس دستوپای میزند، لمس کنید. از این رو، چون دو رفیق، سرِ صحبت را باز کردم. شرط میبندم که ترکیب عجیبی شده بودیم، آنگونه که با لباس زیر نشسته بودیم و روبهروی هم قرار داشتیم.
با آرامشِ قاضیای گفتم: «ببین، اگر سرنوشت تو این است که سوار کشتی شوی، چرا با طمأنینه نمیروی و دلیلش را به خدای قادر مطلق نمیسپاری؟ چیزی نیست که تو را نگه داشته باشد، مگر نه؟»
گفت: «چیزی هست که مرا نگه داشته.» و سپس، بسیار آرام: «چه چیز است آقای سایلس، آن چیزی که مردی را از رفتن به دریا بازمیدارد؟»
از نقشِ صبوری بیرون آمدم و گفتم: «خداوندا! نکند گرفتاریِ عشق داری؟»
پاسخ نداد. تنها همانجا نشست و به من خیره شد؛ چهرهاش سفیدتر از هر آدمی بود که تا آن لحظه دیده بودم. سپس ناگهان سرش را چرخاند، درست همانطور که اگر نفر سومی وارد اتاق میشد، میچرخاند. حالا مستقیم به چراغ مینگریست. در چشمانش خیرگیِ خاصی بود.
گفت: «نه. نه، این را نمیگویم. این... بیش از حد... زیباست.»
و پیش از آنکه بتوانم بپرم و بگیرمش، از هوش رفت و نقشِ زمین شد.
دو سه روز طول کشید تا به آن اندازه بهبود یابد که دوباره به کار بازگردد. در آن مدت بهندرت کلمهای سخن گفت. اما یک بعدازظهر نزد من آمد.
گفت: «آقای سایلس، من کمی عجیبم، اما دیوانه نیستم. شما با من مهربان بودید و میخواستم بدانید که دلیلش آن نبود. در این دنیا کسانی هستند،» مکثی کرد و ادامه داد، «که زندگیشان طبق قوانین کلی پیش نمیرود. من هم یکی از همانان هستم.»
و این تمامِ آن چیزی بود که دربارهٔ کارهایش در آن شب که ویسکی نوشید، گفت.
حدود یک هفته بعد بود که اندی وسل داستان کاپیتان سالزبری و «لاکی استار» را شنید. گمانم دیر یا زود قرار بود بشنود، چرا که آهنگ محبوبی بود. میخواست با پسرها گپ بزند، اما آنگونه که شنیدش، اتفاقی بود.
یک بعدازظهر، دیروقت، ماهیگیری از گلوستر وارد بندر شد. در راهش به سوی بانکهای نیوفاندلند، تجهیزات صید با خود داشت و حالا برای تعمیرات و تجهیز مجدد، در بندر توقف کرده بود. پس از شام، ناخدا به مغازه آمد، جایی که پسرها طبق معمول گرد هم آمده بودند. نخستین چیزی که چشمش را گرفت، مدلِ «لاکی استار» روی دیوار بود.
چشمانش را به بالا دوخت و با نگاهی نیمهباز پرسید: «چه بر سرِ دَن سالزبری آمده؟ آن دَن سالزبری که با ناوگان به صیدِ ماکرل میرفت، چه بر سرش آمده؟»
سه چهار نفری دور هم جمع شده بودند و شرحِ آن واقعه را که بر سرِ دَن سالزبری آمده بود، باز میگفتند. اما در نهایت، جِم هسکینزِ پیر بود که قصه را پی گرفت؛ نخست از آن رو که نَفَسِ جِم از همه گرمتر و گویاتر بود، و دوم اینکه دخترعمویش، اَلی، خانهداریِ کاپیتان دَن را بر عهده داشت و او از چند و چونِ ماجرا بیش از هر کسِ دیگری باخبر بود. همین که لب به سخن گشود، دیدم اَندیِ وِسِل جعبهٔ صابونش را برداشت و خزید جلوتر؛ و آنچه شنید، این بود:
کاپیتان دَن سالزبری ماهیگیرِ آبهای عمیق و مالک و ناخدای کشتیِ بادبانیِ «ستارهٔ بخت» بود. او در همین روستا به دنیا آمده و بزرگ شده بود و از محبوبترین اهالیِ اینجا به شمار میرفت. مردی بود درشتهیکل و باابهت که در رفتار، آرام و متواضع مینمود و چه در کشتی و چه بر خشکی، در دادوستدهایش انصاف را پیشه میساخت. اگر کسی در این جهان سزاوارِ بختِ بلند بود، همان دَن سالزبری بود؛ اما گویی خوشبختی، راهِ خود را به سوی او نمییافت.
نخست همسرش درگذشت. او را در تکه زمینِ کوچکی بر فرازِ تپهٔ پشتِ خانه به خاک سپرد، سپس دختربچهٔ یکسالهاش را برگرفت و سوار بر «ستارهٔ بخت» شد و بادبان برافراشت و به ناکجاآباد رفت. ده ماه غیبش زد؛ پس از آن بازگشت، کلبهاش را بر تپهٔ سالزبری گشود و کمر بست تا هوپِ کوچک را به توانگرترین دخترِ دهکده بدل کند. تقریباً هم موفق شد؛ چنان بختِ یاریگری داشت که همهٔ اهالیِ ساحل از صیدهای بینظیرش سخن میگفتند و طبقِ استانداردهای دهکده، مردِ ثروتمندی شده بود.
هوپ سالزبری بالید و زیباترین دخترِ شهر شد. هیچگاه تنی ستبر نداشت، گویی در این خصلت به مادرش رفته بود، و در او حال و هوایی بود که مردم را از وی دور میداشت. نه از سرِ تکبر یا بدخویی، که چون فرشتهها مهربان بود، اما چنان در عالمی دیگر سیر میکرد که گویی میانِ ما نیست. هیچ جوانی در دهکده نبود که برای به چنگ آوردنِ دلش حاضر به جانسپاری نباشد، اما هوپ با آن سخنانِ آرام و غریب و چشمهای درشت و مهآلودش، چنان هیبتی داشت که زبانِ همه را بند میآورد. مردم میگفتند هوپ سالزبری به هیچ مردی نظر ندارد، و راست هم میگفتند؛ او مستقیماً از ورایِ آدمها مینگریست.
این موضوع کاپیتان دَن را نگران میساخت. او هرگز نمیخواست از هوپ جدا شود، اما میدانست که گامهایش سست شده و دلش میخواست پیش از رفتن، او را در پناهِ جوانیِ برومند و امین ببیند تا پس از او تکیهگاهش باشد. کاپیتان دَن میگفت: «برای هر زنی مردی هست»، اما به نظر میرسید هوپ هنوز جفتِ خود را نیافته است. روز به روز ساکتتر و تنهاتر میشد، تا آنکه کاپیتان دریافت گرهی در کار است و رک و راست از او پرسید که آیا کسی را میخواهد یا کسی هست که چنان دوستش بدارد که با او پیمانِ زناشویی ببندد. هوپ گفت نه، نیست؛ اما چنان با لحنی غریب این را گفت که کاپیتان بیمناک شد مبادا دخترِ بیچاره دل در گرویِ کسی داشته باشد که او نمیشناسد. مدتها گذشت تا دَن جرئت کرد این پرسش را تکرار کند، اما وقتی پرسید، هوپ تنها لبخندی زد و سر به نشانهٔ انکار تکان داد.
کاپیتان گفت: «هوپ، در این دنیا تنها یک چیز است که دختری جوان چون تو را چنین پژمرده میکند، و آن عشق است. بگو چه میخواهی، تا هفت دریا را بگردیم و پیدایش کنیم.»
دختر پاسخ داد: «خود نمیدانم چیست. گویی عاشقِ کسیام که دیری پیش دیدمش و سپس گماش کردم.»
کاپیتان گفت: «هر چه گم شده باشد، یافتنی است. ما تا دوردستهای این دنیا را خواهیم گشت.»
در مدتِ یک ماه، آن کشتیِ بادبانیِ کهن بازسازی و برای سفر آماده شد. در ماه ژوئن بود که کشتی از بندر بیرون زد، اما هنوز از دماغه نگذشته بود که مهای غلیظ فراز آمد و کشتی را از دیدگان پنهان کرد. بسیاری از اهالی بر اسکله ایستاده بودند تا بدرقهاش کنند، اما دیگر هرگز «ستارهٔ بخت» را ندیدند. مِه، شب و روز تداوم یافت و تا صبحِ روزِ دوم، کاپیتان دَن سالزبری و دخترش بخشی از آن رازِ آبیِ پشتِ افق شدند و هرگز بازنگشتند. دو سال پیش در همین تابستان بود که «ستارهٔ بخت» در آن طوفانِ سهمگینِ نزدیکیهای هاتراس با تمامِ خدمهاش غرق شد؛ و بدینسان بود که هوپ سالزبریِ کوچک هرگز مردِ خود را نیافت و آن شاخه از خانوادهٔ سالزبری، از ریشه و تنه تا آخرین برگش، خشکید و نابود شد.
وقتی جِمِ پیر سکوت کرد، نگاهی به اَندیِ وِسِل انداختم. پسره روی جعبهٔ صابونش خم شده بود و چشمانش در سایه همچون دو زغال میسوخت. تا دید بر او مینگرم، همچون صدفی در لاکِ خود مچاله شد و عقب نشست. آن شب، وقتی در اتاقِ پشتی لباس عوض میکردیم، ناگهان رو به من کرد و گفت: «آقای سایلس، در این دهکده عکسی از دوشیزه هوپ سالزبری هست؟»
پاسخ دادم: «والا نمیدانم. حالا که میاندیشم، شاید اِد سالزبری، پسرعموی کاپیتان دَن، عکسی داشته باشد. بیشترِ اموالِ کاپیتان به او رسیده است. احتمالاً در آلبومِ خانوادگیشان چیزی پیدا شود.»
«خانهٔ اِد سالزبری کجاست؟»
«پس از آنکه از تپه بالا بروی، سومین خانه سمت راست است. مگر خیال داری امشب به آنجا بروی؟»
اَندیِ وِسِل لبخندی کج بر لب داشت. پاسخی نداد، اما به بستر رفت، صورت به دیوار چرخاند و دیری نپایید که صدای نفسهایش آرام و منظم شد. کوچکترین تردیدی نداشتم که فیلم بازی نمیکند.
ساعت دقیقاً چهارِ صبح بود که تلفنِ مغازه شروع به زنگ زدن کرد؛ همانطور که میپریدم تا گوشی را بردارم، نگاهی به ساعت انداختم. خطم مشترک بود و شمارهام ۱۳؛ یک زنگِ بلند و سه تا کوتاه. تا آن لحظه هرگز بدشگون بودنِ این شماره را باور نداشتم، اما وقتی صدای آن زنگِ لعنتی سکوتِ صبحگاهی را درید، لرزه بر تنم افتاد.
گوشی را برداشتم و گفتم: «الو.»
طرفِ مقابل گفت: «من اِد سالزبری هستم. همین الآن بیا خانهام و این کارمندِ دیوانهات را از دستم خلاص کن. وقتی پایین آمدم تا شومینه را روشن کنم، دیدمش که در پذیرایی نشسته. پرسیدم داری چه میکنی، گفت آمده دزدی کند. اگر تا پانزده دقیقهٔ دیگر خودت را نرسانی، به معاونِ کلانتر زنگ میزنم.»
کمتر از پانزده دقیقه به آنجا رسیدم. هر گامی که برمیداشتم به آن پسرِ احمق دشنام میدادم، اما رفتم. نمیدانم چرا اینقدر به خودم زحمت دادم و دنبالش رفتم؛ شاید من هم بخشی از سرنوشتِ او بودم.
اِد دمِ درِ کلبهاش منتظرم بود و گفت: «سایلز، جایِ این قضیه میلنگد. خلافِ طبیعت است. آن پسره با من حرف زد و به خدا سوگند میخورد که دیشب برای دزدی آمده بود. یکی از پنجرههای جلو را باز کرده و به پذیرایی راه یافته. همین کافی است که برای مدتی طولانی به زندان بیفتد، اما لعنت بر من اگر بخواهم چنین کنم. شک دارم که این بچه دروغ بگوید، هرچند خدا میداند چرا کسی باید دروغ بگوید تا خودش را به زندان بیندازد، به جای آنکه از آن بگریزد. تو در این باره نظری نداری؟»
گفتم: «وقتی پیداش کردی، داشت چی کار میکرد؟»
«آن هم خندهدار بود. نشسته بود سر میز، چراغ را هم روشن کرده بود، چنانکه گویی در خانهٔ خویش است. و—»
«و چی؟»
«داشت آلبوم عکسهای قدیمیِ خانوادگیمان را ورق میزد.»
گفتم: «اد، من وثیقهٔ آن پسر را میگذارم. در روستا هم در این باره چیزی نگو. روزی برایت میگویم که چرا نیمهشب آمده است اینجا تا در آن آلبوم قدیمیتان سرک بکشد. هنوز در ذهن خودم هم کاملاً روشن نشده، ولی دارد روشن میشود.»
اد گفت: «عجیب بود، وقتی وارد شدم، چطور نگاهم کرد. انگار او بود که به اینجا تعلق داشت و من متجاوز بودم. چشمهایش—»
گفتم: «میدانم. پسر کجاست، اد؟ میبرمش خانه.»
اد، اندکی شرمزده، پاسخ داد: «در آشپزخانه است، دارد صبحانه میخورد.»
خانوادهٔ سالزبری همواره بزرگمنشترین مردمان روستا بودند.
خلاصه، اندی وسل را به مغازه برگرداندم، اما به جای آنکه چنانکه قصد داشتم با او سخن بگویم، در سراسر راه تا خانه حتی دهان باز نکردم. نمیتوانستم. بیش از اندازه خوشحال به نظر میرسید. نخستین بار بود که او را در حالتی جز غم و افسردگی و رنگپریدگی میدیدم. اکنون مرد دیگری شده بود. نوری در چهرهاش بود، و وقتی میگویم نور، بهراستی نور مرادم است. لحظهای زیر خنده زد — و از آن خندهها نبود که از اندیشیدن به چیزی خندهدار برخیزد. چنان بود که گویی گرفتاری بزرگی را دیده بود که پشتورویش دگرگون شده و اکنون لایهلایه از شادی لبریز است. مرا به یاد دامادی میانداخت که در سپیدهدم، با گامهای بلند راه میرود…
گمانم اگر دستم را بر بازویش نمینهادم، بیدرنگ از برابر مغازه میگذشت و میرفت. چون کوری دنبالم به اتاق پشتی آمد، و همانجا بود که برای نخستین بار لب به سخن گشود.
نفس عمیقی کشید و گفت: «من امروز کار نمیکنم.» باز مرا به یاد دامادی انداخت.
افتادم. گفتم: «نه، تو به رختخوابت میروی و اندکی میخوابی.»
گفت: «آری، باید بخوابم.» آغاز به درآوردن جامههایش کرد، و چون یک ساعت بعد بازگشتم، همچون کودکی خفته بود و لبخند میزد…
تا دم ظهر خفت. سپس برخاست، ریشش را تراشید، شستوشو کرد و بهترین جامههایش را پوشید. تنها یک دست کتوشلوار داشت، اما چندان برسش زد تا چون روز نخستش شد. به جای آن پیراهن آبی که در مغازه میپوشید، پیراهنی سفید با یقهای ایستاده و کراواتی سفید بر تن کرده بود. دیدمش که در اتاق پشتی کنار پنجره ایستاده و به دریا مینگرد.
بیآنکه برگردد، گفت: «آقای سایلس، من دارم شما را ترک میکنم.»
گفتم: «ترک؟»
«بله.»
«کی میخواهی بروی؟»
گفت: «بهزودی.» و آنگاه رو به من کرد.
با صدایی آرام و شمرده گفت: «آن کشتی، همان کشتیای که برایتان گفتم… بهزودی به دنبالم میآید. دیگر نیازی نیست چندان منتظر بمانم. حس میکنم نزدیک است. و از این بابت خرسندم.»
کوشیدم معنای راستین سخنانش را دریابم؛ از این رو گفتم: «میپنداشتم نمیخواهی بروی؟» حالی داشتم چون مردی در اتاقی تاریک که دست دراز میکند تا چیزی را که میداند آنجاست بگیرد، اما نمیتواند درست پیدایش کند.
همان لبخندی را زد که در خواب میزد و گفت: «آن مال دیروز بود. امروز خوشحالم. امروز میخواهم بروم. اکنون طبیعیترین کار همین است. چندان طبیعی و نیکوست که دیگر برایم مهم نیست از آن سخن بگویم. بنشینید،» گفت، «تا برایتان بازگویم. شما دوست من بودهاید و باید بدانید.»
نشستم، در حالی که گویی زانوهایم سست شده بود. هوا داشت تاریک میشد. مهی رقیق بر روی آب شکل میگرفت.
گفت: «پیشتر برایتان گفتم، از آن کشتی که همواره پیش چشمانم بود. چیز دیگری هم بود، آقای سایلس، چیزی که هرگز به هیچ موجود زندهای نگفته بودم. از آن زمان که پسربچهای خرد بودم، چهرهای را میدیدم. نخست چهرهٔ کودکی بود، اما هرچه من بزرگتر میشدم، او نیز بزرگ میشد. چون گلی زیبا بود که دگرگون میشود و با این همه همواره همان است. نخست تنها در خواب میدیدمش، اما هرچه سنم بالاتر رفت، شب و روز به تمامی آشکار میدیدمش. هر روز بیشتر و بیشتر، تا آنکه این اواخر» — دستش را بر چشمانش نهاد — «دیگر پارهای زنده از وجودم شده است. چهرهٔ زنی است، آقای سایلس، و مرا صدا میزند.»
«تا دیشب هیچ پیوندی میان این چهره و آن کشتی در مه ندیده بودم. میبینید، یکی از زیباترین چیزهای جهان بود — تنها چیز زیبا در جهان من — و آن دیگری هولناک بود. اما او نیز مرا صدا میزد و من میترسیدم؛ میترسیدم ناچار شوم بروم، پیش از آنکه او را بیابم.»
پیش آمد و دستش را بر زانویم گذاشت.
با لحنی چون مردی که از عروسش سخن میگوید، گفت: «آقای سایلس، دیشب آن چهره را در آلبوم قدیمی آقای سالزبری دیدم. چهرهٔ هوپ سالزبری بود.»
از جا جستم و خود را از او کنار کشیدم. مغزم در تمام این مدت هشدارم میداد که چیزی از این دست در راه است، اما با این همه تکان خوردم.
گفتم: «او مرده است. او مرده!»
این تنها سخنی بود که به ذهنم رسید. دهانم چون خشخاش خشک شده بود. واژهها نمیآمدند.
فریاد برآورد و صدایش طنین انداخت: «اوه، نه، آقای سایلس. چیزی به نام مردن وجود ندارد. جهانها بیش از یکیاند.» سپس گفت: «به هر شمار که آدمی نیاز داشته باشد، جهان هست.» و ادامه داد: «این تنها نفسی کوتاه و حقیر از یک جهان است. جهانهای دیگری نیز هست، دیگر!» و خندید و گفت: «میدانم، میدانم آدمیان چگونه میاندیشند. میپندارند چون چشمهایشان بسته میشود و دهانشان خاموش میگردد و قلبشان از تپش میایستد، خوشبختی به پایان رسیده است. و شاید برای برخی همینگونه باشد. گفتنش در توانم نیست. شاید اگر مردمان در این جهان به تمامی خوشبخت باشند، به جهانهای دیگر نیازی نداشته باشند. اما آقای سایلس، خوشبخت بودن حق هر انسانی است، و خدای قادر متعال میداند چه میکند. به او اعتماد کن، آقای سایلس، به او اعتماد کن. مگر من نمیدانم؟ من نیز پیشتر میترسیدم، اما اکنون میبینم که کار از چه قرار است.»
گفتم: «خدا به دادم برسه. اکنون باید چه کنم؟»
در حالی که بر زانویم میزد، گفت: «خب، هیچ. همهچیز روبهراه است، آقای سایلس. تو به زندگیات برس، چنانکه گویی من هرگز پای در آن ننهادهام. هر اندازه که میتوانی خوشبختی به چنگ آر، آقای سایلس، که خدا نیز همین را خواسته است. اما هرگز میندیش که همهچیز همینجا به پایان میرسد.»
نمیتوانستم به او بنگرم. پیش چشمانم پردهای تاریک افتاده بود. برخاستم و از مغازه بیرون زدم و به سوی ساحل رفتم. میخواستم تنها باشم، آرام بنشینم و بیندیشم. مغزم چون بادبادکی در طوفان میچرخید.
باید نزدیک دو مایل در ساحل تلوتلو خورده باشم تا دریافتم که مه دارد غلیظتر میشود. بر جای خشک شدم و نگریستم که چگونه خزنده پیش میآید و هر جا که میرود آبی آب را میپوشاند. همانند آن پارچهٔ سفیدی بود که شعبدهبازان درست پیش از اجرای شعبدهٔ بزرگشان، میان خود و تماشاگران میافکنند. از خود پرسیدم در پس آن چه خبر است.
خورشید در پس تپهٔ سالزبری در حال غروب بود. نوعی درخشش
شتابان و هراسان راه خانه را در پیش گرفتم. اما گویی صدایی مدام در گوشم طنین میانداخت که: «شتاب کن، شتاب کن!» به دویدن افتادم، اما از آن هراس تیرهگون که از پیام میآمد، گریزی نبود. اندی وسلز را دیدم که کنار پنجره ایستاده بود و به دریا مینگریست. شنیدم که گفت: «بسیار زود به سراغم خواهد آمد.» آنقدر دویدم که ضربان قلبم را در سینه حس میکردم...
ساحلِ پیشِ رویم چونان تیغهٔ داسی خمیده بود و اسکلهٔ قدیمی، دستهٔ آن را میماند. لبهاش در پستابِ غروب میدرخشید و موجها چنان بر آن میکوفتند که گویی دانههای غلات بر تیغِ داس فرو میریزند. هنوز نیم میلی تا خانه مانده بود که دیدم سایهای تکوتنها بر آن تیغهٔ درخشان گام برمیدارد و با دستانی گرهخورده، خیره در مه مانده است. اندی وسلز بود.
کوشیدم تا تندتر بدوم، اما شنها پاهایم را به بند میکشیدند؛ گویی در رؤیا میدویدم. صدایش زدم و فریاد برآوردم، اما او نمیشنید. در آن لحظه اگر تمام جهان نیز فریاد میکشید، کسی را یارای بازداشتن او نبود. ناگهان بازوانش را گشود و به دلِ آب زد. چندان به او نزدیک شده بودم که صورتش را میدیدم؛ چونان چراغی لرزان در میان مه.
باز صدایش زدم، اما او دیگر در میان امواج بود و آواهایی دگر در گوشش طنین میانداخت. موجی بر شانههایش شکست. همچنان تقلا میکرد و دستهایش را پیشرو میکشید تا راه خویش را باز یابد. باری دیگر چشمم به سیمایش افتاد؛ لبخندی بر لب داشت...
خیز برداشتم تا به آب بپرم. کفِ سپیدی را که بر شنها مینشست به یاد دارم، و آبی را که زیر پایم میچرخید و موجِ نویی را که در حال شکل گرفتن بود و مهی را که بر همه چیز سایه افکنده بود. به یاد دارم که به آن کشندِ سهمگین میاندیشیدم و به اینکه آدمی در برابر دریا چقدر خُرد و ناچیز مینماید...
و آنگاه بود که «لاکیاستار» را دیدم...
در هر کجای جهان که بود، میشناختمش. از میان مه بیرون میآمد، با بادِ موافق و با تمامی بادبانهای برافراشته. همانطور که مینگریستمش، در مه محو شد ــ همان کشتیای که میبایست فرسنگها زیر آب خفته باشد ــ و پس از آن، تنها پارهپاره و بریدهبریده میدیدمش. اما آنچه میدیدم، واضح بود. نه رنگی داشت و نه چراغی که نشانش دهد، اما با سینهٔ کشتی از دلِ آبی بیرون آمد که حتی قایقی خُرد را نیز بر خود نگاه نمیداشت؛ نزدیک و نزدیکتر، چندان که توانستم آدمیانِ روی عرشه را بازشناسم. به تندیسهایی میمانستند که از غبار تراشیده باشند. قامتی درشت در پسِ سکان بود و دیگران آن جلو، با بارانیهای مومی و تیره. و در کنارِ نردههای جانپناه، دختری جوان را دیدم که به طنابهای مهار تکیه داده بود، دستی بر قلب داشت و دست دیگر را چنان دراز کرده بود که گویی میخواست مه را به کناری بزند...
آن دم در میان آب بودم و آب منجمد بود. موجی مرا بلند کرد و پیش راند. اندی وسلز را دیدم که آن جلو، در میان شکاف امواج، دست و پا میزد. به سویش شنا کردم. دستم به شانهاش رسید. نیمچرخی زد و در من نگریست. موهایش چونان جلبکهایی درهمتنیده بر چشمانش ریخته بود و سیمایش چون مردگان رنگپریده بود. اما با این همه، در میان آن آشوب، به یادِ دامادی افتادم...
موجی عظیم با تاجی خمیده و بیرحم، بر فراز سرمان قد کشید. آمادهٔ غوطه خوردن شدم، اما او بازوانش را گشود و به انتظار ماند... کفهای سپیدی را دیدم که بر فرازِ موج سوار بودند و شکمِ سیمگونِ بادبانِ کوچکی را که در باد کش میآمد، و گویی شنیدم که کسی خندید! آنگاه بود که موج بر من کوبید...
چون به هوش آمدم، بر ساحل افتاده بودم و چند تن از جوانان بر سرم خم شده بودند. فریادهایم را شنیده و درست به موقع رسیده بودند تا مرا از کامِ کشندِ دریا برهانند. آنان هرگز او را نیافتند. میگفتند کارِ جریانهای سهمگینِ زیرآبی بوده است. اما من حقیقت را بهتر میدانستم. میدانستم که اندی وسلز سرانجام بر کشتیاش نشست و اکنون دیگر در آرامش است.
* * * * * * * * *
آقای سایلاس ناگهان خاموش شد و دست بر چشمانش کشید. دیدم که خود به دیوارِ خاکستریِ مه زل زدهام، گویی که پردهٔ آخر نمایشی باشد. آرزو میکردم که مه بالا برود ــ حتی برای لحظهای ــ تا شاید بازیگران را بیرون از نقشهایشان ببینم. اما پرده کنار نرفت.
سپس شنیدم که کسی با لحنی یکنواخت دربارهٔ ایوانی حرف میزد که قرار بود فردا رنگ شود، و لحظهای بعد که بازگشتم، دیدم آقای سایلاس در مه محو میشود؛ پیکری غبارآلود که تنها ساکنِ جهانی نادیدنی بود.
به خانه رفتم و در را به روی خویش بستم.