لوئی باک، همچون سایهای خاکستری، در میان خیابانهای خاکستریِ سانفرانسیسکو سرگردان بود. حتّی در محلهٔ فرانسویان، که از منسجمترین گروههای شهر بهشمار میرفت، کسی بیش از پارهای اطلاعاتِ پیشپاافتاده چیزی از او نمیدانست. او فرزندِ رستورانداری بلندآوازه و نوادهٔ رستورانداری نامدار بود؛ در دوازدهسالگی راهیِ لیسهای در پاریس شد، در بیستودوسالگی از دانشگاهِ پاریس فارغالتحصیل گشت و یک سال پس از آن، با مرگِ پدر، به سانفرانسیسکو بازگشت. فرانسویان از این شگفتزده بودند که چرا او پس از فروشِ رستوران — چراکه مادرِ پُرشورش پیش از شوهر چشم از جهان فروبسته بود — به پاریس بازنگشته و در عوض، خود را در خانهٔ قدیمیِ باک، در پسِ درختانِ اکالیپتوس و در تندترین شیبِ تپهسارِ شهر، محبوس کرده است. باری، نه بازگشتِ او و نه شخصِ او، هیچکدام توجهی برنینگیخت تا آنزمان که کلاهِ خویش را به میدانِ رقابتهای بینالمللی افکند.
پدرش، آنری باکِ دوم، و مادرِ تیزهوشش، آنتوانت، هر دو بر آن بودند که به پسرِ کوچک، پارسا و کتابخوانشان مجالی به سبک و سیاقِ آمریکاییانِ اصیل بخشند تا در این جهان راهِ پیشرفت بپوید؛ و به صوابدیدِ حامیِ بزرگ و پیشوای محلهٔ فرانسویان، مسیو سزار دوپون — که خود پیشنهادِ همراهیِ پسر را داده بود — او را به کالجِ لوییلوگران فرستادند. آنان دیگر هرگز یگانه فرزندِ خویش را ندیدند؛ اما لوئی، هرچند در گفتارْ کمسخن بود، در مکاتبه دستودلباز مینمود. با گذشتِ سالیان، عیان گشت — چراکه تمامِ محلهٔ فرانسویان این نامهها را میخواندند — که او سودای «ادبیاتِ والا» در سر دارد و خانوادهاش را مَجالی برای طبعآزمایی جسته است. سرانجام، پس از دگرگونیهای بسیار، سبکِ نگارشِ او چنان رسمی و منضبط شد که مسیو دوپون را نگران ساخت؛ چنانکه در سفرِ بعدیاش به پاریس، جوانک را به صبحانه فراخواند.
لوئی در این ایام هجدهساله بود؛ با قامتی متوسط و نحافتی به غایتِ پسرانِ لیسهای که بیش از توان درس خوانده، کمتر از نیاز خورده و هوایِ تازه کم استنشاق کرده بودند. چشمانی خاکستری و درشت داشت که بهندرت از زمین برمیگرفت، سیمایی کشیده و رنگپریده، بینیِ بلند و باریک، و دهانی کوچک با لبهایی نازک. پیشانیاش بهطرزی غیرطبیعی فراخ بود و باقیِ سرش به نسبت کوچک مینمود. مسیو دوپون با خود اندیشید که او چندان جذابیتی ندارد — چراکه سالها بود لوئی را ندیده بود — اما گویی چیزی نامتعارف در کاسهٔ سرِ این جوان نهفته بود، یا شاید او، سزار دوپون، آن بازرگانِ شیکپوش و عشرتطلب، بیهوده عمری را به مطالعهٔ جمجمهٔ هزاران نابغه در سانفرانسیسکو سپری کرده بود.
او مهمانش را به رستورانِ «توردآرژان» برد و آنهنگام که به شکستنِ استخوانهای مرغابی مشغول بودند، ناگهان پرسید:
«لوئی، آیا به آیندهٔ شغلیات اندیشیدهای؟ باری، پرواضح است که نیازی به مشقت و بیگاری نداری، اما کرسیِ استادیِ ادبیاتِ فرانسه خود اعتباری دارد و گمان میکنم بیش از تجارت برازندهٔ تو باشد.»
لبِ لوئی به تلخی کج شد. با صدایی سرد و دقیق گفت: «همانقدر که قصد ندارم بازرگان شوم، سودایِ استادی نیز در سر ندارم. من خواهم نوشت.»
«آه!» مسیو دوپون آهی از سرِ آسودگی کشید. بیم آن داشت که پسرک بیش از حد تودار و سرد باشد. «از نامههایت نیز همین امید را داشتم. ظرافتِ ذهنی و سبکِ نگارشت برای جوانی در سنوسالِ تو تحسینبرانگیز است. آیا نمایشنامه مینویسی؟»
با این چاپلوسیِ حسابشده، رنگی به گونههای جوان نشست و چون چشمهای خاکستری و گودافتادهاش را به چشمانِ مسیو دوپون دوخت، نگاهش تقریباً صراحتی مردانه داشت. اما او بهشدت خجالتی بود و هرچند در کنار این حامیِ خوشمنظر و خونگرمِ خانوادهاش احساسِ راحتی میکرد، اما رازهای خویش را بی هیچ گرمی و الفتی بازگو میکرد.
«خیر. رمان مینویسم. فرمِ دراماتیک برای من جذابیتی ندارد.»
«آه! بله. تعجبی ندارد. سبکِ تو بیشک بیشتر رواییتوصیفی است. اما پسرم، برای رماننویس شدن باید جهان را بسیار دیده باشی. باید دنیایِ اشراف را بشناسی — مگر آنکه — شاید — قصد داشته باشی داستانهای عاشقانه بنویسی؟»
دوباره آن لبهای ظریف در برابرش کج شد و نزدیک بود پارهگوشتِ مرغابی در گلوی لوئی بپرد. «عاشقانه؟ خیر مسیو. من به حکمِ خلقوخو و عادتِ ذهنی، یک رئالیستم. به دنیای اشراف نیز نیازی ندارم. تنها یک چیز برای من جذاب است: جنایت.»
«جنایت؟ خدای من!» بازرگانِ خوشقلب این بار خود نزدیک بود خفه شود، هرچند مرغابیاش را با آرامشی بیش از مهمانِ لیسهایاش میجوید. «جنایت! اما پسرم، تو برای آنکه به چنین امورِ دلگیر و دهشتناکی دلبسته باشی، بسیار جوانی. زندگی برای کامجویی و لذت است. چگونه میتوانی لذت ببری وقتی ذهنت بسانِ سردخانهٔ جسدهاست؟»
«ما همه برای آنکه به شکلی یکسان لذت ببریم خلق نشدهایم. من از مطالعهٔ مجلداتِ قدیمیِ سوابقِ کیفری و پروندههای دادگاه لذتی وافر میبرم؛ استادِ روانشناسیام تفقّد کرده و امکانِ دسترسی به آنها را برایم فراهم آورده است. و جزئیاتِ جرمشناسیهای جاری را با کمالِ اشتیاق میخوانم. هرگز به معاشرت با اجتماع رغبتی نخواهم داشت، چراکه بیش از حد خجالتی هستم و از زنان بیزارم. اما شکوهِ تنهاییِ طبیعت، موسیقی، کتابهای بزرگ و الواحِ نقاشی را دوست میدارم. نترسید مسیو، ذهنِ من آلوده نگشته است. این علاقه صرفاً جنبهٔ علمی دارد؛ روانشناسیِ جنایت از قضا با استعدادهای خاصِ من سازگار است.»
«اما—مسئله دقیقاً همین است—استعدادهای تو ادبی است—اما بله! از این اندیشه که آنها را برای آن بخشِ رقتبار از جامعهٔ بشری تلف کنی که آدمی جز به وقتِ گریبانگیریِ راهزنی به آنها التفاتی نمیکند، خوشم نمیآید. بهجز چند موردِ استثنا، این موضوع تنها برای نویسندگانی با قریحهٔ نازل جذاب بوده است. حتی در فرانسه نیز استادانِ بزرگ خود را تا این حد تنزل نمیدهند. برای آنان، جنایت یک واقعه است، نه یک موتیف.»
«مسیو، آیا به ذهنتان خطور کرده است که بدونِ پیشگامان—»
«اوه، بله، شاید—اما تو—»
«من جوان و گمنامم؟ دربارهٔ کدام نویسندهای است که دستکم یک بار چنین سخنی بر زبان نرفته باشد؟ قصد دارم رمان بنویسم—نه صرفاً داستانهایی ساده—که در آنها شخصیت و زندگی در پرتوِ جسورانهترین و ظریفترین جنایات—ترجیحاً قتل—آشکار شوند و در قالب و سبکی اجرا گردند که جای هیچ خُردهای باقی نماند—امیدوارم! اوه، امیدوارم! افزون بر این، کتابهایم را به دو زبان خواهم نوشت—دورههای ویژهای برای آموختنِ انگلیسی گذرانده
درنگ کرد و چینی به پیشانی انداخت؛ آنگاه دیدگان را فراتر از میزبانِ مضطربش، به کرانههای دوردستِ منظری نامرئی دوخت که از رؤیاهای عذابآور و گریزپا سرشته بود. مسیو دوپون به فراست دم فرو بست و لویی ناگهان کلام بازیافت: «آنگاه که بتوانم با همان خودانگیختگیِ جوششِ چشمهسارانِ بهاری یا ذوبشدنِ یخها بنویسم، آنگاه که ذهنم بهسختی دریابد قلمم بر کاغذ چه میکند، وقتی آن فورانِ سهمگین را تجربه کنم که اگر چیرهدستی بر صناعت نبود، پارههای هوشیارترِ خرد را در خود غرق میکرد—باری مسیو، کلام دقیقاً همین است! من هنوز در کار با ابزارهایم طفلی بیش نیستم. مگذارید سبکِ نگارشم مایهٔ تشویشتان شود؛ این تنها منزلی از منازلِ آزمون است. تا بیستوچهارسالگی حتا خطی برای انتشار نخواهم نوشت. نخستین رمانِ حرفهایام را در سومِ اکتبرِ سال ۱۹۰۰، درست در روز زادروزم، به دستِ چاپ میسپارم. در این فاصله، امسال راهیِ دانشگاه میشوم تا دورهٔ ادبیات را بگذرانم. در بیستودوسالگی فارغالتحصیل خواهم شد و دکترایم را خواهم گرفت. پس از آن، یک سال در روزنامهای لندنی به خبرنگاری مشغول میشوم؛ بدینسان هم بر زبانِ انگلیسی تسلطی تمام مییابم و هم آن پیوندِ بیواسطه با زندگی را که میدانم ضرورتی گریزناپذیر است، به چنگ میآورم. اما پس از آن دیگر از دنیا خبری نخواهد بود. از آن بیزارم—از این واقعیتهای عریان. میخواهم در اقلیمِ ذهن و تخیلم مسکن گزینم؛ و هر ساعتی را که به ورزش برای اعصاب یا خواب برای تجدیدِ قوا نمیگذرانم، صرفِ نوشتن کنم، نوشتن و باز نوشتن—تا روزی که این نوشتن، عینِ خلقکردن باشد.»
لویی برنامهاش را موبهمو به اجرا درآورد و در سال ۱۹۰۰—قریب به پنج سال پیش از آن واقعهٔ هولناک که ثبتِ وقایعش امتیازی غمبار برای من است—نخستین رمانِ جناییاش را منتشر کرد؛ رمانی که نظرگاهِ متینِ دنیایِ روشنفکران را به خود معطوف داشت. او که گویی در آن خانهٔ دیرسال، در پناهِ درختانِ اکالیپتوس و آوایِ محزونشان دفن شده بود، در حالی که دروازهاش را قفل و کلون زده بود، اثر را شش بار از روی پیشنویسِ اولیه بازنویسی کرد؛ پیشنویسی که به سیاقِ او، چیزی جز طرحِ کلی و عریانِ داستان نبود و هر جزئیاتش در ساعتهای مدیدِ سکون و جمودِ مطلق پرورده شده بود. سه دسته خدمتکارِ پیاپی، با این گمان که آن مهارت در سنگوارگی نوعی جنون است که هر لحظه بیمِ خشونت از آن میرود، به ناگه خانه را ترک گفتند. سرانجام، مادام دوپونِ پیر، در بالِ آشپزخانه، پیرمردی فرانسوی و همسرش را مستقر کرد که پیشتر هتلداریِ هنرمندان را بر عهده داشتند؛ و از آن پس بود که لویی به آرامش رسید و به اصرار و ابرامِ آنها اطعام شد.
در آن ماههای طولانیِ بازنویسی بود که او بهراستی لذت را تجربه کرد؛ آنگاه که شخصیتهایش را با روشِ ثانویه و ظریفی از وجودِ خویش، یعنی با تحلیلهای ژرف و عبارتپردازیهایی میپرورد که بعدها منتقدان در ستایشنامههای صفتآجینشان از آنها وامها گرفتند. آخرین بازبینی منحصراً به تتبع و بهسازیِ تکتکِ جملاتِ این کتابِ قطور اختصاص یافت؛ و در واقع تردیدی نیست که این ماهها، از مرحلهٔ پیریزیِ استخوانبندی تا پوشاندنِ جامهٔ نهایی، به استثنای آن واقعهٔ هولناک، شادترین ایامِ زندگیِ این آفرینندهٔ تیرهبخت بود.
این کتاب با آن دوریگزینیِ سرد و روشنفکرانهاش، وقتی لویی آن را در کسوتِ طبع دید، همانقدر برایش جذاب بود که برای عامهٔ مردم؛ و او با عزمی راسخ دستبهکار شد تا خونی گرم در رگهای شخصیتهایش جاری کند و به کتابِ بعدیاش، افزون بر سبک، ریتمِ زندگی را نیز ببخشد. بارِ دیگر روشنفکران زبان به تمجیدش گشودند، اما باز هم از مقبولیتِ مردمی دور ماند؛ مقبولیتی که او، به حکمِ تعلق به دموکراسیِ روشنفکری، آن را بس والاتر از تحسینِ آن اندکشمارانی میدانست که با نوشتن در بابِ آفرینندگانِ هنر به شهرتی ناچیز بسنده میکنند، یا حتا والاتر از خودِ هنرمند. او مصمم بود که مخاطب را مسحور کند و توهمی بینقص بیافریند. از اینکه بدل به بتِ یک «فرقه» شود بیزار بود و آنگاه که دید به او به چشمِ نویسندهٔ «ادبیاتِ فاخر» مینگرند، گریست. اما بیش از هر چیز، مشتاقانه در پی آن مستیِ آفرینش بود که در آن، آگاهی از خویشتن محو شود؛ همان قدرتی که خودش آن را چنین توصیف میکرد: تواناییِ نگاشتنِ کتابی که با مغناطیسِ پرشورِ جان شارژ شده باشد. او همواره، علیرغمِ عشقِ وافر به کارش، احساس میکرد که به سردی و دقتِ یک ریاضیدان است. با این حال، پیرنگهای پیچیدهاش را با سهولتِ تمام میبافت. برای آنان که در نشریات دربارهاش جستار مینوشتند، دیگر هیچ شبیهی در استعدادِ او نبود، همانگونه که در بینشِ روانشناختی و سبکِ بینقصش جای هیچ تردیدی نمیماند.
لوییِ بیچاره! به تشویقِ دوستِ مضطرب و کارآزمودهاش، مسیو سزار دوپون، تلاشی وسواسگونه به کار بست تا دلباختهٔ دخترکِ کلاهدوزِ فرانسوی شود؛ اما این هنرمندِ جوان، که اگر در قرونِ وسطا میزیست بیشک راهب میشد و میراثی گرانبها از نسخههای مذهبنما برای صومعهاش به جای میگذاشت، در عرضِ یک ماه با پوزشهایی ذلیلانه به آغوشِ هنرش بازگشت، دندان بر جگر فشرد و تمامِ آن ماجرا را برای کتابِ بعدیاش کالبدشکافی کرد؛ و «سلست» را، در مقامِ کانونِ یک جنایتِ شیطانی، با تمامِ ابعادی که برای زنی از سنخِ او عادی یا غریب بود، به تصویر کشید. این رمان، که خودش آن را بدترین اثرش میانگاشت، در کمالِ انزجارِ او به محبوبیتِ خاصی دست یافت و خبرنگاران به آستانهاش هجوم آوردند. سانفرانسیسکو که پس از نخستین علقهٔ ملایمش، او را به طاقِ نسیان سپرده بود، اکنون به اهمیتِ خویش پی برده بود و برای باریابی به حضورش، به مسیو دوپون، که آشنایانی فراتر از کلونیِ فرانسویان داشت، متوسل میشدند. اما لویی هیچکدام را نمیپذیرفت. او به نوشتنِ رمانهایش ادامه داد، نیمهشبها به پیادهروی میرفت و جز برای بازدید از کتابفروشی یا نشستن در انتهای یک لژ در تئاتر، هرگز خانه را ترک نمیکرد؛ و در زادگاهش، به معنای واقعی کلمه، هیچکس را نمیشناخت مگر مادام دوپونِ پیر، پسرش و دو خدمتکارِ قدیمیاش، فیلیپ و سرافین. پس از رمانِ هفتمش بود که احساس کرد به تکرار درافتاده، از نفسِ نوشتن لذتِ کمتری میبرد و پیوندش با دوستانِ شفیقش، یعنی روشنفکران، در حالِ گسستن است؛ آن وقت بود که طبقِ عادت، رنجِ عزیمت به نزدِ مسیو سزار را بر خود هموار کرد.
آنها در عمارتِ دیرپایِ دوپون در «نوب هیل» شام خوردند؛ خانهای که همچون خانهٔ بیپیرایهترِ خانوادهٔ «باک»، در دورانِ طفولیتِ شهر بنا شده بود. از آنجا که مادام به علتِ ابتلا به آنفلوانزا در بستر بود، تنها بودند. مسیو سزار طبقِ معمول در کلوبش پذیرایی میکرد و برای زندگیِ مجردیاش، سوئیتِ مجللی در آپارتمانی گزیده داشت که هموطنی آن را اداره میکرد، اما همچون فرزندی منقاد، چنین وانمود میکرد که هر شب ساعتِ شش شام را با مادرش تناول میکند، فارغ از آنکه ساعتِ هشت کجا بر سفره مینشیند.
ساعتی پس از شام، لویی در کتابخانه قدم میزد و حدیثِ نفس میکرد، در حالی که مسیو سزار در اعماقِ صندلیاش در دودِ سیگار غرق بود. این دردِدلها که لبریز از خشم بر محدودیتهای خویش، انزجار از منتقدانی که شکستخوردگانی چون او را تحسین میکردند و نفرین به سرنوشت بود—که چرا اهریمنِ روایتگری را در ذهنی کاشته بود که میبایست صرفاً علمی میبود و سپس قدرتِ بخشیدنِ نبوغ به استعدادش را از او دریغ کرده بود—تقریباً هر هفت ماه یکبار تکرار میشد و مسیو سزار همواره با نگرانی و همدلیِ عمیقی گوش میسپرد. او لویی را دوست میداشت؛ لویی که سرشتی شیرین داشت و بیگزندترینِ خودشیفتهها بود، اما سزار کمکم او را ناامید مییافت. با این حال، امشب، کورسوی امیدی را پذیرا شد.
ناگهان گفت: «سلست یک شکست بود. دیگر فایدهای ندارد که سراغِ این سنخ چیزها بروی. اما تو باید زندگی کنی. من ضیافتِ شام با یک مهمانِ بلندپایهٔ خارجی در کلوب را به خاطرِ تو رد کردم تا بگویم که اصرار دارم یک شانسِ دیگر به خودت بدهی.»
لویی فوراً گوشبهزنگ و بدگمان شد: «چه شانسی؟»
«برت را به یاد داری؟»
«برت—برادرزادهات در نوییی؟»
«آه—پس یادت هست، هرچند خیلی کم به خانهٔ برادرم میآمدی.»
«او دخترانی داشت که دیگر بزرگ شده بودند و من از آنها واهمه داشتم، چرا که غریزههای بیرحمانهشان با کمروییِ من تحریک میشد. اما برت در آن زمان طفلی خرد بود، بسیار زیبا و بسیار مهربان. گاه در باغ با او بازی میکردم.»
«دقیقاً. برت حالا بیستساله است، بسیار زیبا، بسیار سرزنده—و یکی از ستایشگرانِ بزرگِ مسیو لویی باک، رماننویسِ شهیر.»
مردِ جوانِ فرانسوی به مردِ سالخوردهٔ فرانسوی خیره گشت: «میخواهید با
«بهخاطر خودت. اما برای او... وصلت با نابغهای که هنر، این معشوقهی خونآشام، تمامِ وجودش را بلعیده است... آری، سرنوشتِ زنان چنین است که اگر ما را به مسلخ نبرند، خود به قربانگاه میروند. و تقدیرِ برت نیز تقدیری خُرد و ناچیز نخواهد بود. یقین دارم که تنها اوست که میتواند آتشِ عشقی جنونآمیز را در جانت برافروزد.»
«دیگر هرگز او را نخواهم دید. آن اشتیاقِ دیرین به پاریس در من مُرده است. چه تفاوت میکند مردی شکستخورده کجای این خاک بخزد و روز بگذارند؟ از این گذشته، روزگاری در رویای آن بودم که در قامتِ یک استاد به پاریس بازگردم، نه در هیئتِ صورتگرایی صِرف که تنها مُهرِ تأییدِ عتیقهشناسان را بر پیشانی دارد.»
«او را همینجا ملاقات خواهی کرد.»
«در اینجا؟»
«فردا از راه میرسد.»
«پس تمامِ اینها را از پیش و با نقشهای از پیش طراحیشده چیدهاید؟»
«این تنها رویایی است که وعدهی تحقق یافته است. برادرم تا همین دم سرِ باز زدن داشت و رخصت نمیداد برت تن به این سفرِ دور و دراز بسپارد. اما همراهان و دوستانی در راه بودند؛ پس این حکمِ تقدیر است، پسرم. بکوش تا دل به او ببازی؛ آن هم دلبستگیای از سرِ جنون! منی که بارها طعمِ عشق را چشیدهام، به تو اطمینان میدهم که این سُکر و مستی، که مردانِ دونمایه را تنها به سرودنِ چند بیتی وامیدارد، باید چنان انگیزانندهای باشد که قریحهی بزرگ تو را به غایتِ تجلیاش برساند.»
«اما ازدواج!» لویی را سرمایی گزنده فراگرفت. «زنی در خانهی من؟ اوه، نه، مسیو سزار؛ من از این وضعیت و از او بیزار خواهم بود.»
«نه اگر دوستش داشته باشی. و برت از ظرافت و تلوّنی دلپذیر بهرهمند است.»
«او بسی بهتر از من است. من شوهری نفرتانگیز خواهم شد.»
«بگذار او از تو یک شوهر بسازد.»
لویی دوباره در بهت و سردی فرو رفت. «میخواهید با او دیدار کنم، با او سخن بگویم و پیوندی میانمان برقرار شود؟ خدای من!»
«منظورم این است که فردا سری به خیاطم بزنی. مادرم شامگاهِ جمعه برت را به انجمنِ "کلونی" معرفی میکند. برجستهترین اعضا حضور خواهند داشت؛ از بانکداران و روزنامهنگاران گرفته تا بازرگانان و صاحبنظرانِ هر رسته. پس از ضیافتِ شامِ بیست و چهار نفره، جوانترها برای رقص میآیند. میتوانی از رقص بگریزی، اما در وقتِ شام، در کنارِ برت خواهی نشست.»
این بار لویی در جای خود خشکش زد: «اما نه! هرگز!»
مسیو سزار برخاست و با وقاری تمام، دست بر شانهی دوستِ جوانش نهاد. «بهخاطر هنرت پسرم، بهخاطر استعدادِ ایزدیات. برای هر دوی اینها جانت را فدا میکردی، مگر نه؟ یک سالِ دیگر مداومت در این زندگیِ غیرطبیعی، قریحهات را به سترونی میکشاند. و در آن سالهای مدید که پیشِ رو داری، چه جایگزینی برای تو متصور است؟ ذهنِ تو همین حالا به محرکی قدرتمند نیاز دارد. جام به لبانِ تو نزدیک شده است. جرعهای برمیگیری یا آن را واژگون میکنی؟»
لویی در حالی که دندانها را بر هم میسود، گفت: «اگر در توانم باشد، آن را سر میکشم، چرا که سخنِ شما حق است؛ اما ترجیح میدادم شوکران بنوشم.»
لویی در کنارِ پنجرهی اتاقِ خوابش نشسته بود؛ ماه بر فرازِ آسمان بود و شب، زلال و بیابر. شهری که غالباً مِه تا بر روی سنگفرشهایش پایین میخزید و سکوتِ خفقانآور و شبحوارش تنها با مویهی درختانِ اکالیپتوس میشکست، با تمامِ خطوطِ خاکستری و ملالآورش زیر پای او گسترده بود. اما او به شهر نمینگریست، هرچند برای نخستین بار متوجه حضورِ عظیم و درهمتنیدهی آدمیان در زیر آن سقفهای زشت شده بود؛ نه به شهر چشم دوخته بود و نه حتی به زیباییِ سرکش و بلندِ "توئین پیکس"؛ در عوض، نگاهش را بر "صلیبِ کالواری" دوخته بود، بر همان تپهی استخوانی که بر فرازِ گورستانهای "لُن مانتین" قد برافراشته است. صلیب، سیاه و خشک و بیروح به نظر میرسید، مگر آنگاه که شبحی از مهِ دریا برگردش میپیچید. نمادِ صلیب با احوالِ امشبِ او سازگار بود؛ چرا که نه احساسی رمانتیک در دل داشت و نه خیالش به پرواز درآمده بود، بلکه ترسی عمیق و اندوهی غلیظ تمامِ وجودش را انباشته بود. ایمانی که در کودکی با آن پرورش یافته بود، سالها پیش از کف رفته بود و حالا صلیب برای او چیزی نبود جز نمادی از مصلوب شدن.
نگاهش از صلیب پایین لغزید و به تودهی تاریکِ گورستانِ کاتولیکها رسید، جایی که پدر و مادرش در آن خفته بودند. اگر توانِ نویسندگیاش را از دست میداد، همانطور که مسیو سزار بیرحمانه پیشبینی کرده بود، هیچ نیرویی در هیچیک از دو جهان نباید او را محکوم به زندگی میکرد. به "کوهِ لُن" میرفت، خود را در سردابِ خانوادگی حبس میکرد، بر سنگها میخفت و یا زهر مینوشید یا رگهای مچِ دستش را میگشود. این تصویرِ رنجور و بیمارگونه پیش از این نیز برایش جذبه داشت، اما هرگز تا امشب چنین موذیانه به جانش چنگ نینداخته بود؛ هرگز روحش تا این حد، همچون هفتهی گذشته، بهطور مستمر در نقطهی صفرِ استیصال نمانده بود؛ هرگز اندوهش اینگونه با ترسی تیره و تار درنیامیخته و با وحشت پارهپاره نشده بود.
با وجودِ خجالتی بودنش و بیزاریاش از زنان، او نه تنها خود را برای مصیبتِ دیدار با برت دوپون آماده کرده بود، بلکه خویشتن را تا حدِ میلی واقعی برای عاشق شدن بالا کشیده بود؛ تا آن احساسِ عظیم را از نقطهی آغاز تا اوجش تجربه کند و سیلابهای عمیق و خلاقهی نبوغش را رها سازد. حتی برای یک لحظه هم امید نداشت که آن زن با او ازدواج کند. برعکس، آنچه بیش از هر چیز میجست، این بود که برت با او بازی کند، افسونش نماید، او را به دلدادهای ابله و دیگی جوشان از شور و شهوت بدل سازد و بعد، تحقیرش کرده و او را به شکنجههای اهریمنیِ یک عاشقِ ناکام محکوم کند.
شش ماه پشتِ میزِ کار، با شور و عذابی که با دقت در جانش نگاه داشته بود، و بعد، شهرتی جاودانه!
لویی، که مردی بسیار صادق بود و تا آنجا که یک نویسنده میتواند، از کبر و غرور تهی، مدتی بود که همراه با منتقدانش و مسیو سزار به این باور رسیده بود که تنها پس از خلقِ اثری سترگ، و احتمالاً تراژیک، است که استعدادهایش به کمالِ غایی میرسند. آن ماجراجوییِ تکاندهنده و روحبخش، میتوانست آن رخوتِ عجیبی را که بر قلمروهای ناشناختهی نبوغش سایه افکنده بود، برای همیشه براند.
از همین رو بود که لوییِ بیچاره راهیِ دکانِ خیاطِ آن استادِ سختگیر شد و جمعهشب، در حالی که قلبش بهشدت میکوفت و زانوهایش میلرزید، اما دندانها را بر هم میفشرد و تمامِ وجودش لبریز از امیدی مستأصل بود، از تپه بالا خزید. حاضر بود خود را در آتش بسوزاند. در پسِ ذهنش، طرحهای داستانیِ دیگری در جریان بود؛ ظریف، پیچیده و حیاتی، که نویدبخشِ شخصیتهایی با اصالت بود، اما هنوز بیش از حد مهآلود بودند و دیر به قالب میآمدند. در حالتِ عادی، پیرنگهای او همچون اشجارِ زمستانی در برابرِ آسمانی یخزده، خطوطی بُرنده و واضح داشتند. اما حالا! حالا باید روحش را از ریشه برمیکند و رگهایش را با آتش میآکند، وگرنه این انگارهی نو چنان پیشپاافتاده جلوه میکرد که ترجیح میداد آن را به "کوهستانِ لُن" ببرد و خود را همراه با آن در خاک سرد مدفون کند.
خانهی دوپون در فرازی بلند، بر فرازِ آن بریدگی قرار داشت که از دامنهٔ تپهای ناهموار، خیابانی آرام برای متمولان ساخته بود. وقتی لویی به پلههای بلند و سرپوشیدهی بیرونی رسید که از خیابان به خانه راه میبرد، آخرین اتومبیل در حالِ دور شدن بود. او با درنگی بیشتر از آن دهلیزِ عمودی بالا رفت، به این امید که وقتی میرسد، مهمانان در اتاقِ غذاخوری باشند و او بتواند نامحسوس به جایگاهِ خویش بخزد.
ژان ماری، پیشخدمتِ پیر
لحظهای که مادام دوپونِ پیر، که در جامهٔ زربفت و کلاهگیسِ جدیدش شکوهی یافته بود، او را دید، پیش از آنکه مسیو سزار فرصت یابد او را به آن «جماعتِ» مشتاق معرفی کند، ایشان را به سوی اتاق غذاخوری راهنمایی کرد. این پیشامد، لوئی را چنان آرام کرد که گویی به مرزِ بهجت رسیده است؛ حتی پس از آنکه گردِ آن میزِ بلند — که با ظروف نقرهٔ موروثی و بلورینههای مادام آراسته شده بود — نشستند، تنها چند کلمهای با همراهش رد و بدل کرد و در همان حال، پنهانی به برانداز کردنِ زن جوانی که در سمت چپش نشسته بود، مشغول شد. مادموازل برت که به همراهِ میزبان به اتاق آمده بود، با شوری تمام با مسیو ژول کنستان، بانکدار جوانی که روبرویش نشسته بود، گفتگو میکرد.
لوئی با لذتی وافر دریافت که زیباییِ او از حدِ تصور فراتر است و دانست که مسیو سزار تعمداً آن همه اشتیاق را پنهان کرده بود. بیشک، اینکه خود به کشفِ زیباییِ این دختر نائل آمده و او را تافتهای جدابافته یافته بود، لرزهای از رضایتی خالص در وجودش برانگیخت. مادموازل برت شاید به اندازهٔ غالبِ زنان فرانسوی مصلحتاندیش بود، اما سیمایی رمانتیک، پرشور و پر رمز و راز داشت. پلکهای سنگینِ چشمانِ قهوهای و درشتش، به نگاهِ او ژرفایی بخشیده بود که گویی شرارههایی گداخته در آن سوسو میزد. موهای قهوهای و نرمش، که تیره اما سرشار از تلالو بود، بر فرازِ سرِ کوچک و مغرورش جانی گرفته بود. بینیِ ظریف و متکبری داشت و دهانی سرخ و کودکانه که دندانهای سپید و ردیفش در میانِ آن میدرخشید. رنگِ چهرهاش به زیتونی و ارغوانی میزد و اندامِ بلندش چنان گرد و منعطف بود که آن را با غرور و وقاری تمام نُزهت میبخشید. تضادهای موجود در آن چهرهٔ وسوسهانگیز، بر این مردِ زودآتشگیر تأثیری عمیق نهاده بود.
تنها زمانی که نیمی از ضیافتِ شام سپری شده بود، لوئی با تکانی که رنگ از رخسارش پراند و او را به سپیدیِ رقیبش، مسیو کنستان، درآورد، دریافت که نه حسادت میکند و نه هیچیک از دیگر شور و هیجاناتِ تند و تیز در او زنده شده است. او به نوبت با مادموازل برت و آن دوشیزهٔ محجوب در سمت راستش همسخن شده بود و هر دو به یک اندازه برایش جذبه داشتند. او نیک دریافت که این زنِ جوان که برای وی در نظر گرفته شده، هوشمند است و گرمایی دلپذیر از خود ساطع میکند؛ افزون بر این، او هم دلبری میدانست و هم صداقتی تردیدناپذیر داشت. هر مردی گردِ آن میز، گردن میکشید تا نگاهی به او بیندازد و مسیو کنستان چنان مینمود که انگار آماده است دوازده نوبت دوئل کند.
و او، لوئی باک، هیچ حسی در دل نداشت! …
در حالی که به تابلوی «جلجتا» خیره شده بود، ذهنش در میانِ وقایعِ هفتهٔ گذشته پرسه میزد. او مادموازل برت را هر روز دیده بود. در دو نوبتِ جداگانه، در کتابخانهٔ دوپون، تنهایی با او به گفتگو نشسته بود. هر روز بیش از پیش از او خوشش میآمد و تحسینش میکرد. او را سرشار از دقایقِ غافلگیرکننده و ظرافتهای طبع یافت؛ چنین به نظرش میرسید که دقیقاً چنین زن جوانی در دهلیزهای تاریکِ ذهنش گام میزده و بیصبرانه در انتظارِ فراخوانِ او بوده است؛ و بهراستی که در مقامِ همسر، بینظیر میبود.
اما او همسر نمیخواست. او تشنهٔ عشقی سترگ بود، و هیچ نشانهای از آن در وجودش پدیدار نمیشد. ذرهای میل در خود نمییافت که او را از آنِ خود کند. البته تنها یک تبیین برای این حال وجود داشت: او از تجربهٔ آن شور و اشتیاقهای عمیق و جانکاهی که هر مردِ متعارفی دستکم یک بار در زندگی میچشید، عاجز بود. او چیزی نبود جز عقلِ محض، با لکهای تباه در آنجایی که میبایست تخیل جوانه میزد، یعنی به جای همان تکانههای غریزی که مردان را به مطرودانِ اجتماعی و دردمندان بدل میکرد. در غیر این صورت، میبایست دیوانهوار مجذوبِ برت دوپون میشد. زیبایی و جاذبهٔ او حتی فراتر از کلونیِ فرانسویان زبانزد شده بود. برای او، یا باید برت میبود یا هیچکس دیگر. و دریغ که نه برت در میان بود و نه هیچکسِ دیگر…
وقتی ساعت یک ضربه نواخت، مهتاب، شهرِ خفته را در سیمابِ خود غرق کرد. از میانِ آن تودهٔ عظیمِ فرودست، در حالی که تخیلش در رویاها رها شده بود، اندیشهای جسورانه جوانه زد، به بالا پر کشید و به ذهنِ آسودهٔ لوئی رخنه کرد. نوکِ آن اندیشه، چون تیری، بر نشان نشست و لرزید. خودِ لوئی نیز لرزید، اما از بیم. او از عشق و زن، جز آن ماجرای کوتاه و سطحی با سلست، هیچ شناختِ شهودی نداشت، اما در بابِ هر دوی آنها، دانشِ انباشتهٔ استادان و بصیرتِ یک نابغه را دارا بود.
شب بود—شبی زیبا و خیالانگیز. برت همیشه زیبا و اغواگر بود؛ پس در رهاییِ خواب، در چه حالتی میبود؟ اگر میتوانست پنهانی به اتاقش بخزد و بر آن زیباییِ ازخودبیخودگشته چشم بدوزد، آیا حتمی نبود که همچون هر مردِ عادیِ دیگری مبهوت و تسلیم شود؟ تا برای چند لحظهٔ تکاندهنده، تحقیرِ او را به مبارزه بطلبَد و سپس، راندهشده و کاملاً سودایی، بیرون بدود و تا سپیدهدم بر کفِ اتاقش زاری کند! او با چشمانی مسحور به تختههای اتاقِ زاهدانهاش خیره شد؛ … که آنجا به خود بپیچد، با مشت بر زمین بکوبد و همچون فرانسویِ اصیلی اشک بریزد… و میدانست که او امشب به سببِ خستگی از خوشگذرانیهای بسیار، زود به بستر رفته است.
او سبکبال از پلهها فرود آمد و بیصدا از خانه بیرون زد، هرچند خدمتکارانش در انتهای عمارت در خوابی گران بودند. حتی بر فرازِ تپه نیز نه پاسبانی دیده میشد و نه رهگذری گذری. میدانست که سانفرانسیسکو حیاتِ شبانهای پرهیاهو دارد، اما در این ساعت، محلههای مسکونی همچون گورستانی خاموش بودند.
در حالی که با شتاب در خیابان «تیلور» قدم میزد و از کنارِ عماراتِ ثروتمندان میگذشت تا به ردیفِ خانههای قدیمی که بالای «کات» بنا شده بودند برسد، با کسی برخورد نکرد. وقتی به یکقدمیِ عمارتِ دوپون رسید، طنینِ تاکسیای را در پشتِ سرش شنید و بیدرنگ به پناهِ دیوارهای پلههای سرپوشیده خزید. تاکسی در برابرِ خانهٔ روبرویی بازایستاد؛ مردی با کیفی سیاه بیرون پرید و بیدرنگ راهش دادند.
پزشک بود لابد؛ اما لوئی در کمالِ شگفتی دریافت که چیزی شبیه به هیجان را تجربه میکند. اگر دیده میشد، بیگمان تحویلِ پلیس میگشت. از این رو، این لحظهای از خطرِ واقعی بود و وقتی دریافت که دارد از این وضعیت لذت میبرد، نزدیک بود بلند بخندد. بارها با دقیقترین تحلیلها، آن حسِ هراس در لحظاتِ احتضارِ راز — حتی آن لرزشِ ظریف در اعصاب — را توصیف کرده بود؛ اما او در جستجوی احساسی بود که شور و اشتیاقش را از بند رها کند. او با سبکی از پلهها بالا رفت و حتی این فکرِ مضحک را که گویی دارد نقشِ سارقِ خانهٔ خویش را بازی میکند، از سر راند. وقتی به تراسِ بالایی رسید، کفشهایش را درآورد و آنها را به «پاگودای» کوچکی در پشتِ خانه برد؛ احتمال میداد که مجبور شود از طریقِ خیابانِ «جونز» به فوریت بگریزد. پیش از آنکه پناهگاهش را ترک کند، با احتیاط به بیرون نگریست؛ اما خانههای همسایه در سیاهی غرق بودند و در پسِ پنجرههای کتابخانهٔ دوپون، ردیفی از درختانِ بلندِ اکالیپتوس به هیئتِ بادشکن کاشته شده بود. لوئی قصد داشت از یکی از پنجرههای کتابخانه وارد شود، چرا که میدانست چفتش معیوب است؛ حافظهٔ ژانماری دیگر پیر و گسسته شده بود.
پنجره را بیهیچ دشواری بالا زد و به درون خزید. اتاق در تاریکیِ مطلق بود و انباشته از اثاثیه. بر پایهای، گلدانی قرار داشت که متعلق به ناپلئون بود و برای پیشگیری از آسیبِ زلزله، با سیم مهار شده بود. اما لوئی تمامِ زوایای آن اتاق را میشناخت؛ بدون آنکه به صندلیای برخورد کند، در طولِ اتاق پیش رفت و در را گشود.
در راهرو نوری کمسو میتابید. با دقت گوش خواباند، در حالی که خطر دقیقاً در همین نقطه نهفته بود. اگر مادام کوچکترین نغمهای میشنید، زنگ اتاق خدمتکاران در طبقهٔ زیرشیروانی را میزد. پاورچین، پاورچین، تا دم در او پیش رفت. مادام آرام میخرخراند. لویی با همان نرمی، به سوی اتاقی که در فاصلهٔ سه متری راهرو قرار داشت، قدم نهاد و دستگیره را چرخاند. در باز شد و او وارد اتاقی شد که برت دوپون در آن میخست. دختر جوان، سازگار با بهداشت مدرن، پنجرهای کاملاً باز داشت؛ نور درخشان ماه به درون میتابید. لویی، در حالی که قلبش میتپید، اما ذهنش سرد و دستانش آرام بود، به سوی تخت رفت. برت در خواب، بازوهایش به دو طرف باز شده و سرش به عقب افتاده بود، گویی آگاهانه میخواست خطوط کلاسیک زیر پوست سفتش را به نمایش بگذارد. موهای تیره و باشکوهش بر بالش پخش شده بود.
تصویری مسحورکننده میبایست میبود، اما به دلایلی اینچنین نبود. لحظهای پس از آن، لویی که با چشم تیزبینش جزئیاتی را نمیدید، نقص کار را درک کرد. چهرهٔ کلاسیک دختر جوان از خواب کمی پف کرده و رنگپریده بود؛ لبهایش متورم شده بود و با هر بازدم منظم، هرچند بیصدا، باد میکرد.
با این حال، او برت بود و خواب میدید. اینجا اتاقخواب او بود، خلوتگاه باکرگیاش که هیچ مردی به آن دست نیافته بود. او در چنگال لویی بود. پس چرا آن مستیِ حواس، آن خشم مهارناپذیر مردانه که هر جوان خونگرم فرانسویای را به وجد میآورد، حس نمیکرد؟ نمیکرد. او تنها با انزجار به آن زیباییِ تقلیلیافته خیره شد. روح هنرمندش در درونش پیچید. به جای آنکه احساسات یک عاشق بیرحم را تجربه کند، ذهنش از خشم نسبت به او و به خود سیاه شد. بیدلیل از او متنفر شد، چون ناامیدش کرده بود، چون نتوانسته بود یخ خونش را ذوب کند. این آخرین باری بود که او را میدید. فردا دوباره خود را حبس میکرد و با تلاشی عظیم در ارادهاش، مغزش را مجبور میساخت تا گنجینههای پنهانش را بیرون آورد.
او برگشت تا اتاق را ترک کند، اما شانههایش را بالا انداخت و این بار مخفیانهتر به تخت نزدیک شد. چرا ترسی به دلش نیندازد؟ این میتوانست نکتهای مثبت در کارنامهٔ این شکست باشد؛ شکستی که، همانطور که با اشمئزاز میاندیشید، توهینی به بهترین دوستش بود. او میخواست دختر را باور کند که در حال قتل است و سپس، در حالی که او هنوز از ترس و تپش قلب قادر به فریاد زدن نبود، جانش را بگیرد.
اولین ایدهاش این بود که دستهایش را دور گلوی او فشار دهد و آرام خفهاش کند، نه آنقدر که ردی به جا بماند، بلکه به اندازهای که دختر از ترس دست و پا بزند و به خود بپیچد. اما در این صورت او را میدید؛ او حتی کلاهش را هم سرش نکرده بود. بالشی را که دختر روی زمین انداخته بود برداشت و بر صورتش فشار داد. دختر ناگهان به پایین تکان خورد و صدای غړغری از گلویش بیرون آمد. مرد فشار را بیشتر کرد و با چشمهایش فاصلهٔ در را اندازه گرفت. اما آن صدای غړغری تأثیری عجیب بر او گذاشت؛ دلش میخواست آن را متوقف کند.
ناگهان فهمید که دختر بیدار شده است. او نه تنها سعی کرد به بالا بپرد، بلکه دستهای نیرومندش با سراسیمگی بالشت را چنگ زدند. مرد به بازوهای او فکر نکرده بود، بلکه به آن دستهای خوشفرم و قوی که تحسینشان کرده بود، میاندیشید. با جهشی سریع و گربهوار بر سینهاش پرید و زانوهایش را محکم بر ریههای او فشار داد؛ دستهای دختر را با یکی از دستهایش گرفت و بازوی دیگرش را بر بخشی از بالشت که بینی و دهان او را میپوشاند، فشار داد. خون به سرعت در رگهایش جاری شد. سرش سبک شد و پر از صداهای دلپذیر. ناگهان دری یافت که بدن منقبض، قوی و جوان دختر در حال شل شدن است و چنان شادی عمیق و کاملی را حس کرد که میتوانست با صدای بلند، ورود روح و شور و اشتیاق آزاد شدهاش را فریاد بزند؛ اکنون که سرانجام آن سدهای یخی را در هم شکسته و وجد خود را در این عمل والا یعنی گرفتن جان یک انسان یافته بود.
چرا که لویی هدف اولیهاش را که صرفاً ترساندن بود، فراموش کرده بود. ادبیات در ذهنش ناگهان به شکل شخصی و دستوری درآمده بود. او به اندازهای بیرحم بود که هر مردی را در لحظهٔ تلاقی میل برتر و فرصت میدید، چه این شهوت برای زنی باشد و چه دشمنی در میدان جنگ. او قصد داشت برت دوپونت را بکشاند و مرد فریادزنی که در درونش میجوشید را کاملاً ارضا کند. این، لحظهٔ او بود. او ذاتاً آدمکشی نبود و اگر این مجموعهٔ شرایط تقدیرگونه پیش نمیآمد، به عنوان یک بورژوا کوچک میمرد؛ ماشینی ادبی که تسلطش بر استعدادهایش به شکنندگی خوانندهای بود که هرگز صدایش را بهدرستی تنظیم نکرده بود.
سرانجام جسد، بیحال و شل شد. میخواست بالشت را بردارد، اما روح هنرمندش تکان خورد و با خشم اعتراضی کرد. دست نمناک را بلند کرد و نبض را گرفت. او متوقف شده بود. قلبی که برای لحظهای گوشش را بر آن گذاشت نیز همانگونه بود.
اگرچه هنوز شور و غوغای وجدآمیز در رگهایش جاری بود، ذهنش به هیچوجه آشفته نبود و اقدامات بعدیاش را با همان انسجامی هدایت میکرد که گویی پشت میزش نشسته و قلمی در دست دارد. پشت درِ اتاق مادام گوش داد. او هنوز با ریتمی منظم خواب بود. کشوهای میز توالت و کمد را باز کرد و محتویاتشان را بر کف اتاق پخش کرد. در یکی از قسمتهای میز، تودهای از سکههای طلا و اسکناس یافت. طلاها را در جیبش گذاشت و کشو را باز رها کرد. جعبهٔ جواهرات برت را در کشوی دیگری یافت، چند الماس را از آن بیرون کشید و سنجاقسینهای را از پنجره به بیرون پرت کرد.
درست هنگامی که میخواست اتاق را ترک کند، تکانهای ناگهانی و متفاوت به سوی درِ اتاق مادام حس کرد. اما او پیش از هر چیز هنرمندی بود. چرا باید تجربهای عظیم را با اشتیاقی که احتمالاً رو به افول بود، تکرار کند؟ در این مسیر، خطر هولناکی نهفته بود: خود را پشت میز میدید و قلمی را به حرکت درآورد که سنگین از واکنش بود، در حالی که باید با آتش میسوخت.
از میان خانهٔ ساکت بازگشت و همانطور بیصدا که آمده بود، از آن خارج شد. در پاگودا، بند کفشهایش را درست بست تا مبادا کشیده شدن بندها مانع پیشرفت او شود یا جلب توجه کند.
و سپس صدایی شنید که از سمت خیابان، پا به پا از پلهها بالا میآمد. معلوم بود پلیس است! در یک چشم به هم زدن، از ورودیِ مربوط به فروشندگان در حصار پشتی بیرون زد، از کوچهای باریک پایین رفت و به خیابان جونز چشم دوخت. خلوت بود.
مه از اقیانوس آرام هجوم آورده بود. در راه بازگشت به خانه با کسی برخورد نکرد. پنجرههای خانهاش هنوز سیاه بود. با پنهانکاری زنجیری را که خدمتکارانش اصرار داشتند ببندد، سر جایش برگرداند، سپس گازِ کتابخانهاش را روشن کرد و تقریباً پروازکنان به سمت میزش رفت. هشت ساعت پس هنوز همانجا بود و خدمتکاران قدیمیاش، در حالی که میگریستند و میلرزیدند، از تلاش برای اینکه او را به حرف آوردند دست کشیدند. در سه ماه بعد، میتوانست تصور کند که او در بلندترین قلههای سیراها در انزوا به سر میبرد.
لویی، پس از بیست و چهار ساعت خواب عمیق و بازیابندهای که همیشه پس از اتمام یک کتاب بر او میآمد، با همسرایی آشنا بیدار شد: صدای جیرجیر درختان اکالیپتوس، بوق مه سوسالیتو و چکچک منظم مه روی شیشههای قدیمی پنجرهاش. اما او با چیزی بیش از واکنشهای معمول پس از یک دورهٔ طولانی در دنیای تخیل، به زندگی شخصیاش بازگشت؛ افسردگیاش چنان شدید بود که خوشبختی الهیِ سه ماه گذشته را از حافظهاش پاک کرده بود.
سپس، نه به آهستگی، بلکه با آنیتی سهمگین و ناگهانی، حقیقت بر او مکشوف شد. مسئله این نبود که در جذبهی آن عمل، از خاطر برده بود برت دوپون را خفه کند، بلکه واقعیتها و حتی وجودِ خودش، برای مدتی از میان برخسته بود. اکنون، در فتور و خمودگیِ عمیقِ اعصاب، پس از آن سرمستیِ دیرپایِ آفرینش، چنین میپنداشت که در ورطهای از هول، بیامید و بیانتها، فرو میغلتد. و اگرچه از کردهی خود پشیمان نبود، چرا که شاهکاری به جهان بخشیده بود، و نه حتی از این بابت که دیگر آن دخترِ زیبا را نخواهد دید، اما شفقت و ترحمی عاطفی نسبت به او در دلش جوانه زد که مایهی غافلگیریِ خودش شد. هرچه باشد، او هنرمند بود و به آن دختر دینی بسیار داشت.
لحظهای بعد، گویی چیزی نمانده بود فریاد برآورد. صدای گامهایی سنگین از روی پلهها به گوش میرسید. قدمها به طرزی شوم، کند و حسابشده بودند... چرا پیش از این به او ظنین نشده بودند؟... آیا مسیو سزار از نفوذش بهره جسته بود؟... او نیز به نوبهی خود هنرمند بود... زیرِ روانداز خزید... در گشوده شد. صدای جیرجیرِ ظروف را شنید. سرافین هرگز رخصت نمیداد او بیش از بیستوچهار ساعت بدون غذا در خواب بماند.
همانطور که در تخت مینشست، لبخندی بیرمق به خدمتکارِ وفادارش زد و موهایش را مرتب کرد: «صبحت بهخیر پیرزنِ من؛ یا شاید هم عصر است؟ چه نیکوست که باز به آن سلامتِ عقل بازگشتهام تا دستپختِ بینظیرت را قدر بشناسم.»
در چهرهی پیر و پُرآژنگِ سرافین نیشخندی نقش بست: «آه مسیو، خرسندم که حالتان بدتر نشده است. اما افسوس که بسی رنگپریده و رنجور شدهاید! هرچند، به نام تمام مقدسان، مگر جز این هم ممکن است؟»
لویی با دستی استوار قهوه را ریخت و دستور داد: «نرو. اخبار را برایم بگو. مسیو سزار در چه حال است؟ و مادام دوپون؟ و مادموازل برتِ دلربا؟ به خدا سوگند از روزی که نوشتنِ کتابم را آغاز کردم، یکسره از یاد برده بودم که وجود دارند.»
«اووه مسیو! ای خدای من!» سرافین میکوشید اشکی از مجاریِ پیرِ چشمانش بیرون بکشد و تنش را میلرزاند، اما غریزهی خبرچینی در ذهنِ پیر و پویایش، شمهای از تحقیر را حس کرد و تکاپویش برای اندوهی دیرهنگام فروکش کرد: «من... من... زنِ پیرِ احمقی هستم... فراموش کرده بودم که شما از هیچچیز خبر ندارید...»
«هیچچیز نمیدانم؟» لویی فنجانش را زمین گذاشت: «اتفاقی برای مسیو سزار افتاده؟ بیدرنگ به من بگو!»
«اووه، نه مسیو سزار، شکرِ خدا! اما مادموازل! اوه مسیو! چه هولی! چه وحشتی!»
«آن بانوی جوان و دلربا درگذشت؟ به نظر میرسید مظهرِ سلامت باشد.» لویی یقهِ نرمِ جامهی خوابش را شل کرد، اما لحنش تنها گویای نگرانیای متناسب با موقعیت بود.
«خداوندا! خداوندا! کاش فقط همین بود! آن دخترکِ زیبای جوان را که تازه از پاریس آمده بود و مظهرِ معصومیت و نجابت بود، به قتل رساندند! آن هم به دستِ پستفطرتی رذل که دیده بود او همان روز از بانک پول گرفته و از پنجرهای که آن احمقِ پیر، ژان ماری، جرئت کرده بود باز بگذارد، به درون خزیده بود. آن هم با یک بالش!» جزئیاتِ مطول و پُرشتابِ پیرزن، لویی را متقاعد کرد که شک و ظنی، حتی برای لحظهای، متوجهِ او نشده است.
وقتی سرافین برای نفستازه کردن درنگ کرد، لویی پرسید: «و قاتل چه شد؟ به چه کسی گمان میبرند؟»
«گمان؟ اما او را همان لحظه دستگیر کردند، آن شیطانِ پلید را. بابتِ این قضای الهی، خداوندِ مهربان را شاکریم.»
«دستگیرش کردند؟ منظورت این است درست زمانی که داشت مادموازل برتِ بیچاره را خفه میکرد، او را گرفتند؟»
«نه مسیو. او دیگر از پلهها فرود آمده و از خانه بیرون زده بود. اما پلیسی در باغ در کمینش بود. کسی که دیده بود آن تیره بخت از راهرو میخزد، به پلیس خبر داده بود. اما افسوس که دیگر دیر شده بود! قاتل البته منکرِ همه چیز شد؛ سوگند خورد که از دیدنِ آن بانوی جوان که در بسترش به قتل رسیده، چنان وحشتزده شده که راهِ فرار پیش گرفته است. اما اوه! بدیهی است که هیچکس سخنش را باور نکرد. نه، حتی یک نفر!»
«اما خب، ممکن بود حقیقت همین باشد. به خاطر داشته باش که من داستانهایی نوشتهام تا مبرهن کنم محکوم ساختنِ کسی تنها بر بنیادِ امارات و قراین، حماقتی جنایتبار است.»
«آه بله مسیو، اینها در قصهها بسی خوش مینشیند، اما میبینید که این زندگیِ واقعی بود و آن مرد به دستِ پلیسی واقعی گرفتار شد.»
«آن مرد چه زمانی محاکمه میشود؟»
«محاکمه؟ مسیو، آن مرد را هم محاکمه کردند و هم به دار آویختند.»
«چه!»
«بله مسیو. گاه در سانفرانسیسکو قاتلی را به دار میکشند، و این یکی هم درماندهای ولگرد بود، بیپول و بییار و یاوری که بخواهد کار را به تأخیر بیندازد... شکرِ خدا! اما مسیو، شما چون مردگان رنگ از رخسارتان پریده است. منِ نادان را چه به تعریف کردنِ این داستانِ هولناک، آن هم برای شما که انگار همین حالا از جهانِ غیب بازگشتهاید...»
«راست میگویی، حالم دگرگون شده است. اما حمام را آماده کن. لباس میپوشم و نزدِ مسیو سزار میروم. اوه، خدای من!»
«به روی چشم، مسیو.»
لویی برای لحظاتی آرزو کرد که کاش مرده بود و کالبدِ منجمدش در حالِ تسلیم کردنِ روحِ معذبش میبود. تلاشی مذبوحانه کرد تا آن هنرمندِ خفته را در وجودش بیدار کند و او را برای نجاتش فراخواند، اما عبث بود؛ مرد تنها مانده بود تا با این حقیقت روبرو شود که او قاتلی است که نه یک جان، بلکه دو جان را ستانده است. و در این میان، برای آن سارقِ بیکس، دریغ و اندوهی گزندهتر در دل داشت.
پرسشهای بنیادینِ اخلاقی هرگز در ذهنِ بهغایت تخصصیافتهی او راهی به بحث نداشت. او در خانوادهای محترم بالیده بود و چنان زندگیِ بیرنگوبویی داشت که قواعدِ جامعه را بهطور خودکار رعایت میکرد. اما در این ساعتِ مکاشفهی هولناک، در حالی که هنرمندِ درونش در کُمایی مرگبار بود، او صرفاً فرزندِ سلسلهای دیرین از اسلافِ ممتازِ بورژوا بود و میتوانست چون سگی مطرود، بر روی خود تف کند.
اما با گذشتِ زمان برخاست، استحمام کرد و جامه پوشید. حتی طبقِ عادتِ مألوف به سلمانی رفت. سپس قدم در راهِ خانهی مسیو سزار نهاد.
مادام دوپون برای بهبودی پس از شوکِ شدیدِ اعصاب، راهیِ سانتا باربارا شده بود. مسیو سزار نیز اگر بیرون از خانه شام نمیخورد، در کلوبش بود. ساعت هشت بود.
به او گفتند که آقای دوپون در سالنِ غذاخوری است. لویی خواست که کسی مخلِ آسایشِ او نشود و خود به کتابخانه راهنمایی شد. آتشی تند میسوخت. او بهشدت احساسِ سرما میکرد. بیحال بر صندلیِ عمیقی در کنارِ آتش رها شد و چانه بر سینه نهاد. ذهنش برای تفکر بیش از حد کُند شده بود، اما تصمیمش را قطعی کرده بود.
با فشارِ محکمِ دستی بر شانهاش به خود آمد و از جا جست تا با چشمانِ خسته اما مهربانِ دوستِ دیرینش روبرو شود.
مسیو دوپون با تعجبی صادقانه فریاد زد: «این دیگر چیست؟ امکان ندارد که اثرِ بزرگت را در سه ماه به فرجام رسانده باشی! انتظار داشتم دو ماهِ دیگر ببینمت. اما گویی هرچه میگذرد، با سهولتِ بیشتری مینویسی...»
«میخواهم در تنهایی ببینمت. سخنی هولناک برای گفتن دارم.»
مسیو دوپون که نگاهی تیز و ارزیاب به نویسندهی جوان انداخته بود، با لحنی تسلیبخش گفت و بازوی لرزانِ او را گرفت: «بیا به بالا برویم. اتاقهایم در حالِ بازسازی است و فعلاً اینجا اقامت دارم. خدای من، لویی، چقدر رنجور شدهای! فکر میکنی تا کی میتوانی به این وضع ادامه دهی؟ نگرانِ استعدادت بودم، اما اکنون نگرانِ چیزی گرانبهاتر هستم. به نظر میرسد در آستانهی فروپاشی باشی.»
«اهمیتی ندارد. زودتر مرا به اتاقت ببر.»
مسیو دوپون که هرگز شتاب نمیکرد و همیشه پیکرِ تنومندش را با وقاری خاص حرکت میداد، لویی را از کتابخانه بیرون برد و از پلههای پهن، یک طبقه بالا به اقامتگاهِ موقتش راهنمایی کرد. لویی بهطور خودکار دریافت که اتاقخوابِ او در کلوب نیز همان حالوهوای صمیمی و عیاشانهی آپارتمانِ مشهورش را دارد. او برای میزِ تحریر و بوفهی کوچکش، ظروفِ نقره و کریستال، عکسهای قابشده از زنانِ زیبا، تابلویی از مسونیه و چندین صندلیِ راحتی با خود آورده بود.
او لویی را به عمقِ یکی از صندلیها راند، یک ویسکیسودای تند ریخت و تا زمانی که لیوان تهی شود، بالای سرِ مهمانش ایستاد. سپس، دومین سیگارِ پس از شامش را افروخت و با اولین حسِ شوخطبعیِ پیشدستانهای که در این هفتهها تجربه نکرده بود، روی صندلیاش جا خوش کرد. لویی همیشه برایش جالب بود و هر از گاهی بیآنکه آن ذهنِ بهغایت بیظرافت تلاشی کند، مایهی خندهی او میشد.
لویی لحظهای خود را بر صندلی رها کرد و تن به گرمای الکل سپرد؛ با این همه، لرزِ سرما هنوز در جانش بود.
«خب پسرم، بگو ببینم چه در چنته داری؟ شاید خبرِ آن فاجعهٔ هولناکی را که خانهام را ویران کرد شنیده باشی، شاید هم نه؛ اما آن موضوع میتواند منتظر بماند—»
«آه نه، مسیو، نباید منتظر بماند! من دقیقاً برای صحبت دربارهٔ همین موضوع آمدهام.»
«بسیار خب، طبعاً سرافینِ پیر همینکه گوشِ شنوایی مییافت، همهچیز را برایت نقل میکرد. از تو بعید نبود که بیدرنگ سراغم بیایی؛ هرچند خدا میداند که من در آن ایامِ تیره، چقدر محتاجِ همدردیِ تو بودم—»
«آه، مسیو! دیگر طاقت ندارم!» لویی از جا جَست و در اتاق شروع به قدمزدن کرد. «آنچه آمدهام به شما بگویم، از این هم وحشتناکتر است. چطور بگویم؟ شما که همیشه اینقدر در حقِ من لطف داشتید! تنها دوستِ من! خدای من، چه پاداشی برای مهربانیتان آوردهام! اما من هرگز به اینها فکر نکردم. مسخ شده بودم؛ گویی دچار نوعی وسواسِ فکری شده بودم.»
«لویی عزیزم! برو سرِ اصلِ مطلب. طوری حرف میزنی که انگار داری جملاتی از کتابِ جدیدت را نقل میکنی—»
«مسیو سزار، نمیدانید از چه حقیقتی میگریزید! بگذارید اعترافم را در چند کلمه خلاصه کنم. من بودم—من—لویی باک، که—که—مادمازل برت را کشت. تمام! بر زبان آمد!»
«فلکزدهٔ بیچارهٔ من!» مسیو دوپون از جا برخاست و لیوانِ دیگری از ویسکی و سودا ریخت. «این را بنوش تا من در اتاقی همین نزدیکی برایت رختخوابی پهن کنم—مست کردهای، هان؟ آن هم برای اولینبار در زندگیات.»
اما لویی سر تکان داد و سپس با چنان نگاهِ خوار و ملتمسانهای به دوستش نگریست که اشک در چشمانِ پیرمردِ فرانسوی حلقه زد.
«سرافین کِی این خبرِ وحشتناک را به تو داد؟»
«یک یا دو ساعت پیش.»
«درست بعد از آنکه از آن خوابِ طولانی بیدار شدی؟»
لویی به نشانهٔ تایید سر جنباند.
«تعجبی ندارد که میلِ سیریناپذیرت به داستانپردازی بلافاصله سراغِ موضوعی دیگر رفته است! خدا میداند که این مسأله جای شوخی نیست، اما نمیخواهم تو را هم از دست بدهم. حالا دیگر برو بخواب—»
«آه، مسیو، باید حرفم را باور کنید! به شما میگویم که من مادمازل برت را با بالش خفه کردم—»
«هیس! هیس! تمامِ این جزئیات در روزنامهها بود. میتوانم تصور کنم که سرافینِ پیر با چه لذتِ شومی آن صحنهٔ هولناک را برایت بازسازی کرده است. و لابد به تو گفته است که کشوها باز بود و محتویاتشان اینطرف و آنطرف پخش شده بود—»
«نه؛ یا اگر هم گفته، من به یاد ندارم. خدای من! مهتاب چطور به درونِ اتاق میتابید!»
او دستِ مسیو سزار را پس زد و درحالیکه میزبانِ مضطربش سعی داشت بازوی او را بگیرد، گویی سراسیمه در اتاق میدوید.
لویی فریاد زد: «باور نمیکنید؟»
«شاید، پسر عزیزم، وقتی یک شب روی این موضوع خوابیدی و سرت سبک شد—»
«آه، طوری حرف نزنید که انگار فکر میکنید دیوانهام. اگر حاضر نیستید باور کنید، از اینجا میروم و خودم را تسلیم میکنم. از اول هم قصدم همین بود، اما میخواستم پیش از آن به شما اعتراف کنم. این حقِ شما بود.»
«میدانی اگر به کلانتری بروی و علیه خودت شهادت بدهی چه میشود؟ اول به تو میخندند و بعد، اگر پافشاری کنی، به تیمارستان میفرستندت. خوب شد اول پیش من آمدی. هر چه باشد، قاتل را اعدام کردهاند. دولت هرگز حاضر نمیشود پروندهای را که بسته شده، دوباره باز کند—»
«قطعاً نه!»
«قطعاً بله.»
«پس این راز میانِ من و شما میماند؟»
«و یک دکتر، اگر همین حالا نروی و نخوابی.»
«آه، اما شما باید حرفم را باور کنید!» خاطرهٔ دیگری در ذهنِ برآشفتهاش جرقه زد و با حالتی پیروزمندانه رو به مسیو سزار کرد. «آن مرد منکرِ همهچیز شد، مگر نه؟ گفت برای دزدی واردِ خانه شده و برت را مقتول یافته و گریخته است. اینطور نیست؟»
«طبیعتاً همین را گفت.»
«حالا گوش کنید. این واقعیت را چطور توجیه میکنید که هیچچیز نزدِ او پیدا نکردند—نه طلای گمشده و نه الماسهایی که از دستبند کنده شده بود؟»
«البته که همدستی داشت. همدستش زیرِ پنجره ایستاده بود و آن مرد، بعد از آنکه برت را کشت، غنائم را از پنجره پایین انداخت. یک سنجاقسینه هم روی چمن پیدا شد. درِ پشتی هم باز بود.»
«آه نه، مسیو. آن سنجاقسینه را من از پنجره انداختم. من آن طلاها و آن الماسها را در میزِ تحریرم در خانه دارم. با من بیایید.»
برای لحظهای رنگ از رخِ مسیو سزار پرید و شانههایی که در سال ۱۸۷۰ با دلاوری تفنگ بر دوش میکشیدند، چنان افتادند که انگار پیریِ ناگهانی بر آنها چنبره زده است. اما با عصبانیت قامت راست کرد. مگر لویی و اوهامش را نمیشناخت؟ آیا این پسرِ بیچاره اصلاً پیوندی با دنیای واقعی داشت؟ مگر خودش، که دو بار توسط سرافین فراخوانده شده بود، قهوهٔ جوشان را در گلوی او نریخته بود؟ بیشک لویی دلباختهٔ برت بود و در نهایت چنان الهامی یافته بود که در نخستین ساعاتِ غم و وحشت، جسارت کرده بود به خلوتِ آن «کاهنِ اعظم» در برابرِ محرابِ خیالش وارد شود و با چشمانِ نابینای نابغهای در حالِ وجد روبرو گردد. تعجبی نداشت که اکنون از شدتِ اندوه، تا مرزِ جنون پیش رفته باشد.
چارهای نبود جز آنکه با او مدارا کند. پیرمرد بار دیگر بازوی او را گرفت و به سمتِ خیابان برد. دو مرد، آرام و در میانِ مه، از تپهها بالا رفتند؛ چرا که یکی، هرچند باجذبه، دیگر جوان نبود و دیگری، با وجود جوانیِ تراژیکش، سخت ضعیف و رنجور مینمود. وقتی به پای شیبِ تندی رسیدند که به عمارتِ قدیمیِ باک منتهی میشد، مسیو دوپون با زیرکی خواست راهش را کج کند و بگذرد، اما لویی با قاطعیت چرخید و او را کشید؛ و آن بولوارگردِ پیر و فیلسوفمسلک که دیگر نه حوصلهٔ بحث داشت و نه میخواست ساعاتِ گرانبهای شبش بیش از این تلف شود، شانهای بالا انداخت و به دنبالِ دوستِ جوان و دمدمیمزاجش، بالا رفت و واردِ خانه شد.
سرافینِ خسیس هرگز چراغی را در راهرو روشن نمیگذاشت. لویی کبریتی زد، راه را به سوی سالنهای دوقلوی قدیمی که به عنوانِ اتاقِ کار از آنها استفاده میکرد گشود و یکی از چراغهای گازی را روشن کرد. مسیو سزار روی یکی از صندلیهای بافتهشده با الیافِ گیاهی نشست و جاسیگاریاش را گشود.
فریاد زد: «خدای من! این چه وضعِ زندگی در این دنیایِ دوستداشتنی است! نه آتشی؛ همهجا نمور؛ صندلیهایی که انگار با سنگ پر شدهاند. تعجبی ندارد که گویی از یخچال بیرون آمدهای.»
«آه، زحمتِ روشنکردنِ سیگار را به خودتان ندهید، مسیو. به شما اطمینان میدهم که خاموش خواهد شد.»
لویی کشوی میزش را باز کرد و به تودهای از سکههای طلای پراکنده و شش قطعه الماسِ درشت اشاره کرد.
«خدای من!»
مسیو سزار احساسِ فروپاشیِ وحشتناکی کرد. سیگار از دستِ سستشدهاش افتاد و تا جایی که پشتیِ سخت و انعطافناپذیرِ صندلی اجازه میداد، به عقب تکیه داد. لحظهای طولانی به محتویاتِ کشو خیره شد، درحالیکه از این حس که گویی آبهای مرگ در آن اتاقِ دلگیر و به طرزِ هولناکی ساکت در حالِ بالا آمدن است، بر خود میلرزید. اما در پایانِ آن شصت ثانیهٔ فراموشنشدنی، کاملاً صاف نشست و رنگی خشمآلود به صورتش دوید.
فریاد زد: «نه! این مدرک نیست. من اصلاً متقاعد نشدم. کوچکترین ایدهای ندارم که برت چقدر طلا در میزش داشت، و یک سکهٔ طلا هم شبیه دیگری است. من الماسشناس هستم، چون متأسفانه، تعداد زیادی از آنها را خریدهام؛ اما شناساییِ الماسهایی با اندازه و شفافیتِ یکسان دشوار است. اینها بدون شک مالِ مادرت بودهاند.»
«مادرم هیچ الماسی نداشت. و شما فکر میکنید من با الماسها در میزم چه میکنم؟»
«احتمالاً اموالِ مسروقه است. من از کجا بدانم که در کشوی دیگر، ابزار و آلاتِ سارقان و تمامِ آن وسایلِ تخریبی را که شخصیتهای داستانت با آنها خودنمایی میکنند، پنهان نکردهای؟ آن الماسها بزرگتر از هر چیزی بودند که برتِ بیچاره در اختیار داشت.»
«شاید در آن قابهای ظریفِ آرتنووو چنین به نظر میرسیدند. من شبِ شام متوجهِ آن دستبند شدم.»
«من تا وقتی که تکهپاره و خردشدهاش را ندیدم، هرگز آن را ندیده بودم. بگذار آن سنگها را ببینم.»
لویی آنها را جمع کرد و در کفِ دستِ استوارِ مسیو سزار ریخت. پیرمردِ فرانسوی آنها را لمس کرد، جلوی نور گرفت و بعد با تحقیر دوباره به داخلِ کشو پرت کرد. «شیشه است! همانطور که فکر میکردم. اصلاً چرا باید الماسِ واقعی بخری؟ و اما در موردِ برت—آن چند سنگِ معدودی که آن طفلک داشت، اصل بودند. او نه توانِ مالیِ خریدِ سنگهایی به این اندازه را داشت و نه هرگز تن به پوشیدنِ بدل میداد.»
«منظورتان این است که حرفم را باور نمیکنید؟» لویی نگاهِ تندی به مسیو سزار انداخت.
بسیار طبیعی مینمود که این نجیبزادهی خوشمحضر نخواهد باور کند نادانسته افعی در آستین پرورده است. و چه بسا این انکار تنها از سرِ کبر و شفقت نبود. او مردی مهربان و نیکخواه و تاجری کارکشته بود، اما «کامجویی» خدای او بود. هیچکس بیش از او شهدِ زندگانی را نمکیده و کمتر از او طعمِ تلخِ خاکسترش را نچشیده بود. با روحیاتش کاملاً سازگار بود که رخصت ندهد مرتعِ دلپذیرِ جانش دیگربار با بذرِ وحشت کاشته شود.
مسیو دوپون برخاست. «از داروخانه برایت گردِ خوابآور میفرستم. بیدار که شوی، دیگر خبری از این توهمات نخواهد بود. فردا با قطارِ ساعتِ یازده و نیم به سانتا باربارا میروی، یک ماهی را در خانهی دلگشای مادرم در مونتسیتو میگذرانی و از یاد میبری که نابغهای تیرهبخت هستی که در بدترین زمانها طعمهی دسیسهها میشود. یا این، یا آسایشگاه؛ متوجه شدی دوست من؟»
لویی با حالتی نومیدانه روی گرداند. «بسیار خوب. هر طور شما صلاح میدانید.»
«و وقتی ساعت یازده و ده دقیقه به دنبالت آمدم، آمادهای؟»
«اگر بیدار باشم.»
«من از درِ پشتی میروم و به سرافین میسپارم که بیدارت کند. اکنون باید ترکت کنم، چرا که همین حالا هم شخصِ بسیار دلربایی را بیش از حد انتظار گذاشتهام.»
«شب خوش، مسیو. خودم میتوانم به سرافین بگویم.»
«بسیار خب. به تو اعتماد میکنم.» لویی با غایتِ ادب مهمانش را تا دمِ در همراهی کرد. مسیو سزار در آستانهی در درنگ کرد و با لرزهای بر اندام، به درونِ خانهی تاریک نگریست. «خدای من، اینجا درست مثل یک مقبره است! امشب نمیتوانم تو را با خود ببرم، اما میتوانی به کلوب بروی و آنجا بیتوته کنی.»
«بسیار سپاسگزارم مسیو، اما این خانه برای من مقبره نیست. اینجا خانهی من است.»
«درست است. هزار بار پوزش میخواهم. به امید دیدار، پسرم.»
ساعت از دوِ بامداد گذشته بود که لویی قلم بر زمین نهاد. او با دقتی وسواسگونه به قتلِ برت دوپون اعتراف کرده بود و تحلیلی مفصل و درخشان از عللِ نخستین و مراحلِ پیاپیِ فرآیندی روانشناختی ارائه داده بود—فرآیندی گستردهتر از آنچه در آن زمان دریافته بود—و نیز از واپسین تکانه و تا حدِ امکان، از احوالِ بیمارگونهی مغزش در حینِ ارتکابِ جرم و جزئیاتِ اقداماتِ پس از آن سخن گفته بود. افزوده بود که هرچند احساسِ پشیمانی، بدان معنا که در عرف رایج است، برایش ناممکن مینماید—چرا که از معبرِ این جنایتِ شنیع به آرزوهای دور و دراز و ولعِ بیپایانش برای زندگی و دورهای از شادمانیِ وصفناپذیر دست یافته است—اما اکنون در مقامِ عضوی از جامعه، ولو بیاعتنا، وظیفهی خویش میبیند که تاوانِ آن را بپردازد. از آنجا که مسیو دوپون او را مجاب کرده بود که روایتش باور نخواهد شد و در واقع، اگر بر اعلامِ گناهِ خویش پای بفشارد، مقامات او را در تیمارستان محبوس خواهند کرد، بر آن شده بود که خود دستبهکار شود.
او در ادامه آورده بود که این اعتراف را نه برای پاک شستنِ نامِ آن شوربختِ مطرودی که تقاصِ جرمی نکرده را پس داد، بلکه به سودای خدمت به علم به انجام رسانده است؛ علمی که بیگمان از این افشای داوطلبانهی روانشناسیِ خلاق استقبال خواهد کرد. او باور داشت که دیگر نویسندگانِ جدیِ داستان، همان مردانِ بلندآوازهای که با حسی برادرانه و خودجوش برایش نامه نوشته بودند، حقیقتِ امر را درک کرده و او را تبرئه خواهند کرد. او روح و جسمِ خویش را بر قربانگاهِ هنر افکنده بود و هیچ انسانی تا به حال بیش از او فداکاری نکرده بود.
او اعترافنامه را به دو زبانِ فرانسوی و انگلیسی به رشتهی تحریر درآورده بود. نسخهای از دستنوشتهی خویش را برای روزنامهی صبحِ پیشرو در سانفرانسیسکو و دیگری را برای منتقدِ ادبیِ یکی از جریدههای معتبرِ پاریس ارسال کرد. سپس کلیدِ بزرگی را از کشوی میزش برداشت و از خانه خارج شد. دو بسته را در صندوقِ پستیِ پایینِ تپه انداخت و زمانی طولانی و با خستگیِ بسیار در انتظارِ تراموا ماند. در این ساعتِ شب خودروها بهندرت عبور میکردند، اما او خستهتر از آن بود که تا حاشیهی شهر پیاده گز کند. شب سرد بود و مه غلیظ، اما وقتی سرانجام تراموا از راه رسید، بر لبهی جلوییِ آن نشست؛ چرا که از چراغهای داخلِ واگن و احتمالِ رویارویی با کسی که او را بشناسد و به سخن وادارد، واهمه داشت.
وقتی به انتهای خط رسید، بر خود میلرزید و ناخودآگاه یقهی کتش را تا روی گوشها بالا کشید و در حالی که با شتاب به سوی گورستانِ کاتولیکها میرفت، دستها را در جیب فرو برد.
او تمامیِ گورستانهای «لون مانتین» را بهخوبی میشناخت، چرا که بارها در آنجا قدم زده بود و با خواندنِ کتیبههای فرازِ ستونها و آرامگاهها، تاریخِ نخستینِ سانفرانسیسکو را در ذهن بازسازی کرده بود؛ همان شهری که غبارِ زیرِ پایش، روزگاری چنین پرشور و تپنده بود. هنری باکِ اول نیز در اینجا آرامگاهی بنا کرده بود، چرا که میپنداشت در مقامِ یک پیشگام، جایگاهِ ابدیاش باید در میانِ مردگانی باشد که تاریخ را رقم زده بودند. او در واقع عضوِ هر دو کمیتهی بزرگِ نظارت بود و در بیش از یک مورد، نقشِ خویش را در مقامِ شهروندی پویا ایفا کرده بود که میتوانست برای این شهرِ نوپا، کاری بیش از آموزشِ تمایز میانِ نیازهای بدوی و ظرافتِ چشیدنِ لذت به روحهای ماجراجو انجام دهد.
لویی که همواره فرزندی مطیع بود، هر یکشنبه در هر شرایطِ جوی به اینجا میآمد و دستهگلی بر محرابِ کوچک در فضای تاریکِ داخلِ سردابه مینهاد و لحظهای به رسمِ عادت، در پای قفسههایی که والدینش پشت آنها مدفون بودند، زانو میزد.
قفلِ درِ سنگین را گشود؛ سپس، همانطور که در به آرامی رو به داخل باز میشد، چرخید و نگاهی به شهرِ خوابآلود انداخت که به شیوهی بیطرفانه و خاصِ خویش، دوستش میداشت. مه همچون جزر و مدهای دریا در حرکت بود و غریوِ آن به نرمی به گوش میرسید. اینجا و آنجا، پرتوی چراغهای قوسِ الکتریکی با بیرمقی میتابید، اما در بیشترِ نقاط، سانفرانسیسکو شبیه به اعماقِ ظلمانیِ دریایی وهمآلود مینمود.
بالای سرش، شب زلال و شفاف بود. صلیبِ کالواری چونان آبنوس بر پسزمینهی آسمانِ درخشان قد برافراشته بود؛ آسمانی گشادهرو و ستارهباران، چنان که گویی تمامیِ سیاراتِ عظیم و اخترکانِ خُردِ بازیگوش، برای شبی کارناوالی و استهزای این زمینِ پیرِ محنتزده مهیا گشتهاند.
لویی برای لحظهای تردید کرد. او بر اساسِ تربیتش کاتولیک بود و کلیسا در برابر برخی جنایات بیرحم است. اما با خود استدلال کرد که همانقدر حق ندارد خود را کاتولیک بنامد که حق دارد در مقامِ موجودی فانی به زندگی ادامه دهد