راویِ پرده‌نشینبازگشت به دسته ←
نوع قلم
حالت
اندازهٔ قلم
هایلایتبرای هایلایت رنگی، تکه‌ای از متن را انتخاب کنید؛ رنگ‌ها همان‌جا می‌آیند و هایلایت‌هایتان در همین مرورگر می‌ماند.
طنز و هجو

لباس پادشاه

کالمان میکسات — مجارستان
۲,۲۶۹ واژه — حدود ۱۱ دقیقه مطالعه
دربارهٔ این داستانکالمان میکسات (۱۸۴۷–۱۹۱۰)، نویسندهٔ مجار، در این داستان کوتاه و تیز سراغ پادشاه موروس می‌رود؛ پادشاهی که از امضای انتصاب‌ها و حکم‌های اعدام خسته شده، یک حکم اعدامِ سفیدامضا در جیب می‌گذارد و برای یک بعدازظهر از قصر و از پادشاهی‌اش فرار می‌کند.

نگارندگان گاهی اشتباه می‌کنند. آن‌ها داستان پادشاه موروس را برایمان می‌گویند اما فراموش می‌کنند بگویند بر کدام سرزمین حکومت می‌کرد. با این حال این موضوع ربطی به ما ندارد، چون هر که باور دارد، باور می‌کند. من آن را صادقانه بازگو می‌کنم.

یک بعدازظهر پادشاه موروس از وظایف پادشاهی فرار کرد، یعنی او حدود هفتاد سند را امضا کرد که وزیر با صدای آوازخوانی برایش می‌خواند. اعلیحضرت چشمانش را بست و مهربان بود که اسناد اجتناب‌ناپذیر را از ابتدا تا انتها گوش دهد. قرارهای چندگانه‌ای بود، چند حکم اعدام، و دیگر جزئیات مشابه. او فقط گاهی هنگام خواندن خمیازه می‌کشید. پس از مدتی وزیر اعلام کرد: «تمام شد» و کتاب بزرگ اسناد را زیر بازو گذاشت و مهر سرزمین را در جیبش گذاشت.

پادشاه فرمان داد: «صبر کن یک لحظه، نارسیز. آن تکه آهن کوچک را از جیب‌ات بده و روی یکی از این حکم‌های سفید اعدام مهر بزن، سپس بده و من آن را امضا می‌کنم.»

وزیر با تعجب پرسید: «یک حکم سفید اعدام، اعلیحضرت؟»

«می‌خواهم بدانم آیا چیزی علیه آن دارید؟ شاید به ذهنتان برسد که شما وزیر قانون اساسی من هستید و کار شما این است که بدانید مهر روی چه چیزی باید باشد. نارسیز، تو داری بچه‌سال می‌شوی.»

«ای اعلیحضرت! —اعلیحضرت—به چه چیزی فکر می‌کنید؟ من خادم فروتن بهترین پادشاهان هستم.»

پادشاه موروس با مهربانی شانهٔ پیر نارسیز را زد، سپس کاغذ را گرفت و در جیب داخلی کت طلایی‌اش گذاشت.

«حالا، پیرمرد، احساس قانون اساسی واقعی در درونم است. به به، من آن را دارم و در امان نیستم که به تو بگویم — به‌صورت محرمانه — چه قصد دارم با این حکم اعدام بکنم.»

نارسیز با صدای آرامی گفت: «پادشاه بزرگوار!»

«من می‌خواهم لطف یک بانوی بسیار زیبا را جلب کنم — و او این جزئیات کوچک را از من خواست. می‌بینی که طبیعتاً نمی‌توانستم این چیز کوچک را به او رد کنم.»

«اعلیحضرت بیش از حد مهربان است!»

«من عاقل هستم، نارسیز! نکته این است که زن بیچاره قدرتی ندارد، اما شوهر دارد. من به او قدرت می‌دهم و او شوهر را از بین می‌برد. ش—ش—نارسیز—کلمه‌ای به هیچ‌کس نگو—»

نارسیز زیرکانه گفت: «بوسیدن شیرین‌تر از کشتن است».

«درست می‌گویی، پیرمرد! من همین حالا این تکه کاغذ کوچک را به او می‌برم، چون لطف پادشاه بذر باروری است. آن حکم را در کتاب طلایی سرزمین بنویس. آیا قبلاً آنچه را که دیروز دربارهٔ حساب اجارهٔ زمین گفتم، نوشته‌ای؟»

«قطعاً، اعلیحضرت.»

«بگذار صدایش را بشنوم.»

وزیر کتاب طلایی را باز کرد و خطوط آخر را خواند: «پادشاه خوب همانند باغبانی است که درختان را به‌طور مکرر هرس می‌کند.»

پادشاه اظهار نظر کرد: «خیلی خوب گفتی» و کلاه فِز خود را پوشید. او به باغ خصوصی کنار ساحل نیل مقدس رفت، باغی که ورود به آن برای هیچ‌کس مجاز نبود.

خدمتگزاران و درباریون که در راه با او ملاقات کردند، هنگام عبور او به زمین سجده کردند. «ما به تو سلام می‌کنیم، پادشاه بزرگ موروس».

لباس‌های طلایی و درخشانش چشم‌ها را خیره می‌کرد و زیر گام‌های مغرورانه‌اش زمین به لرزه درمی‌آمد. بلبل در باغ چنان از عشق می‌خواند که گویی از اندیشه‌های پادشاه باخبر است. سوسن‌های سفید سر فرود می‌آوردند. گل‌های سرخ، گلبرگ‌های معطرشان را بر سر راه او می‌پاشیدند و آزالیاها نامی را زمزمه می‌کردند؛ نه نام پادشاه را، که نام فلوریلا را؛ همان زن افسونگری که دخترخواندهٔ نارسیز بود. درون قصر همه در حیرت بودند که پادشاه به کجا می‌رود. وزیر در گوش پسرش نجوا کرد: «او سرِ کسی را در جیبش دارد.»

روگوس که ترسیده بود، دست به سرش کشید. آن را همان‌جایی یافت که همیشه بود، بر گردنش، میان دو شانه‌اش.

بی‌درنگ با نگهبانی که دم درِ باغ ایستاده بود، سخن گفت:

«این یک کیسه طلاست. لباس‌هایت را با من عوض کن و بگذار به باغ بروم.»

نگهبان نپذیرفت: «نمی‌توانم. پادشاه که برگردد، سرم را می‌زند.»

روگوس پاسخ داد: «تو خری. پادشاه تا برنگردد نمی‌تواند تو را بکشد. اگر از من اطاعت نکنی، همین حالا خودم تو را می‌کشم. پس می‌بینی که هم وقت می‌خری و هم پول به دست می‌آوری.»

نگهبان پذیرفت. روگوس که از مدت‌ها پیش به چیزی مشکوک بود، لباس‌های نگهبان را پوشید و به دنبال پادشاه رفت. پیش پای او هم سوسن‌ها سر خم می‌کردند. گل‌های سرخ گلبرگ‌های معطر می‌پاشیدند و آزالیاها نام فلوریلا را زمزمه می‌کردند؛ اما روگوس پا روی آن‌ها می‌گذاشت و لهشان می‌کرد. دری مخفی که پادشاه موروس کلیدش را داشت، از باغ به ساحل نیل راه می‌برد؛ ساحلی که کاخ‌های تفریحی در امتدادش قرار داشتند. در میان این کاخ‌ها، ویلای روگوس بود که پادشاه درست تابستان گذشته بنا کرده و به خدمتگزار وفادارش هدیه داده بود. همچنین، درست یک سال پیش از آن، وزیر در کتاب طلایی نوشته بود که لطف پادشاه، بذری پربار است.

روگوس همچنان پادشاه را تعقیب می‌کرد؛ کاری که حالا آسان بود، چون پادشاه فراموش کرده بود درِ باغ را قفل کند.

سکوت عمیقی بر ساحل رودخانه حکم‌فرما بود و حتی صدای موج‌ها هم در گلو خفه می‌شد. گرگ‌ومیش، نیل را به رنگ آبی فولادی درمی‌آورد، چنان‌که گویی به تیغهٔ خمیدهٔ شمشیر عظیم یک جلاد می‌ماند.

وقتی پادشاه به اقامتگاه روگوس رسید، سه بار در سوت نقره‌ای‌اش دمید. با این نشانه، زن جوانی بر بالکن ظاهر شد. فقط همین را بگویم که هنرمندان آن روزگار نمی‌توانستند سرِ زیباتری از او برای ثبت در تاریخ بیابند.

پادشاه زمزمه کرد: «فلوریلا.»

روگوس پشت بوته‌ها پنهان شد و گوش سپرد. البته که همه چیز را می‌دانست، چون مدت‌ها بود به آن شک داشت.

فلوریلا پاسخ داد: «بله، پادشاه من.»

«آیا اجازه دارم به پادشاهی آسمان وارد شوم؟»

«چرا می‌پرسی؟ پادشاه فرمان می‌دهد.»

«شوهرت را در دربار سرگرم کردم تا غافلگیرمان نکند. شاید هم کارش تمام شده باشد. این حکم اعدام است.»

«با مُهر وزیر؟»

«البته.»

روگوس با خود اندیشید: «پدرم چه ناجوانمردِ پستی است.»

فلوریلا نجوا کرد: «تا یک ساعت دیگر آن را برایم بالا بیاور. تا آن موقع همهٔ خدمتکارانم را به خواب می‌فرستم.»

یک ساعت برای پادشاهی که در عشق بود، زمان طولانی بود تا صبر کند. غروب گرم بود. بوی گرما از زمین برمی‌آمد. نسیمی نبود و نیل همچون آینه‌ای صاف بود. زنبور خودخواهی با جسارت روی برگ گل رز شنا می‌کرد، بی‌خوف از غرق شدن. پادشاه مدت طولانی به آب جذاب خیره شد تا که آرزویی در دلش برانگیخت. و چه چیزی پادشاه می‌خواهد— او در کنار بوته‌ای نزدیک روگوس نشست و کفش‌های زرد با شاخک‌های طلا را درآورد. ردای بنفشش و جلیقه طلایی با دکمه‌های الماسی را کنار گذاشت. سوت نقره‌ای را از گردنش برداشت، سپس تمام لباس‌های گران‌قیمت سلطنتی‌اش را درآورد و روی علف نرم گذاشت. حاکم قدرتمند اطراف را نگاه کرد. هیچ‌کس دیده نمی‌شد. چه کسی جرات می‌کرد به این ساحل ممنوعه نیل مقدس پا بگذارد!

آب آینه‌وار به تنهایی بی‌شرم بود که به او نگاه کند و او را بازتاب دهد. موروس به آب پرید که بدن گرم او را نوازش‌آمیز می‌بوسید. او بسیار لذت برد. درختان پوشیده از تاک‌های دراز، دیوار معطری ساختند که او روی ریگ‌های درخشان که پاهایش را می‌لرزاند، قدم می‌زد.

وقتی به اندازه کافی استحمام کرد و ساعت ملاقات عاشقانه نزدیک می‌شد، از آب بیرون آمد و به سمت جایی که لباس‌هایش را رها کرده بود شتاب کرد. اما واضح بود که بوته‌ای را اشتباه گرفته و به بوتهٔ بعدی شتاب کرد. او برگشت. هیچ ردپایی از لباس‌های سلطنتی نبود. او از بوته‌ای به بوتهٔ دیگر قدم می‌زد—دندان‌هایش می‌لرزید. او در امتداد ساحل بالا و پایین دوید، پشت تمام درختان نگاه می‌کرد.

«لباس‌هایم کجا هستند؟ چه کسی آنها را دزدیده؟ نمی‌توانست مرد باشد. می‌شنوی، زمین؟ اگر آنها را بلعیده‌ای، تمام درختان و علف‌های قلمرویم را پاره می‌کنم.»

او خود را روی زمین انداخت و گریه کرد. سپس پرید و به ماه توهین کرد.

«بهتر بدرخش، چراغ شب‌ناتوان و کهنه! اگر این‌کار را نکنی، معبدت را می‌شکنم.»

اما ماه گویا نشنید. ماه مانند دختری ترسو رفتار کرد و پشت پرده‌ای از ابر پنهان شد. باران شروع شد. خاک و آب درختان چهره‌اش را مخدوش کرد. در ناامیدی تصمیم گرفت به قصر برگردد و لباس‌های تازه بخرد. شرم عظیم دیده شدن توسط نگهبانان اجتناب‌ناپذیر بود، اما او می‌دانست چطور انتقام بگیرد. سرهایشان را می‌زد. برایشان غیرممکن می‌کرد که بخندند.

او به سمت در مخفی شتاب کرد. در قفل شده بود. سپس به یاد آورد که کلید را در آن گذاشته بود. کاری جز این نبود که در امتداد ساحل به سمت در جنوب برود و از آنجا از میان خیابان‌های بسیار به قصر برسد. چه ترانه‌های مسخره‌ای که درباره‌اش می‌نوشتند—شهروندانش، وقتی او را این‌چنین می‌دیدند. اما خوشبختانه هیچ‌کس او را ندید. خیابان‌هایی که او از آنها عبور می‌کرد خالی بود. تنها گدایی که در کنار در معبد می‌خوابید وجود داشت. پادشاه او را بیدار کرد. او حکم کرد: «کیسه‌ای که تو را می‌پوشاند به من بده.» گدایی ترسیده با عصایش به او ضربه زد.

«برو بیرون! اگر نروی تو را می‌کوبم.»

پادشاه دید که او ضعیف‌تر است و شتاب کرد. گروهی از سگ‌های گرسنه شروع به تعقیب او کردند و زوزه می‌کشیدند. نگهبان در، خواب بود که کسی به پشتش زد.

«آه! آه! تو کی هستی؟ چه می‌خواهی؟»

«بگذار تو بیایم و شنل‌ات را به من بدهی.»

نگهبان فکر کرد شوخی است. صورتی درهم کشید و خندید.

«همین؟ فقط همین می‌خواهی؟ متاسفم که تیمارستانِ این‌جاها این‌قدر دور است.»

پادشاه با خشم تکرار کرد: «به تو دستور می‌دهم اطاعت کنی.»

نگهبان نیزه‌اش را به سمت آن هیبت مضحک با موهای ژولیده و پاهای خون‌آلود نشانه رفت و گفت: «بزن بیرون!»

«مرا نمی‌شناسی؟»

«نه.»

«من پادشاهم.»

«یا یک احمقی. برو بیرون! خوش‌شانسی که آن‌قدر خواب‌آلود هستم که نمی‌خواهم به نام پادشاه حسابی کتکت بزنم.»

شاه موروس شروع کرد به نرم‌خویی. یادش آمد که این همان روشِ کنار آمدن با زیردستان است.

«گوش کن، قهرمانِ نجیبِ من! امشب در نیل شنا می‌کردم. کسی لباس‌هایم را دزدید. به تو قسم می‌خورم که من شاه موروس هستم.»

سرباز گفت: «تو احمقی.»

شاه که ضعیف و دل‌شکسته بود، کشان‌کشان از کنار دیوار راهیِ قصرِ معشوقه‌اش شد. تصمیم گرفت در بزند و تقاضای لباس کند. همچنین با خود عهد کرد که کل شهر را به آتش بکشد، درست همان لحظه‌ای که… همان لحظه‌ای که لباس به دست بیاورد.

لباس؟ آیا تمامِ هویت یک پادشاه همین است؟ در همین حال گدایی را دید. آن پیرمردِ بی‌خاصیت بیدار بود و منتظر بود تا شراب‌فروشی‌ها باز شوند.

پادشاه گفت: «آن پوششی که داری را به من بده.» گدا نگاهی تحقیرآمیز به او انداخت.

«حالا دیگر خیلی هم گردن‌کلفتی نمی‌کنی، نه؟ لباس‌هایت را کجا گرو گذاشتی؟ ننگ بر این شراب‌فروش‌ها که چطور کاسبی می‌کنند. اگر من پادشاه بودم، همه‌شان را دار می‌زدم.»

موروس زمزمه کرد: «این دقیقاً همان کاری است که خواهم کرد، اگر فقط همان پوشش را به من بدهی.»

«می‌خواهی کلک بزنی، نه؟ ای شیاد.»

«من پادشاهم.»

گدا با تعجب نگاهش کرد.

«مگر صورتم را روی سکه‌های طلا ندیده‌ای؟»

گدا در حالی که پوشش‌اش را به پادشاه می‌داد، گفت: «من؟ من هرگز سکه طلا نداشته‌ام!»

حالا می‌توانست با جسارت به قصر روگوس برود. با وجود زودهنگام بودنِ ساعت، جمعیتی پشت دروازه منتظر بودند. داشتند پچ‌پچ می‌کردند. پادشاه درباریانِ چاپلوس‌اش را شناخت. آن‌ها از او دوری می‌کردند. نمی‌خواستند آن پوشش کثیف‌اش با لباس‌های فاخرشان تماس پیدا کند. پادشاه با مشت به در کوبید.

«در را باز کنید! به نام پادشاه دستور می‌دهم!»

نگهبانِ پشتِ در خندید: «احمقِ بیچاره!» موروس شروع کرد به التماس کردن: «مرا نمی‌شناسید؟ رعایای عزیزِ من، به من نگاه کنید! من فرمانروای شمایم.»

پاسخ‌اش صدای خنده بود.

«کابول، تویی که همین هفته پیش ثروتی به تو بخشیدم، چرا ساکتی؟ و تو، نایلز، که تو را از فقر نجات دادم، می‌توانی مرا انکار کنی؟»

نه کابول و نه نایلز، پادشاه را نشناختند.

پادشاه با خشم غرید: «نامردها! آن خانم کجاست؟ فلوریلا کجاست؟ او مرا خواهد شناخت.»

در همین لحظه، جارچیِ پادشاه بیرون آمد. بر نوکِ نیزه‌ی بالارفته‌اش، سری را حمل می‌کرد؛ سرِ فلوریلا.

او دیگر نمی‌توانست پادشاه را بشناسد. او برای همیشه ساکت بود. موهای طلایی دورِ آن سرِ زیبا می‌رقصید و بخشی از نیزه‌ی بلند را پوشانده بود. مردم از خوشحالی فریاد می‌زدند. پادشاه با اندوه پرسید چه کسی این کار را کرده است. کسی جواب نداد، اما او خیلی زود فهمید. جارچی اعلامیه‌ای خواند و سپس آن را روی در میخکوب کرد، تا همه ببینند که آن اعلامیه مهرِ وزیر را دارد. شاه موروس دست‌هایش را روی شقیقه‌هایش فشرد و زیر لب گفت: «شاید من شاه موروس نیستم.»

جمعیت افزون شد. سواران و بانوان آمدند تا سرِ زیبا را ببینند که از این پس نه حسدی برمی‌انگاخت و نه عشقی. گدا نیز آمد. تنها کسی که با پادشاه سخن گفت، همان گدایی بود که لباس خود را به او داده بود.

«از اینجا برو! امیران تو را می‌زنند و لباسی را که به تو دادم می‌گیرند.» گدا دستش را گرفت و به سوی بیرون برد. پادشاه بی‌حال و ناتوان شده بود و دیگر اراده‌ای نداشت.

در میدان بزرگ، چشم‌هایش دوباره باز شد. نارسیز را دید. وزیر بسته‌ای زیر بازو، شتابان می‌رفت تا به حضور پادشاه برسد. پادشاه به دنبالش دوید و به دست و پایش افتاد.

«نارسیز! نارسیز! ای پیرمرد عزیز! چقدر خوش‌شانس بودم که تو را پیدا کردم!»

وزیر عصبانی شد و خود را خلاص کرد.

«چه موجود بی‌حیایی!»

«نمی‌شناسی مرا؟ من پادشاهم.»

وزیر خندید: «البته که نه! کمی شبیه اوست، البته اگر این‌قدر ریغویِ نکبت نبود.» و با عصای سرطلایی‌اش — همان که پادشاه در پنجاهمین سالروز تولدش به او داده بود — به آرامی ضربه‌ای به پشت او زد.

وزیر در نهایت خوشحالی وارد قصر سلطنتی شد. خدمتکاران پیش‌دستی کردند و درها را گشودند تا او به تالار بارعام رسید؛ جایی که پادشاه — روگوس — چشم‌به‌راهش بود.

روگوس ماجرا را برایش تعریف کرد؛ اینکه چطور حرف‌های فلوریلا و پادشاه را شنیده، چطور لباس پادشاه را پوشیده و نام فلوریلا را روی حکم سفید اعدام نوشته است. آنچه پس از آن رخ داد، تاریخ‌نگاران روایت کرده‌اند، اما من آن را برای تو تکرار نمی‌کنم، چرا که خودم هم به پایان این ماجرا باور ندارم.

❦
دانلود ایپاب این داستان
→ داستان قبلیفهرست دستهداستان بعدی ←