راویِ پرده‌نشینبازگشت به دسته ←
نوع قلم
حالت
اندازهٔ قلم
هایلایتبرای هایلایت رنگی، تکه‌ای از متن را انتخاب کنید؛ رنگ‌ها همان‌جا می‌آیند و هایلایت‌هایتان در همین مرورگر می‌ماند.
دهکده و مردم

بز دولتی

سوزان گلاسپل — آمریکا
۷,۶۵۴ واژه — حدود ۳۸ دقیقه مطالعه
دربارهٔ این داستاناین داستان از مجموعهٔ «برترین داستان‌های کوتاه ۱۹۱۹» است؛ اثر سوزان گلاسپل، نمایشنامه‌نویس برندهٔ پولیتزر. در دهکدهٔ ماهیگیران، جو دوآن نمی‌تواند بخوابد: یک سوی خانه، خانوادهٔ کادارا برای مردشان که دریا گرفته سوگوارند و سوی دیگر، ایگناس سیلوا زنده‌ماندنش از توفان را جشن گرفته است. و این میان، پای یک بز دولتی به قصه باز می‌شود. داستانی گرم، انسانی و خنده‌دار دربارهٔ سوگ و شادیِ همسایه‌وار.

جو دوآن نمی‌توانست بخوابد. یک طرفش خانواده‌ای گریه می‌کردند، چون مردشان مرده بود، و طرف دیگر مردی جشن گرفته بود، چون زنده مانده بود.

وقتی جو دیگر نتوانست شیون‌های کاداراها را تحمل کند، از اتاق خوابش به کاناپهٔ راحتیِ اتاق نشیمن رفت. اما کاناپهٔ راحتیِ اتاق نشیمن، گذشته از اینکه گردنش را طوری خم می‌کرد که هیچ گردنی دلش نمی‌خواهد خم شود، او را بیش از حد به شادمانی‌های ایگناس سیلوا نزدیک می‌کرد؛ از این جهت که سه‌شنبهٔ پیش، بعدازظهر، هنگام گرفتار شدن شونر لیلی-بنی در تندباد، داخل یکی از قایق‌های دوری‌ای که واژگون شدند نبوده و نتوانسته بود پیش از آنکه دریا مردان را با خود ببرد، همهٔ افرادش را از قایق‌ها برگرداند. جو کادارا در قایقی بود که برنگشته بود ــ و شیون‌های سمت چپ خانوادهٔ دوآن از همین‌جا می‌آمد، چون جو کادارا زنی و چهار بچه به جا گذاشته بود و دوستان زیادی هم داشتند که می‌توانستند گریه کنند. اما ایگناس سیلوا ــ حیف که این‌طور شد، چون ساعت دو صبح آدم دلش می‌خواهد آرزو کند کسی که نمی‌گذارد بخوابد مرده باشد ــ به کشتی برگشته بود. بنابراین امشب دوستانش با بطری‌ها آنجا بودند، چون وقتی احتمال دارد مردی مرده باشد، دست‌کم کاری که می‌شود کرد این است که با مست‌کردنش نشان بدهی متوجه او هستی.

آن شب در کیپ اِند کسی خواب نبود. آنهایی هم که نه عزادار بودند و نه شادمان، به دست عزادارها یا شادمان‌ها بیدار نگه داشته می‌شدند. همهٔ ویسکی‌های رقیق و بدی که می‌شد یواشکی خرید، برای کُند کردن یا شدت بخشیدن به احساسات به کار می‌رفت. جو دوآن متوجه شد که دلش یک نوشیدنی می‌خواهد. دوست داشت دیگر به ماهیگیرهای مرده فکر نکند ــ و ماهیگیرهای زنده را نشنود. همه از دو روز پیش، از وقتی خبر رسید لیلی-بنی یکی از قایق‌های «گرفتارشده» است، سخت در تنش بودند.

تا وقتی لیلی-بنی آن بعدازظهر وارد نشد، نمی‌دانستند چند نفر از مردانش را با خودش برمی‌گرداند. همه در لانگ وارف جمع شده بودند تا ورودش را تماشا کنند و ببینند چه کسانی به ساحل می‌آیند ــ و چه کسانی نمی‌آیند. زن‌ها بودند و بچه‌های زیادی. بعضی از این دسته‌های زن و بچه، همراه مردی که به او چسبیده بودند و می‌خندیدند، آنجا را ترک کردند؛ یا شاید از اینکه اصلاً فکر کرده بودند ممکن است او مرده باشد، قیافه‌ای خجالت‌زده داشتند. بعضی‌های دیگر همان‌طور که آمده بودند رفتند ــ شاید خیلی ساکت، شاید گریان. پیرمردهایی هم بودند که وسایلی را با خود می‌بردند که به پسرهایی تعلق داشت که قرار نبود به ساحل بیایند. همه‌چیز کمابیش شبیه فیلم بود ــ فقط آدم را آرام نمی‌کرد.

بنابراین، در حالی که پشت گردنش را می‌مالید، با دلخوری با خودش گفت که احتیاج به خواب دارد، تعجب کرد که چرا مبل‌های راحتی را این‌طوری می‌سازند و به پهلو چرخید. اما به جای خوابیدن، به جو کادارا فکر کرد. افکارش دربارهٔ جو کادارا دوستانه بود؛ خیلی دوستانه‌تر از افکارش دربارهٔ ایگناس سیلوا. از قضا جو سر و صدا به پا نمی‌کرد. جو حتی وقتی زنده بود هم سر و صدای کمی داشت. او همیشه روی یک کشتی کار می‌کرد؛ با لباس روغنی‌اش از خیابان فرانت بالا می‌آمد، به خانهٔ قرمز کوچکش می‌رفت، بعد از مدتی بیرون می‌آمد و در باغچه‌اش بیل می‌زد یا هیزم‌دانی‌اش را تعمیر می‌کرد، روی اسکله می‌نشست و به حرف‌هایی که ایگناس سیلوا و بقیهٔ پرتغالی‌های پرحرف برای گفتن داشتند گوش می‌داد و برمی‌گشت به خانهٔ قرمز کوچکش. او—خب، شباهت زیادی به دریا داشت. می‌آمد، می‌رفت. در آخرین سفری که جو کادارا به خشکی داشت، جو دوآن درست موقعی که او داشت راه می‌افتاد به ملاقاتش رفت. جو دوآن گفت: «خب جو، باز هم که مسافر شدی؟» جو کادارا گفت: «باز هم مسافر شدم»، و قضیه ظاهراً همین‌قدر تمام و کمال بود. می‌توانست رفتن او را در خیابان ببیند—کوتاه، تنومند، کند، گنگ. منظورش از گنگ این بود—خب، گنگ مثل گنگی دریا—که فقط راه می‌افتد و کارش را می‌کند. و حالا—

یک‌دفعه دیگر نتوانست ایگناس سیلوا را تحمل کند. جو دوآن از پنجره داد زد: «لعنتی! مگر نمی‌فهمی یک نفر مرده؟» در یک آن، تنها چیزی که شنیده می‌شد صدای دریا بود. آمدن—رفتن—

بعد برگشت به اتاق خوابش. زنش—با همان سرعتی که آدم‌ها می‌خواهند روشن کنند او هم به اندازهٔ نفر قبلی وضع خرابی دارد—گفت: «منم خوابم نبرده.»

اولش به نظر می‌رسید خانوادهٔ کادارا آرام گرفته‌اند. بچه‌ها به خواب رفته بودند—دوستان هم همین‌طور. حالا فقط یک صدا به گوش می‌رسید، در حالی که قبلاً صداهای زیادی بود. و به نظر می‌رسید آن صدا از دل دریا بیرون می‌آید. بعد از شکستن موج—وقتی داشت فروکش می‌کرد—صدا را می‌شنیدی. در آن مکث کوچک میان آمدن و رفتن، می‌دانستی که خانم کادارا به خواب نرفته است، می‌دانستی خانم کادارا دارد گریه می‌کند چون جو کادارا توی دریا مرده است.

بنابراین جو دوآن و همسرش مری آنجا دراز کشیدند و به گریه کردن آنی کادارا برای شوهرش، جو کادارا، گوش دادند.

سرانجام خانم دوآن روی بالشش بلند شد و آهی کشید. «خب، حتماً دارد فکر می‌کند حالا چکار باید بکند—آن چهار تا بچه را.»

می‌توانست پشت جو کادارا را ببیند که داشت از خیابان فرانت پایین می‌رفت—پهن، کند، گنگ. او طوری که انگار داشت از طرف موجودی صحبت می‌کرد که شاید هرگز حرفی از خودش نزده بود، گفت: «و گمان می‌کنم او حال و روز خرابی دارد، چون دیگر هیچ‌وقت او را نخواهد دید.»

همسرش بی‌حوصله، طوری که انگار حرف او را نقض کرده باشد، گفت: «خب معلوم است که دارد.»

اما همسرش بعد از مصادرهٔ فکر او، بلافاصله به فکر خودش برگشت. «نمی‌فهمم چطور قرار است گلیمش را از آب بکشد بیرون. حتماً باید یک‌جورهایی بهشان کمک کنیم.»

جو دوآن همان‌جا دراز کشیده بود. خیلی هم از دستش برنمی‌آمد که به کسی کمک کند—که جای تاسف داشت. او خودش سه تا بچه داشت—و آدم می‌توانست یک دوآن باشد بدون اینکه پولی برای کمک کردن داشته باشد—هرچند بعضی‌ها این را توی کله‌شان فرو نمی‌کردند. اوضاع برای دوآن‌ها قبلاً جور دیگری بود. وقتی مد بالا می‌آید و ساعت سه نصفه‌شب بیدار می‌شوی، همه‌چیز شباهت زیادی به دریا پیدا می‌کند—دست‌کم برای جو دوآن که حالا این‌طور بود. پدربزرگش، ابنِزر دوآن، کاپیتان کشتی نهنگ‌باوری—آمدن—رفتن—سایلاس دوآن—گانه‌ای از کشتی‌ها در گرند بنکس—آمدن—رفتن—همهٔ دوآن‌ها. آن‌ها در ساختن کیپ کمک کرده بودند، اما—آمدن—رفتن—ناگهان جو خنده‌اش گرفت.

همسرش پرسید: «به چی می‌خندی؟»

جو با خنده گفت: «همین‌طوری داشتم می‌خندیدم که اگر آن دوآن‌های پیر ما را می‌دیدند، چه می‌گفتند.»

خانم دوآن گفت: «خب، چیز خنده‌داری هم نیست.»

شوهرش با روحیه‌ای شاد پافشاری کرد: «چرا، به‌نظرم خیلی هم خنده‌دار است، شوخیِ عجیبی با آن‌هاست.»

خانم دوآن با قاطعیت گفت: «اگر هم شوخی باشد، متوجه آن‌ها نیست.»

او درست مطمئن نبود شوخی متوجه چه کسی است. دراز کشید و درباره‌اش فکر کرد. ساعت سه بامداد، وقتی خوابت نمی‌برد و مد است، ممکن است قاطی کنی که شوخی متوجه چه کسی است.

اما نه، شوخی متوجه آن‌ها بود که آن رفت‌وآمدهای کند و عمیقِ طولانیِ خودشان را داشتند—نهنگ‌گیری‌ها و ناوگان‌هایشان—و این‌که بعد از آن همه‌چیز او نصیبشان شده بود؛ تعمیرکار قایق‌های دیگران، نجار کشتی که حتی روی خانه‌ها هم کار می‌کرد. «بدهید جو دوآن برایتان درست کند.» و جو دوآن هم با کمال میل این کار را می‌کرد. و یک پرتغالی هم آن‌طرف و این‌طرفش زندگی می‌کرد!

او خندید. زنش با عصبانیت گفت: «تعریف تو از شوخی خیلی خنده‌دار است.»

به‌نظر می‌رسید همین‌طور باشد. چیزهایی که او شوخی می‌دید، برای هیچ‌کس دیگری شوخی نبود. شاید به همین دلیل بود که گاهی به‌نظر می‌رسید کاملاً تنهاست. داشت در یک رفت‌وآمد گم می‌شد. صدای گریهٔ خانم کادارا را ضعیف می‌شنید—جو کادارا در دریا بود—و ضعیف صدای زنش را می‌شنید که می‌گفت: «فکر کنم اگنس کادارا می‌توانست کفش‌های میرتی را پا کند، فقط… با وضعیتی که داریم، انگار میرتی باید کفش‌های خودش را پاره کند.»

روز بعد، وقتی ظهر به خانه آمد—آن موقع داشت به اد دیویس کمک می‌کرد تا لایهٔ تازه‌ای روی فروشگاه استیل بکشد—دو پسرهاش را دید—پسرها از میرتی کوچک‌تر بودند—که خودشان را به حصار چوبیِ بین خانهٔ دوآن‌ها و کاداراها چسبانده بودند.

جو هنگامی که برای ناهار دست‌وصورتش را می‌شست، پرسید: «این بچه‌ها دارند چه کار می‌کنند؟»

خانم دوآن در حالی که با فر صحبت می‌کرد، پاسخ داد: «اوه، فقط می‌خواهند تماشا کنند.»

جو با پرسش‌گری گفت: «تماشای چی؟» اما خانم دوآن این را یا خیلی بدیهی یا خیلی سخت برای پاسخ دادن می‌دانست، برای همین رفت دم در و صدا زد: «جو! ادگار!»

و پرسید: «شما بچه‌ها به چه چیزی زُل زده‌اید؟»

جویِ کوچک با نوک پایش زمین را کند و گفت: «کاداراها کلی مهمان دارند.»

ادگارِ کوچک‌تر و راستگوتر با پیروزی اعلام کرد: «دارند گریه می‌کنند!»

خانم دوآن گفت: «خب، فرض کن گریه می‌کنند. حق دارند توی خانهٔ خودشان گریه کنند، ندارند؟ کاداراها را به حال خودشان بگذارید. بروید توی خانه برای خودتان تفریح پیدا کنید.»

به‌نظر نمی‌رسید بچه‌ها این را خنده‌دار بدانند، خانم دوآن هم همین‌طور، اما پدر همین‌طور که سر میز نشستند تا ماهی کفشکِ پخته را بخورند، داشت برای خودش ریزریز می‌خندید.

اما این‌که کاداراها را به حال خود بگذاری و در خانه برای خودت سرگرمی پیدا کنی، روزبه‌روز سخت‌تر می‌شد. لیلی-بنی مردهایش را اوایل تابستان از دست داده بود و شهر به اندازهٔ بندر که پر از ماهی سفید بود، پر از تابستان‌نشین‌ها شده بود. در کیپ اِند هیچ‌وقت برای تابستان‌نشین‌ها کار زیادی برای انجام دادن وجود نداشت، و بنابراین فاجعه، برای تفریحات تابستانی اصلاً فاجعه به حساب نمی‌آمد. به عبارت دیگر، تابستان‌نشین‌ها به دیدن کاداراها می‌رفتند. بچه‌های دوآن بیشتر وقتشان را کنار نردهٔ چوبی می‌گذراندند؛ گاهی بچه‌های کادارا بیرون می‌آمدند و با بزرگواری برایشان روشنگری می‌کردند. «یک زنی برای مادرم لباس سیاه آورد.» یا: «یک خانم با دو تا پسر کوچولو با اتومبیل آمدند و برایم ماشین بچه‌گانه و شلوار سفید آوردند.» یک روز جو دو آن از سر کار به خانه آمد و دید کوچک‌ترین بچه‌اش گریه می‌کند، چون تونی کادارا حاضر نشده ماشین بچه‌گانه‌اش را به او قرض بدهد. این دیگر وارونه شدن اوضاع بود؛ تا آن زمان، این کاداراها بودند که برای وسایل دوآن‌ها گریه می‌کردند. جو به این ماجرا خندید و به ادگار گفت خودش را ناراحت نکند، شاید یک روز خودش هم ماشین بچه‌گانه‌ای داشته باشد—و فعلاً هم یک بابا دارد.

اگنس کادارا و میرتی دوآن تقریباً هم‌سن‌وسال بودند. آن‌ها در دبیرستان هم‌کلاس بودند. یک روز، جو دوآن، پس از آن‌که برای تعمیراتی روی لیلی-بنی بیرون رفته بود، داشت قایق کوچکش را به ساحل می‌کشید که چشمش به بانوی جوان زیبایی افتاد که روی دیوار ساحلی کاداراها ایستاده بود. پشتش به او بود، اما از همان پشت هم مطمئن می‌شدی که زیباست. قیافه‌اش شبیه آدمی بود که از جایی دیگر آمده باشد، اما نه شبیه تابستان‌نشین‌های معمولی. میرتی ایستاده بود و به این شخصیت برجسته نگاه می‌کرد.

جو از او پرسید: «او کیست؟»

میرتی با نجوا و لحنی آمیخته به حیرت گفت: «اگنس کاداراست—با لباس عزا.»

تا وقتی آن دختر برگشت و صورتش را ندید، باورش نمی‌شد. جو به میرتی گفت: «خب، حیف است که زن‌های بیشتری چیزی برای عزاداری ندارند.»

میرتی نفس‌زنان گفت: «بله، واقعاً فوق‌العاده نیست؟»

لباس عزای اگنس را خانم جوان مک‌کریا به او داده بود؛ همان خانم مک‌کریایی که بالای تپه زندگی می‌کرد و خودش تازه داشت از دورهٔ عزاداری بیرون می‌آمد. به نظر می‌رسید خانم مک‌کریا و اگنس از نظر اندام شباهت زیادی به هم دارند—هرچند پیش از آن‌که اگنس عزادار شود، هرگز به این موضوع پی نمی‌بردید. خانم مک‌کریا اهل نیویورک بود، و این لباس‌ها را زنی دوخته بود که خانم مک‌کریا او را به اسم کوچک صدا می‌کرد. خب، شاید او از آن زن‌هایی بود که آدم می‌توانست به اسم کوچک صدایشان کند، اما قطعاً بلد بود کاری کند که آدم طوری به نظر برسد انگار بومی جایی نیست که در آن به دنیا آمده. پیش از آن‌که اگنس کادارا چیزی برای عزاداری داشته باشد، فقط «یکی از آن دخترهای خوشگل پرتغالی» بود. تعدادشان در کیپ اِند آن‌قدر زیاد بود که کسی برای هیچ‌کدامشان ذوق نمی‌کرد. یک روز شنید چند زن در ساحل دربارهٔ این حرف می‌زنند که این لباس‌ها اگنس را «پیدا کرده‌اند»—انگار او گم شده بوده است.

خانم مک‌کریا به اگنس نشان داده بود چطور موهایش را طوری درست کند که با لباس‌هایش جور دربیاید. یک ظهر که به‌خاطر باران جو زود به خانه آمد، چون نمی‌توانست رنگ‌کاری کند، وقتی به طبقهٔ بالا رفت، دید میرتی دارد سعی می‌کند همین کار را با موهای خودش بکند. خب، با موهای میرتی اصلاً نمی‌شد چنین کاری کرد. موهای میرتی از آن موهایی نبود که هر کاری دلت بخواهد بشود با آن کرد. از شدت تلاش و ناراحتیِ این‌که نمی‌توانست موفق شود، صورتش کاملاً سرخ شده بود. جو مجبور شد بخندد—و این اصلاً کمکی به اوضاع نکرد.

پس جو گفت: «عیبی ندارد، میرتی، که همه‌مان نمی‌توانیم عزادار شویم.»

میرتی درحالی‌که بینی‌اش را بالا می‌کشید، گفت: «خب، برایم مهم نیست، عادلانه نیست.»

او دوباره خنده‌اش گرفت و از آنجا که دخترک نمی‌فهمید چه چیز خنده‌داری وجود دارد، باز مجبور شد سعی کند دلداری‌اش بدهد. میرت گفت: «عین خیالت نباشد، تو یک چیزی داری که اگنس کادارا ندارد.»

میرتی در حالی که موهایش را تکانی داد، گفت: «خیلی دلم می‌خواهد بدانم چی.»

او کمی صبر کرد؛ جالب بود که خودش عقلش به آن نرسیده بود. او گفت: «خب… یک پدر.»

میرتی گفت: «آهان»—همان‌طوری که آدم وقتی نمی‌داند چه بگوید می‌گوید. و بعد ادامه داد: «خب…»

او باز هم منتظر ماند—سپس خندید؛ دوباره منتظر ماند و بعد رویش را برگرداند.

یک نفر به خانم کادارا یک دیگ بدون آتش داده بود. خانم دوآن دیگ بدون آتش نداشت. برای همین مجبور بود تمام روز بالای اجاق گرمش بایستد—و مدام از این موضوع حرف می‌زد. خانم کادارا می‌گفت: «شامم توی دیگ بدون آتش است،» و بیرون در حیاط خنک می‌ماند و علف‌های هرز باغچهٔ گلش را می‌چید. خانم دوآن هم همان‌طور که غذا را روی میز می‌گذاشت و با پیش‌بندش عرق پیشانی‌اش را پاک می‌کرد، می‌گفت: «واقعاً چقدر خوب می‌شد اگر یکی از آن دیگ‌های بدون آتش داشتیم.»

جو دوآن متقابلاً جواب می‌داد: «خب، چرا شوهرت را نمی‌کشی؟ حالا اگر فقط شوهر نداشتی—می‌توانستی یک دیگ بدون آتش داشته باشی.»

او با شوخ‌طبعی این پرسش را مطرح می‌کرد: «کدام را ترجیح می‌دهی، شوهر یا دیگ بدون آتش؟» او بحث را کش می‌داد—و گاهی همه را به خنده می‌انداخت، فقط بحث هیچ‌وقت خیلی طولانی نمی‌شد. یک روز به ذهنش رسید که دلیل کوتاه بودن این مناظره‌ها این است که بقیه سهم خودشان را در بحث ادا نمی‌کنند. او داشت به نفع دیگ بدون آتش حرف می‌زد—اگر قرار بود یک مناظرهٔ واقعی باشد، آن‌ها باید به نفع شوهر حرف می‌زدند. اما به نظر می‌رسید حرف‌های خیلی کمتری برای دفاع از شوهر وجود دارد تا برای دیگ بدون آتش. این موضوع به نظرش واقعاً خیلی خنده‌دار آمد، اما انگار شوخی‌ای بود که خودش باید تنهایی از آن لذت می‌برد. گاهی وقت‌ها که خیلی خسته به خانه می‌آمد—چون از کارهای متفرقه هم می‌شد به اندازهٔ کارهای معمولی خسته شد—و سیر تا پیاز این را می‌شنید که کادارایی‌ها قرار است آن شب چه غذایی از دیگ بدون آتششان بخورند، آرزو می‌کرد کاش کس دیگری شوخی می‌کرد. این‌که تمام بار شوخی را خودت تنهایی به دوش بکشی، کمی خسته‌کننده بود—و تا حدی هم دلگیر.

یک روز صبح از خواب بیدار شد و احساس کرد به طرز ویژه‌ای سرحال و پرانرژی است. قرار بود برای کار روی قایق «لیلی-بنی» برود، و همیشه وقتی روی قایق کار می‌کرد روحیهٔ بهتری داشت.

صبحی خنک، باطراوت و آفتابی بود. او شروع به خواندن یک ترانه کرد—شعر ساختن عادتش بود. ترانه‌اش این بود: «ترجیح می‌دهم زنده باشم تا مرده.» مصرع دیگری به ذهنش نرسید، برای همین همان‌طور که لباس می‌پوشید، مدام همین یک بیت را با آهنگی که هی شورانگیزتر می‌شد می‌خواند. رفت جلوی پنجرهٔ کنار آینه. از این پنجره می‌شد خانهٔ کادارایی‌ها را دید. و بعد دید که از خانهٔ کادارایی‌ها یک تازه‌وارد دارد به او نگاه می‌کند.

او خیره شد. بعد بلند و طولانی خندید. پنجره را بالا کشید و صدا زد: «سلام آن‌جا!»

تازه‌وارد هیچ پاسخی نداد، مگر اینکه پایین آوردنِ مختصرِ سر را بشود پاسخ نامید.

جو دوآن صدا زد: «خب، تو دیگر نوبری!»

بچه‌های دوآن عضو جدید خانوادهٔ کادارا را کشف کرده بودند و دوان‌دوان از خانه بیرون آمدند.

ادگار رو به بالا صدا زد: «بابا! کادارایی‌ها یک بز آورده‌اند!»

پدرش گفت: «خب، می‌دانی، خودم هم یک‌جورهایی حدس می‌زدم آن بز باشد.»

کاداراهای کوچک از خانه بیرون آمدند تا دقیقاً به دوآن‌های کوچک بفهمانند چه حق و حقوقی در قبال بز دارند و چه حق و حقوقی ندارند. می‌توانستند دور بز بچرخند و نگاهش کنند؛ اما حق نداشتند طنابش را بگیرند و راهش ببرند.

جو در حالی که با دلمردگی سرش را تکان می‌داد، گفت: «دیگر هیچ امیدی نیست. هیچ آدم عاقلی به جنگِ بز نمی‌رود.»

دوآن‌های کوچک حاضر نبودند بیایند داخل و صبحانه‌شان را بخورند. ترجیح می‌دادند بیرون بمانند و دور بز چرخ بزنند.

مادرشان آهی کشید و گفت: «فکر کنم خیلی بد شد. همین‌طوری هم تحملِ نداشتنِ ماشین‌بازی و لباس توپ‌بازی و قایق بادبانی برای بچه‌ها سخت بود… دیگر این بز را کم داشتند! انگار بچه‌های ما هیچ‌کدام از چیزهایی را که کادارها دارند، ندارند.»

جو گفت: «مگر این‌که…» و منتظر ماند تا کسی حرفش را تمام کند. اما کسی چیزی نگفت، برای همین خودش با خنده‌ای—خنده‌ای کوتاه و بی‌رمق—حرفش را تمام کرد.

همان‌طور که عازم سرِ کار بود، رو به بز گفت: «مواظب باش تو را توی دیگِ زودپز نیندازند!»

اما ظهر که به خانه برگشت، اصلاً حوصلهٔ شوخی نداشت. از درِ جلو وارد شد و بز راهش را سد کرد. کادارها بدشان نمی‌آمد بزشان به دوآن‌ها سر بزند و حینِ میهمانی بچرد. جو دوآن با بداخلاقی و لحنی که اصلاً شبیه خودش نبود، فریاد زد: «از سرِ راهم برو کنار!»

جوِ کوچک با پچ‌پچی آمیخته به بهت گفت: «بابا! این بزِ دولتی است.»

پدرش جواب داد: «به درک که هست! لعنت به بزِ دولتی!»

همه عقب کشیدند؛ انگار کفر یا خیانتی بزرگ بر زبان آمده باشد. این بچه‌های پرتغالی جوری نگاهش می‌کردند که انگار خودشان جزئی از دولت بودند و او غریبه. آن‌قدر عصبانی شد که سرِ تونی کادارا داد زد: «جهنم و بزِ دولتی‌تان!»

خانم کادارا از آن طرفِ نرده، طوری که انگار می‌خواهد بچه‌اش—و بزِ عزیزش—را از بدی و شر دور کند، فریاد زد: «تونی، همین الان بز را بگو بیاورند خانه!»

جو دوآن کلامش را تمام کرد: «همان‌جا هم نگهش دارید!»

دوآن‌ها غذایشان را در سکوتی سنگین و بهت‌زده خوردند. سرانجام دوآن از کوره دررفت و گفت: «چی شده همه‌تان چُپ افتاده‌اید؟ این همه هیاهو فقط برای رد کردنِ یک بز؟!»

ادگار با لحنِ نوک‌زبانی‌اش گفت: «آخه این بزِ دولتیه.»

همسرش با صدایی پرتنش تکرار کرد: «بزِ دولتی است.»

جو گفت: «یعنی چه بزِ دولتی؟ اصلاً چنین جانوری وجود ندارد.»

اما انگار وجود داشت؛ کادارها نه تنها بز، بلکه کتابی هم دربارهٔ بز داشتند. کتاب از طرفِ دولت بود. دولت این بز را بزرگ کرده بود و خانوادهٔ کادارا را به‌عنوان خانواده‌ای شایستهٔ دریافت بزِ دولتی انتخاب کرده بود. کادارها بز را به امانت از دولت نگه می‌داشتند. در این میان، شیرش را هم می‌خوردند.

جوِ کوچک گفت: «تونی کادارا گفت اگر بعدازظهر برایش صدف بکنم، اجازه می‌دهد امشب در دوشیدنِ شیرش به او کمک کنم.»

دیگر شورش درآمده بود. جو فریاد زد: «شما بچه‌ها اصلاً غیرت ندارید؟ جلوی این پرتغالی‌ها تعظیم می‌کنید، فقط چون چند نفر که دلمستِ آن‌ها شده‌اند به آن‌ها هدیه داده‌اند؟ این‌ها غربتی هستند؛ شما دوآن هستید!»

ادگار ناله‌کنان گفت: «من بز می‌خواهم!» پدرش از سرِ سفره بلند شد.

همسرش با همان لحنِ صبورانه‌اش که حرصِ آدم را درمی‌آورد گفت: «بچه‌ها تقصیری ندارند. طبیعی است دلشان بخواهد چند تا از چیزهایی را داشته باشند که دستِ بچه‌های دیگر می‌بینند.»

باید می‌زد بیرون! همان‌طور که از انبار می‌گذشت، نخِ ماهیگیری‌اش را دید و آن را برداشت. می‌رفت روی موج‌شکن—شاید چند ماهی می‌گرفت، یا دست‌کم رنگِ آرامش را می‌دید.

موج‌شکن از خانه‌اش چندان دور، پایین ساحل، نبود. هر از گاهی به آنجا می‌رفت. هر از گاهی احساس می‌کرد باید تنها باشد. موج‌شکن نیم‌مایل طول داشت و از تخته‌سنگ‌های بزرگی ساخته شده بود که میانشان شکاف‌های بزرگی بود. باید کمی از سنگ‌ها بالا و پایین می‌رفتی—می‌توانستی خیال کنی در کوهستانی—و همین باعث می‌شد احساس کنی از همه‌جا دور افتاده‌ای و حال‌وهوایت عوض شده است. فقط وقتی مد بالا می‌آمد، دریا شکاف‌ها را پر می‌کرد—آن وقت باید «مواظب قدم‌هایت می‌بودی.»

او تا دورترین جای موج‌شکن رفت، پشتش را به شهر کرد و ماهی گرفت. قرار نبود کار لیلی-بنی را تمام کند. آن صبح گفته بودند فکر می‌کنند مجبور شوند از دماغه کسی را برایشان بفرستند که «کارشناس» باشد. پس احتمالاً می‌رفت در سردخانهٔ جدید کار کند—کنار تعداد زیادی کارگر پرتغالی. با خودش فکر کرد چرا اوضاع زندگی‌اش این‌طور شده است. انگار همین‌طوری، خودبه‌خود، پیش آمده بود. وقتی آدم باید پولی داشته باشد، انجام دادن کارهایی را که آدم‌های بی‌پول می‌کنند طبیعی یاد نمی‌گیرد. پولِ ماهیگیریِ «بانک» تقریباً سه سال پیش از آن‌که پدرش کشتی‌هایش را بفروشد از دست رفته بود. در آن سه سال آخر، کاپیتان سایلاس دوآن هرچه پول داشت خرج کرده بود تا کارها را بچرخاند؛ حاضر نبود باور کند شیوهٔ کار با ماهی عوض شده و ماهیگیری از انتهای دماغه تا گرند بنکس دیگر مثل سابق نخواهد بود. وقتی کشتی‌ها را فروخت، یکی را نگه داشت، و زمستان بعد همان کشتی درست آن طرف، در بازوی شمال‌شرقی دماغه، به ساحل نشست. جو دوآن آن شب سوارش بود. آن وقت میرتی نوزاد بود. وقتی به نظر رسید کشتی پیش از آن‌که بتوانند از آن پیاده شوند خودش را به تکه‌تکه شدن خواهد کوبید، فکرش پیش میرتیِ کوچولو بود. نمی‌خواست گم شود! باید زنده می‌ماند و کار می‌کرد تا دختر کوچکش هرچه می‌خواهد داشته باشد—بعد از آن، دوآن‌ها دیگر کشتی نداشتند—و دوآن‌های بی‌کشتی مثل ماهی‌ای بودند بیرون از دریا. آن‌ها هیچ‌وقت اهل این نبودند که روی قایق کس دیگری کار کنند. گمان می‌کرد هیچ کار بزرگ و تازه‌ای را شروع نکرده، چون همیشه به نظرش می‌رسیده فقط دارد فاصلهٔ بین دو سفر را پر می‌کند. سال‌های زیادی گذشته بود و او هنوز فقط وقت می‌گذراند. و کم‌کم داشت معلوم می‌شد که دیگر سفری در کار نخواهد بود.

ناگهان زد زیر خنده. چه شوخی‌ای با جو کادارا! می‌توانست او را ببیند که از خیابان فرانت پایین می‌رود—درشت، کند و کودن. آخر، جو کادارا فکر می‌کرد خانواده‌اش به او احتیاج دارند. فکر می‌کرد چون او این سفرها را می‌رود، آن‌ها زندگی‌شان را می‌گذرانند. اما آیا جو کادارا هیچ‌وقت توانسته بود برای زنش دیگِ بی‌نیاز از آتش بخرد؟ آیا وقتی جو آنجا بود، دولت بز به کاداراها هدیه داده بود؟ جو دوآن روی موج‌شکن نشسته بود و به شوخی‌ای که با جو کادارا شده بود می‌خندید. وقتی اگنس کادارا دختر کوچکی بود، هر وقت پدرش از سفری برمی‌گشت، به استقبالش می‌دوید. جو دوآن آن دویدن‌هایش را دوست داشت. اما اگنس از لباس عزا پوشیدن چنان ذوقی داشت که انگار از خوشحالی می‌مُرد!

مدت زیادی همان‌جا نشست—آن‌قدر نشست که دیگر نمی‌دانست این واقعاً شوخی است یا نه. اما دو ماهی هدوک و بیشتر از آن مقدار ماهی سفید که دلش می‌خواست تا خانه ببرد گرفت. پس حالش بهتر شد. آدم گاهی لازم داشت برود و تنها باشد.

هنگامی که داشت می‌پیچید تا به خانه‌اش برود، ایگناس سیلوا را دید که داشت آماده می‌شد تا سفری را با کاپیتان گورسپی آغاز کند. سیلوا فکر می‌کرد باید برود. اما سیلوا نجات یافته بود ـــ و آیا زنش یک اجاق بدون آتش داشت؟ ناگهان جو دوآن صدا زد:

«هی! سیلوا! تو بز دولتی هستی!»

طرز خندیدن دوآن باعث شد سیلوا بفهمد این یک شوخی است؛ او که شوخیِ بهتری از خودش نداشت، همان را پس فرستاد و گفت: «خودت بز دولتی هستی!»

جو با شوخ‌طبعی پاسخ داد: «بعید نیست!»

او آن شب سر شام همه‌ی دوآن‌ها را به خنده انداخت: «تحمل کنید! تحمل کنید! درست است که یک پدر به جای بز گیرتان آمده ـــ اما همه‌ی ما دردسرِ خودمان را داریم! همه‌ی ما بارِ خودمان را به دوش می‌کشیم!»

جو بعد از شام گفت: «هی! هر زن و هر بچه‌ای کلاه سرش بگذارد و راه می‌افتیم بالا تا ببینیم شاید اد اسمیت سودایی داشته باشد.»

همان‌طور که راه می‌افتادند، با تعجبِ ساختگی نگاهی به خانواده‌ی کادارا انداخت و گفت: «اِه، چه اتفاقی برای آن بز افتاده؟ انگار آن بز قصد ندارد کاداراها را برای خوردن سودا بیرون ببرد.»

روز بعد دست به کار شد تا یک ماشین اسباب‌بازی برای ادگار بسازد. او به جو قول داده بود برایش یک قایق بادبانی بسازد. اما کار سختی بود. اهالی تابستانیِ سرِ کیپ، جشنی به نام «کوچه‌های بغداد» راه انداختند و عواید آن به «خانواده‌های آسیب‌دیده» رسید. بعد هم وقتی اهالی تابستانی شروع به رفتن کردند، خیلی طبیعی بود که چیزهایی را که نمی‌خواستند با خود ببرند، به خانواده‌ای بدهند که دچار حادثه‌ای شده بود. دوآن‌ها هیچ حادثه‌ای ندیده بودند؛ به هر حال، دوآن‌ها از آن دست آدم‌هایی نبودند که آدم به فکرش برسد چیزی به آن‌ها بدهد. درست است که آقای دوآن گاهی می‌آمد و توریِ درهای خانه‌تان را نصب می‌کرد، اما طوری بود انگار یک همسایه آمده تا دست‌تنهاتان نگذارد. مردی که لب دریا زندگی می‌کند و روی زمین کار می‌کند، چهره‌ی کارت‌پستالی و جذابی نیست. بعد، علاوه بر زنده بودن، جو دوآن پرتغالی هم نبود. بنابراین کاداراها لباس زیر، چوب‌های بیسبال و مرباهایی را که قرار نبود به شهر برگردانده شود، صاحب شدند. هیچ پدری ـــ قطعاً نه پدری که شغل ثابتی داشته باشد ـــ نمی‌توانست امیدوار باشد با تمام چیزهایی که توی چمدان‌ها جا نمی‌شد رقابت کند.

به هر حال، او اصلاً نمی‌توانست یک بز بسازد. هیچ شوخ‌طبعی یا مهربانی‌ای که از وجود او تراوش می‌کرد، نمی‌توانست کاری را که آن بز برای بچه‌های کادارا کرده بود، برای پسرهای خودش بکند. جو دوآن به بز دولتی کینه‌ای وحشتناک به دل گرفت. پرتغالی‌ها فقط پرتغالی بودند ـــ اما بز دولتی را داشتند. آقا، بیش از صد سال بود که دوآن‌ها روی آن کیپ زندگی می‌کردند. زمان‌هایی بود که همه‌ی آدم‌های دوروبر آنجا برای دوآن‌ها کار می‌کردند، اما حالا نزدیک‌ترین چیزی که پسرهایش می‌توانستند به دولت داشته باشند، این بود که برای بزِ دولتیِ کاداراها جای خواب درست کنند! بیست و پنج سال پیش، کاداراها توی یک کلبه در جزایر آزورِ لعنتی چپیده بودند! اگر هم می‌دانستند دولت ایالات متحیری وجود دارد، فقط در این حد می‌دانستند که وجود دارد. و حالا این بچه‌های کادارا بودند که درباره‌ی دولت برای او پز می‌دادند. او می‌دانست پشت همه‌ی این‌ها شوخی‌ای خوابیده است، پشت این که خودش چقدر به خاطر این موضوع به هم ریخته بود، اما می‌نشست و تماشا می‌کرد که آن بز در زمین خالیِ روبه‌روی خانه‌ی کاداراها برگ می‌خورد، تا جایی که آن بز دیگر فقط یک بز نبود. این وضعیتی بود که اوضاع به خود گرفته بود. یک روز وقتی نشسته بود و تماشا می‌کرد تونی کادارا دارد بزش را می‌دوشد ـــ در حالی که پسرهای حسرت‌زده ایستاده بودند ـــ ایگناس سیلوا که تازه از سفر برگشته بود، داد زد: «خودت بز دولتی هستی!» و به چیزی که خودش هم نمی‌دانست چیست، خندید.

به خدا! راست می‌گفت! یک دوآنِ بی‌کشتی. بومی‌ای که گذاشته بود تازه‌به‌دوران‌رسیده‌های نادان، از یک نقطهٔ کثیف در دریا، بیرونش کنند! مردی که نتوانسته بود خودش را با چرخشی که اوضاع کرده بود وفق بدهد. از خانواده‌ای که جایی را آباد کرده بودند تا دیگران در آن فربه شوند. حتماً او بز دولتی بود. فقط با زنده بودنش، خانواده‌اش را از همهٔ چیزهای شیک و لوکسی که اگر می‌مرد می‌توانستند داشته باشند، محروم می‌کرد. از این بزتر هم می‌شد؟

اگنس کادارا و میرتی با هم از خیابان بالا می‌آمدند. جو دوآن حس می‌کرد میرتی به خاطر راه رفتن کنار اگنس کادارا، خودش را گرفته است. زمانی بود که اگنس کادارا دوروبر میرتی می‌پلکید تا بتواند با او بیرون برود! ناگهان یاد حرف زنش افتاد که شاید اگنس کادارا بتواند کفش‌های میرتی را بپوشد. به پاهای اگنس کادارا نگاه کرد ــ و به پاهای میرتی. چرا، میرتی کنار دختر بزرگ‌ترین مرد شهر، مثل بچه‌ای از پرورشگاه به نظر می‌رسید!

جو دوآن از جا بلند شد و به طرف شهر راه افتاد. دیگر این را تحمل نمی‌کرد! نشانشان می‌داد! برای میرتی می‌خرید ــ چرا، برای میرتی می‌خرید ــ! دستش را در جیبش کرد. پول خردِ یک دلار. باقی دستمزد هفته را به لو هیبارد داده بود تا خواربار بخرد. خب، می‌توانست آن را در ویلسون قسطی حساب کند. برای میرتی می‌خرید ــ!

به مغازهٔ کلاه‌فروشی رسید. مقدار زیادی نوار سیاه در ویترین ریخته بود. ایستاد و به آن‌ها نگاه کرد. بعد خندید. درست همان چیزی بود که می‌خواست!

وقتی به خانه برگشت و آن را به میرتی داد، گفت: «خودت را نباز، میرت. می‌توانی کمی عزاداری کنی. تازه، کمی هم چیزی برای عزاداری داری.»

میرتی با تردید آن را گرفت ــ بعد نوار را دور گلویش پیچید. از آن خوشش آمد، و همین باعث شد پدرش بخندد. مدت زیادی خندید ــ انگار نمی‌خواست بدون صدای خندهٔ خودش بماند.

زنش سرانجام گفت: «هیچ‌چیز به اندازهٔ خندیدن وقتی چیزی برای خندیدن وجود ندارد، مسخره نیست.»

جو دوآن گفت: «اوه، در این‌باره مطمئن نیستم.»

زنش گفت: «و با این‌که هدیه دادن به بچه‌ها خیلی خوب است، در وضع‌وحال ما بهتر است هدیه‌های به‌دردبخور به آن‌ها بدهیم.»

دوآن با اعتراض گفت: «چه چیزی از عزاداری به‌دردبخورتر است؟ فکرش را بکن میرتی چقدر چیز برای عزاداری دارد. میرتیِ بیچاره، بیچاره ــ پدر دارد!»

می‌توانی آن‌قدر چیزی را بگویی تا خودت فکر کنی حقیقت دارد. می‌توانی آن‌قدر چیزی را بگویی تا دیگران هم فکر کنند حقیقت دارد. آن‌قدر شوخی کرد که خودش میان آن‌ها و یک دیگِ پخت‌وپزِ بدون آتش ایستاده است، تا جایی که دید دارند به این موضوع فکر می‌کنند. تمام این مدت از کار قدیمی‌اش در سردخانه متنفر بود. کار یک دوآن نبود که در خشکی ماهی منجمد کند. کار یک دوآن این بود که به دریا برود و با کشتی‌ای پُر برگردد.

یک روز او آن باور قدیمی را که دوآن‌ها روی قایق بقیه کار نمی‌کردند زیر پا گذاشت و نیمه‌شوخی به کاپیتان کوک پیشنهاد داد که یکی دو تا از آن کارگرهای غریبه را اخراج کند و به او روی قایق الیزابت جایی بدهد. بیل کوک دست‌پایش را گم کرد. در نهایت خندید و گفت: «آخ جو، تو باید روی شناور خودت باشی!» که این هم یک جور گفتنِ این بود که او را روی قایق خودش نمی‌خواهد. چرا نمی‌خواست؟ آیا فکر می‌کردند چون او مدتی طولانی به سفر دریایی نرفته بود، دیگر به درد این کار نمی‌خورد؟ آیا فکر می‌کردند یک دوآن نمی‌تواند دستور بگیرد؟ خب، قایق‌های زیادی هم نبودند که او حاضر باشد روی آن‌ها برود. بیشتر قایق‌های توی اسکله حالا دست پرتغالی‌ها بود. حدس می‌زد دستور گرفتن از یک پرتغالی برایش طبیعی نباشد — حداقل توی دریا. همین حالا هم توی سردخانه داشت از یکی‌شان دستور می‌گرفت، اما چون سردخانه جایی نبود که به آن تعلق داشته باشد، خیلی فرق نمی‌کرد از چه کسی دستور بگیرد.

عصر همان روزی که بیل کوک به او گفت باید روی شناور خودش باشد، جو دوآن بالای همان پله‌هایی نشست که از خانه‌اش به سمت دریا می‌رفتند و افکارش مثل بادبان‌هایی بودند که دماغه را دور می‌زدند — آرام، ردیف پشت ردیف و از راهی دور. قایق‌های پدرش هم قبلاً دقیقاً همین‌طور دماغه را دور می‌زدند. امشب احساس تنهایی می‌کرد. نصفش احساس یک پیرمرد را داشت و نصفش احساس یک پسرکوچولو.

خانم کادارا آن‌طرف روی سکوی جلوی خانه‌اش ایستاده بود. او هم داشت به بادبان‌های آن‌سوی موج‌شکن نگاه می‌کرد — بادبان‌هایی که به خانه برمی‌گشتند. با خودش فکر کرد یعنی او به جو کادارا فکر می‌کرد؟ آرزو می‌کرد کاش روی یکی از آن قایق‌ها بود؟ اصلاً هیچ‌وقت به جو کادارا فکر می‌کرد؟ هیچ آرزو می‌کرد که او به خانه برگردد؟ دلش می‌خواست از او بپرسد. دلش می‌خواست بداند. وقتی می‌رفتی و دیگر به خانه برنمی‌گشتی، آیا تمام فکر و ذکرشان این بود که چطور گلیم خودشان را از آب بکشند؟ و اگر کارشان خوب پیش می‌رفت، آیا واقعاً برایشان فرقی نمی‌کرد که تو نباشی؟

از جایش بلند شد. ناگهان احساس دیوانه‌واری پیدا کرد که می‌خواهد برای جو کادارا بجنگد. دلش می‌خواست برود آن‌طرف و به آن زنِ صاحبِ دیگِ بی‌بخار بگوید: «سفر پشت سفر توی سرما و طوفان به دریا زد. تو را اینجا توی خانه گرم و امن نگه داشت. به خاطر تو رفت؛ پیش تو بود که برگشت. و تو هنوز هم دلت برایش تنگ خواهد شد. فکر کردی این وضع همین‌طور ادامه پیدا می‌کند؟ فکر کردی سال بعد هم مثل امسال برای آن پولدارها جذاب خواهی بود؟ پنج سال دیگر، با یک فرچه دست به زانو می‌شوی تا بتوانی آن بچه‌ها را گرم و سیر نگه داری.»

دلش می‌خواست حرف راست را از زیر زبانش بکشد! اگر می‌دانست که او گاهی شب‌ها توی تختش می‌خوابد و برای جو کادارا گریه می‌کند، اوضاع دیگر این‌قدر کثیف به نظر نمی‌رسید.

امشب همه‌جا ساکت بود؛ همه‌ی بچه‌های کادارا و همه جو دوآن‌ها رفته بودند دنبال بز دولتی. قلمروِ بز دولتی داشت روزبه‌روز وسیع‌تر می‌شد. انگار خودش هم می‌دانست که چون بز دولتی است، هیچ‌کس حق ندارد آسیبی به او برساند. اگر بز دولتی بیاید توی حیاط خانه‌تان، دست‌ودلتان می‌لرزد که قوطی حلبی به طرفش پرتاب کنید؛ آخر درست‌ودرمان نمی‌دانید این کار چقدر ممکن است جرم و خیانت به حساب بیاید. هیچ‌کس در کیپ اِند از موقعیت دقیق بز دولتی سر درنمی‌آورد و همه هم از این می‌ترسیدند که بپرسند، چون ممکن بود کسی که از او می‌پرسیدید جواب را بداند و آن‌وقت معلوم شود که شما از دیگران کمتر می‌دانید. خلاصه اینکه بز دولتی هر جا دلش می‌خواست می‌چرخید و امشب هم هوس کرده بود خیلی دور برود. با رفتن بز دولتی همه‌جا آرام و ساکت مانده بود، چون این بز کلی نگهبان داشت.

جو دوآن حس کرد می‌خواهد چیزی به خانم کادارا بگوید. نه آن حرف تند و خشنی که تا همین چند لحظه پیش می‌خواست به زبان بیاورد، بلکه فقط می‌خواست حرفی به او بزند. او و خانم کادارا تنها آدم‌های آن اطراف بودند؛ بچه‌ها همگی رفته بودند و همسرش هم بالای خانه سردرد داشت. او احساس تنهایی می‌کرد و به نظرش می‌رسید که زن هم، آن‌جا پشت به دریا در هوایی که داشت رو به تاریکی می‌رفت، چنین حالی دارد. او و جو کادارا قبلاً روی همان سکو می‌نشستند. زن انگار که تنها باشد و بخواهد چیزی بگوید، کمی به سمت او حرکت کرد. جو هم این طرفِ حصار، کمی به او نزدیک‌تر شد. زن گفت:

«وای، خدا کند بز گم نشده باشد!»

جو چیزی نگفت.

همسر جو کادارا با حس افتخار و محبت ادامه داد: «آن بز، آن‌قدر اهلی است که مثل سگ دنبال هر کسی راه می‌افتد.»

جو دوآن بلند شد و رفت توی خانه.

کار به جایی رسید که دیگر با کسی حرف نمی‌زد. گاهی شوخی‌هایی داشت و می‌خندید، اما این‌ها شوخی‌هایی بودند که فقط خودش داشت و خندیدنش طوری ناگهانی بود که بقیه را به تعجب وا می‌داشت و باعث می‌شد برگردند و خیره به او نگاه کنند. همین باعث می‌شد حتی وقتی همه دور میز نشسته بودند، باز هم آدم منزوی و تک‌افتاده‌ای به نظر برسد. او به چیزهایی می‌خندید که جای خنده نداشتند؛ مثلاً وقتی میرتی گفت: «اگنس کادارا نامه‌ای از خانم مک‌کری به دستش رسیده و یک دستمال عزاداری هم توی نامه بوده.» و بعد از اینکه به چنین چیزی می‌خندید که هیچ‌کس دیگری در آن نکته‌ای خنده‌دار نمی‌دید، می‌نشست و به آب دریا خیره می‌شد. همسرش می‌گفت: «یک‌کم شاد باش.» و او به همین حرف هم می‌خندید.

اما یک روز طاقتش طاق شد و حرف‌هایی به زبان آورد. یک بعدازظهر یکشنبه بود و خانواده‌ی کادارا همگی داشتند به گورستان می‌رفتند. آن‌ها هر بعدازظهر یکشنبه به گورستان می‌رفتند و برای سنگ قبری که رویش نوشته بود «در دریا گم‌شده»، گل می‌بردند. اگنس داد می‌زد: «بیایید تونی! حالا دیگر برای رفتن به گورستان لباس می‌پوشیم،» طوری که بچه‌های جو دوآن احساس می‌کردند هیچ کار مهمی برای انجام دادن ندارند. بچه‌ها با بهترین لباس‌هایی که مسافران تابستانی برایشان به جا گذاشته بودند، از در خانه صف کشیدند و بیرون رفتند؛ طوری که انگار جشنواره یا سیرکی برپاست و همه‌ی بچه‌های جو دوآن مجبورند در خانه بمانند.

این بعدازظهر او اصلاً نمی‌دانست که آن‌ها دارند می‌روند تا اینکه میرتی را پشت پنجره دید. تعجب کرده بود که میرتی به چه چیزی این‌قدر با اشتیاق نگاه می‌کند. وقتی خودش فهمید ماجرا چیست، خنده‌اش گرفت.

او گفت: «میرتی جان، اگر دوست داری تو هم برو گورستان. کلی دوآن آن‌جا خوابیده‌اند. برو و به آن‌ها سری بزن.»

جو دوآن در حالی که او با تردید آنجا ایستاده بود، ادامه داد: «مطمئنم از دیدنت واقعاً خوشحال می‌شن. بعید می‌دونم مدت‌هاست کسی به دیدنشون رفته باشه. می‌تونی بری به دیدن پدربزرگ بزرگت، ابنِزر دوآن. نهنگ‌ها اون‌قدر از اون مرد می‌ترسیدن که از این دریا به اون دریا خبر می‌فرستادن که داره میاد. لوسی دوآن هم اونجاست؛ همسر ابنِزر. لوسی دوآن زنی بود که هر چی می‌خواست می‌گرفت. شاید نهنگ‌ها از ابنِزر می‌ترسیدن، اما لوسی نمی‌ترسید. بین اون و برادرش سر لحاف مادرشون دعوایی شد و اون نصفه‌شب رفت توی خونه‌اش و وقتی برادرش خواب بود، لحاف رو از روی او برداشت. شجاع باش! مثل دوآن‌های قدیم باش! برو گورستان و از این گور به اون گور ول بگرد، اون‌وقت که کاداراها دارن کنار تنها سنگ‌قبرشون وایمیستن! پدر منم… از دیدنت خوشحال می‌شه. آخه، اگه اون الان زنده بود… اگه کاپیتان سایلاس دوآن اینجا بود، به کاداراها حالیش می‌کرد که حق دارن روی پیاده‌رو راه برن یا باید برن توی خیابون!»

میرتی کنجکاو شده بود، اما بعد از لحظه‌ای رو برگرداند. او آه کشید و گفت: «تو فقط برای خویشاوندان نزدیک می‌ری.»

جو آنجا ایستاد و به جایی که او بود خیره ماند. او خندید؛ خنده‌اش را برید؛ همان‌جا ایستاد و خیره ماند. «تو فقط برای خویشاوندان نزدیک می‌ری.» او آهسته برگشت و از خانه بیرون رفت. بز دولتی که در خانه تنها مانده بود، به سمت او آمد، گویی فکر می‌کرد او هم می‌خواهد قدمی بزند.

جو دوآن با صدایی که نشان می‌داد درونش دارد گریه می‌کند، گفت: «به جهنم!»

او در حالی که سرش پایین بود، به اندازهٔ موج‌شکن در امتداد ساحل راه رفت. او بدون اینکه به کارش فکر کند، روی موج‌شکن به راه افتاد. بنابراین، تنها کاری که می‌توانست برای میرتی بکند این بود که دلیلی برای رفتن به گورستان به او بدهد. او جو را در گورستان می‌خواست؛ تا عصرهای یکشنبه جایی برای رفتن داشته باشد! آن‌وقت او می‌توانست لباس سیاه بپوشد؛ سراپا سیاه، نه فقط روبانی دور گردنش. ناگهان جو سر جایش ایستاد. آیا او لباس سیاهی برای پوشیدن داشت؟ او به شوخی‌ای فکر کرده بود که در مقایسه با آن، تمام شوخی‌های دیگری که تا به حال به فکرش رسیده بود، کوچک و بیمارگونه به نظر می‌رسیدند. فرض کن او خودش را از سر راه برمی‌داشت و بعد آنها چیزهایی را که فکر می‌کردند به جایش گیرشان می‌آید، به دست نمی‌آوردند؟ او به تندی راه افتاد؛ تندی و زیرکانه، در میان سنگ‌های کوچک‌ترِ لابه‌لای سنگ‌های غول‌پیکر راهش را باز کرد، با سرعتی مطمئن که اگر به جایی که می‌رفت فکر می‌کرد، هرگز نمی‌توانست آن‌طور راه برود. او مثل گربه‌ای که می‌خواهد موشی را بگیرد، جلو رفت. و این شوخی غول‌پیکر در درون او بزرگ شد. چه کسی اجاق بی‌عطش را به آن‌ها می‌داد؟ آیا به سر کسی می‌زد که فقط به خاطر اینکه پدر جوان جو دوآن مرده است، به او یک قایق بادبانی بدهد؟ آن‌ها بز را به پدر ترجیح می‌دادند. اما فرض کن پدر را از دست می‌دادند و بزی هم گیرشان نمی‌آمد؟ میرتی عزاداری می‌شد که هیچ لباس عزایی نداشت. او از رفتن به گورستان شرمنده می‌شد.

او آن‌قدر خندید که دید روی یکی از سنگ‌های کوچک‌ترِ لابه‌لای سنگ‌های غول‌پیکر، در سمتی که رو به شهر نبود و به دریا نگاه می‌کرد، نشسته است.

شوخی‌اش را فراموش کرد و فهمید که می‌خواهد به دریا برگردد. دوآن‌ها به دریا تعلق داشتند. در خشکی، چیزها اول خنده‌دار به نظر می‌رسیدند—اما وقتی اثرشان را می‌گذاشتند، دردناک می‌شدند. به این فکر کرد که وقتی میرتی بچه بود، چطور از دورِ این دماغه می‌گذشت. هر بار از همین نقطه رد می‌شد و شهر را می‌دید که آن پایین زیر آفتاب آرمیده، به او فکر می‌کرد، به این‌که حالا او را می‌دید و او دست‌وپا می‌زد و سروصدا می‌کرد. اما حالا میرتی می‌خواست برود و او را ببیند—در گورستان. اوه، شوخیِ تمام‌عیاری بود. اما حدس زد که از شوخی‌ها خسته شده است. جز آن یک شوخی بزرگ—شوخی‌ای که انگار درست توی صورت تمام زندگی سیلی می‌زد.

آب بالا می‌آمد. داخل—بیرون—دوآن‌ها و دوآن‌ها. داخل—بیرون—خود او هم. داخل—بیرون—داشت خیس می‌شد. باید بالاتر می‌رفت. اما—چرا برود؟ شاید این نزدیک‌ترین جایی بود که می‌توانست به برگشتن به دریا برسد. گیر افتاده در موج‌شکن. قضیه همین بود—مگر نه؟ صخره‌ها چیزهای عجیبی بودند. می‌توانستی خودت را جایی گیر بیندازی که دیگر نتوانی بیرون بیایی. تقریباً لازم نبود تکان بخورد. اگر خودش می‌خواست جایی را انتخاب کند که در آن گیر بیفتد، نمی‌توانست جای بهتری پیدا کند. خودش را گیر بیندازد—آب حالا تقریباً رسیده بود—بیرون آمدن خیلی سخت بود—مثل آخرین کشتی‌ای که دوآن صاحبش شده بود، تکه‌تکه کوبیده شود. نزدیک‌ترین حالتی که می‌توانست به برگشتن به دریا برسد. نزدیک‌ترین حالتی که حق داشت به آن برسد—او که با ابزارهای ساده ماهی منجمد می‌کرد. و دیگر خبری از دیگِ بی‌آتش هم نبود!

شانه‌هایش را چرخاند تا خودش را جایی گیر بیندازد که بیرون کشیدن از آن آسان نباشد. صورتش را بالا گرفت و دید چیزی روی صخره بزرگ و تختی که بالای صخره‌های دندانه‌دار بود حرکت می‌کند. کمی خودش را بالا کشید؛ بلند شد؛ و به سوی صخره بزرگ بالای سرش جست زد. روی یکی از تخته‌سنگ‌های تخت، جو دوآن ایستاده بود. روی تخته‌سنگ تخت دیگر، بز دولتی ایستاده بود.

جو دوآن گفت: «برو به جهنم!» و هق‌هق می‌کرد. «برو به جهنم!»

بز دولتی کمی سرش را تکان داد، طوری که ریشش جنبید و غبغبش لرزید.

جو دوآن گفت: «برو خانه! خودت را غرق کن! بگذار به حال خودم باشم! برو پی کارت!» حرف‌هایش تند و گرفته بود و خودش می‌لرزید.

بز هیچ‌کدام از این کارها را نکرد. جو نشست، پشتش را به بز دولتی کرد و سعی کرد فراموش کند که او آنجاست. اما لحظه‌هایی هست که فراموش کردن یک بز آسان نیست. حاضر بود مرگش هم یک جور شوخی داشته باشد—مثلاً گیر افتادن در موج‌شکن—اما قرار نبود پیش از یک بز بمیرد. بالاخره او کمی بیشتر از این‌ها می‌ارزید. برمی‌گشت و نگاه می‌کرد ببیند شاید بز راه خانه را در پیش گرفته باشد. اما بز همیشه همان‌جا ایستاده بود و نگاهش می‌کرد.

سرانجام با خشم از جا پرید. جو دوآن گفت: «برای چه آمدی؟ از جان من چه می‌خواهی؟ چطور انتظار داری خودت به خانه برگردی؟» بعد از هر سوال منتظر جواب می‌ماند. جوابی نیامد.

سنگ کوچکی برداشت و به سوی بز دولتی پرتاب کرد. بز جست، لیز خورد، و اگر جو دستش را به پاهای عقب او نگرفته بود، از تخته‌سنگ پایین می‌افتاد. وقتی نجاتش داد، فریاد زد: «فکر نکنی قرار است باز هم نجاتت بدهم. از من هیچ انتظاری نداشته باش!»

دوباره موج‌های خشم به سراغش می‌آمد. جو دوآن گفت: «اینجا بیرون چه کار می‌کنی؟ خیال کردی بز کوهی هستی؟ نمی‌دانی آب دارد بالا می‌آید؟ فکر می‌کنی همان‌قدر آسان که بیرون آمدی، می‌توانی برگردی؟»

جو دوآن با پا به پاهای عقب بز زد تا وادارش کند حرکت کند. بز ایستاد و به آب نگاه کرد؛ آبی که سنگ‌های میان‌راهی را که بز از روی آن‌ها راه خودش را پیدا کرده بود، پوشانده بود. جو دوآن گفت: «معلومه، مد بالا آمده… ای حیوان نادان! ای بز لعنتی!» او با زور مردی که پر از خشم است، بز را بلند کرد و به تخته‌سنگ بعدی پرطلاف کرد. کلام دلگرم‌کننده‌اش این بود: «امیدوارم خودت را بکشی!»

اما بز دولتی خودش را نکشت. او فقط دور و برش را نگاه کرد تا کمک بیشتری پیدا کند.

جو دوآن برای اینکه از شرش خلاص شود، باید او را به ساحل می‌رساند. او راهنمایی‌اش کرد و بلندش کرد، پاهای جلویی‌اش را جا داد و پاهای عقبی‌اش را هل داد، و تمام مدت به او می‌گفت امیدوار است خودش را بکشد. یک بار جو ایستاد و همه‌جا را نگاه کرد و فکر کرد. پس از آن، هل محکمی به بز دولتی داد که او را فرستاد توی آبی که بالاتر از زانوهایش بود. آن‌وقت او هم مجبور شد برود داخل آب و کمکش کند تا به سنگ بالاتری برسد.

این بعد از آن بود که او بز دولتی را از دریایی نجات داده بود که بز دولتی سرش کلاه گذاشته بود؛ همان‌وقت بود که نگاهی به جلو انداخت و دید کسانی در ساحل نظاره‌گرند. کاداراها از آرامستان برگشته بودند. کاداراها و دوآن‌ها داشتند نگاهش می‌کردند که دارد بز دولتی را به خانه می‌آورد.

او هر از گاهی به آن‌ها نگاه می‌کرد. به نظر می‌رسید میان این گروه ناآرامی کوچکی وجود دارد. آن‌ها دست یکدیگر را می‌گرفتند و بالا و پایین می‌پریدند، درست مثل تماشاگرانی که مردانشان را از یک کشتی شکسته به ساحل می‌آورند. جایی بود که دوباره مجبور شد بز دولتی را بلند کند. پس از این، فریادهایی شنید و به ساحل نگاه کرد تا پسرانش را ببیند که مثل سرخ‌پوستان کوچک بالا و پایین می‌پریدند.

سرانجام آن‌ها به مقصد رسیده بودند. تماشاگرانِ توی ساحل دوان‌دوان بیرون آمدند تا به استقبالشان بیایند.

خانم کادارا در حالی که دست‌هایش را دراز کرده بود، فریاد زد: «وای، آقای دوآن! ممنونم از شما! شما بز مرا نجات دادید! من خودم مردی ندارم که بز مرا نجات دهد. من مردی ندارم. من مردی ندارم!»

خانم کادارا صورتش را با دست‌هایش پوشاند، به جلو و عقب تاب خورد و هق‌هق‌کنان گریست؛ چرا که مردش مرده بود.

جوانان کادارا دور او جمع شدند. به نظر می‌رسید ناگهان فهمیده‌اند که پدری ندارند و متوجه شده‌اند که این موضوعی است که باید برایش تاسف خورد. اگنس حتی دستمال عزاداری‌اش را خیس کرد.

میرتی جلو آمد و بازوی پدر را گرفت. او گفت: «وای، پدر، آن‌قدر ترسیده بودم که مبادا به خودت صدمه بزنی!»

پدر به صورت دختر کوچکش نگاه کرد. او متوجه شد که همین کمی پیش انتظار داشت دیگر هرگز به این صورت نگاه نکند. او به بز دولتی نگاه کرد که کمی آن‌طرف‌تر ایستاده بود و با مهربانی به این آدم‌ها نگاه می‌کرد. ناگهان جو دوآن شروع به خندیدن کرد. او خندید—خندید—و خندید. و این واقعاً یک خنده بود.

همسرش با لحن زنی گفت که شاید اجاق بدون آتش ندارد، اما—!: «وقتی دیدم آن بز را بلند کردی!»

جو دوآنِ جوان نیز که خیلی وقت بود سرکوب شده بود و نمی‌خواست موقعیت به دست‌آمده را از دست بدهد، با فریاد طعنه‌آمیز «شما پدری ندارید که بزتان را نجات دهد!» شروع به چرخیدن دور تونی کادارا کرد؛ و ادگار با زبان‌گرفتگی هم‌آوا شد: «پدری ندارید که بزتان را نجات دهد!»

پدرشان فریاد زد: «اینجا! دست از اذیت کردن این بچه‌ها بردارید به خاطر چیزی که دست خودشان نیست. بیایید! کلاه‌ها سرتان! هر دوآن، هر کادارا، می‌رویم بالا تا ببینیم شاید اد اسمیت نوشابه داشته باشد.»

اما جوِ جوان خیلی وقت بود زجر کشیده بود تا به این زودی ساکت شود. او اصرار کرد: «شما پدری ندارید که برایتان نوشابه بخرد!»

پدرش امر کرد: «جو! دست از آزار دادن این بچه‌ها بردار وگرنه تنبیه‌ات می‌کنم!»

و جو، سرمست از خوشحالیِ داشتن چیزی که کاداراها نداشتند، جیغ زد: «تو بابا نداری که لیست بزندت! تو بابا نداری که لیست بزندت!»

❦
دانلود ایپاب این داستان
→ داستان قبلیفهرست دستهداستان بعدی ←