کوچهٔ نیکرسون! اگر روحِ آن نهنگگیرِ «اولد هاربر» به کوچهٔ زادگاهش بازمیگشت، بیگمان شگفتی در چهرهٔ شبحوارش موج میزد. خانههای کوچکی که در امتدادِ کوچه بالا میرفتند و زمانی چنان بیرنگ و خشک بودند، اکنون با رنگهای صورتی و زرد و زمردیشان گویی دیوانه شده بودند. نوزادانی که زیرِ تاکها بودند قهوهای بودند و پیرزنها نیز هم؛ با روسریهای رنگارنگ، از روی حصارها با زبانی غیبت میکردند که او شاید زمانی، هنگامی که برای آب و سبزی در «آزورس» پهلو میگرفت، شنیده بود، اما هرگز در اینجا نشنیده بود. بر صندوقهای پست نامهای مانتا، سیلوا و کابرال دیده میشد؛ و در خانهٔ نیکرسون، بالای کوچه، که کهنه بود و ستونهایی سفید داشت، اکنون یک پیترِ پرتغالی زندگی میکرد؛ پیتر اوم پرنا، یا همانگونه که میگویند، پیترِ تکپا. آن بازدیدکنندهٔ شبحوار شاید از دیدنِ اینها اشکی میریخت، یا اگر فیلسوف بود، چشمانِ گودافتادهاش را به آنجل آولار میدوخت که پشتِ نردههای صورتیِ حیاطِ مادربزرگش به توریبافی مشغول بود، و با زمزمهای که «پادشاهیِ آینده از این دست است»، به قبرش بازمیگشت.
مادربزرگِ آنجل چنان پیر بود که میبایست با عصا راه برود؛ موجودی مضحک و خشکیده، با گوجهای بر سرش به اندازهٔ یک انگشتانه، زانوهایی داغان، و بازوانی چون دستهٔ جارو که صد بار سفتتر بودند و هرگز بهتمامی خشک نمیشدند. تقریباً هر ساعتی از روز و هر وقتی از سال میشد آن بازوان را در حیاط یا در انبار دید، که با خشم و بیباکی در تشتِ رختشویی فرو میرفتند و کفها را از یک سو و آن پیرزنِ لاغر را از سوی دیگر بهشدت تکان میدادند. آدمی با خود میاندیشید که آیا او هیچگاه سر به شورش برمیدارد. شاید برمیداشت. آنها برای مردمانِ بسیاری رخت میشستند، پیتر اوم پرنا از آن جمله؛ و تکپا، از وقتی که اینهمه پولدار شده بود، هر بار که از کشتیاش به ساحل میآمد، یک روز در میان پیراهنش را عوض میکرد.
به هر حال، دیگران سر به شورش برمیداشتند؛ دیدنِ اینکه او اینهمه طولانی و سخت کار میکند اعصابشان را خرد میکرد. اما وقتی از پشتِ نردهها فریاد میزدند و میپرسیدند چرا هیچیک از این کارها را به آن «آنجلینای تنبل» نمیسپارد، او پاسخی نمیداد جز آنکه با انگشتی استخوانی و خیس، متفکرانه بر بینیاش ضربه بزند. یا شاید، همچنان که یکی از پیراهنهای پیتر اوم پرنا را پهن میکرد، لحظهای میایستاد و با توجهی شگفت و غرق در اندیشه به آن خیره میشد. یا باز، اگر آن روز کشتیها به بندر بازمیگشتند، شاید لنگلنگان به خانه میرفت و چون آنجل را میدید که بر کاناپه به مطالعه نشسته است، موهای براقش را نوازش میکرد، زیرِ لب زمزمهای میکرد، لبخندی میزد و میگفت: «توریات، خوشگلم، آن توی باغ است»، یا شاید: «گلها باید چیده شوند، خوشگلم».
وقتی کشتیِ پیتر اوم پرنا از صیدگاهها بازمیگشت، فرمان میداد مردانش او را بر شانههایشان تا ساحل بیاورند. اگر قطرهای آب به آن تککفشِ قهوهایرنگش میخورد، خدا میدانست چه پیش میآمد. آنان از او بیش از هر ناخدای دیگری متنفر بودند؛ با این همه، او مردِ خوششانسی بود که با او میرفتند؛ در شناختنِ ماهیها یک «سگ» بود، و تماشایی بود دیدنِ آنان هنگامی که پس از یک «سفرِ بزرگ»، با چکمهها و کلاههای لاستیکیِ سخت و گردشان از کوچهٔ نیکرسون بالا میآمدند؛ لفت میدادند و آرام راه میرفتند تا او با پای چوبیاش پیشاپیشِ همه بماند، و در سراسرِ حیاطها فریاد میزدند که چند ماهی گرفتهاند و چند دلار میانشان تقسیم شده است.
اوم پرنا چیزی نمیگفت؛ نیازی نبود. با پای چوبیاش پیشپیش میرفت، کلاهش را پایین کشیده بود تا جای زخمِ پیشانیاش را بپوشاند، شستی را بر زنجیرِ ساعتِ طلاییاش نهاده بود و با شستِ دیگر سبیلهای سیاهش را مرتب میکرد. آدمی میپنداشت او از یاد برده است که آدمیانِ دیگری هم در دنیا هستند، زیرا نه به راست نگاه میکرد و نه به چپ، حتی هنگامی که از کنارِ حیاطی با نردههای صورتی میگذشت، جایی که آنجل آولار همیشه گویی به اتفاق آنجا بود؛ شاید گل میچید، یا بازوانِ قهوهای و خوشتراشش را بالا میبرد تا پیچک را سرِ جایش قرار دهد، یا شاید سرش را بر قلابهای توریبافیاش خم کرده بود و موهایش چهرهاش را پوشانده بود، جز لبهٔ گونهاش که زیرِ نگاهِ مردانِ اوم پرنا — بهویژه مانال کوستا — رنگی تیره به خود میگرفت. زیرا در این پاییزِ هفدهسالگیاش، حتی تکرارِ نامِ مانال با خویشتن، یا حتی اندیشیدن به او، گونههای آنجل را داغ میکرد.
مردم به آنجل میخندیدند که وقتی همهٔ گلها ریخته و تکهچمنها خشک شده بود، باز هم بیرون مینشست. اما در یکی از همین بعدازظهرها، هنگامی که خورشید همسطحِ سرِ آدمی بود و بادِ سردی شنها را بر پشتبامها میپاشید، مانال کوستا کیسهٔ لوازمش را به نردهها تکیه داد و از آنجل خواست که با او به رقصِ سنت میشل برود.
با اصرار پرسید: «چی میگی؟» گونههای نرم و تیرهاش با صدای پوزخندِ رفقایش در پشتِ سرش تیرهتر شد.
آنجل میخواست همزمان هم بخندد و هم بگرید. اگر صد سوزنِ گداخته هم به او زخم میزد، باز نمیتوانست چشمانش را بلند کند. مانال کوستا! مانال کوستا! کاش تنها میتوانست سرش را تکان دهد. قلبش بالا پرید و راهِ گلویش را بست؛ مانال داشت میرفت و متوجه نمیشد. میبایست به هر روی از جایش برمیخاست.
در حالی که چهرهاش از شرم میسوخت، با لکنت گفت: «م... م... مانال!»
اما آنکه روبهروی او بود مانال نبود، بلکه خودِ پیتر اوم پرنا بود که مانال را با دست رانده بود. خونسرد و دقیق نگاهی به او انداخت.
با پوزخندی کمرنگ پرسید: «اسمت چیه؟» و چون دید دختر میلرزد و اصلاً نمیتواند جواب بدهد، پوزخندش فراختر شد.
«فکر کنم یکی از پیراهنهای خوبم دارد آنجا روی بند خشک میشود. هرچه اسمت هست، بهتر است پس از شام آن را به خانهٔ من بیاوری؛ میخواهم فردا بپوشمش.»
آنجل به هر روی خود را به درونِ خانه رساند. نخست، بر کاناپهٔ اتاقِ جلو، حتی اشکهایش هم بیرون نمیآمد؛ چنان درهمشکسته و غارتشده بود. مانال درنیافته بود و دیگر هرگز از او نمیخواست، و دخترانِ بسیار دیگری هم بودند. رفتهرفته دنیا گرمتر و سیاهتر شد و او توانست چندان هقهق کند که بندبندِ انگشتانش از خستگی رها شوند، و در آن تاریکی، دستِ آوو آولار بر دستش، همان بود که او را از سقوط در ژرفناها نگه میداشت. آوو پس از چندی آغاز کرد به زمزمه کردن، با لحنی شگفت و نامفهوم که بوی سرمستی میداد.
«صدایش را میشنوم، خوشگلم. من پشتِ پرده بودم. تو هنوز مردها را نمیشناسی، وگرنه اینگونه برخورد نمیکردی. مگر با تو حرف نزده است، خوشگلم؟ ادعا میکند از زنها متنفر است، ولی با خوشگلِ من حرف زده است. اشکهایت را پاک کن، عزیزم. نشنیدی که میخواست لباسهای شستنی را امشب ببری؟ این پیتر میخواهد دوباره خوشگلم را ببیند، ها؟ هیهیهیهی!»
برای آنجلِ خسته، دریافتنِ آن حرفها بسیار دشوار بود. آوو از چه سخن میگفت؟ غلت زد و به سقفِ سایهوار خیره شد؛ چشمانش هر لحظه گشادتر میشد و مچِ دستهایش سرد بود، گویی آنها را در کیسهای یخ نهاده باشند.
زمزمه کرد: «منظورت کیه؟ نه — نه تکپا، آوو!»
«آری، همان تکپا، خوشگلم. همان که در آن خانهٔ بزرگِ آن بالا زندگی میکند و میگویند تا بوستون برای یک پیراهن چهار دلار میدهد. اگر پای مردانِ بیشتری در بومِ بادبان گیر میکرد — وای، چه دنیایی — چه دنیایی میشد! شاید آنگاه همهشان دیوانه و مغرور میشدند و شاید، چون پیتر، سه کشتیِ درست و حسابی برای خودشان داشتند. او یک ذره طلا بود، خوشگلم. پیش از آن هم چون بقیه بود — یادت هست؟ و امروز — امروز با آنجل آولار حرف زده است. یالا، لباسِ یکشنبهات را آماده کن تا من شام را درست کنم. هیهی —»
پیرزن، همچنان که بر عصایش بالا و پایین میپرید، لنگلنگان رفت تا در آشپزخانه با قابلمههای شام سر و صدا کند. نورِ درگاه بر فرش افتاده بود؛ آنجل به پهلو چرخید و سایهای را تماشا کرد که از روی لکهٔ روشن میگذشت و بازمیگشت؛ سایهای عظیم، بدقواره و بهطرزی شگفت چابک.
«یعنی به همین خاطر بود که همیشه مرا به حیاط میفرستاد؟» پرسشی تکاندهنده بود، سنگین، تلخ و تاریک؛ گویی از همهٔ پرسشهای همهٔ دخترانِ جوانی ساخته شده بود که بر آستانهٔ همهٔ دورانها ایستادهاند. گویی برایش ناممکن بود که به دلِ نور برود، اما چون آوو صدایش میزد، ناگزیر بود.
سرش را بیشتر بر سوپِ ماهی خم کرد و التماسکنان گفت: «نمیخوام — نمیخوام لباسها رو ببرم.» از سکوتِ غیرمنتظره دستپاچه شد و از لای مژههایش دزدانه نگاهی انداخت. پیرزن آغاز کرد به خندیدن، با طعنهای تیز و خشمآلود، و یکی از بازوانِ استخوانیاش را چون رقصندهها بر سرش انداخت.
«اوه آری، آری! برو! این همان است که میخواهی؟ من بسیار نیرومندم و راستقامتم و خوشگلم. چوبم را در حیاطِ طویله میکوبم و چون بزِ تونی باتن جست میزنم — کی میداند، شاید پیترِ تکپا از من بخواهد زنش شوم. آاااه! هیهیهی!» در یک چشم بر هم زدن، لحنِ طعنهآمیزش را فروگذاشت و نوعی مهربانیِ چروکیده جایش را گرفت. «آخ، خوشگلِ من — از یاد برده بودم که خوشگلم هنوز دخترکی کوچک است. اما دیگر عصبی نمیشوی، میشوی؟ من نیز چون جوان بودم همینگونه بودم؛ وقتی شانس میآوردم میلرزیدم و میگریستم — درست چون تو، خوشگلم. همهچیز درست میشود. برو دیگر. برو! بیا، بگذار لحظهای موهایت را درست کنم. لباست زیباست. لباسِ زیبا!»
وقتی آنجل، بسته را بر سر گرفته، از مسیرِ کوچه بالا رفت، همهٔ خانههای کوچک با چشمانِ درخشانشان برای تماشای عبورِ او به هم نزدیک شدند و ماه سایهای جسور و بیشرم را پیشاپیشِ او فرستاد تا پاهای کُندش را بر زمین بکشد. بادِ سختِ پاییزی او را شرمزده کرد، لباسِ یکشنبهاش را هیچ به چشم نیاورد و با تازیانههایش چنان نیشش زد که اگر پارهای از بازویی از میانِ سایههای آشنای پایینتر برایش دست تکان نمیداد تا پیش برود، بازمیگشت و دوباره به پایین میدوید.
فیلومنا، خواهرِ پیتر، درِ پشتی را اندکی گشود، تقریباً پیش از آنکه آنجل بتواند در بزند. فیلومنا موجودی بود سینهتنگ، خسیس و سیاهپوش، که گویی همیشه بر آستانهٔ فاجعهای ایستاده بود. ثروتِ برادرش، سه کشتیاش و حتی همین خانه برای او باورنکردنی بود؛ گویی طلسمی طلایی بود که با یک نَفَسِ تردید در هم میشکست. او هرگز پولی خرج نمیکرد مگر با ترسی همیشگی از اینکه مبادا فروشنده به اتفاق سکه را گاز بزند و دریابد که خاکستر است. او به آنجل فرصتِ سخن گفتن نداد.
در حالی که چهرهٔ بلند و گچیاش را در شکافِ در جمع کرده بود، با لحنی چالشبرانگیز گفت: «میدونم دنبال چی اومدی. نه، نه — ما نمیخوایم این دور و بر سرک بکشی. برو گمشو!» اما چون آنجل، که تسکینی وصفناپذیر یافته بود، برگشت تا برود، زن بیرون آمد و با انگشتانی لرزان آرنجش را گرفت. «نه، نه — بیا تو! لابد باید بیای تو. اوه خدای من — برادرم پیتر —»
پیتر اوم پرنا در اتاقِ نشیمن، برابرِ بخاریِ کوچکی نشسته بود؛ پای چوبیاش در کنارِ کفشِ قهوهایرنگش بود و هر دو در تابشِ نورِ در رنگی یکسان داشتند. دستانش را بر جلیقهٔ سفیدش گره کرده بود و سرش را به پیش خم کرده بود، در حالتی که یا نشانهٔ تفکر بود یا شاید خستگی.
چون صدای آنجل را پشتِ سرش شنید، زیرِ لب گفت: «اوه، بله.» او را در عذابِ بلاتکلیفی نگه داشت؛ نه خود پیشنهادِ برخاستن داد و نه از او خواست بنشیند. «اسمت چیه؟» این یکی از شدیدترین ضرباتش بود؛ اینکه وانمود کند نامِ طرف را نمیداند.
دختر با لکنت گفت: «آنجلین»، و چشمانش را به تندیسِ کمنورِ مریم و کودکِ کمنورتر از آن، میانِ پنجرههای بلند، دوخت — پنجرههایی که از نورِ ماه آبی شده بودند — تا ناگزیر نشود به او نگاه کند. «آنج... آنجل آولار، آقا!»
«آنجل، هان؟» جای زخمِ پیشانیاش همهٔ نور را به خود جذب کرده بود و چون فانوسی کج میسوخت. متفکرانه گفت: «نامِ بدی نیست. لابد تازه به اولد هاربر آمدهای؛ من تا امروز تو را ندیده بودم.»
با این دروغِ کاملاً بیپروا، چهرهٔ او تغییری نکرد، اما چهرهٔ دختر بهگونهای شگفت تغییر کرد. شاید بهراستی زادنِ زنی که از دلِ کودکی بیرون میآید، به همان اندازه دردناک و دشوار باشد که زادنِ زنی که کودکی را به دنیا میآورد. مرد پای بدش را بر پای سالم انداخت و غرقِ تماشای نوکِ فلزی و براقِ آن شد.
«آنجل، تا چند وقت دیگر میشنوی که مردم دربارهام حرف میزنند. اسمت همین است، نه؟ همهشان دربارهام حرف میزنند چون با آنان بسیار مهربانم و چون بسیار خوشتیپم. این پای طلاییِ من است که چشمشان را میگیرد. ببین! در سراسرِ اولد هاربر پای دیگری پیدا نمیکنی که در نور اینگونه برق بزند. برنج است، نه؟ ولی انگار طلاست. وانگهی از این نشانِ گلِ رز بر پیشانیام خوششان میآید. یادت باشد، قدیسها هاله دارند.»
ناگهان نیمچرخی زد و دستهایش را به هم کوبید و فریاد کشید: «بیا، بیا! بیا اینجا بایست تا بتوانم نگاهی به تو بیندازم. ممم. اینجوری بهتر است.» آرام و از سر تا پا براندازش کرد؛ یک دستش به مرتبکردن سبیلش بود و دست دیگرش عصبی بر دستهٔ صندلی میکوبید. «دارم فکر میکنم یکی از این روزها ازدواج کنم.» مکث کرد تا ببیند رنگ چگونه در چهرهٔ دختر میدود. در چشمهایش برق شادیِ وصفناپذیری بود. «آری، وقتی زنی را پیدا کنم که همانطور باشد که من میخواهم، او را میگیرم، وگرنه نمیگیرم. موهایش سیاه نیست، طلایی است و فر؛ و چشمهایش به رنگ آسمان است. رنگ پوستش در مجموع روشنتر از توست و اصلاً به این لاغری نیست — تازه پولدار هم هست. دختری دارد که موهایش را درست کند، و مردی که فقط کفشهایش را واکس بزند. و این زن، چهار دست و پا پیش من میآید تا با او ازدواج کنم!»
آنجل چیزی نمیفهمید. در برابر این وحشیگریِ عجیب و بیمعنا هیچ راه دفاعی نداشت. به نظر میرسید مرد از وحشت او و از آن شورِ رقتانگیز و گنگ لذت میبرد. با لحنی تند و گوشخراش ادامه داد:
«تو نباید برای پیدا کردن یک مرد به دردسر بیفتی. برای یک بدبخت کاملاً مناسبی؛ مثلاً یکی از پسرهای جوان کشتی من؛ اسمش یادم نیست — مانوئل، یک چیزی بود. حالا چرا نمیروی سر کارت و وقتی کشتیها میرسند از حیاط نمیزنی بیرون؟ شاید این پسر اتفاقی تو را ببیند و از تو خوشش بیاید. کی میداند؟ شاید از این لاغرهای سیاه خوشش بیاید؛ او هم بدبخت است… همین! حالا میتوانی بروی!» با خشمی توضیحناپذیر دستهایش را به سوی او تکان داد. «شنیدی؟ میتوانی بری! منا! منا! کدام گوری رفتی — چرا نمیگذاری این دخترک بیرون بیاید؟»
مانوئل کوستا بیرون دروازهٔ پیتر اوم پرنا منتظر بود؛ زیر نور ماه، تکیه داده به تنهٔ درختی، ظاهری تقریباً قهرمانانه داشت و فکر میکرد چطور باید آنجل آولار را صدا بزند، چون دیده بود که او با لباسهای شستنی به داخل رفته است. مانوئل به دخترانی چنین ترسو چون آنجل عادت نداشت؛ این موضوع برایش هیجانانگیز بود و این حس، آتش طبیعی چشمهایش را تیزتر میکرد و گونههای تیره و زیبایش را سرخ مینمود.
ناگهان با دیدن پیکری دم دروازه فریاد زد: «اوه، سلام!» و گیج از گرفتاریِ دستهایش، چشم در چشمهای آنجل که از نزدیک با نوری میدرخشیدند که درکش نمیکرد، ادامه داد: «چه عجلهای داری، آنجل؟ چی — چی شده که اینطوری شدهای؟»
«منتظرم بودی، مانوئل؟»
«آره!» قصد داشت در این باره دروغ بگوید.
«بیا، بیا برویم. زود باش مانوئل، برویم!»
دختر دست او را کشید و مانوئل چند قدم پایین تپه از پی او رفت و از گوشهٔ چشم نگاهش کرد. با آن نور عجیب و باد و ساقههای لخت تاک که در حیاطها میلرزیدند، همهچیز شبیه خواب بود. و این آنجل آولار بود! از اینکه چرا تا آن روز حقیقت او را نفهمیده بود احساس حماقت میکرد و در عین حال، لرزهای وحشی از کشف حقیقتی تازه سراپایش را گرفت.
ناگهان فریاد زد و دست او را کشید تا بایستد: «اینجا را ببین!» و بعد، با تردیدی بیشتر: «به چه میخندی؟ یا — یا داری گریه میکنی؟ اصلاً داری میخندی؟»
دستهای دختر که بر سینهاش فشرده بود، چنان بالا و پایین میرفت که گویی دویده باشد.
«آن خوک یکپا را میکشی، مانوئل؟»
«حتماً!» به این نتیجه رسید که دختر سرانجام دارد میخندد.
«همین حالا؟»
دهان مانوئل باز ماند. حالا بیش از هر زمان دیگر همهچیز شبیه خواب بود؛ آرزو کرد کاش میتوانست بیدار شود تا از این ماجرا مطمئن شود و بعد دوباره به خواب برود. در پایین تپه، در دل شب، پیکری پدید آمد که دستهایش را با وجد تکان میداد و جیغ میکشید: «از اینجا گم شو! از دختر من دور شو! گم شو — برو خانهات!»
آنها همانقدر به او توجه کردند که به حشرهای نابجا که در دل شب بوزد، یا به صدای ضعیف موجهای ساحل.
«حالا؟ میخواهی همین حالا؟» چشمهای آنجل او را بهطرزی گریزناپذیر در بر گرفته بود.
«خ — خب — آه! ببین، امشب تو را چه مرگ است؟ او چه غلطی کرده که اینطوری شدهای؟ بگو، چرا درست و حسابی حرف نمیزنی؟»
انگشتهای آنجل یقهٔ کت او را میکشید.
«گوش کن! من اصلاً از او خواستم دربارهٔ من حرف بزند؟ خواستم؟ از او پرسیدم که من خوشگلم یا زشت؟ بعد اگر موی زرد دوست دارد، به من چه ربطی دارد؟ اوه! اوه! اگر پولدار بودم و موهایم زرد بود، آنوقت میتوانستم چهار دست و پا پیشش بیایم، نه؟ اوه! انگار کسی به آن خوک لنگ نگاه میکند! من از او پرسیدم زشتم؟ اوه! اوه! اوه!»
مانوئل سرش را عقب برد و با آسودگی به ستارهها خندید.
«پس تو زشتی، ها؟ زشتی؟» با بازوی نیرومندش چیزی را کنار زد و فریاد کشید: «دست از سر ما بردار، پیرزن! نمیبینی داریم حرف میزنیم؟ … زشتی، ها؟ خب، من فقط یک آدم مفلوکم، اما اگر تو زشتی، پس من یک زشت میخواهم. تو برای من کافی هستی — خیلی هم کافی! خب، معلوم است که هستی!»
«اینطوری نگو!» با تندی اعتراض کرد. «نه، اینطوری!»
«هر طوری که دلت میخواهد!» مانوئل پیروزمندانه خندید، دستهایش را گرفت و آنها را به جلو و عقب تکان داد.
آنجل آن شب نتوانست بخوابد. با چشمانی باز و بیدار، و گاه لرزان، در تختش زیر سقف شیروانیِ بادگیر دراز کشیده بود و به چهرهٔ عجیب و تازهٔ دنیا میاندیشید. مادربزرگش حتی به رختخواب نرفت؛ در آشپزخانه نشست، بسیار آرام به جلو و عقب تکان میخورد، به زغالها خیره شده بود و لثههایش را میمکید. کمی پیش از سپیدهدم دو جوجه را کشت و پاک کرد، آنها را در شالی قدیمی پیچید و از میان کوچه برد. پیش از آنکه آنجل بیدار شود، برگشته بود.
پیرزن گفت: «این بطری را ببین، خوشگلم. این را برایت از داروخانه گرفتم؛ میگویند موهایت را زرد میکند. ببین. مامانبزرگ برای خوشگلش گرفت.»
آنجل، سیخ روی تخت نشسته، مدتها پس از آنکه مامانبزرگ لنگلنگان دوباره از پلهها پایین رفت، به آن بطری خیره ماند.
«آه، آری. حالا یادم آمد.»
خشمش از مامانبزرگ از حد گذشت. با پاهای برهنه دور اتاق دوید تا جایی پیدا کند و بطری را بشکند. سرانجام آن را میان کف زمین و لبهٔ سقف انداخت و بعد بر لبهٔ تخت نشست و به هیچجا خیره شد.
حتی پیرزنهای سالخوردهٔ محله هم پس از آن متوجه تغییر آنجل شدند؛ سر تکان میدادند و لبهایشان را میگزیدند، زیرا هرچند چشمهایشان تار شده بود، در اینگونه چیزها تیزبین بودند.
آنچه در آنجل میدیدند چیزی سخت و درخشان بود، چیزی هدفمند. یک سال بود که برای سفر به نیو بدفورد در بهار، همراه شرکت سنتمیشل، نیکل و پنی پسانداز میکرد و حالا همه، از زبان اولینا سیلوا که در فروشگاه متیسون کار میکرد، میدانستند که او تمام پولش را در یک صبح خرج یک تکه ابریشم زرد و یک جفت کفش لاکیِ پاشنهفرانسوی کرده است. دندانهایش را هم مسواک میزد و پسر بقال، که یک روز صبح او را در آشپزخانه دیده بود که گونههایش را با حولهای زبر محکم میسابید، خبرش را به همه رسانده بود.
او نمیتوانست پیرزنها را گول بزند. شاید اندکی ناامید شدند که او حتی تلاشی هم برای این کار نکرد. هر که چشم داشت میتوانست ببیند وقتی پیتر اوم پرنا از میان کوچه بالا میآمد، او چگونه لاغر و جسور در چهارچوب در ایستاده بود و کمربندی را که از آن ابریشم زرد دوخته بود و آن کفشهای لاکیِ پاشنهفرانسوی را «به رخ میکشید». لکهای رنگی، چون گلبرگ رز، در هر دو گونهاش میسوخت و تارهای روشن در موهایی که بیضیِ زیبای صورتش را قاب گرفته بود، چون شمشیرهای آبی در میان مه بودند. همانطور که پیتر میگذشت به او خیره شد و با بیتفاوتیِ ملایمِ یک غریبه براندازش کرد، تا آنکه چشمش به آن پای چوبیِ کفبرنجی افتاد؛ آنوقت لبخندی ریز زد. فقط میشد دید که عضلات گونههای پیتر منقبض شد و بیرون زد؛ همین و بس. پیتر همچنان به مالیدن سبیلش و بازی با زنجیر ساعتش ادامه داد، انگار اصلاً نمیداند او آنجاست. چه سخت از هم متنفر بودند، آنجل آولار و پیتر اوم پرنا!
مانوئل کوستا دلش میخواست بخندد. از آنجل به وجد آمده بود و هر هفته که میگذشت بیشتر در شگفت میماند که چطور تا آن روز توانسته بود به دختر دیگری نگاه کند. با این همه، گاهگاه موجی از ناآرامی از روح سادهاش میگذشت. یک شب در اتاق جلوییِ خانهٔ آوو از این موضوع حرف زد؛ جایی که حالا دیگر بسیار به دیدن آنجل میآمد، روی کاناپه دستش را دور گردن او میانداخت و جیغهای کینهتوزانهٔ پیرزن را که از آشپزخانه برمیخاست، بهکلی نادیده میگرفت.
«تو… تو مطمئنی که از من خوشت میآید، آنجل؟ نکند داری… داری…»
نیازی نبود سؤالش را تمام کند؛ پاسخ در چشمهای تیره و ملامتگری بود که انگار از میان او به جایی دورتر نگاه میکردند. آنجل پس از لحظهای، با لحنی متفکرانه گفت:
«به من گفت زشتم. مگر من از او پرسیدم؟ مگر من از او پرسیدم؟ها!» ناگهان پرید تا گوشهٔ فرش را با نوک انگشت پایش صاف کند. در حالی که به سوی مانوئل میچرخید، فریاد زد: «به تو میگویم؛ میخواهی بدانی چه آرزو میکنم؟ آرزو میکنم او — آن موجود آنجا — روی زانوهای خودش خزیده بیاید پیش من — من، مانوئل. فقط یک بار، مانوئل!»
مانوئل به ناخنهایش خیره شد و خندهای نامطمئن کرد. «آنوقت دوست دارم ببینمت، آنجل، دخترِ گل.»
آوو، لنگلنگان وارد شد و دو دست لرزانش را بالا گرفت. «نگاهشان کن،» با صدایی لرزان گفت. «همهشان از رخت شستن داغون شدهاند. بعد من برای که رخت میشستم — که روح و جسم این دختر را سر هم نگه دارم؟ها؟ او مگر چه اهمیتی میدهد؟ ایی! ایی! اگر میمردم و میرفتم، خوشحال میشد! کاش میمردم! کاش میمردم.»
آنجل تنها کسی نبود که در آن زمستان زودرس تغییر کرده بود. مردم میگفتند پیتر اوم پرنا دارد با پولهایش دیوانه میشود. «انگار همینقدر هم برایش کافی نبود،» میگفتند. «دیگر اصلاً، اصلاً از عقلش استفاده نمیکند.»
کاملاً درست بود؛ او دیگر از عقلش استفاده نمیکرد. چون وقتی هوا خراب شد و ناخدایان دیگر قایقهایشان را بالا کشیدند یا در خانههایشان گرم نشستند تا منتظر روزهای خوب بمانند، پیتر در هر شرایطی به دریا میزد. خشمی همیشگی در وجودش خانه کرده بود. وقتی در طوفانی شمالشرقی قایقهای کوچکش را به آب انداخت، تمام تجهیزاتش را از دست داد؛ و خدمهاش که پس از آن همه زحمت دست خالی به خانه برگشته بودند، دیگر حاضر نشدند برگردند، حتی وقتی او با عصبانیت در کوچهها میچرخید و صدایشان میزد. آنها هم گذاشتند زنهایشان کرکرههای جلویی را پایین بکشند و خودشان در آشپزخانه نشستند و با لبخندی کج و حالتی معذب تماشایش کردند. مانوئل کوستا، تشک خوابش را بر شانه انداخته، سری به انبار پشتی خانهٔ آوو زد.
«هههه،» پوزخند زد. «خانه و مادر برای من کافی است.»
او روی آنجل حساب نکرده بود؛ آنجلی که خبر رفتنش را با چشمهایی برافروخته شنید.
«میخواهی بگذاری او تو را بترساند و بیرونت کند، آره؟ واقعاً میخواهی این کار را بکنی؟»
وقتی مانوئل آمد تا بگوید میرود، پیتر اوم پرنا لبخندی عجیب زد. آنها روز پیش از کریسمس، همراه چهار «جینی» لیسبونی که از پانسیونی در کوچههای پشتی بیرون کشیده شده بودند، راه افتادند؛ البته نه با آن کشتی بادبانی بزرگ، بلکه با دومین شناور پیتر، یعنی منا، که عمویش در طول تابستان آن را بهزور میکشید. آنجل به ساحل رفت تا رفتنشان را با قایق کوچک تماشا کند. آنها در برابر آسمان و آبی که هر دو خاکستریِ بیرحمی بودند، کوچک و لرزان به نظر میرسیدند.
حوالی نیمهشب برف آغاز شد؛ ریزشی نرم و بیباد که در فاصلهٔ دوازده یارد پیش رو را کور میکرد. دختر تلفنیِ داروخانه، پیش از ساعت نه صبح، خبر را آورد: منا روی صخرههای پلیموت است و با جزر و مد بهسرعت در حال متلاشی شدن است. بله، مردها را به ساحل رسانده بودند.
خبر کشتیشکستگی در گذشته بارها و بارها با لبهایی سفید از ترس در اولد هاربر پیچیده بود. اما در این روز کریسمس، نه لبی سفید بود و نه چشمی که برای اشک ریختن بسوزد، مگر آنها که آن بالا در ابتدای کوچه نیکرسون بودند؛ جایی که خواهر فیلومنا پشت پنجرههای بلند ایستاده بود و تماشا میکرد که مردم چطور برفها را میروبند، لنگلنگان و مضحک راه میروند، انگشت به بینی میگیرند و در طول آن گذرگاه خیرهکننده فریاد میکشند. فیلومنا میدانست معنایش چیست. سرنوشت نمیتوانست فیلومنا را گول بزند. مگر او منتظر همین نبود؟ مگر در اعماق قلبش این ترسِ دلپذیر از فاجعه را نوازش نمیکرد؟ طلسم طلایی داشت رنگ میباخت.
آنجل آولار در اتاق جلویی خانهاش نشسته بود، چانه بر دست، به گلهای نابهنگام روی فرش خیره شده بود و فکر میکرد.
مدام تکرار میکرد: «خوشحالم. خوشحالم! خوشحالم! خوشحالم!»
آن شب، جشن منینو ژزوس تمام پنجرههای طول کوچه را روشن کرد و دالانی شادیبخش و تنگ ساخت که برای یک بار هم که شده، از اقیانوس گرسنه و آسمان بیرحم جدا شده بود. موسیقی هم بود؛ صدای ماندولینها و لوتهای جزیرهای، و مردانی که سرود «پارسیدوایم بلآم!»
را میخواندند. آوو آولار تمام روز سخت به کارهای خانه مشغول بود؛ گردگیری و سابیدن، درستکردن محراب کوچک چوبیاش، بیرونآوردن گندمهای تازهای که با دقت در ظرفها جوانه زده بودند، و شمعها، مجسمهٔ عجیب و کوچک مریم و عیسی، قدیسها و گاوها و الاغهایی که با خود از جزایر آورده بود. شراب هم، در آن بطری سیاه بزرگ، شراب جزیرهای بود.
مهمان چندانی به خانهٔ آوو نیامد؛ چند پیرزن غیبتگو که دور کیک و شراب زمزمه میکردند، و سه چهار پسر جوان که اول از آنجل میترسیدند، تا آنکه فهمیدند چه جور آدمی است و با چه شوخیهایی حرف میزند؛ آنوقت بود که هرچه شعلههای شمع در چشمهای دخترک میرقصید، آنها هم بلندتر و بلندتر تکپا را مسخره میکردند، ماندولین مینواختند و از شراب پیرزن مینوشیدند.
ناگهان سکوت کردند و وقتی پیتر اوم پرنا در چهارچوب در پدیدار شد، آرزو کردند کاش هر جای دیگری بودند جز اینجا.
«شب بخیر!» او به جمع حاضر گفت:
در حالی که آووِ بهوجدآمده همراهیاش میکرد، وارد شد و بر صندلیای در برابر محراب نشست. همانطور ماند که بود، چنانکه خدمهٔ نجاتبخش او را از کشتی شومش بیرون کشیده بودند؛ یکی از آستینهایش پاره شده بود، یقهاش کنده شده بود و پیراهنش تا روی گلو باز بود. از اینکه او را اینقدر آرام میدیدند مبهوت شده بودند، انگار شکستش در نبرد با دریا به نحوی آسایشی به او داده بود. مدتها نشست و به ردیف شمعها خیره شد. یک بار زیر لب زمزمه کرد: «کیک خوبی است، آوو»، و دوباره گفت: «شراب خوبی است، پیرزن!» شراب را با ولع نوشید، اما انگار کیک را از یاد برد. یکباره تکانی خورد و به اطراف نگریست. با گیجی پرسید: «همهٔ مردم کجا رفتهاند؟»
آوو با تکاندادن دستهای استخوانیاش سؤال را رد کرد و دوباره گیلاس او را پر کرد. در تمام آن شب، آدم از فکر آن پیرزن نحیف بیرون نمیآمد. لحظهای کنار آرنج پیتر اوم پرنا بود و چون کشیشی، هر جا که میشد خود را میچسباند؛ لحظهای بعد در آشپزخانه بود، جایی که جمع شده بودند تا منتظر بمانند، تماشا کنند و پچپچ کنند؛ آنجا با انگشتی وحشی بر لبهایش خط میکشید، با لثههایش نیشخند میزد و میخندید، یا مشتهایش را برای آنجل تکان میداد؛ آنجلی که در اتاق جلو مانده بود و در گوشهای میان محراب و یکی از پنجرههای جلویی نشسته بود.
در رفتار آنجل چیزی مجلل بود، در آن حالت تکیهدادنِ راحتش، و در عین حال چیزی پیروزمندانه. آدم میتوانست گمان کند او لحظات گرانبهایی را برای این شب ذخیره کرده است؛ لحظاتی از تحقیر یا خشمی عمیق، و لحظاتی از زیباییِ خاص. گاهگاه لبهایش از سر تحقیر اندکی کج میشد، اما جز این، چهرهاش کاملاً بیتفاوت ماند، حتی وقتی پیتر اوم پرنا یک بار به او نگاه کرد و بهسرعت سرش را پایین انداخت، در حالی که سرخیِ عجیبی بر گونههایش نشسته بود.
کمکم، در حالی که اثر شراب و نور شمع او را به آرامش میکشاند، انگار از یاد برد کجاست. چهرهاش بهطرزی عجیب پسرانه، نرم و فارغ از هر خستگی شد؛ داشت سفالهای سرخ و باغهای خوشبو و تند فایال را به یاد میآورد.
آوو بر سر آتش آشپزخانه سرودی عجیب و غریب زمزمه میکرد: «مست توی خانهٔ من! مست توی خانهٔ من!» بعضی از پیرزنها چرت زده بودند؛ او آنها را با تکانی بیدار کرد. بقیه میخواستند به خانههایشان برگردند، چون ساعتِ نامتعارفی بود، اما او با حیلههایی باورنکردنی نگهشان داشت و حتی کمر نحیفش را به در تکیه داد. حالا دیگر نمیشد جام را از لبهایش قاپید.
پیتر چنان به آنجل نگاه میکرد که انگار تا آن روز او را ندیده است. زیر لب گفت: «تو زیبایی. خدای من، چهقدر زیبایی.»
آنجل تکان کوچکی روی صندلیاش خورد، بعد به پشتی تکیه داد و خمیازهاش را پوشاند. در حالی که به سقف خیره شده بود، زمزمه کرد: «اینطور فکر میکنی؟»
چهرهٔ پیتر تکانی خورد و سرخ شد، انگار لحظهای کوشید خود را جمعوجور کند. اما دوباره، با تکاندادن دستش، خود را رها کرد.
«دلم میخواست مرا یک — یک ذره دوست داشته باشی. اگر تو — اگر تو —»
«که، من؟ تو را دوست داشته باشم؟» نور شمع نشان میداد که گردن صاف و گرد آنجل از خندهای حبسشده میلرزد. باورنکردنی بود که این همان آنجل آولار شش ماه پیش باشد. «من تو را دوست داشته باشم — تو را؟»
«آری — آری!» خود را به سوی او کشید. «خدا، اگر فقط میتوانستی آنقدر مرا دوست داشته باشی که با من ازدواج کنی! نمیتونی حالا — نمیتونی؟»
«خب، چرا روی زانوهایت نمیافتی؟»
«آری — آری — یک لحظه صبر کن. آری — آری!»
او آن چوب پایش را از یاد برده بود؛ چوب میان میلههای صندلی گیر کرد و او را با یک شانه بر زمین، جلو پاهای آنجل پرت کرد.
انگار شیاطین در وجود آنجل آولار رها شده بودند. بر مرد زمینخورده خم شده بود و گویی وحشت خاکستری و لرزان روی چهرهٔ او را مینوشید.
پیتر، هنوز بیحرکت، نجوا کرد: «چه گفتم؟»
«تو برای اینکه با تو ازدواج کنم روی زانوهایت خزیدی، پیتر اوم پرنا!»
او با لبخندی از زهر شیرین به چشمهایش خیره شد. اما کافی نبود؛ هنوز تشنه بود. قصد داشت حالا با خندهای او را پس بزند، اما نگاه درماندهٔ چشمهای پیتر ضربهٔ بسیار گزندهتری بر او زد. «و من با تو ازدواج میکنم، پیتر تکپا. میشنوی؟ من ازدواج میکنم! میکنم!»
او، کمرش چسبیده به دیوار، بهشتاب برخاست. گیج و منگ به نظر میرسید وقتی دید چهرههای کنجکاو و پیروزمند در چهارچوب در آشپزخانه گرد آمدهاند؛ شاهدان آوو.
زیر لب انکار کرد: «من هیچوقت! من هم هیچوقت!»
آنجل برگشت و شمعهای روی محراب را خاموش کرد و اتاق در سرمای سپیدهدم نمایان شد. از شدت پیروزیاش اندکی میلرزید. «اوه، خب!» شانههایش را بالا انداخت. «اگر تو نمیخواهی…» داشت پیتر را جلو این همه آدم مسخره میکرد. او را! پیتر دوآرته را! حالا شیاطین جای دیگری رها شده بودند.
فریاد زد: «خیلهخب! لعنت به تو، همین حالا برویم پیش کشیش، همین حالا!»
هر دو به چشمهای هم خیره شدند. لبهای دختر به سختی تکان میخورد.
«تو… تو فکر کردی من نمیکنم؟»
«تو فکر کردی نمیکنم؟» پیتر هم نجوا کرد. بعد هر دو آن را تکرار کردند، با تعجب، و تقریباً با التماس.
«تو… فکر… میکنی… من… نمیکنم؟»
«تو… فکر… میکنی… نمیکنم؟»
اولد هاربر بسیار چیزها را فراموش میکند، اما آن صبحِ شور و اشتیاق را هرگز فراموش نخواهد کرد. آنجلا آولار و پیتر اوم پرنا به محض آنکه مقدمات فراهم شد، در کلیسای زرد بالای خیابان با هم ازدواج کردند؛ در حالی که هنوز درست نمیدانستند چه میکنند و درمانده در طوفانی مبهم رانده میشدند و در کینه، یک تن شدند. وقتی به سوی خانهٔ نیکرسون پیاده میرفتند، میان دو صف از مردمی بودند که با دیدن مانوئل کوستا — خواب و خشم در چشمهایش، وسط تپه راهشان را سد کرده بود — فریاد میزدند: «این لنگ را بکش، پسر!» وقتی مانوئل نتوانست در برابر آن دو ماسک تحملناپذیر بایستد، جمعیت، با دیدن اینکه او از عصای پیروزمندانهٔ آوو جا خالی میدهد، ریشخند زدند و هو کردند.
پس از آن بود که مانوئل پرسهزدن بیهدف از خانهای به خانهٔ دیگر را آغاز کرد، با اخمی عبوس و غرشکنان؛ هر جا که تفالههای شراب دیشب را به او میدادند و به تهدیدهایش گوش میکردند، میایستاد.
«دلم میخواهد ببینم امروز میرود ماهیگیری. امروز زیاد عجله ندارد برود، نه؟»
آنها تحریکش میکردند؛ و هرچه شراب بیشتر اثر میکرد، او وحشیتر میشد. «برود ماهیگیری! من با آن حرامزاده میروم. به او بگویید مانوئل کوستا میآید. آن کوچولو را بردارید — «مرغ دریایی» را — همین حالا؛ فقط ما دوتا، مرد با مرد. برویم ماهیگیری، هان؟ من میروم! به او بگویید مانوئل کوستا میآید.»
آدم کوری هم اگر آن صبح یک ساعت در اتاق نشیمن خانهٔ نیکرسون مینشست، نمیفهمید کسی آنجاست. خواهر فیلومنا در گوشهای دور مچاله شده بود و شال قدیمیاش را با هر دو دست دور بدنش میپیچید، انگار میخواست بگوید: «این را نمیتوانند از من بگیرند — دستکم نه این را!»
آوو آولار میان «بچهها» نشسته بود و چانهاش را بر عصایش تکیه داده بود. چون مردهها بیحرکت بود، جز چشمهایش که بیوقفه از این یکی به آن یکی میدوید. تمام توانش را در آن یک شب وحشیانه خرج کرده بود و حالا ورشکسته و راضی بود.
و در تمام این مدت، یک ساعت یا شاید دو ساعت، پیتر و آنجل به گلی در وسط فرش خیره شده بودند.
پیتر نخستین کسی بود که تکان خورد. برخاست تا با گامهای لرزانش در اتاق پرسه بزند؛ اینجا و آنجا دستش را به دیوار میگرفت و مدت زیادی برابر آن تندیس کمنور مریم عذرا میان دو پنجره ایستاد.
ناگهان، دستش بر چفت در، گفت: «برو خانهات.» آنجل، با نگاهی به رنگپریدگیِ نگاه او، در چشمهایش خیره شد.
گفت: «میروم.»
آتش فیلومنا خاموش شده بود و اتاق بسیار سرد شد. آوو به خود آمد و زیر لب غرید: «آوو میرود یک سری از وسایلت را بیاورد، خوشگله،» و از راه پشتی لنگلنگان بیرون رفت. کمی بعد فیلومنا هم، بیصدا چون موشی ترسیده، ناپدید شد و آنجل را با گل روی فرش تنها گذاشت.
قرار نبود این تنهایی چندان طول بکشد. در با شدت باز شد و چهرهٔ فیلومنا را نمایان کرد که گچیتر از همیشه شده بود و دستهایش را با التماس چنگ میزد.
فریاد زد: «نذار بره! آخ، نذار بره. خواهش میکنم دختر — دختر خوب، خوشگل — نذار تو این وضعیت بره! تو رو خدا!»
آنجل خود را کنار پنجره یافت، با حسی گیجکننده، انگار خشونتی مرموز او را به آنجا پرتاب کرده باشد.
با لکنت گفت: «چ… چی میخ… میخواهی؟»
«نذار بره! ن…» نالهٔ پرشور زن گوشهایش را پر کرد. انگار از خود جدا شده باشد، در شگفت بود که چرا آدمهای بیرون، زیر نور رنگپریدهٔ خورشید، به خانه نگاه میکنند و شانه بالا میاندازند و پوزخند میزنند.
فریاد زد: «هی، این را نگو! حالا مگر چه شده — اوه!»
دنیا دچار جذام شده بود. اینجا و آنجا بر پوست خاکستریاش لکههایی از رنگپریدگی میدرخشیدند و کمنور میشدند، گویی خورشید برای نگهداشتنشان با آنها میجنگید. لکهای تا حصارهای آوو پایین میرفت و لکهای دیگر، آن دورها در نقطهٔ انتهایی، به فانوس و ساختمانهای اطرافش درخششی زودگذر و غیرطبیعی میبخشید. باز هم دورتر، بادبان اصلی یک کشتی کوچک از میان این شکوه گریزان گذشت و ناپدید شد، انگار دستی خاکستری دراز شده بود تا آن را برباید.
«آن؟ منا — یعنی اوست؟»
پس دلیل پوزخند مردم این بود. انگار گوشهایش میتوانستند از میان دیوارها و فاصلهها بشنوند؛ آنجل کلمات را از روی لبهایشان شکار کرد: «روز عروسیاش ولش کرد! عجب، عجب، عجب؛ هرگز فکر نمیکردم!» لکهای از آتش بر گونهاش پدید آمد، منظم و واضح، چون رد یک سیلی.
دیگر مدتی هیچ تلاشی برای مهار خود نکرد. ماهها نفرت و زخم و تلخی، حالا ساعت شکوفاییشان بود. یک بار، در نیمسایهٔ تالار طبقهٔ بالا، به سوی فیلومنا چرخید؛ فیلومنایی که چون سگی ترسیده همهجا از پی او میآمد. «میگویی نگذارم برود؟ هاهاها! مرا میخندانی. دعا میکنم برنگردد — زانو زده و از عذرای مهربانِ ترحم التماس میکنم که برنگردد.»
خشم بیمارگونهاش او را از اتاقی به اتاق دیگر میکشاند. کنار پنجرهای در طبقهٔ بالا ایستاد و دید که طوفان دارد از دل آن خمیرمایهٔ خاکستری و عظیم دنیا خود را جمعوجور میکند. دید که دودکشها لحظهای تلوتلو خوردند و بعد تخت و نازک بر زمین خوابیدند، و نخستین ضربهٔ باد را بر سفالهای سقف شنید. و آنجا بود که آوو آولار از راه رسید، در حالی که با باد میجنگید تا بستهای را که بر سرش بود نگه دارد؛ تکههای رقتانگیزی از لباسهای فاخر که در روبالشیای پیچیده شده بود، جهیزیهٔ آنجل. انگار نخستین بار بود که متوجه شد کار تمام شده است، به سرانجام رسیده؛ که نمیتواند هر طور شده بیدار شود و بفهمد همهاش کابوسی بوده است.
خانه کاملاً تاریک شد. دلش میخواست جایی دراز بکشد و سرش را با پتو بپوشاند تا صدای باد را نشنود. در اتاقخوابی که واردش شد، عکسی از پیتر روی میز توالت بود. عکس را گرفت، یک بار از وسط پارهاش کرد و در حالی که بر صندلی گهوارهای کنار پنجره میافتاد، مدتها همانجا ماند و تکهها را در دست گرفت. وقتی پس از مدتی به پایین نگاه کرد و بیهودگی خشمش را دید، درماندگیاش عمیقتر شد؛ صورت توی عکس دستنخورده مانده بود.
عکس ظاهراً پیش از آنکه پیتر آسیب ببیند گرفته شده بود. عکس او را به اتاق جلویی خانهٔ آووس بازگرداند، به آن محراب و شمعها و این چهرهای که حالا در دستش بود و در نور غوطهور بود. چون اینجا همان نگاه پسر در چهرهٔ مرد بود؛ همان حالوهوای تردید سادهدلانه و دلپذیر، همان انتظار، همان دسترسی انسانی.
آنجل روی تخت دراز کشید و شروع کرد به گریه کردن. چنان از پا افتاده بود که میخواست بمیرد یا بخوابد، اما باد نمیگذاشت بمیرد و نمیگذاشت بخوابد. خانه با باد میلرزید؛ تخت با باد میلرزید. لحافی را روی سرش کشید، اما باد از آن سد سست گذشت و صداهایش را با خود آورد؛ آواز تگرگ و گِل، غرش اقیانوسی که خود را به ساحل میکوبید؛ و صداهای دیگر — صداهایی سمج، دور و شبحوار. یکی از آنها نالهکنان به اتاق خزید: «مرد و رفت — مرد و رفت — مرد و رفت —»
صدا چنان واقعی بود که آنجل لحاف را کنار زد و با وحشت به اطراف خیره شد. فیلومنا در گوشهای کز کرده بود و جز لکهٔ خاکستری صورتش دیده نمیشد. این بار آهنگ نالههایش عوض شد: «چرا مجبورش کردی بره؟ چرا مجبورش کردی بره؟»
آنجل روی بازوهایش بلند شد. «نه، نه، منا! من هیچوقت مجبورش نکردم بره. هیچوقت! مگر من میتوانستم جلوی این را بگیرم که او نمیتوانست ریخت مرا تحمل کند؟ مگر میتوانستم، منا؟»
«او رفت چون تو نمیتوانستی ریخت او را تحمل کنی! خودت هم میدانی، تو — تو موجود وحشتناک و شرور!»
به نظر میرسید طوفان لحظهای عقب نشسته است و اتاق خواب را با آن دو چهرهٔ کمرنگ و خاکستری در سکوتی بیباد رها کرده است. صدای آنجل دور به نظر میرسید، انگار شخص دیگری داشت حرف میزد.
«داری — چی — میگی؟»
«مرد و رفت، مرد و رفت. اوه، عزیزم، عزیزم!» فیلومنا به طرفین تکان میخورد. «تو وسط یک تندباد مجبورش کردی بره. آنقدر طولانی، آنقدر طولانی دیوانهاش کردی، و به او نگاه نمیکردی چون یک لنگ بود.»
«داری چی میگی؟»
«چه حیف، چه حیف! اگر مردم فقط میدانستند او چقدر خوب بود و وقتی تنها بود و کسی نگاهش نمیکرد، چقدر خوشاخلاق بود. شنیدم جوری شیرین حرف میزند که انگار دارد شعر میگوید. اما وقتی مردم نگاهش میکردند، انگار شیطانی کجومعوج در پیتر بود و باید اول او مسخرهشان میکرد تا آنها مسخرهاش نکنند. و حالا مرد و رفت، مرد و رفت!»
آنجل از روی تخت سُر خورد و بازوی زن را تکان داد، انگار میخواست کسی را از خواب بیدار کند. «اما من چی؟» این را با تندی پرسید.
«تو چی؟» صدای فیلومنا وحشی و دردآلود، چون دعایی برای انتقام، بر صدای طوفان غلبه کرد. «پس چرا دو سال تمام در حیاطت منتظر ماندی؟ دو سال پیش یک شب آمد خانه و جلو آتش نشست و هی با خود میگفت: «آن دختر کوچولو!»؛ آنقدر تکرارش میکرد که آدم دلش میخواست بخندد. فکر نمیکنی یک مرد بالغ و جاافتاده را ببینی که گریه کند، نه؟ من برادرم را بارها دیدم که اینجا، پشت این چهار دیوار، گریه کرد. وقتهایی هم گریه نمیکرد، بلکه میگفت: «نهنه. او این پسره، کوستا را دوست دارد؛ به من چه ربطی دارد؟ فراموشش کن پیتر!» و بعد هم سعی میکرد فراموشش کند. برای چی این کار را کردی، دختر؟»
«به من جواب بده. پس چرا آن شب به من گفت زشتم؟»
«به من جواب بده. چرا آن شب شام نخورد؟ و چرا بعد از اینکه تو رفتی آنجوری رفتار کرد؟ مثل مردی مست داد و بیداد میکرد، روی پای چوبیاش تف میانداخت و سعی میکرد آن را به در بکوبد و خرد کند، و خدا را لعنت میکرد که او را فلج کرده تا آنجلِ خوشگل مسخرهاش کند؟ حالا جواب این سؤال را به من بده!»
آنجل با التماس گریه کرد. «منا، داری بهم دروغ میگی!»
«آرهآره، و شاید این هم دروغ باشد که با یک قایق بادبانیِ دوازدهمتری رفته بیرون و غرق شده!» انگار قطعیت اتفاقات برای زن چون دارویی بود؛ فاجعه، ترس قدیمی از فاجعه را از تنش پاک کرده بود و به جایش بدجنسیای زنانه و تندخو به او داده بود. جیغ زد: «خیلهخب! خیلهخب! ولی او تنها کسی نیست که رفته. اگر یکی رفته، دوتا رفتهاند؛ حالا آن مانوئلِ خوشگلِ سبزه و قهوهای تو کجاست؟ هاهاها! آخ! این کار را نکن!»
«مانوئل هم با او رفته؟ بگو! زود باش!»
«آره. آرهآرهآره! رفته!»
چهرهٔ آنجل با بدگمانی هولناکی خاکستریتر شد. «اما چرا؟ دلیلش چه بود که رفت؟»
«آرهآره، حالا هر چقدر میخواهی داد بزن. حالا ما دوتا ماندیم. گوش کن! آن چیست… پایین، دارند در را میکوبند؟» این را پچپچ کرد.
آنجل هم پچپچ کرد: «در قفل است.» حس پوچ و مضحکی داشتند، انگار همدست بودند.
«ن… نمیتونه باشه…»
«اوه، منا، م… م… منا، ن… نمیتونه باشه…»
به یکدیگر چسبیدند و گذشته را فراموش کردند.
«چرا تو نمیری، آنجل؟»
«تو برو، منا!»
«نهنه، خواهش میکنم تو برو!»
آنجل پاورچینپاورچین از پلهها پایین رفت و در حالی که صدای کوبیدن بر تختههای در هنوز ادامه داشت، چراغ را از اتاق جلو آورد و روی میز مرمرین گذاشت. چون حواسش پرت بود، ظاهری داشت که انگار تسلطی تقریباً مضحک و غریب بر اعصابش دارد. طوری با در حرف زد که انگار تختههایش گوشهای او بودند. «صبر کنید! صبر کنید! صدایتان را میشنوم! نمیشود یک لحظه صبر کنید؟»
با چفت در به مشکل خورد و حتی وقتی بازش کرد، انگار نمیدانست باید در را بکشد؛ همانطور وسط راهرو ایستاده بود و دستهایش را روی گونههایش فشار میداد. وقتی مانوئل کوستا وارد شد، رنگی از سر اشتیاق در چهرهاش دوید. مانوئل با دیدن این صحنه خندید.
«منتظری، آره؟» کلاه روغنیاش را برداشت و تکاند، و قطرات آب روی کف زمین پاشید. «ترسیده بودی برنگردم، ها، آنجل، عزیزم؟»
«اما — اما او — کجاست، مانوئل؟»
«اوه، دیگر ردیف است. لازم نیست از آن چیزها بترسی، آنجل، دخترِ گل.» در حالی که نفسنفس میزد و از خوشحالی در پوست خود نمیگنجید، ژاکتش را با شدت باز کرد. «دیگر لازم نیست بترسی؛ آن تکپا دیگر مزاحمت نمیشود، دیگر نمیشود.»
«مانوئل!»
آنجل ناگهان روی پلهٔ اول پلهها نشست. مانوئل، با وجد و شادی، برابرش ایستاده بود.
«دختر خوششانس — خوششانس، خوششانس! یک خانهٔ اعیانی و یک گنجینه پول، آن هم بدون هیچ دردسری. کی باورش میشد، آنجل؟ ای بابا! فکرش را بکن، امروز صبح از شدت غصه داشتم میمردم! ولی حالا دیگر همهچیز ردیف است، مگر نه، دختر جان؟»
«اما، مانوئل، کجا—» — او؟»
«مگه بهت نگفتم همهچی ردیفه؟ چطوری میدونم کجاست؟» آنها در حالی که به هم چسبیده بودند، ناگهان صدای فریادهای بلندی را شنیدند که از پشت در میآمد. صدای خانم کافمن بود. «روبی! روبی، باز کن این در لعنتی رو! میدونم اون تویی؛ تو با اون دختره هستی، نه؟» روبی از ترس لرزید. صدای مادرش مثل تازیانه در فضای اتاق میپیچید. «خدای من، روبی! تو چطور تونستی این کار رو بکنی؟ با اون… اون موجود؟ تو داری اسم خانوادهمون رو لکهدار میکنی، بچهٔ من!» روبی با لکنت گفت: «م… مامان، خواهش میکنم…» «خواهش میکنم چی؟» خانم کافمن فریاد زد. «فکر کردی من احمقم؟ فکر کردی نمیفهمم داری چه غلطی میکنی؟ باز کن این در رو، همین حالا!» روبی به آنجل نگاه کرد. چشمانش پر از اشک بود. «من—من فقط میخواستم…» «چی میخواستی؟» صدای مادرش حالا لحنی تحکمآمیز و در عین حال غمانگیز گرفته بود. «میخواستی دل من رو بشکنی؟ میخواستی تمام زحمتهای من رو بریزی دور؟ روبی، عزیزم، تو میدونی من برای تو چه چیزهایی خواستم. تو باید با کسی باشی که به درد بخوره، نه با یکی از اینها…» «اون به درد میخوره!» روبی ناگهان با صدای بلندتری گفت، هرچند صدایش هنوز میلرزید. «اون… اون باعث شد یه ساعتی توی دلم شروع کنه به تیکتیک کردن. من هیچوقت چنین حسی نداشتم!» خانم کافمن نالهای از سر استیصال کشید. «تیکتیک؟ چه حرفهای احمقانهای میزنی! اینها همهاش خیالاته، روبی. تو هنوز بچهای، نمیفهمی دنیا چطور میچرخه. باز کن این در رو، قبل از اینکه مجبور بشم کل ساختمون رو خبر کنم!» آخرین باری که دیدمش، داشت میرفت به سمت لنگرگاهی میان سدهای پیکد هیل؛ لنگرش هم تمام مدت روی زمین کشیده میشد و سد داخلی درست پشت سرش بود. من با یه کشتی باری اومدم. یه قایق اومد کنارمون و منو برداشت. خدای من! چه باد شدیدی میوزید! موجها درست از وسطمان رد میشدند! اصلاً وقتی برای بحث و جدل با او—بهت میگم، وقت التماس کردن به یه مرد نیست!
«داری بحث میکنی؟ داری التماس میکنی؟» دست آنجل کورمالکورمال جلو رفت و یکی از نردههای پله را گرفت و از شدت فشار، مفصلهایش سفید شد. «مانال، ولی من نمیفهمم. چرا اون با تو نیومد تو؟»
«چرا؟ چرا؟ من از کجا بدونم—مگر اینکه دلیلش همین باشه که عقلش رو از دست داده—دیوونگی مثل شپش میگیره. همونجا توی اتاق جلوی کشتی نشسته بود و سرش رو بین دستهاش گرفته بود و زار میزد، مثل یه بچه. اوه، ا… این تویی، منا؟» با دیدن صورت فیلومنا که از دریچهٔ بالای سرشان پایین افتاده بود، خاکستری، ساکت و پریشان، وقاری متین در صدایش پیدا شد. «خیلی بد شد، منا، اما، منا… م… من میترسم برادرت…» دستوپایش را گم کرد و عصبی شد. با اعتراض گفت: «آنجل، تو بهش بگو!»
اما آنجل رفته بود.
از کوچهٔ سی نیکرسون تا ایستگاه نجاتِ تپهٔ پیکد، سه مایل عرض دماغه را باید طی کرد.
در ساختمان ایستگاه، چشمهایشان را باور نمیکردند؛ آنجل، با آن لبهای سفید و چشمهای مبهم و ملتمسش، و در حالی که کمرش را به پانلهای پرصدای دری که از آن وارد شده بود تکیه داده بود، بیشتر شبیه روحی بود که باد او را با خود آورده باشد تا سرگردانی انسانی. برای سومین بار کلماتش را تکرار کرد، خیلی آرام و شمرده، با نوعی صبر مأیوسانه و ایمانی کودکانه؛ انگار باور داشت اگر فقط بتواند این مردان لجباز را بفهماند که چه میخواهد، همهچیز درست میشود.
«میبینید… باید عجله کنیم… سریع. چون دلیلش اینه که شوهرم اون بیرون روی ساندباره. تک و تنها توی یه قایق اسلوپه، شوهرم اونجاست و لنگرش داره کشیده میشه. نمیفهمید؟»
کاپیتان ایستگاه، اد کوک، از شدت کلافگی مشتهایش را کوبید. «دو بار تا حالا اینو گفتی. شنیدم. و بهت میگم که شوهرت تا الان صحیح و سالم رسیده خونه. بهت میگم یه تلفن از یه کشتی باری داشتیم، اون مرد رو از یه قایق اسلوپ همینجا گرفتن. نمیشنوی؟ کری؟ گرفتنش… آوردنش… الان صحیح و سالم خونهست. شنیدی؟ حالیته؟»
دوباره از اول شروع کرد: «اما شما نمیفهمید. اون یکی مرده شوهرمه. اون تک و تنها توی یه قایق اسلوپه…»
«به خاطر خدا، عاقل باش. فکر نمیکنی اونها برن سر کار و یه مرد رو از قایق بگیرن و اون یکی رو ول کنن!»
مرد شمارهٔ دو، آن طرف میز، پلکی زد و مفصلهای انگشتش را روی پیشانیاش گذاشت. کاپیتان، در حالی که به نشانهٔ تفاهم سر تکان میداد، از روی صندلیاش کنار بخاری بلند شد و دستش را روی بازوی آنجل گذاشت. مهربانیِ عجیب و تازهای در صدایش بود.
«همهچیز درست میشه دختر. تا چند دقیقهٔ دیگه میریم بیرون، اما اول باید لباسهات رو خشک کنی و یه کم استراحت کنی. بهتره یه مدت دراز بکشی، نه؟»
«اما منم میتونم بیام، مگه نه؟»
«حتماً… معلومه که آره! فقط اول، حالا…»
عجیب بود که میدیدی این مردان خشن و رک، در بازی دادنِ طرف مقابل چقدر ماهر میشوند. او را به دفتر کاپیتان بردند و وقتی نخواست روی کاناپه دراز بکشد و در عوض چسبیده به لبهٔ پنجرهای رو به دریا نشست، آنها نوبتی کنارش مینشستند و هر از گاهی، مثل مردانی که از یک شیفت سنگین نگهبانی پشت فرمان چرخ رها شده باشند، از اتاق تاریک بیرون میآمدند تا دستهایشان را روی بخاری گرم کنند و پچپچ کنند.
شمارهٔ پنج یک بار زیر لب گفت: «یا خدا! جوری اون تو حرف میزنه که آدم تقریباً فکر میکنه واقعاً همینطوره.»
«ولی نیست!» شمارهٔ سه مچ دست آن یکی را با شدت تکان داد. «یا خدا! میدونی که نیست.»
هرچه شب میگذشت، آن تکرار کسلکننده و بیوقفه در اتاق تاریک اثرات عجیبی روی آنها میگذاشت. شیفتهای نگهبانی عوض میشدند، گشتهای ساحلی در حالی که باد میزد و بارانیهایشان تکان میخورد وارد میشدند، داستان را میشنیدند و با کنجکاوی به گویندگان خیره میشدند. جایگزینها به سمت شمال و جنوب میرفتند و ساعت همچنان تیکتاککنان شب را میگذراند و خمیر ناآرامیِ غریبی در وجودشان ور میآمد. خود کاپیتان کوک بود که در حالی که عرق روی پیشانیاش نشسته بود از دفتر بیرون آمد، مشتش را روی میز کوبید و تدافعی فحش داد: «لعنتی! —به هر حال، توی این هوا نمیتونستیم قایق رو به آب بندازیم!»
در را درست نبسته بود و در پشت سرش باز شد و صدایی بیرون آمد؛ صدایی گرفته، لرزان از اشتیاقی که نمیخواست فروکش کند: «خواهش میکنم—دیگه خشک شدم، نه؟ استراحت کردم! نمیتونیم الان بریم؟ چون دلیل اینکه باید عجله کنیم—عجله کنیم—اینه که فکر میکنم تا نیم ساعت دیگه میرسه به لبهٔ ماسه. اوه، خواهش میکنم—»
«به خاطر خدا، اون در رو ببندید!» کاپیتان با خشونت ریشش را با انگشتانش مرتب کرد. جایی در انتهای اتاق، یکی از مردها با جسارت گفت:
«از صداش معلومه یه ذره داره آروم میشه، نه؟»
کاپیتان سرش داد زد: «آروم میشه؟ چه تخمی!» و لحظهای بعد رفت و از پلهها به سمت اتاقک دیدهبان بالا رفت. در حالی که از مسیر تاریک بالا میرفت، فریاد زد: «هی، تام! چی میبینی؟»
صدای قدمهای منظم بالای سرش قطع شد و صدایی در پسزمینهٔ تندباد، بسیار نازک به پایین رسید: «یه مقدار داره میکشه. یه ذره آروم شده، کاپیتان. تعجب نمیکنم اگه با طلوع خورشید کاملاً صاف بشه.»
«آره، ولی اون شناور توی دریا؟ چیزی ازش میبینی، تام؟»
«دکلش شکسته. هیچ نشونی از زنده بودن توش نیست. اون یارو رو که ازش گرفتن، میدونی. فکر میکنم تا نیم ساعت دیگه میخوره به لبهٔ داخلی ماسه—»
«نیم ساعت! چی باعث شد بگی نیم ساعت؟» پاهای کاپیتان روی پلهها میرقصید. «لعنت بهش! شنیدی چی گفت.»
مثل گروهی از توطئهگران، پاورچینپاورچین از خانه بیرون رفتند. مجبور شدند قایق نجات را از روی صخره، در برابر دیواری از باد و پاشیدگیِ آب که با نزدیک شدن سپیدهدم به رنگ خاکستری ـ صورتی درآمده بود، پایین ببرند. نفسهایشان را حبس کردند، منتظر شکستن موج ماندند، همزمان فریاد کشیدند، قایق را از میان کف سفید دریا به جلو راندند، در حالی که آب تا شانههایشان میرسید، به هم چنگ زدند و همدیگر را بالا کشیدند تا سوار شوند—و یکی از کسانی که بالا کشیدند، آنجل آولار بود.
او با پیروزی فریاد زد: «دیگه استراحت کردم!»
او را بین دو نیمکت قایق پرت کردند و با داد و فریاد گفتند: «خفه شو! خفه شو!» و در حالی که نوک موجی را که میآمد گرفته بودند، با شدت به درون گودی موج سر خوردند.
وقتی با باسی برد به جایی فراتر از کف سفید لبهٔ ساحلی رسیدند، چیزی مرده را یافتند که آمادهٔ گور بود—تکهچوبی که با هر موج، کند و سنگین بالا و پایین میرفت؛ عرشهاش از هر وسیلهای پاک شده بود و دکلهایش روی لبهٔ چپ افتاده بودند و طنابها مثل دستهای جلبک دورش پیچیده شده بود. در فاصلهٔ چند وجب از بدنه، پاروها را متوقف کردند و فقط سعی کردند سر قایق را رو به دریاها نگه دارند و شروع کردند به فریاد زدنهای پراکنده. بیش از هر زمان دیگری احساس حماقت کردند؛ انزجار ناگزیر آغاز شد. یکی فریاد زد: «آتیش جهنم! بیاید از اینجا بزنیم بیرون!» و بقیه گفتند: «درسته! همهمون یه مشت احمق لعنتی هستیم!» کاپیتان با پاروی عقب قایق را هدایت کرد و منتظر ماند تا شکست موج قایق را به سمت ساحل بچرخاند. سعی کرد به چشمهای آنجل که دو نیمکت دورتر بود نگاه نکند، و وقتی نتوانست، با اخمی عبوس به او خیره شد و زیر لب غرید:
«ببین چه غلطی کردی!»
این حرف هیچ تأثیری روی او نداشت. چشمهایش را از روی نوار باریک آب گرفت و دوباره به او نگاه کرد، در حالی که لبخندی میزد که نیمی از آن حسرت بود و نیمی شادی. «اون منتظرمونه.»
کاپیتان با تکانی عصبی سر قایق را به سمت داخل چرخاند و فریاد زد: «به خاطر خدا، پس زودتر برو بالا، تا این فکر از سرت بیفته و تموم شه. بکشیدش بالا پسرا! به خاطر خدا! چه دردسر شد این دختر!»
او با احتیاط زیاد در ورودی اتاقک کوچک دماغه ناپدید شد. آنها در حالی که با قلابهای قایق خود را نگه داشته و فاصله میگرفتند، منتظر ماندند؛ میترسیدند در چشمهای هم نگاه کنند و زیر لب غُر میزدند: «خیلی بده—خیلی لعنتی بده.»
رنگ آسمان روی آب روشنتر شد و نامحسوس از صورتی به لیمویی کمرنگ تغییر کرد، و آنها هنوز منتظر بودند و نمیدانستند چه کنند، تا اینکه اد کوک اعتراض کرد: «به خدا قسم! دیگه این کافیه،» و خودش را از روی نردهٔ عقب کشتی بالا کشید. تلوتلوخوران به جلو رفت و خم شد تا به درون آن حفرهٔ سیاه چشم بدوزد، و بعد، در حالی که نیمچرخی زده بود، روی رویهٔ کشتی ولو شد و کلاهش را برداشت. «فقط فکرش رو بکن!» با تعجب گفت، «فقط فکرش رو بکن!»
صدای آنجل به گوشش رسید، پافشار و کمی گلهمند، انگار میخواست کسی را از خواب بیدار کند. «پیتر، پیتر—به من نگاه کن، پیتر! نمیدونستی من همیشه دوستت داشتم—از وقتی که—از وقتی که—اوه، پیتر، پیتر! —چطور ممکنه این رو ندونی! پیتر، به من نگاه کن!»
صدای دیگری آمد؛ سطحی و سرگشته، مثل کسی که تازه از خواب بیدار شده باشد.
«چ—چرا—انجل! اون دختربچه!» حتماً داشت با دستهای بهتزدهاش او را لمس میکرد، پایینتر از… آنجا در آن جای تاریک، چون کلمات بعدی اینها بودند: «چرا، تو—تو…» «اما—اما تو اینجا پایین چیکار میکنی، فر—فرشتهام؟»
«نمیبینی، پیتر؟ نمیبینی؟» در این فریاد، پیروزیِ وصفناپذیری نهفته بود. «من زانو زدهام، پیتر!»
حالا سپیدهدم با شتاب فرا رسید و با تیغههای تیز و تراز خود مه را شکافت و آن را در تکههای عظیم و پیچخورده به بالا زد تا آسمان آبی نمایان شود.