برای افسر جوان، هفتهها بهگونهای تحملناپذیر میگذشت. او از جنگ بیزار بود؛ از راهپیماییهای غبارآلودش، اردوگاههای زمختش، مناظر هولناکش و زخمهای درندهاش. عاشق مطالعه و سفر بود، اما چهار سال بود بهندرت کتابی گشوده بود و تنها سفرهایی که کرده بود، بر زین اسب از میدان نبردی به میدان نبردی دیگر بود.
باکینگهام با اینکه از جنگ بیزار بود و از اتلاف و بیرحمیاش نفرت داشت، سربازی دلیر بود. نیاکانش افسران ارتش انقلاب بودند و از آن روزگار تا کنون همواره مردانی نظامی در خاندانش حضور داشتند. او با دلی آسوده به ارتش پیوسته بود، چراکه یقین داشت نبرد کوتاه خواهد بود، زیرا کفهٔ ترازو در شجاعت و تجربهٔ نظامی سخت به سود آنان سنگینی میکرد. هرچند دانشجوی حقوق بود و نه دانشجوی تاکتیکهای جنگی، بهسرعت به مقام فرماندهی رسید. شایعات میگفت خوشتیپترین افسر ارتش است؛ دختران جوان در شهرها پیوسته لبولوچه آویزان میکردند، چراکه او همیشه در اردوگاههای دوردست بود. انتظار میرفت در پایان جنگ هر منصب مهم دولتی را که بخواهد به او بدهند.
اما جنگ به پایان نرسید؛ کش میآمد و کش میآمد. باکینگهام از بیصبری به مرز جنون رسید و سرانجام در ناامیدی فرو رفت. حس میکرد جوانیاش میگذرد ــ باوری رایج در بیستوششسالگی ــ و هیچ دستاوردی ندارد. هر روز روشنتر از پیش میدید که آرمانش محکوم به شکست است. برای خود زندگیای منظم و سامانیافته در نظر گرفته بود که در آن فراغتی کافی و فرصتی برای پرورش ذهن و ساختن خانهای باشد. اکنون قرار بود هیچ نداشته باشد، هیچ. با چشمانی باز، آیندهای دراز از فقر و بیخانمانی را پیشبینی میکرد. همهٔ داراییهای خانواده، حتی واپسین زیورهای مادرش، در خزانهٔ بیانتهای «آرمان بزرگ» ریخته شده بود و خانهاش به خاکستر نشسته بود. وضع کنونیاش را، با آنکه فرمانده یک لشکر بود، با وضعیتی که در روزگار صلح داشت میسنجید. میتوانست مرفه و خوشبخت باشد، میتوانست با موجودی لطیف و دوستداشتنی ازدواج کند و شاید پسری میداشت. در عوض، در چادری زندگی میکرد، گوشهایش از نالهها و جیغها و فریادهای خشدار فرماندهی پر بود و بینیاش از بوی باروت و دود آتشهای ویرانی.
سرتاسر یک روز از روزهای تابستان، باکینگهام با گامهایی استوار لشکرش را از سر ضرورتی مطلق به راهپیمایی واداشت. سی مایل جلوتر، ارتش هماکنون درگیر نبرد بود و به نیروی کمکی حیاتی نیاز داشت؛ چنان حیاتی که باکینگهام جرئت نمیکرد مردانش را بیش از اندازه تند براند، مبادا خستگیِ مفرط هنگام رسیدن از خدمت بازشان دارد. سیمای لشکر دلخراش بود؛ لاغر، ژندهپوش و پابرهنه، با چهرههایی عبوس پیش میرفتند و حتی میکوشیدند وضع خود را به شوخی بگیرند. هنوز رگههایی از شوخطبعی و اندکی امید در آنان باقی بود.
تمام روز خورشید بر سرشان میکوبید. خانهها و چاهها اندک بود و نهرها از یکدیگر فاصله داشتند؛ چون به جویباری میرسیدند، حریصانه مینوشیدند، بیآنکه به احتمال آلودهبودن آب بیندیشند. به شوخی میگفتند هرکه تا کنون زنده مانده، تا ابد زنده میماند. گاهگاه سربازی میایستاد تا واپسین تکهٔ کف کفشش را که مانع پیشرویاش بود دور بیندازد یا بانداژی را که راهرفتن را برایش ممکن میکرد سفت کند.
اواخر بعدازظهر، برای استراحتی که میبایست ظهر کرده باشند، توقف کردند. وقتی صدای گامهای سربازان و اسبها و غرش گاریها فرو نشست، غرشی مبهم و شوم شنیدند و به پچپچ افتادند.
«شنیدید؟»
«صدای توپ است!»
«آن هم از نوع سنگینش!»
«دیگر برای کمک در این قتلعام دیر رسیدهایم.»
همرزمی با چشمانی لوچ به گوینده نگریست.
«منظورت این است که برای اینکه سلاخی بشویم! ولی هنوز فردا هست.»
مردان، بر زمین ولو شده، جیرههای اندک درون کولهپشتیهایشان را بلعیدند. سپس زیر آفتاب سوزان، در وضعیتهایی مضحک و گوناگون به خواب رفتند. آنان آموخته بودند نشسته، ایستاده و حتی در حال راهرفتن بخوابند.
کمی بعد، با صدای پاهای خستهای که چون هزار برابر میشد طنینی غریب و خشخشمانند مییافت، با فرمانهای خشدار و غرش چرخهای گاری، لشکر بار دیگر به سوی آن صداهای شوم به راه افتاد. ناگهان، با بالا رفتن از تپهای، آنان که در صفوف جلو بودند تپهای کمارتفاع و دوردست دیدند که دودی غلیظ بر فرازش نشسته بود. صدای توپها قطع شده بود و اکنون تنها صدای ضعیف تقتق تفنگها به گوش میرسید.
صدایی با وجد فریاد زد: «دارند میرانندشان!»
کمی بعد، قاصدی تازان به ابتدای صف دراز رسید. نامههایش اعلام میکرد که جنگ فعلاً به پایان رسیده و دشمن شکست خورده و پراکنده شده است. لشکر دوم باید اردو بزند و فرماندهاش باید به افسر ارشدش گزارش دهد.
باکینگهام به اسبش مهمیز زد و پیش تاخت و دستیارش، پسری لاغر و مشتاق، در پیاش رفت. باکینگهام سراسر آن روز، با حالی سخت افسرده، بیآنکه کلمهای با همراه جوانش بگوید اسب رانده بود. تابستانی را در ایتالیا گذرانده بود و خاطرات خوش آنجا پیوسته بازمیگشت تا به استهزایش بگیرد. نرمی آسمان، سایههای دلپذیر، شکوه و لطافت زندگی را به یاد میآورد. سراسر آن روز ایتالیا تسخیرش کرده بود. اکنون خود را بهسختی بهخاطر این پریشانی سرزنش کرد. باکینگهام هرگز در کوچکترین وظیفهٔ نظامی کوتاهی نکرده بود.
هوا تاریک شده بود که به تپهٔ دوردست رسید و با همرتبههایش در شورای جنگ حاضر شد. دشمن عقب رانده شده بود، اما شکست نخورده بود. آن سو، بر تپهای دیگر، آتشهای اردوگاه میدرخشید؛ میدانستند دشمن پشت تپه در حال گردآوردن نیروهایش است، درست چون خوانندگانی که پشت پردهای گرد میآیند که قرار است در ساعتی معین بالا رود. در هر دو سو تدارکاتی شوم در جریان بود و در هر اردوگاه این باور قطعی وجود داشت که فردا دشمن از قدرت رقیبش شوکه خواهد شد. در واقعیت، احتمالات برابر بود؛ ارتشهای روبهرو تقریباً نفر به نفر برابر بودند، نقطهٔ استراتژیک جنگلی در برابر نقطهٔ استراتژیک جنگلی و دشت باز در برابر دشت باز.
نقشههای صبح، پیش از رسیدن باکینگهام جوان کشیده شده بود. به او که جوان، دلیر و امیدبخش بود، جسورانهترین و درخشانترین مأموریت سپرده شد: رهبری نخستین حمله برای گشودن نبرد. سربازان خستهاش باید تا صبح همانجا که اردو زده بودند بمانند و سپس، همین که حداقل استراحت لازم برای بازیافتن توانشان را کردند، پیشروی کنند، زیر حمایت توپهای روی تپه صف ببندند و به تپهٔ مقابل حمله برند. افسران ارشدتر، پیش از رسیدن باکینگهام جوان، او را سنجیده بودند؛ اکنون بار دیگر با چشمانی تیز و سرد براندازش کردند. برخی در حسرت مأموریت او بودند. اما او جوانترین بود و تازهترین سربازان را داشت ــ حقیقتی که هیچکس، مگر آنکه سربازان دار و لنکن را دیده باشد، باور نمیکرد ممکن باشد. این مأموریت آتش، جسارت و شور میطلبید، و باکینگهام به همهٔ اینها آراسته بود.
چون جلسهٔ شورا به پایان رسید، باکینگهام به سوی جنگلهای دوردست تاخت. شب آرام بود و حتی نسیمی نمیوزید که تکهای علف را تکان دهد. این سکون، پیشآگهی گرمای طاقتفرسای بامداد بود. باکینگهام جوان وقایع فردا را چون تصویری پیش چشم داشت؛ خود را میدید که مردانی خسته را رهبری میکند و آن مردان خسته معجزهها را به کرسی مینشانند. ذهنش به نتیجهٔ یورش نمیاندیشید: ممکن بود پیروز شود یا شکست بخورد، و او دو هفته یا دو ماه یا دو سال دیگر، بار دیگر همهٔ این ماجرای ملالآور را تکرار کند. هرگز به مرگ خویش فکر نمیکرد. مرگ برای او احتمالی ناممکن و بیاهمیت بود. مردن برایش با زیستن در زندگیای که در پیش داشت تفاوتی نداشت.
سپس ناگهان، همانسان که در نور ماه همراه آرنولد جوان پیش میرفت، باکینگهام نسیمی خنک و نمناک و دلپذیر بر گونهاش حس کرد. به جنگل نزدیک میشدند و لحظاتی بعد در اردوگاه بودند. آنجا نگهبانان گشت میزدند و جز آنان همهچیز آرام بود. اندیشهٔ خوابیدن آن همه مرد خسته برای باکینگهام خوشایند بود؛ صبر کسلکنندهاش به احساسی ملموستر بدل شد: اشتیاقی به حسکردن زمین زیر تنش، کشوقوسدادن اندامهایی که از زین خشک شده بودند و تمنایی جانسوز برای خواب. خدا را شکر که در جنگ چنین فرصتهای استراحتی هم بود!
نگهبان او را به جادهٔ فرعی کوچکی هدایت کرد که ستاد فرماندهی در آنجا برپا شده بود. جاده ناگهان شیب گرفت؛ گویی سنگریزهای رها شده بود و دیرزمانی به پایین میغلتید؛ صدای متبرک چکچک آب و بوی خاکارهٔ تازه و خاک نمناک به مشام میرسید. در یک سوی جاده، در فضایی باز، آسیاب کهنهای با سقفی افتاده و چشمنواز قرار داشت و در سوی دیگر خانهای که چراغهای کمنورش روشن بود. همان نزدیکی، روی تکهچمنی کوچک، نگهبانی فریاد زد و هویت گرفت. گفت در خانه تختی برای باکینگهام آماده است.
باکینگهام گیج و منگ از اسب پیاده شد. ماه بر فراز فضای باز بالا آمد و رایحههای بهشتی گویی غلیظتر شدند. زنی تنومند بر درگاه پدیدار شد؛ پسرکی کوچک، خوابآلود اما چشمگشاده، به دامنش چسبیده بود، گویی نمیخواست حتی لحظهای از این تجربهٔ غریب و هیجانانگیز را که سرنوشت بر این آسیاب آرام تحمیل کرده بود از دست بدهد. پسرک راه مادرش را سد میکرد، چراکه با همهٔ کنجکاویاش از دیدن دشمن بزرگ ترسیده بود.
زن تنومند بیهیچ خوشآمدی گفت: «گمانم میخواهی یکسره بروی طبقهٔ بالا.» برای او کاملاً روشن شده بود که تسلیمشدن ناگزیر است. «مینی تو را به اتاقت راهنمایی میکند.»
باکینگهام سر تکان داد. اینجا تمیز مینمود و احتمالاً تختهای خوبی داشتند. او به درون راهروی سایهگرفته چشم دوخت و مشتاقانه منتظر مینی بود، هرکه میخواست باشد.
سپس، با شنیدن صدای خندهای کوتاه، باکینگهام سر بلند کرد. مینی بر پلهها ایستاده بود و به او مینگریست و نور شمعی که در دست داشت بر چهرهاش میلرزید. چشمانی تیره، پیشانیای پهن و سفید و گردنی سفید داشت؛ باکینگهام پیش از آنکه مینی راه بالا رفتن از پلهها را برایش باز کند، همهٔ اینها را در یک نگاه دید. صدها فکر برقآسا از ذهنش گذشت. بار دیگر متوجه سکون نرم و نمناک آن مکان شد، مهتاب نقرهای، سایههای غلیظ و صدای چکچک آب. اکنون اینجا عنصری تازه از افسون بود؛ دختری زیبا که با شمعی در نیمهشب او را تا اتاقش راهنمایی میکرد. همهٔ وجود باکینگهام گویی جهشی کرد. او نخست پسری در مدرسه و سپس سربازی در ارتش بود؛ ناگهان ولعی مهارناپذیر به لطافت و زیبایی در زندگی احساس کرد و بیش از هر زمان دیگر از بیابان خشک و بیآبی که از هر سو این لحظهٔ نادر را در میان گرفته بود نفرت یافت.
چون دختر از روی شانه به پشت سر نگریست، باکینگهام در پیاش بود. با بالا رفتن شمع، سایهای بر چهرهٔ زن تنومند میانسال افتاد و لبخندی تمسخرآمیز را پنهان کرد.
دختر پیش از باکینگهام به اتاقی که قرار بود از آنِ او باشد درآمد، شمع را بر میز توالت بلند و کهنه نهاد و سپس با لبخندی رو به او کرد؛ لبخندی که هرچند معصومانه بود، نشان میداد از ساعت شب، از تنهاییشان و از جوانیشان آگاه است. لحظهای دو موجود زیبا، در چنین دیدار غریبی، روبهروی هم ایستادند. باکینگهام نفس عمیقی کشید و پوستش مورمور شد. دختر شب خوشی برایش آرزو کرد و از در بیرون رفت. چون او رفت، باکینگهام بیحرکت ماند و گوش سپرد. صدای چند قدم او را شنید، صدای گشودهشدن دری، بستهشدن آن، و سپس همهجا سکوت شد.
باکینگهام آرامآرام لباسهایش را درآورد و بر تخت دراز کشید. تشک پر بود و در این هوای خنک و نمناک، پرها بهگونهای نهچندان ناخوشایند گرد او برآمدند. چهار سال بود بر زمین یا بر تختی سخت خفته بود؛ این تخت او را چون گهوارهای در آغوش گرفت.
اما نمیتوانست بخوابد؛ گوشهایش را تیز کرده بود تا هر صدایی را شکار کند. یک بار پنداشت صدای قدمهایی سبک میشنود که دخترک در اتاقش میچرخید. پس از آن سکوتی مطلق شد؛ بیشهزار چنان بود که گویی طلسم شده باشد. اما ژنرال جوان نخوابید. دستانش میلههای پیچخوردهٔ تاج تخت کهنهاش را چنگ زده بود و بیحرکت و چشمگشاده دراز کشیده بود.
چون سپیده دمید، دستیار باکینگهام بر در کوفت. آرنولد جوان بود؛ ظاهراً جنگ هنوز حالش را به هم نزده بود: او استادش را میپرستید.
«ساعت پنج است، قربان. آن زن قرار است برای صبحانه به ما مرغ بدهد. چه خدمتی از دستم برمیآید، قربان؟»
باکینگهام بار دیگر حس کرد قلبش فرو ریخت. صبح شده بود؛ قرار بود بار دیگر دختر را ببیند. با دقت خود را آراست و در حالی که مهمیزهای کفشش جینگجینگ میکرد و خود در نهایت شکوه بود، از پلهها فرود آمد. واپسین اندیشهاش پیش از خواب، اندیشهٔ شرم بود. آنچه دیده بود تنها چهرهٔ زیبای دختر آسیابان بود که هیچ شباهتی به آن جفتی نداشت که از روزگار کودکی در رؤیا میدید. اما نور کامل صبح شرم را زدود. با خود گفت باید دختر را دوباره ببیند، حتی اگر تنها برای این باشد که یقین کند همانقدر زیباست که مینمود.
لشکر برای حرکت آماده شد و باکینگهام در تالار پذیرایی منتظر صبحانهاش ماند. بیحرکت و با لبهایی سفید، چشم به گشودهشدن در دوخته بود. چیزی در درونش گسسته بود؛ تاری که بیش از اندازه کشیده شده بود، پاره شده بود. الهیدانان به ما میگویند شاهزادهٔ تاریکی بیرون هر سینهای در انتظار است ــ اکنون چهقدر باید شادمان شده باشد که میبیند ورودش چنین آسان شده است!
همانسان که باکینگهام انتظار داشت، مینی صبحانهاش را آورد. هرچه او بیشتر دیر میکرد، باکینگهام یقینتر میشد که خواهد آمد. ذهنش درگیر نگاه عمیق و تیره و لبخند او بود.
سرانجام در گشوده شد و او درآمد و پیش روی او به چیدن صبحانه پرداخت. پنجره رو به شاخههای سبز بود؛ آن دو تنها بودند، در امن و امان. باکینگهام همسفرش را از فرق سر تا لبهٔ دامن برانداز کرد تا ببیند آیا سایههای دیشب نقصی را پنهان کرده بودند که آفتاب امروز برملا کند یا نه. اما چشمانش همانسان تیره بود که به یاد داشت، لبخندش همانقدر خمیده و گردنش همانقدر سفید. مقدار اندکی که برایش آورد گرسنگیاش را سیر نکرد و دختر رفت تا باز هم بیاورد. اما چون بازگشت، باکینگهام نخورد. آن دو گویی از تماشای یکدیگر تغذیه میکردند، همچون دو تن که پس از جداییای دراز و غمانگیز به هم رسیده باشند. همهمهٔ بیرون بلندتر شد و لکهٔ نور خورشید بر کف اتاق پهنتر شد. با شنیدن صدای بحثی بلند پشت در، باکینگهام اخم کرد و خواست برخیزد که دختر دست دراز کرد و شمشیر او را لمس کرد.
دختر با تندی فریاد زد: «آه، چه چیز ظالم و بیرحمی!»
باکینگهام دست او را گرفت و نگاه داشت. تا آن زمان کسی را جز مادرش نبوسیده بود؛ اکنون گونهاش را بر گردن صاف دختر آسیابان نهاد.
هنوز مسیر نور خورشید بر کف اتاق پهنتر میشد. هنوز صداهای بیرون آمرانهتر و شدیدتر میشدند. هنوز ژنرال جوان و دختر در آن اتاق کوچک کنار هم نشسته بودند. بر شیشهٔ پنجره زنبوری وزوز میکرد. دقایق میگذشتند و میگذشتند، و در آن حال هم چون ثانیهها بودند و هم چون ساعتها. نیم ساعتی گذشت و در بهشدت گشوده شد.
آرنولد جوان، رو به راهرو، فریاد زد: «قربان، من در زدم! دیر شده، قربان!»
ژنرال جوان بهسنگینی از روی نیمکت کهنه برخاست. دختر بیهیچ شرمی بازوی او را چسبیده بود.
«آه، نرو! نرو!»
باکینگهام پاسخی نداد. میلش تیزتر شده بود، نه تسکینیافته. لحظهای به سوی او بازگشت، گویی میخواست دوباره بنشیند. سپس از میان مهی که گرداگردش را گرفته بود چهرهٔ تکیده و مبهوت آرنولد جوان را دید و بیرون رفت تا فرماندهی لشکرش را به دست گیرد.
لشکر دوم در چهار سال خدمتش راهپیماییهای اجباری و سخت بسیار کرده بود؛ در واقع بدین نامآور بود که با سرعت و پنهانی، چون پالاس آتنا، از جایی به جای دیگر جابهجا میشد. اکنون با سرعتی حرکت میکرد که برای مردانی که قرار بود بهزودی به تپهای جنگلی یورش برند جنون بود. باکینگهام جوان میتاخت، اسبش را بازمیداشت و باز میتاخت. دستیارش با او همگام بود و تغییرات ناگهانی سرعت تقریباً از زین پرتش میکرد. یک بار چون باکینگهام بازگشت تا نگاهی به او بیندازد، دید اشک از گونههایش جاری است.
فریاد زد: «خدای من، آرنولد! ترسیدی؟»
آرنولد جوان پاسخ داد: «نه، قربان، نترسیدم.»
جادهای که از آسیاب به تپه میرسید، آنجا که ارتش اصلی مستقر بود و افسران با چشمانی مشتاق از پشت دوربینها پیش رو به سوی دشمن و پشت سر به انتظار باکینگهام مینگریستند، دراز بود. قاصدانی اعزام شده بودند و بهشدت میتاختند. یکی پیش از آنکه لشکر دوم از میان جنگل بیرون آید به آنان رسید، یکی در نیمهٔ راه و دیگری نزدیک تپه. مضمون همهٔ پیامها ضرورت شدید شتاب بود. فرماندهٔ لشکر دوم با گامی دیوانهوارتر و چهرهای رنگپریدهتر میتاخت. او بر اسب بلندقامتش باشکوه بود.
لشکر دوم پس از عبور از تپه برای حمله صف کشید، به درون دره شیرجه زد و به سوی ارتفاعات پیش رفت. اما دشمن زمان ارزشمندی به دست آورده بود. نیروهای کمکی رسیده و مستقر شده بودند. همانسان که کشتیگیران با مهارتی خاص حریف را به عقب پرتاب میکنند، آنان که در سنگرها مستقر بودند لشکر باکینگهام را به عقب، به درون درهٔ کوچکی راندند که برای صدها تن به درهای از مرگ هولناک بدل شد. شکست مطلق بود؛ این واقعه الگوی شکست آن روز شد؛ آغاز پایان جنگ، سقوط یک پادشاهی و از دست رفتن نهایی «آرمان بزرگ» را رقم زد.
خود باکینگهام زخمی نشد؛ گویی زندگیاش در پناه طلسمی بود. او به دل خطر میزد، بیباک در برابر گلولههای مرگبار میایستاد و پیکر آرنولد جوان را به جای امنی منتقل کرد؛ کسی که، چنانکه تاریخ ثبت کرده است، دلبستگیای غریب میان او و باکینگهام بود. برای باقیماندهٔ آن روز او تنها باید منتظر نتیجهٔ دیگر درگیریهای میدان نبرد میماند. لحظاتی آزاد داشت که میتوانست به آسیاب کهنه و جنونش بیندیشد.
در عقبنشینی آن شب، از اسب پیاده شد و با سری خمیده در میان سربازانش گام زد؛ مردانی چنان از خستگی ازپاافتاده که نمیدانستند چه کسی با آنان راه میرود. آنان نمیدانستند چرا حرکتشان از آسیاب به تأخیر افتاده بود. نمیدانستند انتظار میرفت زودتر برسند. تنها میدانستند که بار دیگر به مسلخ رانده شدهاند و شمار آنان که گریختهاند کمتر از همیشه است. اگر به باکینگهام میاندیشیدند، دلشان برایش میسوخت و به یکدیگر میگفتند بخت با او یار نبوده است.
شب تاریک بود و طوفانی سهمگین بر سرشان میکوبید. هنگام سپیدهدم قاصدی باکینگهام را به شورایی در کنار جاده فراخواند، آنجا که همرتبههایش با حیرت به او نگریستند. جوانی از کف رفته بود؛ چهرهاش درهمکشیده بود و درد جایگاهش را در چشمان تیرهاش استوار کرده بود.
اگر انتظار توبیخ داشت، خبری از آن نبود. حتی از او توضیحی نخواستند؛ آن زمان و بعدها نیز فرض بر این بود که او هرچه در توان داشته انجام داده است. در سکوت به دستورات مربوط به پیشروی گوش داد. سپس در سکوت به سوی بقایای یگانش بازگشت. دستش بر دستهٔ تپانچهاش بود. وقتی درد تحملناپذیر میشد، دری باز بود.
پس از پایان جنگ، باکینگهام در نزدیکی ویرانههای خانهای که در آن زاده شده بود ساکن شد. کلبهٔ سرکارگریاش از روزگار پیش از جنگ هنوز پابرجا بود؛ در آنجا پناه گرفت و به کسب روزی مشغول شد. همسایگان سادهدلش خرسند بودند که بار دیگر کاری و اربابی یافتهاند. کمکم انگشتانش از دور تپانچه شل شد. او به زندگی به چشم توبه و کفارهای مینگریست؛ اگر داوطلبانه رهایش میکرد، گناهی دیگر مرتکب شده بود.
رفتهرفته آن جایگاه کهنه چیزی از سیمای روزگار پیشین را باز یافت. مزارع بار دیگر زیر کشت رفتند؛ محصولاتی خوب برداشت شد و باکینگهام به رفاه رسید. هیچکس نمیدانست درآمدش چه میشود. او خانهٔ کهنه را بازسازی نکرد و در کلبهاش زیست؛ هرگز میلش به سفر را سیراب نکرد و از طلوع تا غروب کار کرد. هرچه میتوانست برای سربازان نقصعضو و درماندهاش و برای بیوهها و فرزندان یتیم آنان انجام داد، اما این نیکوکاریها که همهٔ درآمدش را میبلعید، حتی برای دریافتکنندگانش نیز رازی باقی ماند.
کفارهٔ دیگری نیز بود که باکینگهام برای خود مقرر کرده بود. او هرگز برای یافتن آسیاب کهنه یا دختری که خود را بهخاطر او فروخته بود بازنگشت. طبیعتی که آن زمان چنان بیرحمانه به او خیانت کرده بود، بازی بیرحمانهٔ دیگری با او آغاز کرد؛ چشمان آن دختر، لبهای خمیدهاش و گردن نرمش را پیش چشمانش نگاه داشت. چون لرزش نور شمع را بر دیواری سفید میدید، به یاد او میافتاد؛ چون صدای وزوز زنبور را در نور خورشید میشنید، قلبش چنان میسوخت که تحملش تقریباً ناممکن بود. گاه به رنجهای آن دختر با دردی میاندیشید که تحملش از غم خودش دشوارتر بود. آن وقتها، که هنوز مردی جوان بود، اشک میریخت. گاه در بیعدالتی سرنوشتی تأمل میکرد که میتوانست در نیم ساعت همهٔ تربیت و تکامل زندگی مردی را باطل کند و او را درهمشکسته روانه سازد.
پس از سی سال، با درخواست دولت ملی برای کمک به تعیین خط دقیق پیشروی نیروهایش، باکینگهام به میدان نبرد بازگشت. درخواستی بود که بهآسانی نمیتوانست رد کند. پس از آنکه کارش را با آقایان کمیسیون به پایان رساند، راهنمایی استخدام کرد و در میدان نبرد گشت زد. خوب میدانست چه چیزها خواهد شنید. تاریخ روایتی از او نوشته بود که دلیرترین مردان نیز میتوانستند بدان افتخار کنند. اما باکینگهام گمان نمیکرد در این دنیا، پس از مرگ آرنولد جوان، مرد دیگری مانده باشد که حقیقت را بداند.
راهنما پرحرف بود. ژنرال باکینگهام، که او را نمیشناخت، تنها مسافرش بود و راهنما با زبانی خوش انبوه خاطراتش را برای او بازگفت. میگفت چون پسر بچهای بود در آسیاب پدرش کار میکرده و لشکر دوم در اطراف آنجا اردو زده بودند.
مرد گفت: «خوب یادم است که دیدم ژنرال آمد تو. شب بود و او خیلی قدبلند بود، درست مثل شما قربان، و خوشتیپترین مردی بود که تا آن وقت دیده بودم. بهم گفتند بروم بخوابم، ولی بیدار ماندم تا ببینمش. وقتی آمد، ترسیدم و رفتم پشت مادرم قایم شدم.»
ژنرال باکینگهام با صدایی بیروح تکرار کرد: «پشت مادرت قایم شدی.» سرش را آرام چرخاند و به دوردستهای غرب، آنجا که جنگل و آسیاب بود، نگریست. میپنداشت پیر شده و جنونش درمان یافته است، اما هرچند جوانیاش رفته بود، هنوز تسخیرشده بود. کاش فقط میتوانست با عزت بازگردد!
دوباره گفت: «پشت مادرت قایم شدی!»
راهنما با خندهای ریز گفت: «بله، بدجور ترسیده بودم. و اتفاقی خیلی عجیب افتاد.» راهنما بر صندلیاش چرخید تا راحتتر با مسافرش سخن بگوید. «تاریخ چیزی از آن نمیگوید، ولی من میدانم. همهمان میدانستیم جنگ در جریان است و سربازها باید زود راه بیفتند. دخترخالهای پیش ما بود و او و مادرم نقشه کشیدند که با دادن صبحانهای مفصل و باحوصله به ژنرال، حرکتش را عقب بیندازند. مینی میگفت میخواهد بیشتر از آن معطلش کند. هر دوشان سخت ضد دشمن بودند. و مینی واقعاً هم معطلش کرد. مادرم میدانست کی وقت راهافتادنش است، ولی خیلی بعد از آن وقت بود که سرانجام راه افتادند. من همیشه میگویم اگر باکینگهام زودتر میرفت، نتیجهٔ جنگ جور دیگری میشد. اگر مادرم زنده بود میتوانست ثابت کند که او بهموقع حرکت نکرد، مینی هم همینطور. مینی به مادرم گفت ژنرال چه گفته بود و هر دوشان خندیدند و خندیدند.»
چون ژنرال باکینگهام به محل آن حملهٔ فاجعهبار رسید، راهنما را مرخص کرد و تکوتنها بر فراز تپهٔ جنگلیای ایستاد که برای رسیدن به آن بسیار دیر تکاپو کرده بود. لوح یادبودی بزرگ بر فراز قله برپا شده بود که آن فاجعه را با عبارات نظامی بیروح توصیف میکرد؛ او با دلیری تمام آن را خواند. چهرهٔ آرنولد جوان را که چنان دوستش داشت به یاد آورد، زخمهای هولناک را دید و سرانجام با چشمانی باز به پستی و وقاحت حادثهای نگریست که خود و دوستانش را به باد خیانت داده بود. سپس ناگهان سر بلند کرد و دستهایش را بر سینهاش نهاد.
با صدایی گرفته گفت: «حالا… آزادم. بهاندازهٔ کافی توبه کردم.»