راویِ پرده‌نشینبازگشت به دسته ←
نوع قلم
حالت
اندازهٔ قلم
ایمان و افسانه

برادر سلستن

یاروسلاو ورخلیتسکی — چک
۶,۲۰۸ واژه — حدود ۳۱ دقیقه مطالعه
دربارهٔ این داستاندر دیرِ دورافتاده‌ای بر فراز کوه‌های آپنین، خدا و شیطان سال‌هاست زیر یک سقف زندگی می‌کنند؛ یکی پسِ محراب پنهان است و دیگری در حجرهٔ رئیس دیر. ورخلیتسکی، شاعر بزرگ چک، از این همسایگیِ غریب افسانه‌ای می‌سازد دربارهٔ ایمان، وسوسه و راهبی که میان این دو گرفتار آمده است.

بر فراز کوه‌های آپنین، دیری تیره و تار از دیرباز برپا بود. این بنا، سیاه و ستبر، بر لبه‌ی پرتگاهی تند و هول‌انگیز و عاری از درخت قد برافراشته بود و خورشید بی‌امان بر دیوارهای لخت و خاکستری‌اش می‌تابید. در این دیر، رازی غریب نهفته بود: اینجا خدا و شیطان دوشادوش هم می‌زیستند. خدا خود را پسِ محرابِ بزرگِ کلیسا پنهان کرده بود و شیطان در حجره‌ی «پریور»، برفراز میز تحریرش و درست در پشتِ قاب‌عکسی ماوا داشت. خدا می‌داند آن تصویر محصولِ کدام مکتب بود! آن اثر «وسوسه‌ی سنت آنتونی» را باز می‌نمود؛ موضوعی که دستمایه‌ی محبوبِ مکتبی از نقاشان بوده است. تنییر و تاسارت این مضمون را با طنز به تصویر کشیده بودند و بوش با تخیلی شگرف؛ کالو نیز آن را به‌واسطه‌ی قلم هافمن، آن شاعرِ به‌ناحق فراموش‌گشته و رویاپردازِ جام‌های زرین و معجون‌های جادویی، به جهان مدرن پیشکش کرده بود.

در یکی از این نگاره‌ها، میان انبوه هیولاهای بی‌شکل و بی‌نامی که پیرمردِ قدیس و مسکین را در میان گرفته بودند و در رقصی شنیع و شادمانه می‌چرخیدند، در گوشه‌ای از بوم، قورباغه‌ی سبزِ بزرگی با منقاری پرنده‌وار و غبغبی سپید و به‌غایت آماسیده به چشم می‌خورد. شیطان پشت این قورباغه خانه کرده بود و پنهانی، از دریچه‌ی چشمانِ او، نه به سنت آنتونیِ قدیس که در نماز زانو زده بود، بلکه به پیکرِ زنده‌ی پریور و هم‌کیشانِ روحانی‌اش می‌نگریست.

باید اعتراف کنم که شیطان مدتی بود در آن کنجِ دنج، سخت ملول و بی‌حوصله شده بود. پریور مردی پارسا بود و راهبان، نیایش‌هایشان را خواب‌آلوده زمزمه می‌کردند. وسوسه کردنِ آنان با رویاهای شهوانی، چنان پیش‌پاافتاده می‌نمود که حتی خودِ شیطان نیز از انجامش ابا داشت و در عین حال، در پیِ سرگرمی بود. گاه می‌شد که ده بار درست پیشِ چشمِ پریور، کتابِ دعایش را می‌بست، اما او با آرامشی رواقی، برای بار یازدهم کتاب را می‌گشود، کلام مقدس را می‌یافت و نشانِ کتاب را میانِ صفحات می‌گذاشت. بر این نشان، دو قلبِ شعله‌ور گلدوزی شده و صلیبی از مروارید بر آن دوخته بودند؛ پیدا بود که یادگاری است از «دنیای بیرون». شیطان کوشید خویش را مجاب کند که بستنِ دوباره‌ی کتاب برای بار یازدهم، رفتاری کودکانه است. اما حقیقتِ ماجرا این بود که شرم داشت اعتراف کند هنوز چندان از بند رها نشده که از هیبتِ آن صلیب بیمی نداشته باشد. او خود هرگز به این نکته اقرار نمی‌کرد، اما من این راز را تنها در خفا و به‌سِّر، از جانبِ او فاش می‌کنم.

در این دیر، راهبی جوان می‌زیست. شلی، آن مفسرِ شاعرانه‌خویِ سرشتِ آدمی، او را «آلاستور» می‌خواند، اما در اینجا «برادر سلستن» خطابش می‌کردند. جانی لطیف و رویاپرور داشت؛ جانی که بی‌گمان سزاوارِ سرنوشتی فراتر از آن بود که میان دیوارهایی خاکستری و مهجور بپژمرد. در دیر چندان محبوبیتی نداشت، هرچند سخت آرام و ازخودگذشته بود. برای جلبِ نظرِ ستایش‌آمیز «پریور»، به تملق روی نمی‌آورد و هرگاه در رواق‌های دراز و تاریک با دیگر برادران مواجه می‌شد، «ممنتو» ی خویش را فروتنانه یادآوری می‌کرد؛ نه از سرِ ریا که هیچ از آن نمی‌دانست، بلکه برآمده از روحِ کلام‌الله.

سخن گفتن از اینکه سلستن چرا راهِ دیر در پیش گرفت، چندان آسان نیست. شاید تقدیری بود که ناگزیر می‌بایست رقم می‌خورد. آدمیانی هستند که در زندگانی‌شان، تقدیرگراییِ اعصارِ کهن بر حقِّ خویش پای می‌فشارد؛ همان تقدیرگرایی که قرونِ وسطی بیهوده کوشید با ایمان به مشیتِ الهی طردش کند و دنیای مدرن بر آن شد تا با نورِ علم کورش سازد، اما جز کاستن از فروغِ آن طرفی نبست. آشکارا پیدا بود که سلستن در صومعه خرسند نیست. زیباییِ شگرف و سحارِ طبیعت را چه معنا بود، اگر تنها از روزنِ تنگِ حجره‌اش که با میله‌های آهنین محصور شده بود، به تماشایش می‌نشست؟ باقیِ راهبان نیز سالخورده بودند؛ مردانی عبوس و تندخو. شاید رویاهایی که با آن‌ها قدم به آستانه‌ی دیر نهاده بودند، همچون رویاهای او، به تباهی کشیده شده بود.

حجره‌ی برادر سلستن کوچک بود و هیاتی عریان و مسکنت‌بار داشت. با این همه، از مزیتی بهره‌مند بود: در برجی قدیمی قرار داشت که بازمانده‌ی استحکاماتی کهن‌تر بود. این برج، با یگانه پنجره‌ی کوچک و مشبکش، آشیانِ تمامیِ رویاهای او بود. چند قطعه تخته بسترش را می‌ساخت و کتابی مقدس و کتابِ ادعیه‌ای، کلِّ کتابخانه‌اش بود. اتاق در چشمِ او بیگانه و بی‌روح می‌نمود، اما چشم‌اندازِ چکادِ کوهساران بر او اثری سحرآمیز داشت و چنان گرمی و حلاوتی در جانش می‌دمید که گویی در سالیانی دور، سیمای مادرش با او چنین کرده بود.

برادر سلستن ساعت‌های متمادی کنار پنجره می‌ایستاد؛ با بیشترین لذت در آن دم که شکوهِ غروب بر کوهستان سرازیر می‌شد؛ هنگامی که خطوطِ صلب و تیره‌رنگِ کوه‌ها در پرتوِ بنفش‌گون می‌درخشید و مهی که بر دامنه‌های پله‌پله فرو می‌نشست، چونان ریزشِ ملایمِ گلبرگ‌های گلِ سرخِ رنگ‌پریده، به دلربایی سوسو می‌زد.

شب‌هنگام نیز، برادر سلستن ساعت‌های متمادی کنار پنجره می‌ایستاد؛ آن‌گاه که بر فراز چکادهای تیره و قیرگونِ کوهستان، درخششی زردفام می‌تراوید که به شفقِ قطبیِ سرزمین‌های شمالی می‌مانست. در آن آنات، اخترانِ دوردست همچون گل‌بوته‌های سپید و کوچک می‌لرزیدند. وه که چه آرامشی، چه سکوتی و چه شمیمِ خوشی که در جانِ شب می‌وزید! برادر سلستن با خود می‌اندیشید: آن‌جا، در آن گوشه‌ی دنج میان کوه‌ها، همان‌جا که ابر و مِه و ستاره و مرغان زاده می‌شوند، الوهیتی ناشناخته نشسته است و رویایی عظیم در سر می‌پرورد؛ رویایی که آدمیان آن را طبیعت، جهان و زندگیِ بشری می‌خوانند.

در روز، زیر تابشِ تندِ خورشید، سلستن دیگر چشم به سوی کوهستان نمی‌گرداند؛ کوه‌ها در روشنای روز اندوهگن می‌نمودند و دیگر نه بلندمرتبه و سرفراز، که فروتن و درهم‌شکسته به چشم می‌آمدند.

باید به خواننده‌ای که در این رویای برادر سلستن هم‌سفرِ من بوده است، یادآور شوم که شیطان در حُجره‌ی راهبِ پیشوا، سخت دچارِ بی‌حوصلگی و ملامت شده بود.

نیز باید این حقیقت را بازگویم که صومعه سخت تهی‌دست بود. راهبان یکسره چشم به احسانِ روستاییانی داشتند که در آن نواحی روزگار می‌گذراندند. با این همه، همان نیز کفافِ معیشت‌شان را می‌داد. آن روزگار با امروز تفاوتی فاحش داشت؛ کشیش، و به‌ویژه راهب، در چشمِ مردمان چنان مقدس بود که پرستوهای قهوه‌ایِ خوش‌نشینی که هر سال زیر سقف‌ها آشیانه می‌بستند.

گاه‌به‌گاه، راهبِ پیشوا یکی از برادران را به کوهستان گسیل می‌کرد. وی دو همراه به او می‌سپرد: برادر آندرو، که کوره‌راه‌های کوهستانی را همچون راهزنی کارکشته می‌شناخت، و الاغی خاکستری و سالخورده که با باری از سبدهای تهی، می‌بایست آذوقه بازآورد. هدایتِ الاغ بر عهده‌ی برادر آندرو بود. شاید از همین رو بود که راهبان، آن همسفرِ خاکستری را نیز «آندرو» نامیده بودند؛ چندان که وقتی می‌گفتند: «آندرو دارد از کوهستان برمی‌گردد»، کسی نمی‌دانست مقصودشان راهب است یا الاغ، یا هر دو. برادر آندرو پیرمردی بدعنق، تندخو و غُرغُرو بود که هیچ‌چیز خشنودش نمی‌کرد. وقتی در راه گام برمی‌داشت، از هُرمِ آفتاب می‌نالید؛ و چون خورشید پشت کوه‌ها فرو می‌شد، از سنگلاخ و ناهمواریِ جاده شکوِه می‌کرد. در خانه‌ی روستاییان از صومعه گله می‌بُرد و در صومعه از روستاییان. راهبِ پیشوایِ کاردان که نمی‌خواست این خویِ ناخوشایند خاطرِ مردم را مکدر کند، همواره برادرِ دیگری را با او همراه می‌کرد. و از آن‌جا که آن برادر می‌خواست رضایتِ طریقت را به جای آورد، غالباً با خود شمایل‌های قدیسان، تسبیح و چلیپاهایی می‌بُرد تا به کودکانِ روستایی ببخشد؛ هرچند سخت در بندِ آن بود که آن‌ها را در حضورِ بزرگان تقسیم کند تا بدین‌وسیله، مِهر و محبتِ پدران و مادران را جلب نماید.

بدین‌گونه برادر آندرو با سبدهایی انباشته از کره و گوشت دودی و اطعمه‌ی گوناگون به دیر بازگشت. همان شب که او از راه رسید، نغمه‌های مذهبیِ هم‌سرایان با شکوه و وقاری دوچندان طنین‌انداز شد و شمع‌ها در تالار فراخ و تهیِ صومعه، با آن کف‌پوش مرمرین که نهارخوری راهبان بود، تا دیرگاه می‌سوختند.

زمانی بود که برادر آندرو با سبدهای تهی پشت در ایستاده و چشم‌به‌راهِ همراهی بود.

آندرو، آن راهب، نزد رئیس صومعه رفته بود تا آخرین فرامین را دریافت کند. برادر سلستن با اندوهی در دل به کوهساران خیره گشت؛ جانش از اشتیاقی وصف‌ناپذیر لبریز بود. آنگاه سر برداشت و الاغِ بارکش را دید. در اعماق وجودش تمنایی سرکش شعله کشید تا بر پیچ‌وخمِ کوه‌ها راه یابد، هوای تازه و آزاد را در سینه فرو دهد، هم‌نوا با چکاوکی که بر اوج می‌پرید شادمانی کند و بار دیگر بر چهره‌ی آدمیانِ زنده بنگرد—نه بر این مومیایی‌های فرسوده که در ریاضتِ تن رو به زوال بودند. او درنگ نکرد و به عواقب کار نیندیشید. بی‌درنگ نزد رئیس صومعه شتافت و بی‌آنکه اذن دخول بخواهد یا سلامی بگوید، وارد شد.

«پدر، مرا تمنایی‌ست. این نخستین بار است که از بدوِ ورودم به اینجا درخواستی دارم. به نامِ خدا به من گوش فرا دهید!»

رئیس صومعه مبهوت به نظر می‌رسید، اما با لحنی آرام، هرچند آمیخته به ملامت، پاسخ داد:

«فرزندم، تو بر آیین طریقت گناه می‌کنی. تو را نباید هیچ تمنایی باشد. ابرازِ خواسته، همان ابرازِ آرزوست و سرکوبِ اراده‌ی فردی، نخستین گام در راهِ کمالِ روحانی است.»

سلستن دم فروبست. چهره‌اش گلگون شد و سرشک در چشمانش دوید.

رئیس صومعه پی گرفت: «من بر جوانی‌ات دل می‌سوزانم. بگو چه می‌خواهی. شاید با آن موافقت کنم، اما در آینده مرا از تکرارِ این کار معاف دار و تا زمانی که او—که ما بندگانِ ناچیزش هستیم—تو را فرا نخوانده، از حجره‌ات برون میا.»

سلستن با تردید خواسته‌اش را بر زبان آورد. تمنا کرد که در سفر به کوهستان، همراهِ آندرو باشد.

رئیس صومعه لختی تامل کرد و سپس با لحنی جدی گفت:

«بسیار خب! نه از آن رو که از من خواستی، بلکه بدان سبب که اکنون نوبتِ توست که بروی. برو، و خداوند یار و همراهت باد.»

سلستن پیش پای رئیس صومعه زانو زد و در حالی که بر دست او بوسه می‌زد، آن را با اشک‌های خویش تر کرد. رئیس صومعه را از علتِ آن اشک‌ها آگاهی نبود. کاروان به راه افتاد.

برادر آندره هرگز بدین‌پایه تندخو و ناسازگار نبود. گمان می‌برد برای این کج‌خُلقی دلایلی استوار دارد. به او الهام شده بود که این سفر بی‌حاصلی خواهد بود و از این‌رو در این سودا بود که چگونه بارِ تقصیر را بر گردن سلستن بیندازد. سلستن اما، برای نخستین‌بار در زندگی، غرق در وجد و سرور بود. تنها آن‌که از بستر بیماری مهلکی برخاسته، یا مجرمی که پس از سالیانِ دراز، طعم رهایی از بند را چشیده باشد، می‌تواند حالِ سلستن را درک کند. چنین می‌نمود که جهان تنها برای او آفریده شده است؛ در هر سو نشانی از جانِ خویش می‌دید؛ در شکوفه‌های سیکلامن و در بال‌زدن‌های جسورانه‌ی عقابی که در اوج، در ژرفنای لاجوردینِ آسمان ناپدید می‌شد. اگر تربیت صومعه و جبّه‌ی سیاه راهبانه مانعش نبود، بی‌گمان در پیِ بزهای کوهی به همان دامنه‌های پرشیبی می‌شتافت که آن‌ها با جست‌وخیز برای چریدنِ بوته‌های توت، درمی‌نوردیدند. چشمانش از درخشش لبریز بود و دستانش می‌لرزید. برادر آندره ـ مقصودم همان راهب است ـ به‌درستی پیش‌بینی کرده بود. گویی تقدیر درها را به روی‌شان بسته بود و دسترنج روزانه، بر گُرده‌ی برادر آندره ـ که این‌بار منظورم آن خر است ـ سنگینی می‌کرد. حق با راهبِ پیر بود. سلستن نه شمایلی با خود آورده بود و نه تسبیحی، و نمی‌دانست چگونه مرغ و چارپایانِ زنان روستایی را بستاید یا کودکان‌شان را سرگرم کند. دلش از چشم‌اندازِ زیبای جهان لبالب بود و چشمانش به شیوایی سخن می‌گفتند؛ اما این زبانی بود که دنیا از درکش عاجز است. باری، ناچار شدند با سبدهای تهی بازگردند. در یکی از خانه‌های روستایی، همگان جز کودکان به ده رفته بودند؛ و بچه‌ها که از پشتِ پنجره‌های کاغذی، حریصانه به آن جفتِ ناهمگون چشم دوخته بودند، با تندی راندندشان. بیچاره سلستن! همه‌چیز به گردن او افتاد. برادر آندره در بدترین احوالِ خود بود. اما آن همنامِ خاکستری‌رنگش، پنهانی شادمان بود، چرا که باری بر دوش نداشت. به‌کندی در امتدادِ آن راهِ سنگی و بی‌درخت پیش می‌رفتند. آندره غُر می‌زد و بهانه می‌گرفت و سلستن بیهوده در ذهنِ خویش به دنبال عذری موجّه می‌گشت.

درست در همین دم، آن وزغِ آماسیده با منقارِ قناری بر روی بومِ نقاشی‌شده در حجره‌ی راهبِ اعظم، شروع کرد به تکان دادنِ سرِ سپیدِ خود؛ درست به همان سان که وزغ‌های زنده، به هنگامِ بارشِ بارانِ گرمِ بهاری بر لبه‌ی برکه‌ها چنین می‌کنند. اما راهبِ اعظم متوجهِ هیچ‌یک از این‌ها نشد، چرا که غرق در کتابِ دعای خویش بود.

زائران ما باری به فرازِ کوهستان رسیدند. آنجا، در میانِ تک‌درختان و بوته‌های پراکندهٔ تمشک، به صرافت افتادند که لختی بیاسایند، چرا که سربالاییِ تند و هُرمِ آفتاب توان‌شان را بریده بود. اما دریغ، که چشم‌شان به چه افتاد! آنجا، در سایه‌سارِ درختی، مردی با جامه‌ای مندرس بر زمین غلتیده بود و رخسار بر خاک داشت؛ گویی یا خفته بود یا جان سپرده. در کنارش، نی‌لبکی افتاده بود.

برادر آندرو به غُرولند از ولگردان و راهزنان زبان گشود و خواست که راهِ خود گیرند و بروند، اما سلستنِ نیک‌نهاد پای فشرد که دستگیری از او وظیفهٔ ایشان است. میانه‌شان شکرآب شد و در این کشمکش، آندرو ــ همان که به خاکستری ملقب بود ــ دستِ بالا را داشت. او برای استراحت در خنکای سایه دراز کشید و به جویدنِ علف و برگ مشغول شد. برادر آندرو با صلابت مقاومت می‌کرد؛ می‌گفت حزم و احتیاط واجب است، چرا که معلوم نیست به چه کسی یاری می‌رسانند. اما در کمالِ حیرتِ او، سلستن نیز به همان اندازه استوار ایستاد و گفت که آن مردِ مسکین را باید بر پشتِ الاغ نشاند و به صومعه برد. پیدا بود که مرد میانِ مرگ و زندگی دست‌وپاه می‌زند. سلستن فرا رفت و در چهره‌اش نگریست؛ سیمایی معمولی و بی‌حالت! آندرو زیرِ لب غرید: «نوازنده‌ای! ولگردی تن‌پرور و ازکارافتاده در دلِ کوهستان!»

سرانجام در میانِ انکارِ مداومِ یکی و اصرارِ بخشندهٔ دیگری که نمونه‌هایی از عشقِ برادرانه را از کتابِ مقدس واگویه می‌کرد، غریبه را بر پشتِ الاغ نهادند و رو به صومعه روانه شدند؛ صومعه‌ای که بر فرازِ کوهستانِ روبه‌رو سر برآورده بود، گویی مشتاق بود ببیند سلستن چه گنجینه‌هایی از آذوقه با خود می‌آورد.

برادر آندرو به طعنه گفت: «تحفهٔ نفیسی است که همراه آورده‌ایم.» سلستن نی را برداشت. پیش از آن هرگز چنین چیزی ندیده بود؛ لبخندی بر لبش نشست، چرا که آن لولهٔ سیاه و باریک به چشمش خوشایند آمد. آن را در چاکِ ردای خویش پنهان کرد، اما برادر آندرو چون ددِ درنده بر او تاخت و نهیب زد که آن را باید یا به راهبِ اعظم سپرد یا به صومعه، به‌پاداشِ تیمارداری ــ و یا شاید هزینهٔ کفن‌ودفنِ آن غریبه. سلستن برای آنکه غائله را بخواباند، نی را به مردِ بیمار بازگرداند که هر از گاه چشمانش را می‌گشود و ناله‌ای از سر می‌داد.

بر ایوانِ صومعه، راهبان به پیشگامیِ راهبِ اعظم گرد آمده بودند و بی‌تابانه بازگشتِ آن دو آندرو را انتظار می‌کشیدند. انبارِ خواربار تهی بود و بیش از همیشه نیاز داشتند تا در تالارِ پرنورِ ناهارخوری، گردِ جام‌ها و قدح‌های لبالب بنشینند. اما باری، چه یاسی بر دل‌ها نشست! آندروِ اول با غُرولندی بر لب از دروازه درآمد، و آندروِ دوم بر پشتِ خویش دغل‌بازی مست را ــ چنان‌که جملگی می‌پنداشتند ــ حمل می‌کرد، و سرانجام سلستن، سردرگریبان و با دست‌هایی گره‌خورده، شرمسار و نادم، همچون بزهکاری که نزدِ قاضی رود، از راه رسید.

بهت بود و خشم و فغان! نه از طعام خبری بود و نه از آن گوشتِ دودسودی که برادر کلئوفاس چنین دلباخته‌اش بود؛ نه از کنگر فرنگی نشانی بود که برادر زنو شیفته‌اش می‌بود و نه حتی خربزه‌ای که برادر سولپیچیوس در طلبش لَه‏‌لَه می‌زد. به‌جای آن مائده‌ی وعده‌داده‌شده، گدایی با جامه‌های ژنده و تنی چند از رانده‌شدگان در میان بودند. ای سلستن، چه کردی!

پیشوا با نگاهی پرهیبت، خشم برادران را فرونشاند و با نگاهی باز هم مقتدرانه‌تر رو به برادر سلستن کرد: «پسرم، این کیست که با خود آورده‌ای؟»

او درحالی‌که چشمان آبی‌اش را به سوی پیشوا می‌گشود، پاسخ داد: «عیسی مسیح را!»

بانگ خنده از هر سو برخاست.

«عقل از کف داده! ما را به ریشخند گرفته است!»

نجواهایی این‌گونه در میانه رد و بدل می‌شد.

پیشوا که برآشفته بود، تشر زد: «کفر مگو، پسرم!»

«پدر، من کفر نمی‌گویم؛ باز هم می‌گویم: عیسی مسیح را آورده‌ام. مگر نه او خود فرمود: «هر آنچه با کمترینِ مردمان می‌کنید، با من کرده‌اید»؟ بیندیش پدر! این بیچاره در شاهراه، در تب‌وتابِ درد و زیر آفتابِ سوزان افتاده بود. آیا خودِ خداوند نبود که از سرِ شفقت، ما را روانه کرد تا رنجش را بکاهیم؟ از همین رو بود که تمام درها به روی ما بسته شد تا بتوانیم به یاری این محتضر بشتابیم و او را به اینجا بیاوریم. اگر سبدهایمان مالامال از غذا بود، هرگز نمی‌توانستیم به او مدد رسانیم؛ پس همه‌چیز به تدبیرِ مشیتِ الهی مقدر گشته بود.»

همهمه‌ای در میان ردیفِ راهبانِ ایستاده پیچید. پیشوا گویی مجاب شده بود. پس از اندکی تامل گفت: «بنا بر فرامینِ مهرِ برادرانه، کار نیکی کردی؛ اما کلام خدا نیز می‌گوید: «چون مار هوشیار باشید.» آیا محتمل نیست که این مرد تنها تظاهر می‌کند؟ چه کسی می‌داند، شاید او ماجراجویی باشد که صومعه‌ی ما را زیر نظر گرفته تا بعدتر با همدستانش بر ما هجوم آورد و اینجا را غارت کند!

اما باری، کار از کار گذشته و چون و چرا بی‌فایده است. عقوبتِ تو این باشد—که چون بی‌مشورت با من دست به این کار زدی—خود به تنهایی پرستارِ این بیمار باشی. بیایید برادران، وقتِ نمازِ شام است!»

آه، که آن روز چه عیدِ غمبار و ملال‌انگیزی بود! در ذهن برادر زنو که مشغولِ مناجات بود، خیالِ کنگرهای فرنگی که در روغنی معطر غوطه‌ور بودند، جان می‌گرفت؛ برادر سولپیچیوس از بیمِ آنکه مبادا خربزه‌های زرینِ خیالش را ببیند که در محراب شناورند، جسارت نمی‌کرد بدان چشم بدوزد؛ و کلئوفاسِ نیک‌نهاد گمان می‌برد بوی بخور، شمیمِ گوشتِ دودسود است. وعده‌ی شامِ آن شب چه اندوهناک بود. چیزی جز نانِ خشک و شلغم خام و پنیری چنان کهنه که رو به سبزی نهاده بود، در سفره نبود. و همه‌ی این‌ها از تقصیرِ سلستن بود.

هنوز چاشتِ اندوهبار به پایان نرسیده بود که برادری خبرِ مرگِ آن بیگانه را آورد؛ مصیبتی نو و باری دیگر از شماتت که بر سرِ سلستن آوار شد. حتی راهبِ اعظم نیز دیگر نتوانست خویشتن‌داری کند و زبان به توبیخ گشود: «هزینه! هزینه‌ای عبث!»

برادر سلستن تا واپسین دم بر بالینِ آن مردِ رو به مرگ ماند. همین که چشمانِ مرد بسته شد، حسی غریب بر وجودش چیره گشت؛ گویی قصدِ دست‌یازی به مالِ غیری را داشت. با دستانِ لرزان پیکرِ مرده را جُست و سرانجام آنچه را می‌خواست یافت: فلوتی فرسوده. آن را چنان پنهان کرد که گویی گنجی شایان در سینه دارد. تمامیِ آن روز را چون کسی که در خواب راه می‌رود به شب رساند. در این میان، راهبان پیکرِ بیگانه را در پای دیوارِ صومعه به خاک سپردند، اما به جای دعا، تنها کلامی چند از سرِ طعنه و کنایه بود که با مشتی خاک بر گورش ریختند.

شامگاهی تابستانی بود و سرشار از عطرِ خوش. سلستن در کنارِ پنجره‌ی سلولِ تنگ و تاریکِ خویش ایستاده بود و به کوهستان چشم می‌دوخت. روحش به آرامی، همچون گلی سترگ، سرِ شکفتن داشت.

او پیش از این هرگز فلوتی ندیده بود. با اشتیاق آن را از جامه برکشید و چونان کودکی که به بازیچه‌ای نوظهور بنگرد، در آن خیره ماند؛ آنگاه به ناشیگری کوشید تا آن را بر لبانش بگذارد و انگشتان بر حفره‌ها بدواند. نفس در آن دمید. طنینی پاک و دل‌انگیز از گلوگاهِ فلوت جوشید و در هوای شامگاه رها گشت؛ گویی قویی بر پهنه‌ی دریاچه‌ای آوازِ مرگِ خویش را سر داده بود.

سلستن غرق در حیرت شد و این بار با جسارتی افزون‌تر و زمانی طولانی‌تر آزمون کرد. اگر نخستین طنین چون مویه‌ای آرام بود، نوایِ پسین ملامتی را می‌مانست که نه به ناگاه، که با طنینی گزنده به سکوت می‌رسید.

سلستن از سرِ ناآزمودگی چنین می‌پنداشت که راه و رسم جز این نیست و همه‌ی کار در دمیدنِ نَفَس خلاصه می‌شود و ساز خود باقیِ راه را خواهد پیمود؛ پس با دلیریِ تمام در آن دمید.

نوایی غریب برخاست!

تمامیِ شعریتِ آن غروبِ دلپذیرِ تابستانی در امواجِ این موسیقیِ پررمزوراز بازتاب می‌یافت. گویی سرخیِ شفق گردِ آن نواها دامن می‌گستراند! و این طنین‌ها که در مرثیه‌ای لطیف مستحیل می‌شدند، همچون پیچک‌های وحشی و چسبنده‌ای می‌لرزیدند که میانِ خوشه‌های رازک در امتدادِ دیوارِ صومعه قد برافراشته بودند و شکوفه‌های درشت و رنگین‌شان را از میانِ میله‌های آهنینِ پنجره فرا می‌کشیدند و برای سلول‌هایِ ظلمت‌زده سر می‌جنباندند.

پنداری بر لبه‌ی جامِ هر گل‌بوته‌ای، موجودی اثیری نشسته بود؛ موجودی سپیدتر از عاج و شفاف‌تر از مه. هر یک از این خُردپیکرانِ اثیری با سرهای زرّینِ خویش گام‌های زمان را می‌پاییدند و در برابرِ دیگر گل‌ها به نشانهٔ سلام سر فرود می‌آوردند. آنگاه به رقص برخاستند، بدان‌سان که گویی هزاران پروانه‌ی درخشان در میانِ شکوفه‌ها تاب می‌خورند. آسمان فرود آمد و نزدیک‌تر شد؛ کوه‌ها سرافرازتر و باصلابت‌تر ایستادند. رودی که در میانِ دیواره‌های صخره‌ای پیچ‌ و تاب می‌خورد، گویی در خواب مویه می‌کرد و صخره‌های هراس‌انگیز که بر آن چشم دوخته بودند، خویشتن را در ماسه‌های زرین بازمی‌تاباندند و خمیده می‌شدند. بوته‌های اَرس به تلالو سبزِ زمردینِ جادویی می‌درخشیدند و پنداری هر نغمه، جفت و برادرِ خویش را بازمی‌یافت: یکی در فامِ لطیفِ ابرهای شامگاهی، دیگری در شکوهِ سیمینِ امواج و آن دگر در سایه‌های ارغوانیِ کوه‌های دوردست. هر آوا در پژواکی مکرر بازمی‌گشت که از شکاف‌های دیوارِ کهنِ صومعه به پایین می‌لغزید، در امتدادِ پنجره‌های مشبک و رنگینِ عبادتگاه سرگردان می‌ماند و بر فرازِ گورهای راهبانی که اینک در آرامش خفته بودند، پایکوبی می‌کرد. و «سلستن» همچنان می‌نواخت.

چنین می‌نمود که به اعجازِ آن موسیقی، هرآنچه وی را در بند می‌کشید، از او رخت بربسته است. حال و هوایی داشت همانندِ آن بامدادی که نخستین‌بار به کوهستان قدم نهاده بود؛ اما اینک خود را رهاشده‌تر می‌یافت، همچون همان عقابی که آن روز بر او رشک برده بود، و شادمان‌تر از شکوفه‌های سِیکلامن که در جام‌های باریک‌شان، جانِ خویش را بازیافته بود. او همچنان می‌نواخت و چشم به کوه‌هایی داشت که خورشید در پسِ آن‌ها، در میانِ رنگ‌هایی سحرانگیز، رو به غروب می‌نهاد. چشم‌اندازِ پیشِ رویش در میانِ نوارهای پهناوری از رنگ‌های لرزان و شناور ذوب می‌شد؛ رودِ خُرد از غارِ سنگی‌اش سر برمی‌آورد و بارانی از گوهرها —عقیق و مروارید و یاقوت— به درونِ پنجره‌اش می‌پاشید. شفقِ شامگاهی به دریایی بدل می‌شد و پیچک‌های گل‌دارِ دیوارِ صومعه در گلدان‌هایی از بلور می‌رستند. پریان و کنیزکانِ عریان از میانِ آن‌ها برمی‌خاستند و فریبکارانه به سویِ او خم می‌شدند. در هر سو طنینِ آواهایی دل‌انگیز، غریب، اندوهبار، پُرشور و التماس‌گونه برمی‌خاست؛ گویی دانه‌های مرواریدِ بارانِ مِی بود که بر جنگلِ انبوه و شکوفا، آنجا که گل‌های یاس در هم تنیده‌اند، فرو می‌ریزد.

و سلستن همچنان می‌نواخت و می‌نواخت؛ سیلابِ خیال بر سرش آوار می‌شد، همچون طغیانِ اقیانوس بر پیکرِ غریقی. در این گردابِ اصوات، چیزی به‌غایت خوشایند برای او نهفته بود، همسانِ بانگِ سنج‌ها و طنینِ ناقوس‌ها. رفته‌رفته همه‌چیز آرام و آرام‌تر شد؛ تنها شبِ جادوییِ شبنم‌زده بود که با چشمانِ شیرین و پرستاره‌اش از پنجره به درون خیره مانده بود.

بر آستانهٔ در، برادر کلئوفاس ایستاده بود، چنان‌ که توگویی به سنگ بدل شده باشد. فلوت از دستان سلستن فرو افتاد. برادر کلئوفاس فرمانِ «پریور» را ابلاغ کرد: سلستن می‌بایست بی‌درنگ راهیِ سالنِ غذاخوری می‌شد و فلوت را نیز با خود می‌برد.

نشستی رسمی در جریان بود. سلستن، چنان غرق در موسیقیِ خویش، که نه تنها میعادِ نیایشِ شامگاهی را از یاد برده بود، که بدتر از آن، خلوتِ دیگران را نیز برآشفته بود. راهبان که پیش از آن نیز دلی پر از سلستن داشتند، اکنون شادمانه مترصدِ عقوبتِ پریور بودند. در آغاز، پریور گمان می‌برد سلستن در نواختن دستی دارد، اما او اصرار می‌ورزید که پیش از این هرگز فلوتی به چشم ندیده و گمان می‌برده تمامِ کار، تنها دمیدن در آن است و بس. طوفانی از خنده در پاسخِ این ادعا برخاست. برخی او را فریبکاری آزموده می‌پنداشتند و برخی دیگر بر بی‌گناهی‌اش گواهی می‌دادند. پریور به اندیشه فرو رفت. سیمایِ صادقِ سلستن، سلاح را از کفِ او ربود. چنین حکم کرد که فلوت متعلق به دیر است و برادر کلئوفاس را مامور کرد تا آن را بستاند و نزدِ خویش نگاه دارد.

سلستن شبی بی‌خواب را به سحر رساند. آن نوایِ سحرآمیز دمی از گوشش دور نمی‌شد. روزِ بعد، تیره بود و مه‌آلود. سلستن به کسی می‌مانست که از عیشی شبانه سر برآورده باشد. چنین می‌پنداشت که خلایی هولناک در جانش خانه کرده است؛ چون بیگانه‌ای در حجره و کلیسا پرسه می‌زد. از اشتیاقی که زبان از بیانش قاصر بود در رنج بود و حتی از خیالِ بر زبان آوردنش بیم داشت، و با این همه، نیک می‌دانست که تمامیِ این ملال، از بهرِ از دست دادنِ فلوت است.

دیگر بار شامگاه فرا رسید؛ این بار دلگیرتر و مه‌آلودتر از روز. کوه‌ها، چونان بیوه‌زنانی سوگوار، در چادرِ مه نهان گشته بودند. سلستن با دستانی بر سینه گره‌خورده، در حجره‌اش قدم می‌زد. تنها یک سودا در سر داشت که او را به شکنجه می‌کشید: فلوت!

کسی به نرمی بر در کوفت. در را که گشود، در تاریک‌نایِ گذرگاه، سایهٔ راهبی را دید. چندان تاریک بود که بازشناختنِ چهره و نشانه‌هایش میسر نبود، اما چنین می‌نمود که به برادر کلئوفاس شباهت دارد.

سلستن با شگفتی و لکنت پرسید: «آیا پریور دوباره مرا طلبیده است؟»

پیکرِ تیره در پاسخ، انگشتِ زنهار بر لب نهاد و آنگاه فلوت را به سوی او دراز کرد. کیست جز برادر کلئوفاس ــ همان که مدام در رویایِ لذتِ گوشتِ دودی بود ــ که چنین کند؟

سلستن با وجد فریاد برآورد: «برادر کلئوفاس! پس هنوز کسی هست که با من همدل باشد، کسی که مرا از یاد نبرده و به خاطرِ من، خشمِ پریور را به جان می‌خرد! سپاسگزارم برادر؛ و من همیشه می‌پنداشتم که تو دشمنِ منی. مرا ببخش برادر! مرا ببخش! فلوتم، فلوتِ عزیزم!»

راهب با اشاره‌ای او را به خاموشی خواند. پیش از آنکه سلستن به سپاس لب بگشاید، راهب از نظر ناپدید شده بود. سلستنِ نیک‌سرشت، در غلیانِ شور و هیجان، یکسره از یاد برده بود که اینک تمامی برادران در کلیسا گرد آمده‌اند. یقین داشت آن راهبِ خاموش کسی جز کِلئوفاس نبوده است. پس به سوی پنجره رفت و دمیدن در فلوت را آغاز کرد.

نوا، حزین و مویه‌گر بود، گویی می‌خواست با حال‌وهوای آن شامگاه درآمیزد. آهِ فروخورده و اشکی که به بند کشیده شده بود، در تاروپودِ نغمه جان گرفته بود؛ گویی هزاران بلبل در آن سرود، غصه خویش را مویه می‌کردند. آنگاه، در طرفهالعینی، آهنگ دگرگون شد؛ رقصِ وحشیانهٔ کارناوالی بود، بزمِ لجام‌گسیخته‌ای که دم‌به‌دم از خنده‌ای جنون‌آمیز به لرزه می‌افتاد. نمی‌دانم سلستن تا به کی نواخت، اما این بار حقیقت داشت: این کِلئوفاس بود که همچون ببری خشم‌آلود، با پیامی از جانب راهبِ پیشوا از راه رسید. سلستن دعوی می‌کرد که برادر کِلئوفاس به حجره‌اش آمده و فلوت را به دستش سپرده است. اما راهبِ پیشوا نیک می‌دانست که برادر کِلئوفاس تمام آن مدت در کلیسا و در کنار او بوده است. سلستن بر گفته خویش پای می‌فشرد و هیچ‌چیز را یارای آن نبود که او را از موضعش بازگرداند. کار بر سلستن سخت دشوار شده بود. همگان کِلئوفاس را به وقتِ نمازِ شام دیده بودند، اما هیچ‌کس را بر سلستن چشمی نیفتاده بود.

راهبِ پیشوا دست بر پیشانی نهاد، گویی در پیِ تدبیری خردمندانه بود. فلوت را گرفت و با خود به اتاق برد. سلستن را به محبسِ دیر گسیل داشتند؛ بدان‌جا که می‌بایست بماند و جز نانی و آبی تناول نکند تا سرانجام به حقیقت مقر آید. شب از راه رسید و سلستن را از آن خبری نبود. آن حجرهٔ تنگِ محبس که زیر سقف بنا شده بود، پیوسته در تاریکی بود. تک‌پنجرهٔ خُرد و نرده‌دارش درست زیر ناودانِ بام قرار داشت. در گشوده شد و برادر کِلئوفاس گام به درون نهاد. با غرولندی زیرِ لب، پاره‌نانی کنار بسترِ سلستن گذاشت، چراغِ سفالینِ خُردی بر دیوارِ بی‌پیرایه آویخت و برون رفت. سلستن خواست تا با او سخنی بگوید، اما او در خاموشی در را بست و کلید را در قفل چرخاند.

خویشتن را بر آن بسترِ حقیر رها کرد و کوشید تا چشم بر هم نهد. خیالاتی تب‌آلود در ذهنش می‌خلید؛ پیشانی‌اش گداخته بود و پلک‌هایش سنگین، اما خواب را به چشمانِ او راهی نبود. ساعت‌ها به تانی و کندی سپری می‌شدند.

«چه بودِ رقت‌باری!» سلستن با خود اندیشید: «مرگ از این خوش‌تر است.» و آن‌گاه به مرگ اندیشید. مرگ در نظرش مطلوب می‌نمود. شعلهٔ لرزانِ چراغ، دود و سایه را بر پهنهٔ پنجرهٔ نرده‌دار می‌پراکند و در گوشه‌ها به ظلمتی غلیظ‌تر بدل می‌کرد. درست در جوارِ در، سلستن به تماشای سایه‌ای نشست که ستبرتر می‌شد. آیا پنداری بیش نبود؟ دیدگانش را مالید تا بهتر ببیند. سایه‌ها در هم تنیدند و هیئتی یافتند و آن هیئت به او نزدیک شد. پیکره در ردایی قهوه‌ای‌رنگ و غریب مستور بود. سیمای کشیده، باریک و زردش به پوست‌نوشته‌های عتیق در کتابخانهٔ صومعه می‌مانست. آن موجود دم‌به‌دم پیش می‌آمد و گام‌هایش را طنینی نبود. سلستن، بی‌آنکه ذره‌ای هراس به دل راه دهد، به آن وجودِ شبح‌گون چشم دوخت. اکنون آن موجود در کنارش ایستاده بود و با چشمانی سبز و درخشان بر او می‌نگریست.

سلستن با آرامش، بی‌آنکه چشم از او بردارد، گفت: «تو شیطانی!»

بیگانه با صدایی خراشنده پاسخ داد: «شاید هم خطا نکرده باشی.»

لحظه‌ای سکوت حکم‌فرما شد.

سلستن آهی کشید: «زندگی چه مایه حقیر است!»

مهمانِ غریب خندید: «حقیر؟ از آن روست که آن را نمی‌شناسی، پسر جان! این شکوهٔ دیرینِ کودکان و ناکامان است. زندگی یک ایده است، تصوری ذهنی. اگر از آن لذت نمی‌بری، تقصیر از خودِ توست.»

سلستن با شتاب پرسید: «چه؟ من چیزی از زندگی نمی‌دانم؟ پس این انکارهای من، این تکاپوها و رویاهایم… چه معنایی دارند؟»

شیطان با تحقیر گفت: «انکار و تکاپو و رویا، زندگی نیستند! تو تنها پنداری از آن در سر داری؛ تو کودکی هستی با سوداهای یک غول و اندوهِ پیرمردی در دل.»

راهب با تردید پرسید: «و از چه رو من زندگی را نمی‌شناسم؟»

شیطان خنده‌کنان پاسخ داد: «چون تو زن را نمی‌شناسی!»

سلستن تکرار کرد: «زن؟ مگر نه اینکه من هم مادری داشتم؟»

شیطان سخنش را قطع کرد: «از مادر مگو! مادر، روح است؛ خداست؛ اما زن نیست. زن گوشت است؛ تن است؛ و تو از این بی‌خبری. تو بسی معصومی، کودکِ عزیز.» در واپسین کلماتِ شیطان، طنینی از همدردی موج می‌زد.

«اما زنی چگونه می‌تواند به سعادتِ من یاری رساند؟ من آن زمان خوشبخت می‌بودم که می‌توانستم در سراسرِ این جهانِ زیبا سفر کنم، چونان بزهای کوهی چابک‌وار از فرازِ صخره‌ها بگذرم، با عقاب در پهنهٔ نیلگونِ آسمان به پرواز درآیم، یا در پیالهٔ شکوفهٔ گلی ماوا گزینم…»

«در همان ابلهیِ خویش بمان!» شیطان کلامش را برید. «نه! تو نمی‌دانی زن چیست! رویاهای خامِ تو به ستارگان و بال‌های عقاب آویخته است، نه بدان‌جا که بایست. نمی‌دانی که روحت زن است و طبیعت، زن؛ مرگ… ابدیت… تو از زن روی گردانده‌ای و از همین روست که کودکی هستی با آرزوهای غولی در دل و اندوهِ پیرمردی بر دوش. دلم بر حالت می‌سوزد!»

سایهٔ هراس در چشمان کشیش جوان نشست.

«پس مرا به شناختِ زن راه بنما و در عوض، جانم را، روحم را بستان!»

شیطان خنده‌ای زد و پیش‌تر آمد.

«این روشنای حقیر را چه سود؟»

با این کلام، شعله را فرو کشت؛ به سوی پنجره رفت و دست در دلِ شب گشود. آن بیرون، چیزی همچون تارهای ابریشمینِ سپید درخشید، به پرتو نوری بدل گشت و در طرفه‌العینی، ستاره‌ای سیمگون از میان میله‌ها لغزید و اتاق را روشن کرد. تلالویی گوگردین فضای اتاق را انباشت و رفته‌رفته به رنگ‌های گونه‌گون درآمد. شیطان دست در سینه برد، سه پاره‌چوبِ گرد و سیاه برآورد و آن‌ها را به هم جفت کرد.

سلستن از بستر جَست و فریاد کشید: «فلوتِ من!»

شیطان با لحنی ریشخندآمیز گفت: «آری… روحِ تو! همان‌جا که هستی دراز بکش.»

سلستن فرمان برد و روانداز بر سر کشید. ابلیس فلوت بر لب نهاد و هنوز نخستین نغمه برنیامده، دگردیسی غریبی در او پدیدار گشت. بسان غولی برهنه بر بستر نشسته بود و از شانه‌های فراخش، دو بالِ خفاش‌وار، چونان پرچم‌هایی سیاه، فروهشته بود. ابلیس می‌نواخت و با سرِ سیاهش ضرب می‌گرفت. نغمه‌ها غریب بودند و ناساز و گوش‌خراش. نشانی از ملودی نبود و سلستن را چنان می‌نمود که بارانی از آتش بر شقیقه‌هایش فرومی‌بارد. نت‌ها دم‌به‌دم گزنده‌تر می‌شدند؛ گویی نشترهایی بودند که در تنش فرو می‌خلیدند. هراسان گشت و پتو بر سر کشید.

چیزی بسانِ لکه‌ای از مه، برفراز او غوطه خورد و با وقاری غریب بر تنش نشست. انگاره‌ها و رویاهایی شگرف و پرتوان از پیش دیدگانش گذشتند. شهرهایی با برج و باروهای بی‌مانند، خانه‌ها، بیشه‌های انبوه و ریگ‌زارهای بیکران را می‌دید؛ و باغ‌هایی کهن، انباشته از تندیس‌های سنگی. شبانگاه از راه رسید، سپس پگاه، و دگرباره شب چیره شد. آن‌گاه خود را در باغی وحشی یافت، رسته از سروهای سیاه. در دوردست، کنگره‌های عمارتی متعلق به قرون وسطی به چشم می‌آمد. شن‌های زرد بر گستره‌ی گذرگاه‌ها دامن کشیده بودند و گل‌هایی ستاره‌وش، عطری سکرآور در فضا می‌پراکندند. در برابرِ فواره‌ای، زیرِ سایه‌ی سروی، زنی ایستاده بود؛ با پیکری باشکوه و مقتدر. ردایی از مخمل سیاه به تن داشت که یقه‌اش از پیش‌رو باز بود. سلستن آغوش گشود، اما زن در مه گداخت و ناپدید گشت.

دگرباره مه گرداگردش را گرفت، غلیظ شد و در چرخه‌هایی که لحظه‌به‌لحظه شتاب می‌گرفت، از هم وا رفت. بارقه‌ای از نور که میان نرده‌های پنجره لرزان بود، در دل مه خزید و بی‌درنگ پرتوهایی بلند به رنگ یاسی و زمردین تافتن گرفت؛ این پرتوها چرخیدند و تاب خوردند و سرانجام در کالبدِ زنی تجسد یافتند که مه‌ای سپید، همچون حریری لطیف، پیرامونش در نوسان بود. همو بود؛ رویای جانِ خفته‌اش، همانی که زیر درخت سرو دیده بود. حال چنان آشکار می‌دیدش که گرمای نفس‌هایش را حس می‌کرد، اما ابلیس را که با ضرب‌آهنگی جنون‌آسا زمان را شماره می‌کرد، دیگر نمی‌دید. در آن حال که بر او چشم دوخته بود، سرشک بر رخسارش دوید و سرش، گویی از مستی، به دوّار افتاد. دست به سویش دراز کرد، اما زن به جانب پنجره شتافت و در رقصِ مهتاب، او را به دنبال خویش فراخواند. سلستن سرگشته و مدهوش از بستر برخاست و نرده‌های آهنین پنجره با طنینی بلند در غبار فرو ریخت. باید می‌رفت؛ راهی جز رفتن نبود. بر دودکشِ سیاه، ابلیس را دید که فلوت می‌نواخت و پیش رویش، جهانِ رویاییِ آن شبِ تابانِ تابستانی و آن زنِ فریبنده در پرواز بودند. ناگزیر بود که در پی‌اش روان شود.

راهی بود غریب، برفرازِ بام‌ها. ابلیس پیشاپیش می‌رفت و فلوت می‌نواخت و در پیِ او، زن، پوشیده در مه‌ای گلگون که از آن دم‌به‌دم بسان باران، گل‌های سرخ و پیچک و زنگوله‌های آبی و خرزهره می‌بارید؛ و این گل‌ها بر گیسوان و اندامِ سپیدِ برف‌گونش تنیده می‌شدند. در پسِ پشتِ او، سلستن، با دستانی گشوده و سودازده روان بود. پیشاپیشِ همگان، ماه به رقص درآمده بود و نورِ خویش را چونان رشته‌هایی ظریف و باریک بر پاهایشان می‌اففشاند. اختران در شکوهی فسفرسان گهواره می‌جنباندند و سقفِ صومعه‌ی کهن، زیر پایشان بسانِ پُشتِ هیولایی اساطیری و پیشاتاریخی، در نوسان بود. در خمِ بام، گربه‌ای سترگ و سیاه، با چشمانی از یاقوتِ سرخ و موهایی بلند که از آن جرقه‌ها می‌جهید، به‌ناگاه بیرون جست.

صومعه از نظر پنهان گشت؛ آنان بر پرتوِ ماه شتافتند و از آن گذشتند. درختان در امتدادِ راه، همچون اشباحی غول‌آسا و نقاب‌دار صف کشیده بودند. گاه کلاغی از فرازشان بال می‌گشود. در نشیبِ راه، شعله‌های کبود می‌لرزید و بر فرازشان چراغ‌هایی جادویی و وسوسه‌گر غوطه می‌خوردند. بر کرانه‌ی ساحل، غوک‌هایی عظیم نشسته بودند که تنِ زمردین‌شان لکه‌های زرد داشت. هوا سنگین شد. مه، چهره‌ی ماه را پوشاند؛ و اکنون آنان برفرازِ ستیغِ کوه‌ها شناور بودند و دیگر نوای فلوت به گوش نمی‌رسید. بر لبه‌ی پرتگاهی ایستادند؛ زن بر نشستنگاهی از مهتابِ رنگ‌پریده، به درون این مغاکِ بی‌کران فروجهید و ناپدید گشت. بر فرازِ صخره، ابلیس نشسته بود؛ فلوت از لب برداشت و با قهقهه‌ای بلند و تحقیرآمیز خندید. سلستن چشمانش را گشود. تاریکیِ محض او را در میان گرفته بود.

«فلوت را به من بده!» با نهیبی بر شیطان فریاد زد: «فلوت را به من بده تا آن زنِ زیبا را از اعماق مغاک بیرون بکشم!»

پاسخش خنده‌ای گوش‌خراش بود.

«فلوت را به من بده و جانم را بستان!»

دوباره پژواک خنده در فضا پیچید. سلستن در خشمِ جنون‌آمیز بر سر شیطان تاخت و کوشید فلوت را از چنگش درآورد، اما شیطان او را در آغوش کشید و بال‌های سیاهش را بر فراز او گسترد. هر دو آرام به سوی زمین فرو رفتند. سلستن دیگر هرگز بیدار نشد.

بامدادان، راهبان پنجره را شکسته یافتند، اما از سلستن هیچ نشانی نبود. راهبِ ارشد، فلوت را که روز پیش زیر تصویر قدیس آنتونی نهاده بود، نیافت. در حالی که پیِ فلوت می‌گشت، نگاهی انتقادی به تصویر انداخت و برای نخستین بار در چشمانِ قورباغه‌ی سبز، تمسخری سرخ‌فام و لبخندآلود دید و ورمِ سفیدِ زیر گلوی آن را مشاهده کرد. همان روز تصویر را از حجره‌اش بیرون برد. راهبان مدتی درباره‌ی این واقعه سخن گفتند، اما سپس آن را، چنان‌که همه چیز فراموش می‌شود، از یاد بردند. باز برادر اندرو و هم‌نشین خاکستری‌اش برای تهیه‌ی آذوقه راهی کوهستان شدند. اهالی نیک‌سیرتِ کوهستان با گرمی از آن‌ها پذیرایی کردند و برادر اندرو بیش از آن‌که شایسته‌اش باشد، شراب نوشید. چه می‌توانست بکند وقتی هوا چنان گرم بود! دیر‌هنگام بود که با باری سنگین، راهی صومعه شد، جایی که راهبان بی‌تابانه چشم‌به‌راهش بودند. اما این بار، هم باکوس و هم مورفئوس، اندروِ بیچاره را به بند کشیدند. خر راه را گم کرد و در دل تاریکی، تن به هدایتِ هم‌نامِ خویش سپرد.

اما صبحِ روزِ بعد! سرمای هوا او را بیدار کرد و مستی از سرش پرید. چشمانش را مالید و پیرامونش را نگریست. خدای ابدی، او در کنار چه کسی آرمیده بود! در نزدیکی‌اش مردی افتاده بود که صورتش در خاک فرو رفته و ردای پوسیده‌ی راهبان بر تن داشت. در حقیقت، دیگر چیزی جز اسکلتی از آن مرد باقی نمانده بود، چرا که دیری بود طعمه‌ی باد و باران شده بود. در فاصله‌ای نه‌چندان دور، فلوتی افتاده بود! اندرو از وحشت فریادی کشید. با شتاب شروع به زدنِ هم‌سفرش کرد و او را به سمت دامنه‌ی تند کوه راند.

او حتی یک‌بار هم جرئت نکرد پشت سرش را نگاه کند و پیوسته صلیب می‌کشید.

او به راهبِ ارشد گفت که تمام شب را در خانه‌ی یک روستایی مانده است. اینکه آیا او هرگز حقیقتِ آنچه را آن شب رخ داد بازگو کرد یا نه، نمی‌دانم.

❦
دانلود ایپاب این داستان
فهرست دستهداستان بعدی ←